Bài 28 - Tiết 114

Ca Huế trên sông Hương_Hà Minh ánh Quan sát những bộ phận được in đậm trong 2 ví dụ trên, cho biết c u tạo và ý nghĩa của các bộ phận đó có gì giống nhau?. ấ biết c u tạo và ý nghĩa của

Tìm hiểu ví dụ:

VD 1: “Bên cạnh ngài, mé tay trái, bát yến hấp đường phèn, để trong khay khảm,

khói bay nghi ngút; tráp đồi mồi chữ nhật để mở, trong ngăn bạc đầy những trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào

đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoái tai, ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt [ ] Ngoài kia, tuy mưa

gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm

(Sống chết mặc bay – Phạm Duy Tốn)

VD 2: Thể điệu ca Huế có sôi nổi, tươi vui, có buồn cảm, bâng khuâng,

có tiếc thương, ai oán

(Ca Huế trên sông Hương_Hà Minh ánh)

Quan sát những bộ phận được in đậm trong 2 ví dụ trên, cho biết c u tạo và ý nghĩa của các bộ phận đó có gì giống nhau? ấ

biết c u tạo và ý nghĩa của các bộ phận đó có gì giống nhau?⇒ Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại ấ

Bài tập nhanh:

Tìm và gạch chân dưới phép liệt kê trong đoạn trích sau:

Lòng yêu nước ban đầu là yêu những vật tầm thường nhất: yêu cái cây trồng ở trước nhà, yêu cái phố nhỏ

đổ ra bờ sông, yêu vị thơm chua mát của trái lê mùa thu hay mùa cỏ thảo nguyên có hơi rượu mạnh

(trích “Lòng yêu nước”_I.Ê-ren-bua)

Ví dụ:

a Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần, lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền tự do,

độc lập ấy

b Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần

và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền

tự do, độc lập ấy

(Hồ Chí Minh)

? Xét về c u tạo, các phép liệt kê trong hai câu trên Xét về c u tạo, các phép liệt kê trong hai câu trên ấ ấ

có gì khác nhau?

→ Liệt kê không theo cặp.

→ Liệt kê theo cặp.

Ví dụ:

a Tre nứa, trúc, mai, vầu mấy chục loại khác nhau, như

ng cùng một mầm non măng mọc thẳng

(Thép Mới)

b Tiếng Việt của chúng ta phản ánh sự hình thành và trư ởng thành của xã hội Việt Nam và của dân tộc Việt

Nam, của tập thể nhỏ là gia đình, họ hàng, làng xóm

và của tập thể lớn là dân tộc, quốc gia

(Phạm Văn Đồng)

? Thử đảo thứ tự các bộ phận liệt kê rồi rút ra kết luận: Xét

về ý nghĩa, các phép liệt kê y có gì khác nhau? ấ

về ý nghĩa, các phép liệt kê y có gì khác nhau? ấ

VÝ dô C D

Không đảo được Đảo được

Nhận xét đảo được hay

không đảo được

Vì các yếu tố liệt kê được sắp xếp theo mức độ tăng tiến về nghĩa

Các yếu tố liệt kê:

- Cùng từ loại (danh từ)

- Cùng chức năng ngữ pháp (chủ ngữ)

- Ý nghĩa không thay đổi

Giải thích vì sao đảo

được, không đảo

được.

Tăng tiến Không tăng tiến

Kiểu liệt kê

Trưỏng thành và hình thành; làng xóm, họ hàng, gia đình

Mai, trúc, tre, nứa

Phép liệt kê sau khi

đảo

hình thành và trưởng thành; gia đình, họ hàng, làng xóm

tre, nứa, trúc, mai, vầu Phép liệt kê

Các kiểu liệt kê

1- Xét theo cấu tạo:

a) Liệt kê không theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê không sắp xếp theo cặp mà cứ lần lượt nối tiếp nhau xuất hiện để diễn tả sự vật, sự việc.

b) Liệt kê theo từng cặp: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp theo từng cặp, giữa chúng thường có quan hệ từ đẳng lập: và, với, hay, hoặc ;ý hoặc tư

ơng phản hoặc bổ sung cho nhau.

2- Xét theo ý nghĩa:

a) Liệt kê không tăng tiến: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp không theo

trình tự tăng dần ý nghĩa; trình tự này có thể dễ dàng thay đổi.

b) Liệt kê tăng tiến: Các bộ phận liệt kê được sắp xếp theo trình tự tăng dần

ý nghĩa nào đó trình tự này không dễ dàng thay đổi.

Lưu ý

- Liệt kê thường đứng sau từ “như” và dấu “:” Các yếu tố liệt kê được phân cách bằng dấu “,”

cuối phần liệt kê là dấu “ ” hoặc ký hiệu v.v

Ví dụ:

- Ngoài ra ca Huế còn có các điệu lý như: Lý con “

sáo, Lý Hoài Xuân, Lý Hoài Nam”

- Thể hiện ca Huế có sôi nổi, tươi vui, có buồn “

cảm, Bâng khuâng, có tiếc thương ai oán ”

Ca Huế trên sông Hương Hà Minh ánh –

Ca Huế trên sông Hương Hà Minh ánh –

- Có thể dùng thêm một số trợ từ (nào, cả ) để nhấn mạnh trong phép liệt kê.

