Kiến thức: - Trình bày được tình hình nông nghiệp, sự phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp ở nước ta thế kỷ XVI – XVIII.. - Nêu được sự hưng khởi của các đô thị và đánh giá đ
Trang 1Bài 22:
Tình hình kinh tế ở các thế kỷ XVI – XVIII
I Mục tiêu bài học:
1 Kiến thức:
- Trình bày được tình hình nông nghiệp, sự phát triển của thủ công nghiệp và thương nghiệp ở nước ta thế kỷ XVI – XVIII
- Nêu được sự hưng khởi của các đô thị và đánh giá được vai trò của các đô thị đối với sự phát triển kinh tế thời kì này
- Phân tích được những yếu tố tác động đến sự phát triển kinh tế nước ta thế kỷ XVI – XVIII
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kĩ năng phân tích, tổng hợp tài liệu, liên hệ thực tế
- Rèn luyện kĩ năng đánh giá các sự kiện lịch sử
3 Thái độ:
- Giáo dục ý thức về tính hai mặt của kinh tế thị trường, từ đó biết định hướng về các tác động tích cực
- Bồi dưỡng những nhận thức về hạn chế của tư tưởng phong kiến
- Tôn trọng những giá trị lịch sử, văn hóa, có ý thức tích cực trong việc bảo tồn các
di tích lịch sử
- Có thái độ học tập tốt
II.Tài liệu, thiết bị dạy - học
- Lược đồ, tranh ảnh
- Tư liệu lịch sử
III.Tiến trình tổ chức dạy học
1 Ổn định lớp
2 Giới thiệu bài mới
Trang 2Từ thế kỉ XVI – XVIII, đất nước ta có nhiều biến động Sự phân chia đất nước thành hai miền: Đàng Trong, Đàng Ngoài đã ảnh hưởng lớn đến đời sống kinh tế xã hội Mặc dù vậy, kinh tế vẫn có nhiều mặt phát triển vượt bậc, đặc biệt là sự xuất hiện của kinh tế hàng hóa đã tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của các đô thị
3 Tổ chức dạy học
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK
(?) Bối cảnh lịch sử nước ta ở các thế
kỷ XVI – XVIII có những đặc điểm
gì?
(?) Bối cảnh lịch sử trên đã tác động
như thế nào đến nông nghiệp nước ta
trong những thế kỷ XVI – XVII?
- HS trả lời
(?) Những biểu hiện của kinh tế nông
nghiệp nước ta thời kỳ này?
- GV mở rộng:
+ Đàng Trong: do lãnh thổ ngày càng
1 Tình hình nông nghiệp ở các thế kỉ XVI – XVIII
* Bối cảnh:
- Thế kỷ XVI – XVII: Đất nước có nhiều biến động:
+ Chia cắt hai miền (Đàng Trong, Đàng Ngoài)
+ Nội chiến giữa các thế lực phong kiến
+ Nhà nước không quan tâm đến đời sống nhân dân và sản xuất nông nghiệp
- Thế kỷ XVII – XVIII: tình hình chính trị ổn định => nông nghiệp phát triển
* Tình hình nông nghiệp:
- Ruộng đất ở cả hai Đàng mở rộng, nhất là ở Đàng Trong
- Thuỷ lợi được củng cố
- Giống cây trồng ngày càng phong phú
Trang 3mở rộng vào Nam, dân cư ít, điều kiện
sản xuất thuận lợi, nông nghiệp trở
thành một vựa thóc lớn, giải quyết
mâu thuẫn xã hội
+ Đàng ngoài: Là vùng đất lâu đời đã
được khai phá để phát triệt để Vì vậy
nông nghiệp ít có khả năng mở rộng,
phát triển
(?) Bên cạnh những mặt tích cực, tình
hình nông nghiệp thời kỳ này có
những hạn chế gì?
(?) Những biến đổi của nông nghiệp
thế kỉ XVI – XVIII có tác động như
thế nào đối với thủ công nghiệp?
- HS trả lời: Nông nghiệp phát triển,
đời sống của nhân dân nâng cao nên
nhu cầu đời sống cũng phát triển và
đòi hỏi cao hơn tạo điều kiện cho thủ
công nghiệp phát triển
(?) Những biểu hiện của sự phát triển
thủ công nghiệp thời kỳ này?
- GV minh họa về một số ngành thủ
công nghiệp Lấy dẫn chứng trong ca
dao:
Gái thì giữ việc trong nhà
Khi vào canh cửi, khi ra thêu thùa
- Kinh nghiệm sản xuất được đúc kết
=> Nông nghiệp thời kì này phát triển rõ rệt, đời sống nhân dân được cải thiện nâng cao
- Ở cả hai Đàng chế độ tư hữu ruộng đất phát triển Ruộng đất ngày càng tập trung trong tay địa chủ
2 Sự phát triển của thủ công nghiệp
- Phát triển, phong phú, đa dạng về ngành nghề:
+ Các nghề cổ truyền phát triển: Làm gốm, dệt vải…
+ Nhiều nghề thủ công mới xuất hiện: Làm tranh sơn mài, làm đồng hồ…
+ Số làng nghề thủ công tăng
Trang 4(?) Em cho biết: sự phát triển của làng
nghề thủ công đương thời có ý nghĩa
tích cực như thế nào? Hãy kể tên
những làng nghề thủ công mà em
biết?
- Học sinh trả lời
- Giáo viên nhận xét:
+ Sự phát triển của làng nghề thủ công
cổ truyền đã tạo ra nhiều sản phẩm
tiêu dùng chất lượng cao
+ Đáp ứng nhu cầu thị trường
+ Thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát
triển
(?) Em có nhận xét gì về thế mạnh của
thủ công nghiệp thế kỷ XVI – XVIII?
