Tiểu luận tham vấn cá nhân và gia đình

Tiểu luận tham vấn

PHẦN MỞ ĐẦU

Mỗi con người từ khi sinh ra cho đến khi chết đi, trong cuộc sống của họ không phải lúc nào cũng bình lặng, cũng là một màu đơn điệu mà mỗi ngày, mỗi ngày trong cuộc đời lại là một nét vẽ , một màu sắc khác nhau và mỗi gam màu đó lại mang trong mình những sắc thái những câu chuyện riêng của cuộc sống Có những giai đoạn, những ngày thật bình yên , thậthạnh phúc, nhưng cũng có những ngày mà người ta thấy thật mệt mỏi, thật chán nản, thật buồn đau và thất vọng…và còn nhiều cảm xúc , nhiều vấn đề tiêu cực nữa.Dù không muốn thì nhiều lúc, nhiều khi,chính bản thân ta hoặc một ai đó, một hoàncảnh nào đó lại vẫn đang tô vào bức tranh cuộc đời tươi đẹp đẽ của chúng ta những vệt tối u ám xám xịt đó Những vệt tối đó có thể là là chuyện thất tình, chuyện học hành, thi cử không được như ý,chuyện vợ chồng,con cái….và những lúc đó thường thì con người lại chẳng biết là mình phải làm gì, phải giải quyết những chuyện đó như thế nào, vì thế mà họ cần phải có những sự trợ giúp từ bên ngoài để có thể vượt qua những khó khăn đó và hoạt động tham vấn chính là một sự trợ giúp hiệu quả cho những khó khăn này của con người

Tham vấn chính là một quá trình trợ giúp tâm lý, trong đó nhà tham vấn sử dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và thái độ nghề nghiệp để thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực với thân chủ nhằm giúp họ nhận thức được hoàn cảnh vấn đề để thay đổi cảm xúc, suy nghĩ và hành vi và tìm kiếm giải pháp cho vấn đề của mình

Tham vấn cá nhân là quá trình trao đổi tương tác tích cực giữa nhà tham vấn với cá nhân có có vấn đề mà họ không thể giải quyết được, giúp họ thay đổi cảm xúc, hành vi, suy nghĩ và tìm

ra những giải pháp cho chính những vấn đề mà họ đang gặp phải

Những kỹ năng lựa chọn trong quá trình tham vấn cá nhân sẽ được sử dụng là

 Kỹ năng quan sát

 Kỹ năng giao tiếp không lời

 Kỹ năng tóm lược

 Kỹ năng khuyến khích làm rõ ý

 Kỹ năng xử lý im lặng

 Kỹ năng thấu cảm

 Kỹ năng phản hồi

 Kỹ năng giao nhiệm vụ về nhà

PHẦN NỘI DUNG

1 Khái quát chung về tham vấn

1.1 Khái niệm về tham vấn

Muỗi con người trong cuộc đời đều có thể gặp phải những khó khăn về sức khỏe, công việc, tài chính, quan hệ xã

hội, Bất kỳ ai trong những tình uống đó đều khiến họ có những trạng thái tâm lý không ổn định, cảm xúc, hành vi suynghĩ không hợp lý và ho không biết phải giải quyết như thế nào, khiến họ gặp nhiều trở ngại trong cuộc sống và không có được những giải pháp phù hợp để giải quyết những vấn đềmà mình đang gặp phải và họ cần tới những sự trợ giúp từ bên ngoài – đó là tìm đến các nhà tham vấn để giúp họ tìm

ra những cách giải quyết vấn đề tốt nhất và hiệu quả nhất cho chính bản thân của họ

Có rất nhiều khái niệm,quan niệm về tham vấn đã được hình thành trên thế giới nhưng em xin đưa ra khái niệm tham vấn

như sau: Tham vấn chính là một quá trình trợ giúp tâm lý, trong đó nhà tham vấn sử dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và thái độ nghề nghiệp để thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực với thân chủ nhằm giúp họ nhận thức được hoàn cảnh vấn đề để thay đổi cảm xúc, suy nghĩ và hành vi và tìm kiếm giải pháp cho vấn đề của mình.

Trong tham vấn người ta đưa ra các hình thức là:

*.Tham vấn cá nhân

*.Tham vấn gia đình

*.Tham vấn nhóm

Khái niệm tham vấn cá nhân : Tham vấn cá nhân là quá trìnhtrao đổi tương tác tích cực giữa nhà tham vấn với cá nhân có có vấn đề mà họ không thể giải quyết được, giúp họ thay đổi cảm xúc, hành vi, suy nghĩ và tìm ra những giải pháp cho chính những vấn đề mà họ đang gặp phải,

Khái niệm tham vấn gia đình : tham vấn gia đình là một

trong cách can thiệp tâm lý có ý nghĩa quan trọng đối với trợ giúp gia đình ,là hình thức mà đối tượng làm việc của nhà tham vấn là các thành viên trong gia đình, cả gia đình ngồi lại cùng với nhà tham vấn để thảo luận những vấn đề trong gia đình, vấn đề đó có thể liên quan đến toàn bộ gia đình haymột bộ phận, xem xét mỗi thành viên nhìn nhận vấn đề như thế nào, nguyên nhân từ đâu ra và cần phải làm gì để giải quyết, hoạt động nhằm giúp các gia đình cơ cấu hài hòa

những mối quan hệ để các thành viên gia đình phát huy vai trò mới của họ và tạo nên sức mạnh của cả gia đình

