Tay Nguyên có nhiều thuãn lợi về điều kién ty nhién, tai nguyên thién nhién đổi VỚI VIỆC sản xuất cây công nghiệp, nhưng vẽ điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều han che.. Nguồn nước ngà
Trang 1L Các nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội
Tây Nguyên là vùng duy nhất của nước ta khong giap bien Day la vung
co cac cao nguye©n xếp tang giàu tiềm nang vé cay cöng nghiệp lau nam
va chăn nuõi gia suc IlGn Tay Nguyén con giàu tiềm năng vẽ khoáng sản và thuy điện nhưng chưa được khai thác là bao Tay Nguyén con la vùng thưa dân nhất nước ta với dân tộc ít người, sư phát triển kinh tế cung gap khong it kho khan
1 Diéu kién tur nhién va tai nguyén thién nhién
a) Thuan Ioi
- Vị tri dia lí:
+ Phía tönq giap Duyén hadi Nam Trung BG, co thé dé dang giao hkru bang cac tuaryén GuGng bG (19, 20, 26) Duyén hadi Nam Trung B6 la cưa mgd xust nhap Khsu cua Tay Nguyén
+ Phía Nam giap Dé6éng Nam BG, giao hru dé dang qua tuyén ducng 14,
20 pong Nam BS con la ctira ngd ra bién cua cac tinh phia Nam Tay Nguyen
Voi vi tof dia ly nhu way Tay Nguyén co the nhan ducc su hs tro ve nmhan tuc, nhat la lao GaoGng tanh nghe, ve nguon won, Ki thuat vat tur nong nghiep tir pong Nam Bo va Duyeén hai Nam Trung Bs Mat khiac, hai vung nay con Ila thi trwOong téu thu cac san pham cua Tay Nguyén: lam san, san pham cay cOng nghiép wa ca ngudon thuy dién-
+ Phia Tay giap ha Lao wa Gbng bac Campuchia nén Tay Nguyén co vi tri Gac bieét quan trong we gquoc phong.-
— Tai nguyeén thien nhien:-
+ Dat
Phan lớn là đãt Feralit hình thành trên đá bazan phân bố thành cao nguyên xếp tầng (Ở đö cao 500 m, 700 — 800 m, 1000 m, 1500 m) Day
la loai Gat rat mau mo, tang phong hoa sau, lai phan bo thanh nhttng mặt bằng rõng lớn, địa hình tương đối bằng phang nén rat thuan Ici cho việc quy hoạch các vùng chuyen canh cay cöng nghiệp voi quy mo lớn
+ Khi hau-
Can xich Gao nong quanh nam woi mot mua mua va mot mua Kho Keo dai, Khr hau lai phan hoa ro rét theo Go cao Gia hinh Ga cho phep Tay Nguyén có thé da dang hoa co cau cay tong da Gucdc cac loai cay nhiét asi cS gia tri kinh t€é cao, cac loai cay cua can nhiét va on aoi-
@ dé cao ducGi 5O0O m chu yéu Ila cay nhiét Goi dai ngay: ca phé vGi, ca
phe mit, cao su, ho téu- Con tén cac cao nguyén 700 — 1000 m tong
cac loai cay can nhiet nhu che, ca phe, dau tam va phát triển cĩöngq co chăn nuiGi_ CY các vung cao hơn (150O rn) nh Đà L at Có thể trông ducc cac cay Gac san nguon goc Gn Goi, tong hoa w raLti QIỐnG quanh nam + Tai nguyen nucocc kha phong phu-
Nnsat la nguon nucc ngam rat quan tong cho cac vung chuyén canh
cay cong nghiép vwao mua KhHG Cac song trong vung co tem nang Iicn
we thuy dién, tong vung da xay dung thuy daién Pa Nhim (cong susat
160.000 KVWVV) ten thucng ngudon song Pong Nai, thuy dién Pray H'linh
2.000 KYV tén song Sepok, Gdac biết thay dién YALY (song <eéxan) co cong suat chỉ lồn thu hai sau thuy dién Hoa Dinh Chon 700.000 KYv) da
Khanh thanh thang 4/2002 Du kién s@& xay dung thuy daiéen BonRon — DBPai Linh; Play Krong. VWiec Khai thac nguon thuy nang sé& tao dréu kién thuan Ici cho c6ng nghiép phat tién, Gac biét la viéc Khai thac, ché bién bot nhom tir ngudén bSsxit rat IGn wa ché bién san pham cay cong nghiép
trong vung _
+ Tali nguyen rung:
Tay Nguyén được coi là “kho vang xanh” của nước ta VI CG Gay, tap
trung tới 529% sản lượng gỗ có thể khai thác được của cả nước; độ che
phủ rừng là 365% Trong rừng có nhiều loại q6 và chim thú quy hiếm
(nghién, gu mat, cấm lai, voi, gấu, tẽ giác)
+ Tải nguyên khoáng sản:
Lä vùng ít khoáng sản, đáng kể chỉ có böxít với trữ lương lớn, gần đây moi phát hiện mö thiếc với trữ lương khá
+ Tai nguyeén du lich:
Kha phong phú, có Đà Lạt là thành phố nghi mát nổi tiếng ở trên núi,
cac di san vé van hoa, le hoi doc dao, thién nhién có tính đa đang sinh
hoc cao nén có sức hút rất lớn đối với du khách trong và ngoài nước.
