TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA KHÍ TƯỢNG THUỶ VĂN ------TRẦN ĐỨC LÂM DAO ĐỘNG NỘI MÙA HOÀN LƯU GIÓ MÙA MÙA HÈ BSISO VÀ KHẢ NĂNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN LƯỢNG MƯA TẠI KHU V
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI
KHOA KHÍ TƯỢNG THUỶ VĂN
- -TRẦN ĐỨC LÂM
DAO ĐỘNG NỘI MÙA HOÀN LƯU GIÓ MÙA MÙA HÈ (BSISO) VÀ KHẢ NĂNG ẢNH HƯỞNG ĐẾN LƯỢNG MƯA
TẠI KHU VỰC VIỆT NAM
Chuyên ngành : Khí tượng học
Mã ngành : D440221
NGƯỜI HƯỚNG DẪN: ThS LÊ THỊ THU HÀ
Trang 2Lời cảm ơn
Em xin chân thành cảm ơn trường Đại Học Tài Nguyên Môi Trường Hà Nội, các thầy cô khoa Khí tượng Thuỷ văn đã quan tâm và tạo điều kiện cho em được học tập trong suốt những năm học qua và giúp em hoàn thành tốt khoá học vừa qua và giúp em hoàn thành tốt bài niên luận này
Đặc biệt em xin chân thành cảm ơn sâu sắc đến Th.S Lê Thị Thu Hà người trực tiếp hướng dẫn và nhiệt tình giúp đỡ em để hoàn thành tốt khóa luận này
Em đã cố gắng để hoàn thành tốt bài khóa luận này nhưng không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong được những ý kiến đóng góp của thầy cô và các bạn để giúp chúng em bổ sung kiến thức và hoàn thiện khóa luận này
Em xin chân thành cảm ơn !
Trang 3MỤC LỤC
Danh mục chữ viết tắt
Danh mục hình vẽ
MỞ ĐẦU 6
Chương I : Tổng quan về BSISO 7
1.1 Đặc Điểm 8
1.2 Cơ chế hình thành 9
1.3 Sự lan truyền Bắc – Đông Bắc 11
Chương II : Tổng quan về ảnh hưởng của MJO và BSISO 14
đến khí hậu vùng nhiệt đới 14
2.1 BSISO(MJO) và lượng mưa 14
2.2 BSISO (MJO) và Xoáy thuận nhiệt đới 18
2.3 BSISO(MJO) và gió mùa 20
Chương III: Kết quả nghiên cứu về sự ảnh hưởng của BSISO với lượng mưa ở Việt Nam 21
3.1 Nguồn số liệu 21
3.2 Cấu trúc chương trình 21
3.3 Mối quan hệ của hoàn lưu quy mô lớn với BSISO 1 và 2 22
3.3.1 BSISO 1 22
3.3.2 BSISO 2 24
3.2 Mối quan hệ của lượng mưa khu vực Việt Nam với BSISO 1 và 2 26
3.3.1 BSISO 1 26
3.3.2 BSISO 2 28
Kết luận 30
Tài liệu tham khảo 32
Trang 4Danh mục chữ cái viết tắt
BSISO
The Boreal Summer Intraseasonal Oscillation (dao động nội mùa gió mùa mùa hè)
WPSH
The western Pacific subtropical high (áp cao cận nhiệt tây Thái Bình Dương)
NCEP
National Centre for Environmental Prediction (Trung tâm dự báo môi trường quốc gia, Mỹ
NOAA
National Oceanic and Atmospheric Administration (cơ quan quản lý khí quyển đại dương quốc gia, Mỹ
Multivariate Empirical Orthogonal Function (hàm trực giao tự nhiên đa
Trang 5Mục lục hình vẽ
Hình 1.1 Các pha dao động của MJO và BSISO (1979-2009) Kazuyoshi Kikuchi,
Bin Wang, Yoshiyuki Kajikaw 7
Hình 1.2 Mặt cắt dọc của MJO khi nó di chuyển từ Ấn Độ Dương sang Thái Bình Dương Hình được chuyển từ Madden and Julian(1971- 1972) 8