Khái niệm tham vấn nhóm : tham vấn nhóm được xem là mộttiến trình tương tác giữa nhà tham vấn và các thành viên nhóm nhằm thay đổi tích cực về thái độ, hành vi,suy nghĩ thông qua sự tương tác tin tưởng, quan tâm, thấu hiểu,chấp nhận và sự giúp đõ lẫn nhau trong nhóm để giải quyết vấn đề chung mà nhóm gặp phải qua đó tăng cường sự học hỏi kinh nghiệm từ các thành viên nhóm để nhóm cùng nhau tìmcách giải quyết cũng như phòng ngừa những vấn đề cũng như về khả năng hoàn thiện cá nhân

1.2.Mục đích, ý nghĩa của tham vấn.

a) Mục đích:

Mục đích của tham vấn không phải là giúp đối tượng có lời khuyên về giải pháp mà là giúp họ tăng cường hiểu biết về bản thân, về môi trường xung quanh từ đó thay đổi cảm xúc, suy nghĩ, hành vi tiêu cực Tham vấn giúp cá nhân và gia đình tăng cường khả năng giao tiếp, khả năng phân tích vấn đề, đưa ra giải pháp hợp lý và thực hiện giải pháp một cách có hiệu quả Nói một cách ngắn gọn tham vấn hướng tới giúpthân chủ hiểu được suy nghĩ, cảm xúc hành vi từ đó có khả năng đưa ra quyết định và thực hiện giải pháp làm nền tảng cho việc nâng cao chức năng xã hội của cá nhân và gia đình

b) Ý nghĩa:

Giúp cá nhân và gia đình giải tỏa được những cảm xúc tiêu cực, giúp họ trở nên sáng suốt hơn, có lý trí hơn để giúp họ nhìn nhận ra vấn đề và hoàn cảnh thực tại, từ đó đưa ra giải pháp phù hợp nhất với điều kiện của mình

Như là một công cụ quan trọng không những giúp cá nhân vàgia đình giải quyết vấn đề kịp thời mà còn giúp họ phòng ngừa những hành vi tiêu cực có thể bột phát trong tình

huống khủng hoảng

Ngoài ra, tham vấn không chỉ dừng lại ở mục đích giải quyết vấn đề mà còn hướng tới việc giúp cá nhân tăng cường kỹ năng sống, biết cách nhìn nhận vấn đề, tự tin vào chính

mình

Tham vấn còn có một ý nghĩa quan trọng đối với việc tăng cường khả năng thích nghi xã hội của cá nhân và gia đình thông qua việc bổ sung các kỹ năng sống cũng như các kỹ năng giao tiếp xã hội, tạo nền tảng cho sự nâng cao khả

năng hòa nhập xã hội của mỗi cá nhân trong gia đình cũng như trong cộng đồng nơi mà họ sinh sống làm việc

1.3 Các kỹ năng trong tham vấn

Kỹ năng trong tham vấn là sự vận dụng kinh nghiệm, tri

thức,hiểu biết chuyên môn và giá trị nghề nghiệp của nhà thamvấn vào hoàn cảnh tham vấn cụ thể, nhằm tạo lập mối quan hệhợp tác, qua đó giúp đối tượng tự nhận thức được bản thân và vấn đề mà đang gặp phải, từ đó xác định được giải pháp giải quyết vấn đề một cách có hiệu quả

Những kỹ năng sử dụng trong tham vấn

 Kỹ năng giao tiếp không lời : sử dụng hành vi,cử chỉ,nét mặt, âm điệu, khoảng cách trong giao tiếp với thân chủ

 Kỹ năng lắng nghe

 Kỹ năng hỏi

 Kỹ năng phản hồi ( cảm xúc, nội dung)

 Kỹ năng thấu hiểu

 Kỹ năng tóm lược

 Kỹ năng khuyến khích làm rõ ý

 Kỹ năng giúp thân chủ trực diện với vấn đề

 Kỹ năng xử lý im lặng

 Kỹ năng khai thác suy nghĩ, cảm xúc và hành vi

 Kỹ năng chia sẻ bản thân

 Kỹ năng cung cấp thông tin

 Kỹ năng giao nhiệm vụ về nhà

 Kỹ năng khai thác suy nghĩ, hành vi

 Kỹ năng điều phối

 Kỹ năng làm mẫu

 Kỹ năng xử lý tình uống khó xử và hành vi lệch chuẩn trong nhóm

1.4 Giá trị và thái độ trong tham vấn

Tham vấn là hoạt động vì sự phát triển của con người Nó hoạt động theo phương châm vì sự an sinh của con người trong xã hội, lấy sự phát triển của con người làm phương hướng hành động Nhưng sự khác biệt hay riêng nhất của muỗi thân chủ( cánhân, gia đình hay nhóm) cần được tôn trọng Dù là ai, địa vị xãhội nào,trong hoàn cảnh nào, tôn giáo gì, giới tính ra sao thì họ đều cần được đối xử công bằng và không bị phân biệt Họ đến với nhà tham vấn với tư cách là cá nhân có giá trị nhân phẩm, tiềm năng riêng cần được xem là yếu tố cơ bản định hướng cho quá trình trợ giúp