Trang 2IL Van dé phat triển cây công nghiệp
Tay Nguyên là vung chuyên canh cây công nghiệp lớn thứ hai Ở nước
ta Thé manh cua vung la mot so cay lau nam CÓ nguõn qốc nhiệt đới (cả phê, cao su, hö tieu) nhưng cũng trong Gucc ca mot so loai cay co nguồn gốc cân nhiệt (chè, dãu tằm) Tay Nguyên có nhiều thuãn lợi về
điều kién ty nhién, tai nguyên thién nhién đổi VỚI VIỆC sản xuất cây công nghiệp, nhưng vẽ điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều han che
1 Diéu kién phat trién cay c6ng nghiép
a) Diéu kién tur nhién va tai nguyén thién nhién
- Dat đai:
La dat bazan voi dién tích rồng 1,4 triệu ha rat mau mo, tang phong hoa sau, lai phan bố tập trung thành những mat bang rong IGn, tao
điều kiện để cơ giới hoá nõng nghiệp và quy hoạch các vũng chuyên canh có quy m6 lơn
- Khi haui:
Can xich dao vci mot mua mua va mot mua khổ kéo dài:
+ Mua rmmưa từ tháng 5 đến tháng 10
+ Mua kho thang 11 đến tháng 4
O Tay Nguyén con co su phan hoa khi hau theo độ cao Ở những cao nguyên thấp (500 m trở xuống) khí hậu nóng quanh năm
rất thuận lợi dé trồng cà phê với cao su, hồ tiêu, điều còn ở độ cao 700 - 100 m bên cạnh nhiều cây nhiệt đới còn trồng được
nhiều cây ưa khí hậu mát mẻ (chè, dâu tam, ca phê chè) Ở nhiều cao nguyên độ cao 1500 m (Đà Lạt) có thế trồng được một số
cây đặc sản có nguồn gốc cạn nhiệt và ôn đới
Lượng mưa của Tây Nguyên khá lớn hơn 1500 mm/năm nhưng lại tạp trung tới hơn 90% vao mùa mưa thường gay ra xói mòn những vùng đất vụn bở (do mùa khô kéo dài) Về mùa khô thuân lợi cho việc phơi sấy, bảo quản sản phẩm nhưng lại thiếu nước cho san xuat, chi phi cho thuy lợi cao trong nhiêu năm, hạn hán làm cho hàng nghìn ha cây công nghiệp bị chết cháy
- Tài nguyên nước khá phong phú:
Một số hệ thống sông có giá trị về thuỷ lợi như Sepôk, Xêxan, Đà Rằng Nguồn nước ngàm có vai trò cực kì quan trọng trong mùa khô, vì vây việc qiữ nguồn nước ngầm (mà liên quan trực tiếp la van dé phát triển và bảo vệ tài năng rừng) có ý nghĩa sống còn đổi với việc phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp ở Tây Nguyên.
