Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc tiếp cận và sử dụng BKT của nhóm tiêm chích ma túy. Thu thập thông tin về bản đồ hiện tại của chương trình bơm kim tiêm, chi tiết về phân phối và các mô hình tại địa phương. Thu thập các số liệubáo cáotài liệu hiện có của chương trình BKT tại thành phố Sóc Trăng.
Trang 1MÔN PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỊNH TÍNH
TIẾP CẬN VÀ SỬ DỤNG BƠM KIM TIÊM
TRONG NHÓM TIÊM CHÍCH MA TÚY:
THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
TẠI THÀNH PHỐ SÓC TRĂNG NĂM 2017
L ớ p :
C N Y
2017
Trang 2NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
- BKT : Bơm kim tiêm
- TCMT : Tiêm chích ma túy
- Tp : Thành phố
- ĐT : Đối tượng (người tiêm chích)
Trang 3MỤC LỤC
I ĐẶT VẤN ĐỀ
HIV/AIDS là căn bệnh nguy hiểm đang diễn ra và lan rộng khắp nơi trên Thế giới Qua hơn một phần tư thế kỷ, kể từ trường hợp đầu tiên bị nhiễm HIV, đại dịch HIV/AIDS
đã và đang trở thành vấn đề y tế, xã hội nghiêm trọng trên toàn cầu, không còn là mối lo riêng của một châu lục, quốc gia, một cộng đồng hay cá nhân nào Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Chương trình Liên hiệp quốc về phòng chống AIDS (UNAIDS) trong năm
2012 đã có thêm 2,7 triệu người bị nhiễm HIV, nâng số người bị nhiễm HIV lũy tích trên toàn cầu lên hơn 33,4 triệu người [4] Trong đó có hơn nửa đã tử vong, vùng cận sa mạc Sahara là khu vực bị HIV/AIDS tàn phá nặng nề nhất và dự đoán trong tương lai khu vực Châu Á sẽ là điểm nóng của dịchHIV
Ở Việt Nam, tính cả nước năm 2015 có 227.154 trường hợp nhiễm HIV hiện còn sống, phát hiện 10.195 trường hợp nhiễm mới HIV, số bệnh nhân chuyển sang AIDS là
6130 và 2130 trường hợp đã tử vong do AIDS Dịch HIV/AIDS ở nước ta vẫn trong giai đoạn tập trung, các trường hợp nhiễm HIV chủ yếu tập trung cao nhất trong nhóm nghiện chích ma túy (NCMT) với tỷ lệ hiện nhiễm là 11% và nhóm gái mại dâm (GMD) có tỷ lệ nhiễm HIV là 2,7%, bên cạnh đó số liệu giám sát phát hiện cho thấy trên 50% người nhiễm HIV là NCMT [2] Nhìn chung, Việt Nam vẫn đang còn trong giai đoạn dịch tập trung ở nhóm người có nguy cơ cao
Trang 4Tại Sóc Trăngđến ngày 08/2017, số liệu báo cáo của Trung tâm phòngchống HIV/AIDS cho thấy số ca nhiễm HIV luỹ tích là 3.840 ca , trong đó có 1835 ca chuyển sang giai đoạn AIDS và 1521 ca tử vong do AIDS, HIV còn sống là 2319[1]
Đặc điểm nhiễm HIV ở Sóc Trăngkhông còn giới hạn ở người mại dâm, ma tuý, phạm nhân, mà nó còn lan ra cả đối tượng khác như: Cán bộ công nhân viên chức, lái xe, lực lượng vũ trang, nông dân, phụ nữ mang thai… Trong đó, tỉ lệ nhiễm cao HIV vẫn tập trung ở nhóm có tiêm chích ma túy[3]
Năm 2011, Dự án Quỹ toàn cầu phòng chống HIV/AIDS tại Việt Nam đã triển khai chương trình can thiệp cấp phát bơm kim tiêm miễn phí cho những người TCMT trên phạm vi cả nước, trong đó có tỉnh Sóc Trăngnhằm mục đích giúp cho người TCMT có đủ BKT sử dụng, giảm tới mức thấp nhất việc dùng chung BKT hướng tới giảm tỉ lệ lây nhiễm trong nhóm có hành vi nguy cơ cao này
Theo báo cáo của Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh Sóc Trăng năm 2016, tại
Tp Sóc Trăngcó 530 người TCMT, trong đó chỉ có 356 người tiêm chích được theo dõi, quản lý và có tiếp cận chương trình cấp phát bơm kim tiêm miễn phí do Dự án Quỹ toàn cầu tài trợ Báo cáo cho thấy mức độ tiếp cận và sử dụng BKT sạch trong nhóm người TCMT chưa cao, đâu là nguyên nhân chịu ảnh hưởng này?