Theo G Egan (1994) đề xuất một số giá trị trong hoạt động trợ giúp trong đó có tham vấn như sau:

- Hành động và suy nghĩ một cách thực tế: điều này có

nghĩa rằng trong khi trợ giúp, nhà tham vấn cần quan tâm cả cuộc sống thực của đối tượng, sự chú ý của nhà tham vấn không chỉ giới hạn ở nội dung của những buổi làm việccủa nhà tham vấn và đối tượng mà cả những gì diễn ra trong cuộc sống hàng ngày của họ, có như vậy mới giúp cho họ kiểm soát cuộc sống đời thường của mình tốt hơn Yếu tố linh hoạt và mềm dẻo cũng được xem như yêu cầu trong hành động và suy nghĩ của hoạt động tham vấn, để đảm bảo sự phù hợp với những điều kiện và nhu cầu của thân chủ Những hành động, ý tưởng hay giải pháp đều cần sát với hoàn cảnh thực tiễn của thân chủ, không viển vông, hay vượt quá khả năng của họ

- Khả năng phù hợp: công việc tham vấn đòi hỏi những yêu cầu kiến thức, kỹ năng, và phẩm chất đạo đức nhất định những kiến thúc đó cần được thể hiện trong lời nói cũng như những hành động cụ thể, năng lực của nhà tham vấn được đo lường dựa trên kết quả thực thực tiễn của quá trình trợ giúp Để đạt được mục tiêu chuẩn này đòi hỏi nhàtham vấn phải liên tục học hỏi, trau dồi kiến thức để trợ giúp đối tượng một cách tốt nhất.

- Thái độ tôn trọng: đây là một giá trị trong những giá trị rấtquan trọng trong tham vấn mang tính cơ bản, tôn trọng thể hiện sự đề cao giá trị của đối tượng,coi trọng nhân phẩm của họ,nó thể hiện cụ thể ở khả năng hiểu và chấp nhận sự đa dạng khác biệt của muỗi người, thái độ đối xử công bằng, không phân biệt đối xử, phân biệt địa vị, vai trò,vị thế xã hội, tầng lớp, tôn giáo, v.v của đối tượng Nó còn thể hiện ở chấp nhận và tôn trọng giá trị của muỗi cá nhâ, trân trọng những gì họ có, đối xử với họ như nhữngngười bình thường và không phán xét họ Hãy sẵn sàng giúp đỡ họ khi họ cần sự giúp đỡ để vượt qua những khó khăn

- Sự trung thực trong công việc : phẩm chất này không kém phần quan trọng trong tham vấn Thái độ cởi mở và chân thành với đối tượng được thể hiện trong cả suy nghĩ và hành động, sự đề phòng trong suy nghĩ sẽ là yếu tố tiềm

ẩn cho hành vi trợ giúp đối tượng trở nên gượng gạo, tư duy khép kín và thái độ xa cách

- Trách nhiệm của đối tượng trong giải quyết vấn đề: đối tượng phải có trách nhiệm trong tìm kiếm và thực hiện giảipháp cho vấn đề của mình Bản thân nhà tham vấn cũng phải thường xuyên đề cao trách nhiệm này cho đối tượng

1.5 Một số nguyên tắc đạo đức trong tham vấn

a, Nguyên tắc tôn trọng và chấp nhận thân chủ

Một trong những nguyên tắc cơ bản trước tiên mà nhà tham vấn cần phải đảm bảo đó là tôn trọng nhân phẩm của thân chủ,điều này thể hiện ở phong cách đối xử của họ như một cá nhân với nhân cách dộc lập, họ có giá trị riêng,có cách nhìn nhận riêng và có khả năng thay đổi Nhà tham vấn cần phải có lòng tin ở họ,tin rằng họ có khả năng thay đổi, việc chấp nhận đối

tượng trong suy nghĩ và thể hiện ở hành vi thân thiện, không phân biệt phán xét sẽ là yếu tố tiền đề cho sự giúp đỡ chân thành của nhà tham vấn đối với thân chủ đã được Carl Rogess coi như là kỹ thuật cơ bản cho quá trình tương tác với thân chủ,đồng thời cũng là hai trong ba điều kiện tiên quyết cho sụ

thành công của quá trình giúp đỡ

b, Ngyên tắc không phán xét đối tượng

Không phán xét đối tượng thể hiện ở chỗ không chỉ trích hành vi,suy nghĩ của họ,dù cho những điều mà họ làm là không đúng,cách họ cảm nhận, suy nghĩ là không hợp lý, nguyên tắc này liên quan mật thiết với nguyên tắc tôn trọng và chấp nhận thânchủ Việc chấp nhận thân chủ đi cùng với việc không phán xét những hành vi, suy nghĩ tiêu cực của họ, kjhi đối tượng đến với nhà tham vấn họ muốn được thông cảm lắng nghe và thấu hiểu

