Khám Bụng

Động mạch chủ bụngĐộng mạch thận Động mạch chậu ngoài Động mạch đùi • Vị trí đặt ống nghe để tìm âm thổi của các động mạch lớn trong khoang bụng Âm thổi vùng bụng... » Ghi nhận giới hạn

KHÁM BỤNG

BS NGUYỄN MINH LUÂN Bộ môn huấn luyện kỹ năng y khoa Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Các phân khu ổ bụng

• Chia làm 4 vùng

• Chia làm 9 vùng

Phân khu thành bụng trước

Phân khu thành bụng trước

hố chậu phải

quanh rốn

Hạ vị

Hạ sườn trái

Hạ sườn phải

hố chậu trái

Đường nối hai đầu

xương sườn 10

hông phải

hông trái

Các cơ quan tương ứng

Các điểm đau thường gặp

1 2

3

1: điểm thượng vị 2: điểm túi mật 3: điểm MCBurney Tam giác Chauffard Rivet

Các điểm đau thường gặp

1:điểm NQ trên Phải 2: điểm NQ trên Trái 3: điểm NQ giữa Phải 4: điểm NQ giữa Trái

Các điểm đau thường gặp

Điểm Mayo Robson

Tư thế bệnh nhân

• Nằm ngửa, đầu hơi cao có thể kê gối dưới đầu Bệnh nhân cần thư giãn, hai tay thả dọc theo thân người, hai gối co, thở bình thường

Bộc lộ vùng bụng

• từ xương ức đến hai nếp bẹn

Tư thế khám

NHÌN BỤNG

Nhìn bụng

• Bệnh nhân được đặt nằm ngửa, thở đều

• Thầy thuốc nhìn bụng bệnh nhân theo nhiều góc độ

Nhìn bụng

1 Quan sát đường viền 2 bên bụng

2 Ghi nhân: cân đối, to bè, chướng căng, lõm

lòng thuyền

3 Rốn lồi, rỉ dịch rốn, tuần hoàn bàng hệ

Nhìn bụng

Nhìn bụng

Sẹo mổ cũ vùng bụng:

– (bụng gồng cứng)

Nhìn bụng

•Màu sắc da ở thành bụng.

•Dấu bầm tím quanh rốn (Cullen)

•Dấu bầm tím ở vùng hông (Grey – Turner)

•Dấu hiệu rắn bò.

•Túi mật to.

Nhìn bụng

Cullen

Grey – Turner

Khối u vùng bụngBình thường

• Nhìn thấy nhu động ruột

Nhu động của quai ruột

• Nhìn thấy nhu động ruột

– ở người lớn tuổi

– có thành bụng mỏng

NGHE BỤNG

Kỹ thuật nghe âm ruột

• Đặt ống nghe ở vùng hố chậu phải (vùng van hồi manh tràng) để nghe âm ruột

– thường nghe trong 2 phút rồi chia số lần nghe được cho 2

• Tần số bình thường thay đổi từ 5-34 lần/phút

• Mô tả tính chất của âm ruột gồm có:

– tần số, âm sắc

– và triệu chứng đau xuất hiện kèm theo

Hai loại âm nghe được qua thành bụng người bình thường

• Âm ruột có tần số và âm sắc bình thường

• Tiếng óc ách do va chạm

– của nước và hơi trong dạ dày sau khi ăn.

• Vị trí đặt ống nghe để tìm dấu óc ách từ dạ dày Cần lắc bụng bằng hai tay để tìm dấu hiệu này.

Dấu óc ách

• Vị trí đặt ống nghe để tìm tiếng cọ màng bụng

ở vùng gan

Tiếng cọ màng bụng vùng gan

• Vị trí đặt ống nghe để tìm tiếng cọ màng bụng

ở vùng lách

Tiếng cọ màng bụng vùng lách

Động mạch chủ bụng

Động mạch thận

Động mạch chậu ngoài

Động mạch đùi

• Vị trí đặt ống nghe để tìm âm thổi

của các động mạch lớn trong khoang bụng

Âm thổi vùng bụng

GÕ BỤNG

Kỹ thuật

• Gõ khắp bụng một cách hệ thống:

– gõ từ trên xuống dưới từ trái sang phải – hay gõ từ rốn ra theo hình nan hoa

» Ghi nhận giới hạn của vùng đục

» Xác định mức nước trong khoang phúc mạc

• Tiếp theo đặt người bệnh nằm nghiêng

– Gõ từ trên xuống dưới

» Ghi nhận giới hạn của vùng đục

• So sánh giới hạn của vùng đục khi thay đổi tư thế người bệnh

Ghi nhận ở người có bệnh

• U bụng hay dịch khu trú trong bụng

– ở mọi tư thế của người bệnh

• Là vùng có âm gõ đục

• Ghi nhận giới hạn của vùng đục

– Vùng đục không thay đổi theo tư thế người bệnh

• Cần phân biệt với

– Cầu bàng quang

– Tử cung có thai

Gõ bụng

Gõ để xác định chiều cao gan

Vùng gõ đục Vùng gõ vang

Gõ để xác định chiều cao gan

Chiều cao gan ở người bình thường

Gõ để xác định chiều cao gan

Chiều cao gan trên đường trung đòn

Chiều cao gan trên đường giữa bụng

SỜ BỤNG

Sờ nông

Sờ bụng

Sờ sâu

Sờ bụng

Sờ bụng

Bình thường

- Bụng mềm:

- ấn sâu vào bệnh nhân

không có cảm giác đau.