Chính vì vậy nhóm đặt ra câu hỏi nghiên cứu
Yếu tố nào ảnh hưởng đến việc sử dụng BKT của người TCMT?
II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
Một số yếu tố ảnh hưởng tới việc tiếp cận và sử dụng BKT của nhóm tiêm chích ma túy tại Tp SócTrăng
1 Thời gian - địa điểm nghiên cứu
- Nghiên cứu được thực hiện dự kiến từ tháng 10/2017đến 04/2018
- Địa điểm: tại Tp SócTrăng
2 Phương pháp nghiên cứu
2.1 Đối tượng nghiên cứu
- Cán bộ quản lý chương trình BKT
Trang 5- Người tiêm chích ma túy có gia đình.
- Người tiêm chích ma túy không có gia đình
- Cộng tác viên chương trình
- Đồng đẳng viên chương trình
2.2 Thiết kế nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu định tính
3 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
3.1 Cỡ mẫu: dự kiến 30
- Cán bộ làm chương trình tại Tp Sóc Trăng: 03 CB
- CTV và ĐĐV: 02 CTV, 10 ĐĐV
- Người TCMT: 15 (hòn đá tuyết)
3.2 Phương pháp chọn mẫu: chủ đích, phi xác suất
- Cán bộ làm chương trình tại Tp Sóc Trăng: 03 CB (cỡ mẫu toàn bộ)
- CTV, ĐĐV: 12 (02 CTV, 10 ĐĐV) (cỡ mẫu toàn bộ)
- Người TCMT: 15 người 4 Phương pháp thu thập thông tin
4 Thu thập các tài liệu sẵn có
- Thu thập thông tin về bản đồ hiện tại của chương trình bơm kim tiêm, chi tiết về phân phối và các mô hình tại địa phương
- Thu thập các số liệu/báo cáo/tài liệu hiện có của chương trình BKT tại thành phố Sóc Trăng
5 Phỏng vấn sâu
- Tiến hành phỏng vấn sâu:
1 Cán bộ quản lý chương trình BKT
2 Người tiêm chích ma túy có gia đình.
3 Người tiêm chích ma túy không có gia đình.
- Tiến hành thảo luận nhóm:
4 Cộng tác viên chương trình.
5 Đồng đẳng viên chương trình.
