LỜI MỞ ĐẦU Kế toán là một trong những hoạt động đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý và điều hành doanh nghiệp.. Đi cùng với những chính sách kinh tế mới của Nhà nước đòi hỏi k
Trang 1LỜI MỞ ĐẦU
Kế toán là một trong những hoạt động đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý và điều hành doanh nghiệp Nền kinh tế càng phát triển thì vai trò của kế toán càng được đánh giá cao hơn Đi cùng với những chính sách kinh tế mới của Nhà nước đòi hỏi kế toán cũng cần phải thay đổi sao cho phù hợp Vì vậy, ngày 22/12/2014 Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn chế
độ kế toán doanh nghiệp thay thế QĐ15/2006/QĐ-BTC ngày 20/03/2006
Sự thay đổi của kế toán đã làm cho người học, người dạy, nhà quản lý và các chuyên gia thường xuyên cập nhật, bổ sung, sửa đổi các kiến thức mới Do đó, để
có tài liệu cơ bản phục vụ kịp thời nhu cầu học tập, nghiên cứu và làm việc của đông đảo các bạn sinh viên, học viên chuyên ngành, ngoài ngành kế toán; của các giảng viên chuyên ngành kế toán cũng như những người đang làm công tác kế toán
ở các doanh nghiệp, tập thể tác giả Khoa Kinh tế Tài nguyên và Môi trường - trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đã tham gia biên soạn cuốn sách:
“Giáo trình kế toán tài chính”
Cuốn sách được biên soạn trên cơ sở Luật kế toán, chuẩn mực kế toán và chế
độ kế toán theo quy định hiện hành Nội dung của cuốn sách gồm 10 chương, các chương bao hàm toàn bộ phần hành kế toán tài chính của doanh nghiệp Trong mỗi chương đều có các ví dụ chi tiết, cuối mỗi chương đều đưa ra các bài tập có lời giải
và bài tập tự giải ở mức độ từ dễ đến khó giúp bạn đọc nâng cao trình độ chuyên sâu về kế toán tài chính
Việc hoàn thành giáo trình là sự dày công nghiên cứu của tập thể giảng viên
Bộ môn Kế toán và những ý kiến đóng góp từ các chuyên gia kế toán
Do đây là lần đầu tiên biên soạn cuốn giáo trình này nên khó có thể tránh khỏi những hạn chế nhất định Tập thể tác giả rất mong nhận được những đóng góp chân thành của đồng nghiệp và các bạn đọc để lần xuất bản sau được tốt hơn
Xin chân thành cảm ơn
Thay mặt tập thể tác giả
TS Nguyễn Hoản
Trang 2MỤC LỤC
CHƯƠNG 1 KẾ TOÁN VỐN BẰNG TIỀN VÀ ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH NGẮN
HẠN 1
1.1 KHÁI NIỆM, NGUYÊN TẮC VÀ NHIỆM VỤ KẾ TOÁN VỐN BẰNG TIỀN 1
1.1.1 Khái niệm 1
1.1.2 Nhiệm vụ của kế toán vốn bằng tiền 1
1.1.3 Nguyên tắc kế toán vốn bằng tiền 1
1.2 PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN VỐN BẰNG TIỀN 2
1.2.1 Kế toán tiền mặt tại quỹ 2
1.2.2 Kế toán tiền gửi ngân hàng 8
1.2.3 Kế toán tiền đang chuyển 12
1.3 KẾ TOÁN ĐẦU TƯ TÀI CHÍNH NGẮN HẠN 14
1.3.1 Kế toán đầu tư chứng khoán kinh doanh 14
1.3.2 Kế toán đầu tư ngắn hạn khác 17
1.3.3 Kế toán dự phòng giảm giá đầu tư tài chính ngắn hạn 19
CHƯƠNG 2 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN PHẢI THU VÀ CÁC KHOẢN ỨNG TRƯỚC 31
2.1 KẾ TOÁN PHẢI THU KHÁCH HÀNG 31
2.1.1 Chứng từ và tài khoản sử dụng 31
2.1.2 Phương pháp kế toán 33
2.2 KẾ TOÁN THUẾ GTGT ĐƯỢC KHẤU TRỪ 34
2.2.1 Chứng từ và tài khoản sử dụng 34
2.2.2 Phương pháp kế toán 36
2.3 KẾ TOÁN PHẢI THU NỘI BỘ 38
2.3.1 Chứng từ và tài khoản sử dụng 38
2.3.2 Phương pháp kế toán 40
2.4 KẾ TOÁN PHẢI THU KHÁC 43
2.4.1 Chứng từ và tài khoản sử dụng 43
2.4.2 Phương pháp kế toán 44
2.5 KẾ TOÁN DỰ PHÒNG PHẢI THU KHÓ ĐÕI 45
2.5.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán và tài khoản sử dụng 45
2.5.2 Phương pháp kế toán 47
2.6 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN ỨNG TRƯỚC 47