Hình 1.3 Cơ chế và lưu lượng xuất hiện Nguồn: Benedict and Randall (2007 JAS) 10 Hình 1.4 Sơ đồ tương tác biển – khí quyển trong việc di chuyển đối lưu về phía bắc của BSISO ở Ấn độ dương và phía tây thái bình dương[13] 11
Hình 1.5 Sơ đồ phân bố đối lưu của BSISO trong hai giai đoạn là (a): từ tháng 5 đến tháng 7 (b): từ tháng 8 đến tháng 10[13] 12
Hình 2.1 Lượng mưa cực trị liên quan tới vị trí của MJO Donald và cs 2006 17
Hình 2.2 Xoáy thuận nhiệt đới (1975- 2011) và chuẩn sai lượng mưa ( 1998-2001) trong pha dao động của MJO Chidong Zhang 18
Hình 3.1 Bức xạ sóng dài (OLR) và gió mực 850hPa theo 8 pha của BSISO1 23
Hình 3.2 Bức xạ sóng dài (OLR) và gió mực 850hPa theo 8 pha của BSISO2 25
Hình 3.3 Chuẩn sai của lượng mưa ở Việt Nam theo 8 pha của BSISO1 26
Hình 3.4 Chuẩn sai của lượng mưa ở Việt Nam theo 8 pha của BSISO2 28
Trang 6MỞ ĐẦU
BSISO (The Boreal summer intraseasonal oscillation) là gì ?
BSISO là dao động nội mùa gió mùa mùa hè là một trong những dao động nổi bật nhất của biến đổi khí hậu trong khí quyển nói chung và gió mùa nói riêng, và là một nhân tố quan trọng trong việc dự báo hạn vừa và dài trong các hệ thống gió toàn cầu Nó cũng giống như MJO nhưng có sự phức tạp hơn
Hiện nay trên toàn cầu đã nghiên cứu và đưa ra các lý thuyết và mô hình dự báo liên quan tới BSISO Nó cũng giống với dao động MJO được Madden và Julian
1971 phát hiện nghiên cứu và phát triển, và được tìm hiểu và nghiên cứu bởi Wang and Rui 1990, Salby and Hendon 1994, Zhang and Dong 2004, Wang and Xie 1997 v.v những nghiên cứu trên đã và đang được dùng làm cơ sở để phát triển các mô hình phục vụ cho việc dự báo khí tượng hạn vừa và hạn dài Hiện nay có Bin Wang
2003 đã đưa ra được các mô hình dự báo về BSISO cho khu vực Châu Á, nhưng chủ yếu là Trung Quốc Ở Việt nam đây là một vấn đề hết sức mới mẻ và cần được quan tâm tới Hiện nay trong nước chưa có một sự nghiên cứu cụ thể nào về sự ảnh hưởng của BSISO đến khí hậu đặc biệt là lượng mưa ở Việt Nam Trong khi đó hoàn lưu gió mùa mùa hè lại đóng góp lớn đến sự chi phối nhiệt và mưa trên khu vực Khóa luận này bước đầu sẽ đưa ra những khái niệm chung nhất về BSISO, các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về ảnh hưởng của BSISO, đặc biệt với khí hậu vùng nhiệt đới Ngoài ra, trong khóa luận này sẽ sử dụng phương pháp và nguồn số liệu được cung cấp bởi trung tâm khí hậu APEC (APCC), đưa ra sự ảnh hưởng của BISISO đến lượng mưa của khu vực Việt Nam Khóa luận gồm 3 phần chính
Chương I Tổng quan về BSISO
Chương II Tổng quan về ảnh hưởng của MJO và BSISO đến khí hậu vùng nhiệt đới