Trang 66 Phương pháp tiến hành thu thập số liệu
- Phỏng vấn sâu sẽ được thực hiện trong khoảng 60 đến 90 phút bởi các phỏng vấn viên nghiên cứu theo bảng hỏi thiết kế sẵn và có ghi âm
- Đối tượng tiềm năng cho thảo luận nhóm sẽ được mời đến địa điểm thảo luận Thảo luận nhóm mất khoảng 2 giờ tại phòng riêng Trong quá trình thảo luận sẽ tiến hành ghi
âm và ghi chép những nội dung chính tại cuộc thảo luận theo bảng hướng dẫn
7 Nội dung/chủ đề nghiên cứu chính
* Mô tả sự tiếp cận BKT của nhóm TCMT tại Tp Sóc Trăng
- Cơ cấu nhân sự thuộc chương trình can thiệp giảm tác hại
- Kế hoạch chương trình can thiệp giảm tác hại năm 2017
- Nội dung các hoạt động can thiệp giảm tác hại năm 2017
- Hệ thống theo dõi, giám sát, thống kê báo cáo
- Hệ thống cung ứng nguồn lực: phương tiện, kinh phí, vận chuyển…
* Thực trạng sử dụng BKT của nhóm TCMT tại Tp Sóc Trăngnăm 2017
- Việc xây dựng mạng lưới CTV, ĐĐV
- Số đối tượng tiếp cận, số đối tượng mới
- Số đối tượng tiếp cận được với BKT sạch
- Thực trạng đối tượng có sử dụng BKT hay sử dụng vào mục đích khác
- Kết quả trao đổi bơm kim tiêm
8 Phương pháp phân tích số liệu
Gỡ băng phỏng vấn ghi lại những thông tin, chủ đề phù hợp với từng mục tiêu trong nghiên cứu; những thông tin có thể mã hóa thành định lượng giúp mô tả cụ thể vấn
đề và làm sáng tỏ mục tiêu nghiên cứu
9 Vấn đề đạo đức của nghiên cứu
- Trước khi thực hiện nghiên cứu phải xin thông qua vàphải được sự đồng ý của Hội đồng đạo đức và Hội đồng nghiên cứu khoa học
- Tất cả các phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm sẽ được ghi âm và ghi chép vào sổtay những nội dung phỏng vấn chính
- Tất cả các băng ghi âm, bản sao băngsẽ lưu trữ vào đĩa cứng; sổ ghi chép ngắn sẽ được lưu trữ vào tủ đựng hồ sơ nghiên cứu và bảo mật hoàn toàn
- Mọi thông tin phải đảm bảo chỉ phục vụ cho mục đích nghiên cứu
- Tính tự nguyên và an toàn cho người cung cấp thông tin…
Trang 7- Người phỏng vấn cần phải giải thích rõ mục đích, yêu cầu, nội dung của nghiên cứu (cuộc điều tra) cho đối tượng nghiên cứu hiểu,để họ tự nguyện tham gia và hợp tác tốt trong quá trình phỏng vấn
- Đối tượng nghiên cứu có quyền từ chối tham gia nghiên cứu hoặc từ chối trả lời một hay một số câu hỏi
10 Hạn chế của nghiên cứu, sai số và các biện pháp khắc phục
* Hạn chế của nghiên cứu
- Đây là nghiên cứu định tính, không tính đại diện nên không ngoại suy được
- Có thể xảy ra sai số trong quá trình điều tra, phỏng vấn: sai số nhớ lại
- Có thể xảy ra sai số do sai sót của điều tra viên (sai số ngẫu nhiên)
- Không đủ nguồn kinh phí để tiến hành nghiên cứu toàn bộ các đối tượng có tiêm chích ma túy; sốngười chọn không nhiều, nên tính đại diện không cao
- Số người có tiêm chích ma túy chưa tiếp cận, quản lý còn cao (chỉ quản lý được 356/530 người)
- Đối tượng nghiên cứu là người có TCMT nên gặp rất nhiều khó khăn trong việc tiếp cận phỏng vấn
* Sai số và biện pháp khắc phục
- Tiến hành nghiên cứu thăm dò để kiểm tra chất lượng thông tin, kiểm tra mức độ phù hợp, chất lượng của bộ câu hỏi, bảng hướng dẫn nội dung phỏng vấn tại thực địavới người TCMT trước khi tiến hành thu thập thông tin
- Tập huấn, trao đổi chi tiết với các điều tra viên để có sự thống nhất và có thể khai thác được những thông tin tốt nhất, phù hợp với mục tiêu nghiên cứu
- Cần chọn những điều tra viên có kinh nghiệm, kỹ năng giao tiếp tốt, đặt câu hỏi tốt để thu thập được những thông tin tốt nhất cho nghiên cứu, tránh những tình huống bất lợi có thể xảy ra làm ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu
- Sai số có thể gặp trong trường hợp người TCMT đang phê thuốc, thiếu kiểm soát hành vi dẫn đến thông tin bị nhiễu, hoặc trường hợp những người không muốn hợp tác
- Biện pháp khắc phục là loại bỏ những cuộc phỏng vấn sâu không đạt yêu cầu, chọn ĐT khác phỏng vấn bổ sung cho đủ cỡ mẫu
- Giám sát thường xuyên quá trình thu thập số liệu
- Kịp thời điều chỉnh, hoàn thiện và thống nhất bảng hướng dẫn thu thập thông tin
Trang 8TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt:
1 Ban Chỉ đạo phòng chống HIV/AIDS về phòng, chống tệ nạn ma túy mại dâm
tỉnh Sóc Trăng, (2016), Báo cáo công tác phòng, chống HIV/AIDS năm 2016 và kế
hoạch 2017.