2.6.1 Kế toán các khoản tạm ứng 47
2.6.2 Kế toán các khoản chi phí trả trước 48
2.6.3 Kế toán các khoản cầm cố, thế chấp, ký quỹ, ký cược 51
Trang 3BÀI TẬP CHƯƠNG 2 55
CHƯƠNG 3 KẾ TOÁN NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ CÔNG CỤ, DỤNG CỤ 63
3.1 KHÁI NIỆM VÀ NHIỆM VỤ KẾ TOÁN 63
3.1.1 Khái niệm 63
3.1.2 Nhiệm vụ kế toán 63
3.1.3 Nguyên tắc đánh giá NVL, CCDC 64
3.2 PHÂN LOẠI NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ, DỤNG CỤ 64
3.2.1 Phân loại nguyên vật liệu 64
3.2.2 Phân loại công cụ, dụng cụ 1
3.3 PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ, DỤNG CỤ 2
3.3.1 Tính giá vật tư nhập kho 2
3.3.2 Tính giá vật tư xuất kho 3
3.4 KẾ TOÁN CHI TIẾT NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ, DỤNG CỤ 6
3.4.1 Phương pháp thẻ song song 6
3.4.2 Phương pháp sổ đối chiếu luân chuyển 8
3.4.3 Phương pháp sổ số dư 9
3.5 KẾ TOÁN TỔNG HỢP NGUYÊN VẬT LIỆU, CÔNG CỤ, DỤNG CỤ 11
3.5.1 Kế toán tổng hợp nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ theo phương pháp kê khai thường xuyên 11
3.5.2 Kế toán tổng hợp nguyên vật liệu, công cụ, dụng cụ theo phương pháp kiểm kê định kỳ 23
3.6 KẾ TOÁN DỰ PHÒNG GIẢM GIÁ 24
3.6.1 Mức lập dự phòng giảm giá hàng tồn kho 25
3.6.2 Phương pháp kế toán 25
BÀI TẬP CHƯƠNG 3 28
CHƯƠNG 4 KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH 38
4.1 KẾ TOÁN TÀI SẢN CỐ ĐỊNH 38
4.1.1 Khái niệm và đặc điểm của tài sản cố định 38
4.1.2 Phân loại tài sản cố định 39
4.1.3 Đánh giá tài sản cố định 41
4.1.4 Kế toán tổng hợp tài sản cố định 44
4.1.5 Kế toán khấu hao tài sản cố định 59
4.1.6 Kế toán sửa chữa tài sản cố định 62
4.2 KẾ TOÁN THUÊ TÀI SẢN CỐ ĐỊNH 64
4.2.1 Kế toán tài sản cố định thuê hoạt động 64
4.2.2 Kế toán tài sản cố định thuê tài chính 66
Trang 44.3 KẾ TOÁN BẤT ĐỘNG SẢN ĐẦU TƯ 70
4.3.1 Khái niệm bất động sản đầu tư 70
4.3.2 Kế toán bất động sản đầu tư 73
4.4 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN ĐẦU TƯ VỐN VÀO ĐƠN VỊ KHÁC 80
4.4.1 Khái niệm 80
4.4.2 Nội dung các khoản đầu tư vốn vào đơn vị khác 81
4.4.3 Kế toán các khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết 83
4.4.4 Kế toán các khoản đầu tư vào công ty con 87
4.4.5 Kế toán các khoản đầu tư khác 91
4.4.6 Kế toán dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác 94
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 4 97
BÀI TẬP CHƯƠNG 4 98
CHƯƠNG 5 KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 115
5.1 KHÁI NIỆM VÀ NHIỆM VỤ CỦA KẾ TOÁN 115
5.1.1 Khái niệm tiền lương và khoản trích theo lương 115
5.1.2 Nhiệm vụ của kế toán tiền lương và khoản trích theo lương 117
5.2 CÁC HÌNH THỨC TIỀN LƯƠNG 118
5.2.1 Hình thức tiền lương theo thời gian 118
5.2.2 Hình thức tiền lương theo sản phẩm hoặc khoán công việc 119
5.3 PHÂN LOẠI TIỀN LƯƠNG 121
5.4 KẾ TOÁN TỔNG HỢP TIỀN LƯƠNG 122
5.4.1 Chứng từ sử dụng 122
5.4.2 Tài khoản sử dụng 122
5.4.3 Phương pháp kế toán 123
5.5 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 125
5.5.1 Chứng từ sử dụng 125
5.5.2 Tài khoản sử dụng 125
5.5.3 Phương pháp kế toán 126
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 5 128
BÀI TẬP CHƯƠNG 5 129
CHƯƠNG 6 KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM, DỊCH VỤ 137
6.1 KHÁI NIỆM CHI PHÍ SẢN XUẤT, GIÁ THÀNH SẢN PHẨM, DỊCH VỤ VÀ NHIỆM VỤ CỦA KẾ TOÁN 137
6.1.1 Khái niệm chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, dịch vụ 137
6.1.2 Nhiệm vụ kế toán chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm, dịch vụ 138