c, Nguyên tắc dành quyền tự quyết cho thân chủ

Tham vấn không là cho đi lời khuyên, nhà tham vấn không

quyết định thay cho thân chủ mà để thân chủ tự giải quyết chính vấn đề mà họ đang gặp phải Nhà tham vấn chỉ đóng vai trò là người xúc tác và giúp đỡ thân chủ đưa ra các giải pháp phù hợp cần thiết với hoàn cảnh của thân chủ Việc thân chủ tự đưa ra quyết định còn có tác dụng giúp cho họ có trách nhiệm với sự lựa chọn của mình cũng như sự tham gia tích cực vào giảiquyết vấn đề

d, Nguyên tắc đảm bảo tính bí mật

Đây là nguyên tắc quan trọng trong tham vấn, mọi thông tin mà thân chủ đã chia sẻ với nhà tham vấn cần được đảm bảo tính bí mật, kín đáo,nhà tham vấn không tiết lộ bất kỳ thông tinnào của thân chủ khi không được thân chủ cho phép

2 Tham vấn cá nhân

2.1 khái niệm tham vấn cá nhân

Tham vấn cá nhân là một quá trình trợ giúp tâm lý, trong dó nhà tham vấn sử dụng kiến thức, kỹ năng chuyên môn và thái độ nghề nghiệp để thiết lập mối quan hệ tương tác tích cực với cá nhân nhằm giúp cá nhân nhận thức được

hoàn cảnh có vấn đề để thay đổi cảm xúc, suy nghĩ và hành vi và tìm kiếm giải pháp cho vấn đề của mình.

2.2 Một số lý thuyết và cách tiếp cận.

a) Lý thuyết nhu cầu của Maslow

(Tháp nhu cầu của Maslow)

• Nhu cầu thể chất/sinh lý

Đó là nhu cầu đồ ăn, nước uống, không khí, nhu cầu tình dục…Nhu cầu này được xem là nhu cầu cơ bản nhất trong

5 nhóm nhu cầu theo phân định của Maslow Ông cho rằng, muốn tồn tại trước hết con người cần đươc ăn, được uống, được hít thở Nếu nhu câu này của con người không được đáp ứng thì sự sinh tồn của họ sẽ bị đe dọa Nhu cầu này của con người luôn được xem là nhu cần được đáp ứngtrước tiên

• Nhu cầu an toàn

Con người cần có một môi trường sống an toàn, sức khỏe được đảm bảo để họ tồn tại Họ cần có nhà để ở, tránh mưa tránh nắng, họ cần được khám bệnh, được chăm sóc sức khỏe Họ cần được sống trong môi trường đảm bảo về

an ninh để tính mạng của họ không bị đe dọa Họ cần có môi trường sinh hoạt, vận động an toàn không gây thương tích… Nếu như con người sống trong một môi trường luôn có sự đe dọa đến tính mạng thì chác chắn sự phát triển cả về tâm lý cũng như thể chất của họ sẽ bị ảnh hưởng

• Nhu cầu tình cảm xã hội

Con người cần có gia đình, được tới trường để học tập và vui chơi trong nhóm bạn bè ở lớp học, cần được tham gia vào nhiều nhóm khác nhau trong xã hội Trong nhóm họ tìm thấy vai trò, vị trí của mình, tìm thấy cảm giác về sự thừa nhận của người khác về sự tồn tại của họ, sự quan tâm và yêu thương của các thành viên khác trong nhóm đối với họ.

• Nhu cầu được tôn trọng

Con người luôn cần được bình đẳng, được lắng nghe,

không bị coi thường Dù đó là ai, trẻ em hay người lớn, người lành lặn hay người bị khuyết tật, người giàu hay người nghèo tất cả họ đều có nhu cầu được tôn trọng, được ghi nhận sự hiện diện cũng như chính kiến của cá nhân

• Nhu cầu được hoàn thiện và phát triển

Đó là nhu cầu được đến trường, được nghiên cứu, lao độngsáng tạo… để phát triển toàn diện Sau khi tiến hành một nghiên cứu trong nhóm người mà ông cho là đạt được sự phát triển tương đối hoàn chỉnh, ông đưa ra một số nhu cầu thuộc về nhóm này như: lý tưởng, tính thực tế trong cuộc sống, tinh thần đồng đội, nhu cầu về sự riêng tư cá nhân, nhu cầu về sự độc lập và khả năng kiểm soát bản thân và sự dân chủ

c) Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erikson.Erikson chia đời người thành 8 giai đoạn, mỗi giai đoạn được đặc trưng bởi một dạng khủng hoảng tâm lý xã hội xuất phát từ xung đột giữa nhu cầu của cá nhân và yêu cầu của xã hội

- Giai đoạn 1: Tin tưởng và không tin tưởng (từ 0 tới 1,5tuổi)

- Giai đoạn 2: Tự chủ>< nghi ngờ (1,5 – 3 tuổi)

- Giai đoạn 3: Khả năng khởi sự công việc>< Mặc cảm (3 – 6 tuổi)