2 Cục Phòng chống HIV/AIDS (2015), Báo cáo về tình hình nhiễm HIV/AIDS toàn
quốc năm 2015.
3 Trung tâm phòng chống HIV/AIDS tỉnh Sóc Trăng (2017), Báo cáo kết quả
giám sát trọng điểm về HIV/AIDS năm 2017.
Tiếng Anh:
4 UNAIDS (2012), AIDS epidemic update Theo Mask Online (2012)
Trang 9PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐỒNG Ý THAM GIA NGHIÊN CỨU
“TIẾP CẬN VÀ SỬ DỤNG BƠM KIM TIÊM TRONG NHÓM TIÊM CHÍCH
MA TÚY: THỰC TRẠNG VÀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
TẠI THÀNH PHỐ ……… NĂM 2017”
Giới thiệu về nghiên cứu
Nghiên cứu do Trung tâm phòng, chống HIV/AIDS Tp…… … thực hiện nhằm thu thập
ý kiến của nhóm TCMT tại Tp ….……… về các vấn đề liên quan đến tiếp cận và sử dụng BKT Sự tham gia của các bạn vào nghiên cứu này sẽ góp phần quan trọng cho công tác phòng chống HIV/AIDS tại thành phố Nghiên cứu được khảo sát trên 30 người (3 CB phụ trách chương trình BKT, 12 CTV+ ĐĐV, 15 người TCMT) tại Tp ……….…
Sự tham gia là tự nguyện
Tôi sẽ hỏi bạn một vài câu hỏi rất riêng tư mà một số người khó có thể trả lời Các câu trả lời của bạn hoàn toàn được giữ bí mật Tên của bạn sẽ không ghi vào trong câu hỏi phỏng vấn, và sẽ không bao giờ được sử dụng để truy cứu bất kỳ thông tin nào mà bạn nói cho tôi biết Bạn không phải trả lời bất kỳ câu hỏi nào mà bạn không muốn trả lời, và bạn có thể dừng cuộc trao đổi bất kỳ lúc nào bạn muốn Tuy nhiên, các câu trả lời trung thực của bạn cho các câu hỏi này sẽ giúp chúng tôi hiểu rõ được bạn nghĩ gì, cần gì, tiếp cận và dùng bơm kim tiêm như thế nào Chúng tôi cũng sẽ đánh giá cao sự giúp đỡ của bạn trong việc hưởng ứng nghiên cứu này Cuộc trao đổi, thảo luận sẽ mất khoảng 60-90 phút
để hỏi tìm hiểu, trao đổi và chia sẻ các nội dung liên quan Cuối cùng, bạn sẽ được nhận bồi dưỡng 100.000 đồng để bù lại thời gian bạn đã đến đây tham gia với chúng tôi Bạn
có vui lòng tham gia không?