Trang 56.2 ĐỐI TƯỢNG TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT, ĐỐI TƯỢNG TÍNH GIÁ
THÀNH 138
6.2.1 Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất 138
6.2.2 Đối tượng tính giá thành 139
6.3 PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT 139
6.4 PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM DỞ DANG TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 140
6.4.1 Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ theo chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp (hoặc theo nguyên vật liệu chính) 140
6.4.2 Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ theo phương pháp sản phẩm hoàn thành tương đương 141
6.4.3 Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ theo chi phí sản xuất định mức 143
6.5 PHƯƠNG PHÁP TÍNH GIÁ THÀNH 143
6.6 KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH BỘ PHẬN SẢN XUẤT PHỤ 153
6.6.1 Đặc điểm của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành bộ phận sản xuất phụ 153
6.6.2 Tài khoản sử dụng 154
6.6.3 Phương pháp kế toán 155
6.7 KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM CỦA SẢN PHẨM CHÍNH TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 156
6.7.1 Khái quát về hoạt động sản xuất 156
6.7.2 Xác định nội dung kinh tế và kết cấu giá thành sản phẩm 157
6.7.3 Kế toán tổng hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 157
BÀI TẬP CHƯƠNG 6 173
CHƯƠNG 7 KẾ TOÁN TIÊU THỤ THÀNH PHẨM, XÁC ĐỊNH VÀ PHÂN PHỐI KẾT QUẢ KINH DOANH 187
7.1 KẾ TOÁN DOANH THU, GIÁ VỐN HÀNG BÁN 187
7.1.1 Kế toán doanh thu 187
7.1.2 Kế toán giá vốn hàng bán 195
7.2 KẾ TOÁN CHI PHÍ BÁN HÀNG, CHI PHÍ QUẢN LÝ DOANH NGHIỆP 199 7.2.1 Kế toán chi phí bán hàng 199
7.2.2 Kế toán chi phí quản lý doanh nghiệp 201
7.3 KẾ TOÁN THU NHẬP VÀ CHI PHÍ HOẠT ĐỘNG TÀI CHÍNH 203
7.3.1 Nội dung chi phí, doanh thu hoạt động tài chính 204
7.3.2 Tài khoản sử dụng 204
7.3.3 Phương pháp kế toán 205
7.4 KẾ TOÁN THU NHẬP, CHI PHÍ HOẠT ĐỘNG KHÁC 207
Trang 67.4.1 Nội dung chi phí và thu nhập khác 207
7.4.2 Tài khoản sử dụng 208
7.4.3 Phương pháp kế toán 209
7.5 KẾ TOÁN CHI PHÍ THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP 211
7.5.1 Kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành 212
7.5.2 Kế toán chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại 213
7.6 KẾ TOÁN XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 214
7.7 KẾ TOÁN PHÂN PHỐI KẾT QUẢ KINH DOANH 216
7.7.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán lợi nhuận sau thuế chưa phân phối 216
7.7.2 Phương pháp kế toán 217
CHƯƠNG 8 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN PHẢI TRẢ 235
8.1 TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN PHẢI TRẢ 235
8 2 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN VAY VÀ NỢ THUÊ TÀI CHÍNH 236
8.2.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán các khoản vay và nợ thuê tài chính 236
8.2.2 Phương pháp kế toán 237
8.3 KẾ TOÁN TRÁI PHIẾU PHÁT HÀNH 239
8.3.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán trái phiếu phát hành 239
8.3.2 Phương pháp kế toán 242
8.4 KẾ TOÁN THUẾ VÀ CÁC KHOẢN NỢ PHẢI TRẢ NHÀ NƯỚC 248
8.4.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán thuế và các khoản nợ phải trả Nhà nước 248
8.4.2 Phương pháp kế toán 248
8.5 KẾ TOÁN CÁC KHOẢN PHẢI TRẢ NGƯỜI BÁN 254
8.5.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán các khoản phải trả người bán 254
8.5.2 Phương pháp kế toán 254
8.6 KẾ TOÁN CHI PHÍ PHẢI TRẢ 258