- Giai đoạn 4: Siêng năng >< Kém cỏi (6 – 12 tuổi)

- Giai đoạn 5: Thể hiện bản thân >< Sự lẫn lộn về vai trò (Vị thành niên)

- Giai đoạn 6: Gắn bó >< Cô lập (Mới trưởng thành)

- Giai đoạn 7: Sáng tạo >< Ngưng trệ (Trung niên)

- Giai đoạn 8: Hoàn thành >< Thất vọng (Cao tuổi)

d) Cách tiếp cận phân tâm của Freud

Theo Freud nhân cách của con người được xây dựng qua sự tương tác phức hợp giữa xung năng với những kinh nghiệm thời niên thiếu của họ Hành vi của họ là kết quả của cách nuôi dạy, đối xử của bố mẹ khi họ còn ở thời nhỏ đặc biệt là 5 năm đầu tiên của cuộc đời

Những vấn đề quan trọng được đề cập tới trong lý thuyết của Freud đó là bản năng, vô thức, cấu trúc nhân cách, cơ chế tự vệ

Cấu trúc nhân cách: Freud cho rằng cấu trúc nhân cách gồm có 3 cấu thành:

+ Cái nó (Id): Hệ thống này bao gồm các bản năng vô thứcvà thúc đẩy con người thỏa mãn những mong muốn mà không tính tới các nguyên tắc, quy định của xã hội Cá nhân khi mới được sinh ra đều hàm chứa Cái nó (Id) là phần chính

+ Cái tôi (Ego): được hoạt động, điều chỉnh (kiểm soát) bởithực tiễn thế giới xung quanh Những mong muốn được thỏa mãn dựa trên điều kiện thực tiễn có sự can thiệp của Cái tôi Cái tôi kiểm soát Cái nó và luôn xử lý tình huống một cách logic, hợp lý vơi thế giới thực tiễn Cái tôi (Ego) được hình thành dần sau khi sinh ra và trên cơ sở yêu cầu thực tiễn của cuộc sống con người

+ Cái siêu tôi (Supper Ego): Bao gồm ý thức và đạo đức Nó có nhiệm vụ kiểm soát hành vi thực tiễn của Cái tôi saocho phù hợp với quy định của xã hội

e) Cách tiếp cận lấy thân chủ làm trọng tâm

Người sáng lập ra trường phái này là Carl Rogers Lý thuyết này nhấn mạnh giá trị nhân văn của con người đó là tình yêu, tự trọng, tính sáng tạo và quyền tự do, tự

quyết của con người Khi ở trong tình huống khó khăn, conngười thường bị mặc cảm, tự ti và trở nên lệ thuộc Nhà tham vấn cần giúp thân chủ nhìn nhận va chấp nhận thực tiễn của mình, khám phá những điểm mạnh của cá nhân cũng như những kinh nghiệm vốn có của họ và mọi nguồn lực có thể Điều này sẽ giúp họ trở nên mạnh mẽ hơn, sáng tạo hơn trong giải quyết vấn đề

f) Cách tiếp cận Gestalt

Gestalt cho rằng, con người co thể thay đổi được khi họ tự nhận thức về mình tốt hơn, do vậy cần giúp thân chủnhận biết về bản thân họ tốt hơn Khi thân chủ nhận thức đúng đắn về chính bản thân họ có nghĩa là họ nhận thức đúng đắn về thực tiễn Mục tiêu của can thiệp theo hướng tiếp cận Gestalt là làm cho họ nhận ra rằng họ đang cảm nhận gì, làm gì và điều gì đang diễn ra bây giờ và ở đây trong mối quan hệ tương tác với người khác, để từ đó họ có trách nhiệm với những gì họ nghĩ, họ cảm nhận và họ hành động.

Nhiệm vụ của nhà tham vấn là tập trung vào cảm xúc, nhận thức của thân chủ tại thời điểm hiện tại, những thôngđiệp cơ thể, cũng như những lảng tránh của họ Gestalt nhấn mạnh làm như thế nào để cho những cảm nhận của thân chủ phải được đi cùng với những thông điệp cơ thể Nói cách khác là tạo nên chỉnh thể thống nhất giữa sinh lý và tâm lý trong cá nhân thân chủ

g) Cách tiếp cận hành vi

Tham vấn theo cách tiếp cận hành vi tập trung tới việc thay đổi hành vi hiện tại và tạo lập chương trình hành động Lý thuyết này tập trung vào những hành vi hiện tại mà thân chủ đang trải nghiệm Đây là điểm khác biệt giữa cách tiếp cận của tâm lý học phân tâm, một trường phái quan tâm nhiều hơn đến những dấu hiệu tiềm ẩn, vô thức Một điểm mà cách tiếp cận này rất quan tâm đó là họ chú trọng tới sự thể nghiệm và đánh giá hành động một cách rất chặt chẽ, trên cơ sở kế hoạch can thiệp cụ thể với mục tiêu rõ ràng và tiêu chí đo lường sự thay đổi hành vi xác định