Địa chỉ liên hệ khi cần thiết
Nếu bạn muốn biết thêm thông tin hoặc có câu hỏi gì liên quan đến nghiên cứu, bạn có
thể hỏi tôi tại đây, hoặc liên hệ với ……… - Trung tâm phòng, chống
HIV/AIDS ……… qua Email:……… - Điện thoại: ……… Bạn đã sẵn sàng cùng tham gia thảo luận, trả lời cho nghiên cứu của chúng tôi?
Đồng ý Từ chối
Trang 10Tp …………., ngày tháng năm 2017
Chữ ký của người tham gia
PHỤ LỤC 2: BẢN HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN SÂU
I. MỤC TIÊU: Tiếp cận và sử dụng bơm kim tiêm trong nhóm tiêm chích ma túy: thực
trạng và một số yếu tố ảnh hưởng tại thành phố ……… ……… năm 2017
II GIỚI THIỆU VÀ GIẢI THÍCH VỀ NGHIÊN CỨU:
Chào anh/chị, tôi tên là ………, đang là học viên năm thứ 3 Trường Đại học Y tế công cộng liên kết đào tạo với Trường Cao đẳng Y tế và học tại Bạc Liêu Chúng tôi đang thực hiện nghiên cứu sự tiếp cận và sử dụng bơm kim tiêm (BKT) trong nhóm tiêm chích ma túy tại Tp ………
Mục đích của khảo sát là để tìm hiểu rõ hơn về việc nhận/mua BKT, chuỗi cung ứng, sử dụng, cách thức phân phát BKT sạch trong nhóm tiêm chích ma túy Chúng tôi cũng quan tâm đến trở ngại, khó khăn nảy sinh trong quá trình triển khai và thực hiện về chương trình BKT Chúng tôi muốn hỏi anh/chị một số câu hỏi liên quan đến vấn đề đó
Tất cả câu trả lời của anh/chị sẽ được bảo mật Tên của anh/chị sẽ không được viết
và kết nối với nội dung anh/chị trả lời phỏng vấn Việc tham gia của anh/chị vào cuộc phỏng vấn này là hoàn toàn tự nguyện Anh/chị không cần trả lời bất kỳ câu hỏi nào anh/chị không muốn trả lời và anh/chị có thể dừng cuộc thảo luận bất cứ lúc nào Những
ý kiến của anh/chị sẽ giúp chúng tôi hiểu rõ hơn những vấn đề xung quanh việc cung cấp
và sử dụng bơm BKT nhằm hỗ trợ giảm thiểu sự lây truyền và tác hại của HIV/AIDS, vì vậy rất mong các anh/chị có thể dành chút thời gian từ 60 - 90 phút để tham gia thảo luận cùng chúng tôi
Anh/chị còn có câu hỏi gì khác không?
Anh/chị có đồng ý tham gia của phỏng vấn hôm nay không?
Người tham gia có đồng ý tham gia?
[ ] Không đồng ý [ ] Đồng ý
Phỏng vấn viên: _
Ngày:
Trang 11Tp …………., ngày tháng năm 2017
Chữ ký của người tham gia
III NỘI DUNG CHÍNH DỰ KIẾN PHỎNG VẤN SÂU
Chào anh/chị, như đã giới thiệu tôi tên là ……….……, đang là học viên năm thứ 3 Trường Đại học Y tế công cộng liên kết đào tạo với Trường Cao đẳng Y tế và học tại Bạc Liêu …… Cho tôi trao đổi cùng anh/chị một số vấn đề:
* Cán bộ quản lý chương trình BKT
Học viên thực hiện phỏng vấn: TRẦN MINH HẢI
1 Anh/chị năm nay được mấy tuổi rồi?
2 Anh/chị đã học được lớp mấy?
3 Hiện tại anh/chị đang làm nghề gì?
4 Hoàn cảnh gia đình thể nào? Nguồn thu nhập của anh/chị có khá không?
5 Chuyên môn của anh/chị về y tế là gì?
6 Anh/chị có tham gia khóa tập huấn/đào tạo ngắn hạn về y tế không?
7 Được đào tạo/tập huấn tại đâu?