Trang 3— Thị trườờng-
C6 thị trường trong nước với các vùng Đông Nam Bồ, Duyên hải Nam Trung B6 có sức tiêu thụ cao Các cây công nghiệp nhiệt đới của Tây Nguyên côn có giá trị xuất khẩu, nhất là cà phê rất lớn GS thúc đấy sư
mỡ rồng n tích cà phê trong nhiều năm qua
Miệc đưa công nghệ tiên tiến vào săn xuất đã tao ra những săn phẩm hợp thị lu người tiêu dung (vi đụ: nhãn hi cà phê Trung Nguyên )
đã giúp thị trường tiêu thụ cà phê của Việt Nam được mở rồng (Bắc Mỹ, Tây Âu và một số nước Châu Á)
Tuy nhiên, sự biến động về giá cá cà phê, cao su trên thị trường thể giới đã ảnh hướng manh đến săn xuất cây công nghiệp đài ngày ở Tây nguyên Mĩ đổi hỏi phải có sự quy hoạch các vùng chuyên canh một cách khoa học; có chính sách trợ giá sản phẩm nếu rớt giá hoặc nhà nước cần bỏ vốn tích trữ cà phê đợi giá thị trường tăng lên
> hinh =
bY Dieu kiến kinh tế - xã h
- Đân cư và lao động:
Tây Nguyên vùng thưa dãn với nhiều dân tồc ít người, phần lớn chưa
có kinh nghiệm tröng và chế biến cây công nghiệp Vì thế, việc phát triển các vùng chuyên canh đã gắn liền với những đợt di dân quy mô
lớn lên Tây Nguyên (đặc biệt từ 1980 đến nay), đây là ngưồn lao đông
chính trong sản xuất cây cõng nghiệp
- Cơ sở vật chất kỹ thuật:
Tương đổi nghèo nàn, mặc dù trong những năm gần đây, cơ sở ha tang
nhất là giao thông vân tải và thông tin liên lạc, vấn đề cung cấp điện
được chú trọng đầu tư Công nghiệp chế biến còn nhö bé làm hạn chế
không nhỏ hiệu quả trong sản xuất cây cõng nghiệp Tuy vậy, Tây Nguyên lại tiếp giáp với Đông Nam Bồ — vũng kinh tế phát triển nhất
nước ta, nên việc chế biến sản phấm cây công nghiệp chủ yếu dựa vào
vung Déng Nam B
Chính sách phân bố lại dan cu’ va nguin lao động trong pham vi cả nước, chính sách giao đất lâu d3i cho nông dân, chính sách
tạo ngưồn hàng xuất khẩu, chính sách phát triến các ngành công nghiệp trọng điếm trong đó có công nghiệp chế biến lương thực thực phẩm; chính sách mở rộng kinh tế đa ngành, đa phương hoá thị trường xuat nhập khẩu; chính sách phát triển các dân tc it
người và miền núi đã có tác dụng thúc đấy sự phát triến sản xuất cây công nghiệp ở Tây Nguyên
Trang 4
pháp bình Gn dién tích cây cGng raghi€p:
Nhằm phát triến ốn định vùng chuyên canh cây công nghiệp ở Tây Nguyên cần phải áp dụng tống hợp các giải pháp sau:
- Giải pháp ve ngườỡn lao ciộng:
Tây Nguyên là vùng thưa dân, thiếu lao động Vì vây đế phát triến vũng chuyên canh này cần thủ hút lao động từ các nơi khác tới, đặc biệt là lao đông có trình độ Ngăn chăn nan di dân tư do Mặt khác phải sử
dụng nguGn lao động tai chỗ, tao ra tập quán sản xuất mới cho đồng
bào các dân tộc
- Giải pháp ve đâu tư, bao gOm:
+ Đầu tư vào việc nâng cấp và xây dưng cơ sở ha tầng, nhất là mang lưới giao thông vân tải, đặc biệt đường 14 là trục giao thông chính theo chiều Bắc — Nam, đi qua tất cả các tinh Tây Nguyên theo các tuyến đường xương cá tới vùng sản xuất
+ Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật: các cơ sở chế biến, chí đặc biết hệ thống thuy Ici dam bdo nước tưới trong mùa khô là giải
— Cao su:
La cây công ngh quan trọng thứ hai của Tây Nguyên, chiếm 22%
diện tích cao su cä nước Cao su được tröng ở Gia Lai, Đắc Lắc và một
ítỡ Kon Tum
- Che:
Tay Nguyén là vùng trồng chè lớn thứ hai sau Trung du miền núi phía Bắc (khoảng 249% điện tích chè cả nước) Chè phân bố trên những cao nguyên cao, khí hâu mát mẻ quanh năm: Lãm Đồng và một phần của Gia Lai
- Dau tam:
Tây Nguyên còn là vùng trồng dâu nuôi tẵm lớn nhất nước ta Những
vung tréng dâu (Bảo Lộc, Đơn Dương, Đức Trọng thuộc Lâm Dong) gan iền với hoạt động các xí nghiệp ươm tơ xuất khẩu