Bất thường

- Cảm ứng Phúc mạc: kích thích phúc mạc BN đau nhói

- Đề kháng thành bụng hay phản ứng thành bụng : sờ nhẹ

bụng mềm, ấn sâu vào  cơ bụng BN gồng kháng lại, BN đau.

Bụng co cứng : sờ nhẹ lên bụng cảm giác được cơ bụng đang co cứng, BN đau.

Sờ gan

•Người bệnh nằm ngửa.

•Người khám dùng tay Trái ngón 2,3,4,5 đặt dưới hố thắt lưng và nâng mạng sườn phải lên, ngón cái xoè ra ôm vùng hạ sườn phía trước.

•Tay phải đặt vùng ¼ trên phải, bên ngoài cơ thẳng bụng, yêu cầu bệnh nhân hít thở, ấn chẩn nhẹ nhàng tìm bờ gan.

Sờ gan

Sờ lách

•Cách 1:

•Người khám đứng bên phải, tay phải trên thành bụng ngay dưới sườn trái.

•Tay trái để sau mạng sườn ôm lấy vùng lách

và nâng lên trên.

•Yêu cầu bệnh nhân hít sâu, ấn chẩn tìm lách.

•Cách 2:

•Cho bệnh nhân nằm nghiêng sang phải, đặt bàn tay trái ở mạng sườn Trái

Sờ lách

Khám điểm hay vùng đau

* Thực hiện:

- Dùng kỹ thuật sờ sâu (2 tay)

- Khám theo từng vùng khu trú

- Khám những điểm đau kinh điển

* Nếu phát hiện có điểm/ vùng gây đau khi sờ hoặc có phản ứng dội  bất thường

• Điểm Mc Burney trong viêm ruột thừa cấp.

• Điểm đau túi mật

• Điểm đau thượng vị

• Điểm Mayo-Robson, điểm sườn sống của viêm tụy cấp

Khám các điểm đau

Điểm McBurney

3

Điểm đau túi mật

Điểm đau thượng vị

1

Đi ểm Mayo -Robson

Mấu gai D12 Mấu gai TL1 Mấu gai TL2

Thực hiện bốn nghiệm pháp

• Nghiệm pháp Murphy

– Mô tả

• Phản ứng dội

– ấn sâu vào rồi bỏ ra đột ngột

• Nghiệm pháp rung gan

– Mô tả

• Nghiệm pháp ấn kẽ sườn

– Mô tả

Nghiệm pháp Murphy

Nghiệm pháp rung gan

• người khám đặt bàn tay trái lên đáy ngực phải của bệnh nhân

• Dùng bờ trụ bàn tay phải chặt nhẹ và gọn vào các ngón tay trái

Nghiệm pháp ấn kẽ sườn

• Dùng đầu ngón tay thứ hai hay đầu ngón tay thứ ba ấn vừa phải vào các kẽ sườn bên phải để tìm điểm đau chói

Tìm bốn dấu hiệu

• Dấu hiệu cơ thắt lưng chậu

• Dấu hiệu cơ bịt

• Dấu Rovsing

• Dấu sóng vỗ

Dấu hiệu cơ thắt lưng chậu

• khi người bệnh đưa chân lên trong lúc vẫn giữ gối thẳng

• người khám dùng tay đè chân người bệnh

xuống Bệnh nhân sẽ đau HCP nếu có dấu hiệu này

• Cách khác: cho BN nằm nghiêng Trái, tay Trái người khám giữ ở cánh chậu Phải, tay Phải duỗi chân phải của BN ra sau.

Dấu hiệu cơ thắt lưng chậu

Dấu hiệu cơ bịt

• Đặt người bệnh nằm ngửa, gối và đùi co một góc vuông.

• Người khám dùng tay xoay cẳng và bàn chân của người bệnh vào trong để tìm dấu hiệu cơ bịt trong

• Người khám dùng tay xoay cẳng và bàn chân của người bệnh ra ngoài để tìm dấu hiệu cơ bịt ngoài

Dấu sóng vỗ

• Đặt người bệnh nằm ngửa, đầu gối gập nhẹ Đặt bờ trụ của bàn tay người bệnh dọc theo đường giữa Hai bàn tay người khám đặt ở vùng hông của người bệnh.

• Người khám vỗ nhẹ lòng ngón tay của bàn tay này vào thành bụng của người bệnh, có dấu hiệu sóng vỗ nếu cảm thấy như có dịch đập vào lòng bàn tay kia của

người khám