(?) Em hãy nêu tình hình nội thương
thế kỷ XVI – XVIII?
- GV nhận xét: nội thương xuất hiện
những nét mới:
+ Buôn bán lớn xuất hiện
+ Xuất hiện làng buôn: làng Đa Ngưu
(Hưng Yên) buôn thuốc Bắc, Làng
Báo Đáp (Nam Định) chuyên buôn
chuyến, làng Phù Lưu (Bắc Ninh)
chuyên buôn the lụa…
Chứng tỏ buôn bán không đơn thuần là
trao đổi hàng hoá thoả mãn nhu cầu
lên
+ Khai thác mỏ phát triển
- Thế mạnh của thủ công nghiệp: + Nhân dân khéo tay, cần cù
+ Các sản phẩm hấp dẫn, đa dạng,
có trình độ kĩ thuật cao
3 Sự phát triển của thương nghiệp
a Nội thương: phát triển
- Hệ thống chợ huyện, chợ làng, chợ phủ phát triển
- Buôn bán lớn (buôn chuyến, buôn thuyền) và làng buôn xuất hiện
- Buôn bán giữa các vùng miền phát triển hơn trước Xuất hiện tuyến buôn bán giữa miền xuôi và miền ngược
Trang 5tiêu dùng mà đã phát triển thành một
nghề phổ biến
(?) Vì sao nội thương thời kỳ này phát
triển?
- HS trả lời:
+ Nông nghiệp và thủ công nghiệp
phát triển, hàng hóa làm ra nhiều nên
nhu cầu trao đổi hàng hóa của người
dân lớn chính vì vậy tạo điều kiện
thuận lợi và thúc đẩy thương nghiệp
phát triển
(?) Những yếu tố nào thúc đẩy ngoại
thương phát triển mạnh ở các thế kỷ
XVI – XVIII?
- GV mở rộng: Thế kỉ XV – XVI, trên
thế giới các cuộc phát kiến địa lý lớn
được tiến hành, tìm ra nhiều vùng đất
mới và đặc biệt tìm được con đường
thông thương trên biển từ Tây sang
Đông
+ Các thương nhân phương Tây đã đến
Việt Nam giao lưu buôn bán, tạo thêm
cơ hội cho ngoại thương Việt Nam
được mở rộng và phát triển
(?) Những biểu hiện phát triển của
ngoại thương thời kỳ này là gì?
b Ngoại thương: rất phát triển
– Điều kiện: + Chính sách mở cửa của nhà nước
+ Kinh tế trong nước phát triển + Do kết quả và tác động của các cuộc phát kiến địa lý
* Biểu hiện:
- Giao lưu buôn bán với nhiều nước phương Đông, phương Tây: Trung Quốc, Nhật Bản, Bồ Đào Nha, Hà Lan…
Trang 6(?)Ngoại thương phát triển có tác như
thế nào đối với sự phát triển kinh tế
nước ta?
+ Sự phát triển của ngoại thương tạo
điều kiện cho đất nước tiếp cận với
nền kinh tế thế giới với phương thức
sản xuất mới
- GV Giảng quá trình hình thành của
các đô thị
(?) Sự phát triển của hệ thống đô thị có
ý nghĩa như thế nào đối với đời sống
kinh tế, xã hội
- HS trả lời
+ Thúc đẩy sự phát triển kinh tế
+ Tạo nên lối sống đô thị mới
trong dân cư
(?) Kể tên một số đô thị tiêu biểu và
chức năng của các đô thị?
- Học sinh trả lời
* Nguyên nhân suy tàn
+ Do những thay đổi của tự nhiên,
vị trí của các đô thị không còn phù hợp
cho sự phát triển
+ Chính sách thuế của nhà nước
- Sản phầm trao đổi: các sản phẩm thủ công và các mặt hàng nông sản
- Giữa thế kỷ XVIII suy yếu dần do chế độ thuế khoá phiền phức, liên
hệ thực tế
=> Nhìn chung thương nghệp thời
kì này có nhiều bước phát triển vượt bậc, thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển của nền kinh tế hành hóa, nâng cao đời sống nhân dân
4 Sự hưng khởi của các đô thị
* Nguyên nhân hình thành:
+ Ra đời từ ý đồ chủ quan của nhà nước
+ Do sự phát triển kinh tế
- Các đô thị tiêu biểu: Thăng Long – Kẻ Chợ, Phố Hiến, Hội An, Thanh Hà – Phú Xuân
* Chức năng của các đô thị
- Chức năng hành chính kinh tế (Các kinh đô, thủ phủ)
- Các trường hợp khác chức năng kinh tế bao trùm (Hội An, Thanh
Hà, Phố Hiến…) nhưng về sau cũng chịu sự quản lý, chi phối của nhà nước…
Trang 7nặng nề, phức tạp, thương nhân nước
ngoài buôn bán ở các đô thị phải qua
nhiều trung gian
+ Những biến động xã hội đầu thế
kỉ XVIII tàn phá kinh tế đất nước
- Thăng Long – Kẻ Chợ cân bằng
cả hai chức năng hành chính và kinh tế
4 Củng cố:
- Thế kỷ XVI – XVIII kinh tế nước ta có bước phát triển mới, phồn thịnh
- Thủ công nghiệp ngày càng tăng nhưng không thể chuyển hoá sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa
- Sự phát triển của ngoại thương và đô thị đưa đất nước tiếp cận với nến kinh tế thế giới
- Song do chính sách của nhà nước nên cuối thế kỷ XVIII, Việt Nam vẫn là một nước nông nghiệp lạc hậu
5 Dặn dò, bài tập về nhà
- Học sinh học bài và làm bài tập cùng cố ở SGK
- Sưu tầm ca dao về các nghề thủ công