- Ngoài các loại cây quan trọng vừa nêu, ở Tây Nguyên còn trồng được
hö tiêu, điều, bõng Hiện nay, vũng này đang phát triển các vung chuyên canh cây công nghiệp theo hướng đa dạng hoá cơ cấu cây trồng, nhất là những loai cần ít nước tưới trong mùa khô
2 Hiện trạng phát triển, phân bG cây cöng nghiệp
Tây Nguyên là vùng chuyên canh cây công nghiệp lớn thứ hai sau Đông
Nam Bộ với các sản phấm chủ yếu: cà phê, cao su, chè, dâu tằm và một số sản phẩm khác
- Cả phê:
Đây là vùng cả phê lớn nhất nước ta ở đây chiếm 3/5 diện tích cả phê
của cả nước: 294.000 ha cho sản lượng 364.000 nghin tan/nam Trong
đó Đắc Lắc là tỉnh có sản xuất sản lượng cả phê lớn nhất: 170.000 ha
cho 236.000 tan sản lương với đặc sản cả phê Buôn Ma Thuột nổi tiếng
Cả phê được trồng ở khắp các tỉnh trong vùng Trên nhiều cao nguyên cao, khi hau mat rẻ (Lâm Đồng, Gia Lai) trồng cả phê chế Côn cả ph vối, cà phê mít được trồng ở những vùng thấp và nóng hơn
pháp hàng đầu, đồng thời đầu tư phát triển và bảo vệ tài nguyên rừng đế giữ nguồn nước ngầm cho mùa khô ở các vùng sản
xuất
~ Giải pháp về tổ chức, quản lí:
củng cổ hệ thống các nông trường quốc doanh tạo ra mô hình vừa trồng vừa kết hợp chế biến sản phẩm cây công nghiệp,
khuyến khích mô hình trang trại, kinh tế vưỡn đối phát triển
Trang 5
một vấn đề khá quan trong trong hình thành cơ cấu kinh tế Nhưng trong phát triển lãm
p, cần hết sức chú trọng việc khai thác đi đôi với tu bố và bão vệ
1 Tây Nguyên là vùng duy nhất của nước ta có độ che phủ rừng tới 589% diện tích lãnh thổ
Đây được coi là «kho vàng xanh» của đất nước với 36% diện tích đất rừng và 52% sản lượng gỗ có thế khai thác được của cả nước
- Rừng ở Tây Nguyên có giá trị kinh tế rất lớn, còn nhiều diện tích rừng
giàu với nhiều loại gỗ quý như trắc, căn lai, gụ mật, các cây gỗ họ dau
và nhiều lâm san quý
Ở đây có hàng chục lâm trường và các liên hiệp lâm — nông — công
p lớn vào bậc nhất nước ta
Ví dụ: liên hiệp lâm — nông- công nghiệp Kong Hà Nững (Gia Lai, Ea- súp; Gia Nghĩa - Đắc Lắc) với sản lượng khai thác
trên dưới 300.000 _m3/năm do suy giảm mạch ngưồn
~ Có chính sách cho vay vốn, hỗ trợ kĩ thuật, trợ giá sản phấm, tìm thi trường tiêu thụ, tìm ngưồn vốn đầu tư, nhất là đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực trồng và chế biến sản phẩm
- Cung cấp đây đủ lương thực thực phẩm cho ngưồn sản xuất thông qua việc trao đối sản phấm với các vùng khác, tạo điều kiện bình ốn diện tích cây công nghiệp, nhất là những diện tích mới trồng
2 Việc khai thác phái di đôi với tu bổ và bảo vệ vốn rừng
ở Tây Nguyên
Không chỉ đơn thưần mang lại lợi ích kinh tế mà còn liên quan đến hàng loạt các vấn đề khác như bảo vệ môi trường, bảo vệ ngưồn uyên đất, nước Ngoài ra nó còn quan hệ với nhiều ngành kinh tế khác như nông nghiệp, công nghiệp và các vấn đề xã hội như định canh định cư
~ Địa hình của tây Nguyên có độ dốc khá lớn, mùa khô |:
dé bi vụn bở, bị phong hoá; đến mùa mưa có lượng mưa rất lớn nên thường gây xói mén trên nhiều vùng đến vụn bở không có lớp phủ thực Như vây, việc bảo vệ vốn rừng cũng đồng nghĩa với việc bảo
vê ngưồn tài nguyên đất
~ Việc khai thác phải đi đôi với tu bố và bảo vệ vốn rừng đế luôn đảm bảo vốn rừng giúp cân bằng môi trường sinh thái, đặc biệt là giữ mực nước ngầm cho các vùng chuyên canh cây công nghiệp vào mùa khi
và hạn chế lũ lụt cho duyên hải Nam Trung Bộ và Đông Nam Bộ, về rừng Tây Nguyên là rừng phòng hộ đầu nguồn của những con sông thuộc khu vực này (sông Đà Rằng, sông Đồng Nai
Trang 6
2 Điều kiện kinh tế — xa h
a) Thuan!