8.6.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán chi phí phải trả 258
8.6.2 Phương pháp kế toán 258
8.7 KẾ TOÁN PHẢI TRẢ NỘI BỘ 260
8.7.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán phải trả nội bộ 260
8.7.2 Phương pháp kế toán 260
8.8 KẾ TOÁN PHẢI TRẢ KHÁC 263
8.8.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán các khoản phải trả khác 263
8.8.2 Phương pháp kế toán 264
8.9 KẾ TOÁN NHẬN KÝ QUỸ, KÝ CƯỢC 272
8.9.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán nhận ký quỹ, ký cược 272
8.9.2 Phương pháp kế toán 273 8.10 KẾ TOÁN THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP HOÃN LẠI PHẢI TRẢ 274
Trang 78.10.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán 274
8.10.2 Phương pháp kế toán 276
8.11 KẾ TOÁN DỰ PHÒNG PHẢI TRẢ 276
8.11.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán dự phòng phải trả 276
8.11.2 Phương pháp kế toán 278
8.12 KẾ TOÁN QUỸ KHEN THƯỞNG PHÚC LỢI 280
8.12.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán quỹ khen thưởng phúc lợi 280
8.12.2 Phương pháp kế toán 281
8.13 KẾ TOÁN QUỸ PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ 283
8.13.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán quỹ phát triển khoa học và công nghệ 283
8.13.2 Phương pháp kế toán 283
8.14 KẾ TOÁN QUỸ BÌNH ỔN GIÁ 285
8.14.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán quỹ bình ổn giá 285
8.14.2 Phương pháp kế toán 286
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 8 287
BÀI TẬP CHƯƠNG 8 288
CHƯƠNG 9 KẾ TOÁN NGUỒN VỐN CHỦ SỞ HỮU 295
9.1 TỔNG QUAN VỀ NGUỒN VỐN CHỦ SỞ HỮU 295
9.3 KẾ TOÁN CHÊNH LỆCH ĐÁNH GIÁ LẠI TÀI SẢN 303
9.3.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán chênh lệch đánh giá lại tài sản 303
9.3.2 Phương pháp kế toán 303
9.4 KẾ TOÁN CHÊNH LỆCH TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 305
9.4.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái 305
9.4.2 Phương pháp kế toán 305
9.5 KẾ TOÁN LỢI NHUẬN SAU THUẾ CHƯA PHÂN PHỐI 311
Người đọc có thể xem ở chương 7, mục 7.7 311
9.6 KẾ TOÁN NGUỒN VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CƠ BẢN 311
9.6.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán nguồn vốn đầu tư xây dựng cơ bản 311
9.6.2 Phương pháp kế toán 312
9.7 KẾ TOÁN CỔ PHIẾU QUỸ 314
9.7.1 Nội dung kế toán cổ phiếu quỹ 314
9.7.2 Phương pháp kế toán 314
9.8 KẾ TOÁN CÁC QUỸ CỦA DOANH NGHIỆP 315
9.8.1 Nội dung, nguyên tắc kế toán các quỹ của doanh nghiêp 315
9.8.2 Phương pháp kế toán 316
BÀI TẬP CHƯƠNG 9 321
CHƯƠNG 10 LẬP VÀ PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH……… 367
Trang 810.1 TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH 330
10.2 HỆ THỐNG BÁO CÁO TÀI CHÍNH 341
10.2.1 Bảng cân đối kế toán 341
10.2.2 Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh 366
10.2.3 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ 374
10.2.4 Thuyết minh Báo cáo tài chính 400
10.3 PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH 434
10.3.1 Phân tích bảng cân đối kế toán 434
10.3.2 Phân tích báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh 440
10.3.3 Phân tích khái quát báo cáo lưu chuyển tiền tệ 441
10.4 PHÂN TÍCH TỶ SỐ TÀI CHÍNH CHỦ YẾU 443
10.4.1 Nhóm tỷ số thanh toán 443
10.4.2 Nhóm tỷ số cơ cấu tài chính 446
10.4.3 Nhóm tỷ số hoạt động 447
10.4.4 Nhóm tỷ số sinh lời 449
10.4.5 Phân tích tài chính Dupont 450
10.4.6 Nhóm tỷ số chứng khoán 452
CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THẢO LUẬN CHƯƠNG 10 454
BÀI TẬP CHƯƠNG 10 455