Ví dụ: Cả tôi, anh chị và các cháu đều sẽ nhớ cậu ấy.

VD 1: …trầu vàng, cau đậu, rễ tía, hai bên nào ống thuốc bạc, nào

đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi chạm, ngoái tai,

ví thuốc, quản bút, tăm bông trông mà thích mắt [ ] Ngoài kia,

tuy mưa gió ầm ầm, dân phu rối rít, nhưng trong này xem chừng tĩnh mịch, nghiêm trang lắm[ ]

(Sống chết mặc bay Phạm Duy Tốn)–

VD2: Thể điệu ca Huế có sôi nổi, tươi vui, có buồn cảm, bâng khuâng,

có tiếc thương, ai oán

VD3: Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng

Em đã sống lại rồi, em đã sống!

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Không giết được em, người con gái anh hùng!

(Tố Hữu)

? Theo em việc tác giả sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ, cụm từ

như trên có tác dụng gì?

B

A

Tác dụng Phép liệt kê

Ví dụ

Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung

Sôi nổi, tươi vui, buồn cảm, bâng khuâng, tiếc thương, ai oán…

trầu vàng, cau đậu, rễ tía, nào đồng hồ vàng, nào dao chuôi ngà, nào ống vôi trạm…

Tạo nhịp mạnh, dồn dập; tạo ấn tượng mạnh về những đòn tra tấn dã man của kẻ thù

→ ca ngợi ý chí kiên cường của anh hùng Trần Thị Lý

Thể hiện nhiều cung bậc tình cảm khác nhau của ca Huế

→ niềm tự hào về những làn

điệu dân ca xứ Huế

Lối sống xa hoa, hưởng lạc của quan phụ mẫu khi đi hộ đê

→ phê phán tâng lớp quan lại

Bài tập trắc nghiệm

a - Nói lên tính chất khẩn trương của câu hành động

b - Nói lên tính chất bề bộn của sự vật, hiện tượng

c - Nói lên tính chất quyết liệt của hành động

d - Nói lên sự phong phú của các sự vật, hiện tượng

Em hãy khoanh tròn vào trước câu trả lời đúng nhất

về tác dụng của phép liệt kê trong câu sau:

Sách của An để khắp mọi nơI trong nhà: Trên giư ờng, trên bàn học, trên giá sách, trên bàn ăn cơm, trên

Nói lên tính chất bề bộn của sự vật, hiện tượng

Sơ đồ bài học Liệt kờ

Khái niệm

Phân loại

Liệt kê là sắp xếp nối tiếp hàng loạt từ hay cụm từ cùng loại

Liệt kê

không theo

từng cặp

Liệt kê theo từng cặp

Liệt kê không tăng tiến

Liệt kê tăng tiến

Tác dụng

Để diễn tả được đầy đủ hơn, sâu sắc hơn những khía cạnh khác nhau của thức tế hay của tư tưởng, tình cảm.

Bài 4: Hãy chỉ ra phép liệt kê, kiểu liệt kê trong hai đoạn văn sau và nêu tác dụng của nó.

a- “Dân tộc ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một

truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc

bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước“.

b- “Lịch sử đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ

tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hư

ng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng“.

Thể hiện lòng tự hào về những trang lịch sử vẻ vang, qua những tấm gư

ơng, những vị anh hùng dân tộc.

Cho thấy sức mạnh của tinh thần yêu nước

3 Tỏc dụng

Không theo cặp Tăng tiến

2 Kiểu liệt kờ

Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung

Nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn,

nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và

lũ cướp nước.

1 Phộp liệt kờ

B A

Đoạn Trả lời:

Bài tập tình huống

Nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn,

nó lướt qua mọi sự nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước

Nhận xét về phép liệt kê trong ví dụ trên:

Bạn A cho rằng: Đây là phép liệt kê tăng tiến

Bạn B cho rằng: Đây là phép liệt kê không theo cặp

→ Xét theo c u tạo: Liệt kê không theo cặp Xét theo c u tạo: Liệt kê không theo cặp. ấ ấ

Xét theo ý nghĩa: Liệt kê tăng tiến.

ý kiến của em như thế nào?

Bài tập 5 : Quan sát các nhân vật trong bảng sau và đặt câu có sử dụng phép liệt

kê nói về các đặc điểm, tính cách, thái độ, hành động của mỗi nhân vật

Đặt câu Nhân vật

Va-ren

Phan Bội Châu

Quan phụ mẫu

Bài tập 6

Bài tập 6:

chứng minh Huế phong phú với các làn điệu dân ca

Huế nổi tiếng không phải chỉ có danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử mà còn nổi tiếng bởi các làn điệu dân ca Dân ca Huế vốn nổi tiếng với làn điệu hò: Hò giã gạo, hò dô, hò

ơ Hò Huế thể hiện nỗi khát khao, mong chờ, hoài vọng thiết tha của tâm hồn và con người Huế Ngoài ra còn các điệu lý như:

Lý con sáo, Lý hoài xuân, Lý hoài nam