8 Thời gian là bao lâu?
9 Anh/chịđã từng tham gia các buổi tập huấn hay truyền thông về chương trình không?
10 Buổi tập huấn/truyền thông đó do ai tổ chức?
11 Tập huấn về những nội dung gì?
12 Anh/chị có biết tại địa phương mình có chương trình cấp, trao đổi bơm kim tiêm? anh/chị có biết các điểm cung cấp bơm kim tiêm không?
13 Ai là người cấp phát bơm kim tiêm cho đối tượng hay là đến tại nơi nhận cố định?
Có khi nào đối tượng đến nơi cấp bơm kim tiêm mà không có nhận được BKT không?
14 Anh/chị có ý kiến đề xuất gì với chương trình cung cấp BKT, có cần hỗ trợ gì thêm?
* Người tiêm chích ma túy có gia đình và người tiêm chích ma túy không có gia đình
Học viên thực hiện phỏng vấn: TRƯƠNG THỊ TUYẾT NHUNG VÀ DƯƠNG THÁI
1 Anh/chị năm nay được mấy tuổi rồi?
2 Anh/chị đã học được lớp mấy?
3 Hiện tại anh/chị đang làm nghề gì?
4 Hoàn cảnh gia đình thể nào? Nguồn thu nhập của anh/chị có khá không?
5 Hoàn cảnh nào mà anh/chị lại sử dụng ma túy?
6 Anh/chị sử dụng ma túy lần đầu tiên vào năm nào?
7 Lần sử dụng gần đây nhất là khi nào?
8 Anh/chị sử dụng ma túy bằng đường nào?
9 Lần đầu tiên anh/chị dùng bơm kim tiêm là khi nào?
10 Hiện tại anh/chị vẫn còn tiêm không?
11 Anh/chị dùng bơm kim tiêm gần đây nhất là khi nào?
12 Bơm kim tiêm mà anh/chị sử dụng được lấy từ đâu?
13 Ngoài ra anh/chị còn có thể tìm/mua ở người nào?
Trang 1214 Anh/chị có biết tại địa phương mình có chương trình cấp, trao đổi bơm kim tiêm?
15 Thông tin anh/chị có được là từ chương trình, hay là do ai cung cấp cho anh/chị?
16 Anh/chị có giới thiệu cho bạn bè chung nhóm với anh/chị biết không?
17 Theo anh/chị, tại các điểm cung cấp bơm kim tiêm có dễ tiếp cận không?
18 Ai là người cấp phát bơm kim tiêm cho anh/chị, hay là đến tại nơi nhận cố định?
19 Có khi nào anh/chị đến nơi cấp bơm kim tiêm mà không có nhận được BKT không?
20 Điều cản trở hiện nay mà anh/chị tiếp cận với bơm kim tiêm sạch?
21 Anh/chị có cho người khác bơm kim tiêm mà anh/chị đã sử dụng không?
22 Anh/chị có sử dụng bơm kim tiêm đã được người khác sử dụng qua không?
23 Anh/chị nhận được bơm kim tiêm miễn phí từ đâu?
24 Trong số bơm kim tiêm sạch nhận được, anh/chị có sử dụng hết không?
25 Anh/chị có chia sẻ , hoặc bán bơm kim tiêm sạch đã nhận cho ai không?
26 Theo anh/chị, để dễ dàng tiếp cận bơm kim tiêm sạch cần phải làm những gì?
27 Anh/chị có ý kiến đề xuất gì với chương trình cung cấp BKT, có cần hỗ trợ gì thêm?
28 Anh/chị có người bạn nào thân trong nhóm tiêm chích ma túy có thể giới thiệu với tôi
để cùng chia sẻ thông tin về BKT không? Rất nhờ anh/chị sẵn lòng giới thiệu nhé!
Cám ơn anh/chị đã tham gia phỏng vấn! và hẹn gặp lại!
Kết thúc phỏng vấn.