- Tây Nguyên là vùng thưa dân nhất nước ta, là địa bàn cư trú của
những dân tộc t người (Bana, Êđê, Gia Lai, H/ Mông ) với truyền thống văn hoá và tập quán độc đáo Đây là vùng giàu tiềm năng để phát triến kinh tế nên có sức hút rất lớn nguồn dãn cư và lao đông trừ tất cả các vùng khác trong nước đặc biệt là Đồng bằng sông Hồng và
Bắc Trung Bộ để xây dựng nền kinh tế mới
Bước đầu, vùng này đã thu hút những dư án đầu tư đế phát triển
thuỷ điện và công nghiệp chế biến ng, lâm sản và khai thác ngưồn
bôxít
b) Tuy vậy, ve điều kiện kinh tế xã hội ở Tây Nguyên còn gap nhiéu trở ngại cho sự phát triển kinh tế
Đó là mức sống của nhãn dan trong vùng cỏn thấp, tỉ lẽ người chưa
pret đọc, biết viết rất cao
b) Khé khan
VỚI vị trí ngã ba tiếp giáp với Läo và Campuchia nên việc đảm bảo an ninh, quốc phông khó khăn hơn các vũng khác
Đất đai chủ yếu thích hợp với cây công nghiệp và phát triến đồng có
do đó Tây Nguyên khó đăm bão được lương thực tại chỗ của nhân dân trong vùng
có sự phân mùa rõ nét, mùa mưa tâp trung tới hơn 909% lượng nước thường gây xói môn trên các cao nguyên, mùa khô kéo dài
và sâu sắc, mực nước trên các sõng ngôi và mực nước ngầm ha thấp rất thiếu nước cho sản xuất, đặc biệt là các vùng chuyên canh cây công nghiệp nên vấn đề bảo vệ và khai thác hợp lí tài nguyên rừng trở nên rất cấp bách
Một số mỏ khoáng sản có trữ lượng lớn ở Tây Nguyên còn ở dạng tiềm
năng hoặc mới bước đầu được khai thác do han chế cơ sở ha tầng và
cơ sở vât chất kỹ thuật
Tinh trang thưa dân dẫn tới thiếu nguồn lao động, nhất là lao động lành nghề và cán bộ khoa học kỹ thuật dé phát triển kinh tế,
cơ sở vật chất kỹ thuật còn nghèo nàn, nhất là mạng lưới giao thông vận tải, thông tin liên lạc, các cơ sở dịch vu y tế, giáo duc, ki
thuật Đô thi hoá chưa phát triển, công nghiệp của vùng mới trong giai đoạn hình thành với các trung tâm công nghiệp chế biển
có quy mô nhỏ bé
Tóm lại, Tây Nguyên có nhiều thuận lợi về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên nhưng cũng còn nhiều khó khăn về điều
kiện kinh tế - xã hội Với chính sách phát triển kinh tế miền núi và những dự án đầu tư trong và ngoài nước thỉ trong tương lai,
Tây Nguyên sẽ phát huy được những thế mạnh của mình không chỉ về nông lâm nghiệp mà còn phat triển một số ngành cả về
công nghiệp và du lich dich vu