Mục đích cốt lõi của quy trình can thiệp này là loại bỏ hành

vi, loại bỏ những điều kiện đưa ra hành vi không thích ứng của thân chủ và giúp họ học được những khuôn mẫu hành

vi có hiệu quả hơn Tham vấn hành vi nhằm vào việc thay đổi những hành vi có vấn đề thông qua việc tiếp thu

những kinh nghiệm mới

Mặc dù cách tiếp cận hành vi không xem mối quan hệ giữathân chủ và nhà tham vấn quan trọng như cách tiếp cận Carl Rogers, song họ cũng nhận đinh vai trò của mối quan hệ tích cực giữa nhà tham vấn và thân chủ như là khởi

điểm tốt cho quá trình tham vấn hiệu quả Trong mối quanhệ này nhà tham vấn có nhiệm vụ đưa ra những bài học về hành vi phù hợp để thân chủ có những hành động thay thế, về phía thân chủ họ phải sẵn lòng thử nghiệm những hành vi mới và tham gia tích cực vào quá trình tham vấn.h) Cách tiếp cận nhận thức

Vào những năm 1960, trường phái tham vấn nhận thức trởnên phổ biến Gần đây các nhà tham vấn nhận thức đã quan tâm nhiều tới việc con người nghĩ và đưa ra thế giới của họ như thế nào Các nhà tâm ý học hiện đại tập trung nhấn mạnh cách mà con người xây dựng thế giới riêng, tìm hiểu cách thức xây dựng hệ thống ý nghĩa của thế giới riêng của cá nhân trên cơ sở kết hợp tư duy, hành động vàsuy nghĩ của họ Do vậy những kỹ thuật ở đây được sử dụng như kể chuyện, tưởng tượng, sắm vai

Albert Ellis (1977) cho rằng những cá nhân có hành vi được xem là không bình thường bởi cách ứng xử không phù hợp của họ xuất phát từ niềm tin không

hợp lý Những niềm tin phi lý đó đã ảnh hưởng đến hành

vi của con người, hay nói cách khác nó đã tạo nên những hành vi không phù hợp của cá nhân và ảnh hưởng đến quátrình tương tác của họ với những người xung quanh Ông đưa liệu pháp gọi là liệu pháp gọi là liệu pháp cảm xúc hợplý – đó là cách mà nhà tham vấn giúp thân chủ thay đổi hành vi thông qua điều chỉnh những niềm tin không hợp lýđó

Albert Ellis đưa ra các bước xử lý những niềm tin phi lý là;

Bước 1: Nhà tham vấn cần thuyết phục được rằng niềm tin/suy nghĩ của thân chủ là không hợp lý

Bước 2: Cần chỉ ra cho thân chủ rằng họ đang duy trì những suy nghĩ không logic như thế nào

Bước 3: Giúp họ học cách đối mặt với những suy nghĩ không hợp lý đó

Bước 4: Xem xét những suy nghĩ không hợp lý có thể được hình thành như thế nào dựa trên một hay nhiều trongsố các niềm tin không hợp lý đã được khái quát hóa

Bước 5: thân chủ cần phát triển cách thức mới hợp lý hơn trong cuộc sống

2.3 Quy trình tham vấn cá nhân

2.3.1 Giai đoạn 1: Tạo lập mối quan hệ và lòng tin

Tham vấn viên phải tạo lập được lòng tin của thân chủ đối với mình Mối quan hệ thoải mái, tin tưởng và hợp tác cần được xây dựng ngay trong giai đoạn khởi đầu này Đây có thể xem như một trong những yếu tố tiền đề cho quá trìnhtương tác giữa nhà tham vấn với thân chủ Hoạt động hợp tác sẽ không diễn ra được khi mối quan hệ thân thiện chưađược thiết lập, chưa có sự sẵn sàng hợp tác của thân chủ Chỉ khi nhà tham vấn tạo được lòng tin với thân chủ, họ mới sẵn sàng chia sẻ thông tin, cũng chỉ khi nhà tham vấn tạo dựng được niềm tin thì họ mới trở nên tự tin trong ra quyết định và thực hiện các quyết định của mình

Việc thiết lập một khung cảnh làm việc thoải mái cũng là yếu tố cần thiết để tạo sự ti tưởng ở thân chủ Những thống nhất về việc giữ bí mật cũng như việc ghi chép hoặclưu trữ những thông tin mà thân chủ chia sẻ cũng rất cần thiết cho việc tạo nên cảm giác an toàn cho thân chủ

Để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với thân chủ nhà tham vấn cần:

- Tạo ra bầu không khí thoải mái giúp người được thamvấn cảm thấy an toàn để nói ra những khó khăn của họ, chấp nhận những cảm xúc của họ

- Ngay bước đầu nhà tham vấn cần nhận thức được rằng thân chủ là người có khả năng tự giúp chính mình

- Cần bình tĩnh, không đùa cợt hoặc tỏ ra lo sợ khi mà thân chủ bắt đầu kể về vấn đề của họ

- Không phán xét và bình luận hay lên án đạo đức đối với thân chủ Tôn trọng giá trị, quan điểm của thân chủ và tránh tranh luận sự khác biệt của các giá trị của thân chủ với các quan điểm giá trị của nhà tham vấn

- Thể hiện sự bình đẳng với thân chủ

- Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, không dùng từ quá hàn lâm hay sỗ sàng

- Âm giọng cần tỏ ra thấu hiểu và hiểu biết, quan tâm đến cảm xúc của thân chủ, không bắt trước âm điệu thân chủ

- Giữ bí mật điều mà thân chủ trao đổi.

- Nếu tham vấn cho người thân, người quen thì sẽ

không có lợi vì thiếu tính khách quan và bị ảnh hưởng tâm trạng cảm xúc cá nhân Trong trường hợp đó nên đưa họ tới các nhà tham vấn khác để có sự trợ giúp

2.3.2 Giai đoạn: Xác đinh vấn đề - giúp thân chủ phát hiện vấn đề đang tồn tại đối với họ.

Sau khi đã tạo lập được mối quan hệ, nhà tham vấn cần thu thập đầy đủ thông tin về thân chủ, về các vấn đề của thân chủ cũng như các thông tin có liên quan Các thông tin nền tảng là sức khỏe, tình trạng tâm thần, tiểu sử gia đình, các mối quan hệ như gia đình, bạn bè đồng nghiệp.Việc khai thác những suy nghĩ cảm xúc của thân chủ

không những giúp nhà tham vấn phát hiện được nguồn gốc của vấn đề mà còn giúp thân chủ hiểu được chính họ và vấn đề thực tế của họ

Một trong những cách xác định vấn đề qua mô hình Khám phá vấn đề theo hướng hình chóp đảo ngược của

Schwitzer (1996) Mô hình này giúp cho các nhà tham vấn thấy được các vấn đề, các mối quan tâm của thân chủ, bên cạnh đó còn giúp nhà tham vấn định hướng trong tổ chức các thông tin, tìm kiếm mối liên hệ giữa các thông tin, dấu hiệu, hành vi… của thân chủ Bao gồm các bước sau:

- Xác định một cách tổng thể các hành vi không bình thường của thân chủ

- Nhóm những vấn đề đó lại một cách logic

- Nhóm những vấn đề đó theo hướng sâu hơn

- Thu hẹp các nhóm dấu hiệu theo những khó khăn nhất dựa trên các định hướng tiếp cận

2.3.3 Giai đoạn lựa chọn giải pháp:

Một trong những lí do khiến than chủ tìm đến nhà tham vấn là họ rất lúng túng trong việc tìm hướng đối phó với vấn đề họ đang đối mặt trong trường hợp thân chủ đang bị bế tắc, không có hướng giải quyết, nhà tham vấn cần giúp họ đưa ra các giải pháp có thể để họ lựa chọn hướng

đi tối ưu nhất trong đó Trong trường hợp thân chủ đang băn khoăn với các lựa chọn, nhà tham vấn giúp họ phân tích cái được, cái mất của mỗi giải pháp, trên cơ sở đó họ

sẽ tự đưa ra giải pháp mà họ cho là phù hợp nhất với hòa cảnh của họ.

Khi này nhà tham vấn cần sử dụng các kỹ năng cơ bản như kỹ năng lắng nghe, kỹ năng thấu hiểu… để củng cố thêm mối quan hệ với thân chủ Việc sử dụng các kỹ năng nâng cao khác như đưa ra những yêu cầu thách thức, đối chất nhưng có sự hỗ trợ, kỹ năng luận giải nhằm đi sâu hơn vào thế giới bên trong của thân chủ Điều quan trọng trong giai đoạn này là nhà tham vấn giúp thân chủ đưa ra hướng đi phù hợp với nguyện vọng cũng như hoàn cảnh của họ, sau đó thống nhất với thân chủ một lộ trình công việc cần thiết tiến hành cho giải pháp được lựa chọn

Một số gợi ý về khám phá những giải pháp có thể:

- Sau khi những vấn đề nhỏ được khám phá, bước tiếp theo là cả người tham vấn và người được tham vấn cùng nhau xem xét những giải pháp có thể Khi bắt đầu giai đoạn này, người tham vấn thường bắt đầu bằng câu hỏi: chị đã nghĩ về giải pháp gì cho vấn đề này?

- Thân chủ luôn có quền tự quyết định hướng đi của họ Họ lựa chọn một trong số những phương án được chỉ

ra Vai trò của nhà tham vấn chỉ là hỗ trợ làm sáng tỏ và giúp họ hiểu được các hậu quả có thể có mà họ đưa ra chứkhông phải là đưa ra lời khuyên hoặc lựa chọn giải pháp cho họ

- Quá trình tham vấn là quá trình cùng làm với thân chủ chứ không phải làm thay thân chủ

- Quyền tự quyết của thân chủ sẽ không được thực hiện trong một số trường hợp đặc biệt: khi mà thân chủ cókhả năng làm tổn thương những người khác hoặc chính cá nhân thân chủ

- Có sự thống nhất rõ ràng, cụ thể với thân chủ Khi thân chủ lựa chọn giải pháp, họ nên nêu rõ mục tiêu,

những việc cần phải làm và làm như thế nào, ai sẽ thực hiện mỗi phần nhỏ của công việc

- Nếu thân chủ không thực hiện được kế hoạch đã đượcthống nhất thì không nên trách cứ hay trừng phạt họ song cũng không chấp nhận sự bào chữa của họ

2.3.4 Giai đoạn triển khai giải pháp

Trên cơ sở mục tiêu và kế hoạch đã được thống nhất trog giai đoạn trước, thân chủ bắt đầu triển khai những công việc đó theo sự giúp đỡ của nhà tham vấn.

Trong giai đoạn này, nhà tham vấn cần sử dụng những kỹ năng chuyên môn để thúc đẩy tiến trình, đôi khi cũng cần phải rà soát lại mục tiêu đã đặt ra trong các giai đoạn

trước Thân chủ cần có trách nhiệm trong việc thực hiện các kế hoạch Nhà tham vấn đóng vai trò xúc tác, trợ giúp thân chủ giải quyết vấn đề Khi thân chủ đạt được mục tiêu thì họ cần được khích lệ kịp thời

Đôi khi thân chủ thiếu tự tin để thực hiện nhiệm vụ, trong trường hợp này nên sắm vai để giúp họ diễn tập hành vi mới Tuy nhiên không phải nhà tham vấn nào cũngcó thể giúp được tất cả mọi người Nếu nhà tham vấn thấy mình không thể giúp thân chủ thì không nên tiếp tục ca tham vấn, không nên kéo dài sự trợ giúp không hiệu quả đó Tốt nhất là nên giới thiệu tới người tham vấn khác có kinh nghiệm hơn

2.3.5 Giai đoạn: kết thúc

Mọi quá trình giúp đỡ dù ngắn hay dài đều đều phải kết thúc, có nhiều lý do để kết thúc ca tham vấn đó là:

- Vấn đề đã được giải quyết

- Thân chủ đã trưởng thành, có khả năng xử lý những vấn đề có thể xảy ra trong tương lai

- Hoạt động giúp đỡ không đi đến kết quả, vì vậy cần sự chuyển giao sang nhà tham vấn khác

Theo Kleinke (1994), một sự kết thúc có hiệu quả khi:

- Thân chủ cảm thấy thoải mái để thảo luận về việc kếtthúc

- Thân chủ cảm nhận được quá trình tương tác đang dần đi vào kết thúc dựa trên cớ ở mục đích đưa ra rõ ràng từ ban đầu

- Nhà tham vấn tôn trọng những mong muốn của thân chủ đồng thời cảm thấy thoải mái thảo luận về vấn đề này

- Mỗi quan hệ khi kết thúc vẫn cần đảm bảo tính nghề nghiệp

- Thân chủ biết được khả năng họ có thể quay trở lại bát cứ khi nào cần sự giúp đỡ của nhà tham vấn

- Thân chủ lượng giá những gì họ đã đạt được trong quá trình tương tác.

- Thân chủ sẵn sàng thảo luận những cảm xúc hẫng hụt khi kết thúc

2.3.6 Giai đoạn 6: Theo dõi

Kết thúc quá trình giúp đỡ không có nghĩa là chấm dứt Thân chủ có thể quay trở lại với những vấn đề mới hoặc xem lại vấn đề cũ của họ hoặc muốn đi sâu vào hơn nữa Đôi khi thân chủ quay trở lại nhà tham vấn cũ đồng thời tìm kiếm một nhà tham vấn mới

Hoạt động theo dõi là xem liệu thân chủ có quay trở lại không, họ có cần sự chuyển giao nào nữa không và chất lượng dịch vụ như thế nào Việc theo dõi cho phép nhà tham vấn đánh giá được mức độ thay đổi của thân chủ Giai đoạn này có thể cần tới vài tuần để đánh giá những kỹ thuật nào có hiệu quả và đã tạo ra sự thay đổi nào, những dịch vụ nào đã đưa ra mà có hiệu quả Kỹ thuật theo dõi có thể được thực hiện qua điện thoại, thư từ hoặc điều tra, phỏng vấn trực tiếp, vãng gia…

2.4 Các kỹ năng trong tham vấn cá nhân

- Kỹ năng giao tiếp không lời

Đó là nói tới việc sử dụng thái độ, nét mặt, cử chỉ, hành vi để giao tiếp với thân chủ

Sau đây là chi tiết về sự thể hiện kỹ năng giao tiếp không lời:

+ Giao tiếp bằng mắt, việc giao tiếp bằng mắt với thân chủ có ý nghĩa khá quan trọng trong tham vấn Nhà tham vấn cần duy trì ánh mắt của mình tới thân chủ khi lắng nghe họ

+ Nét mặt, đây cũng là một kênh thông tin khá quan trọngbởi nó chứa đựng rất nhiều thông tin có thể từ nhà tham vấn mà thân chủ dễ nhận biết Đây cũng là công cụ để thân chủ đo lường sự chân thành thực sự sẵn sàng giúp đỡcủa nhà tham vấn đối với họ

+ Ngồi đối mặt với thân chủ, ngồi đối diện cũng là cách mà thể hiện sự quan tâm chú ý toàn bộ của nhà tham vấn tới thân chủ