...Tống Thị Hữu Thúy.pdf

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI TỐNG THỊ HỮU THÚY ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN XÃ SONG MAI THÀNH PHỐ BẮC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

TỐNG THỊ HỮU THÚY

ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG

NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN XÃ SONG MAI THÀNH PHỐ BẮC GIANG - TỈNH BẮC GIANG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN: ThS BÙI NGUYỄN THU HÀ

Hà Nội - 2015

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Quản lý đất đai trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội Trân trọng cảm ơn các cán

bộ, nhân dân xã Song Mai – Thành phố Bắc Giang – Tỉnh Bắc Giang nơi em tiến hành thực tập đã tận tình giúp đỡ để em hoàn thành công việc Trân trọng cảm ơn bạn bè – thầy cô đã quan tâm chia sẻ với em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo Th.S Bùi Nguyễn Thu Hà

đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn em trong thời gian thực hiện đề tài

Một lần nữa em xin chân thành cảm ơn tất cả mọi sự giúp đỡ quý báu trên!

Hà Nội, ngày 10 tháng 6 năm 2015

Sinh viên

Tống Thị Hữu Thúy

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

2L

2L-M

BVTV

CAQ

CM

ĐVT

KHCN

KHKT

LUT

NTS

STT

Tr.đ

FAO

2 lúa

2 lúa - màu Bảo vệ thực vật Cây ăn quả Chuyên rau màu Đơn vị tính Khoa học công nghệ Khoa học kỹ thuật Loại hình sử dụng đất Nuôi trồng thủy sản

Số thứ tự Triệu đồng

Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên Hợp Quốc

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH

LỜI MỞ ĐẦU 1

1.1 Mục đích, yêu cầu 3

1.1.1 Mục đích 3

1.1.2 Yêu cầu của đề tài 3

1.2 Ý nghĩa của đề tài 3

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Khái quát về đất nông nghiệp và tình hình sử dụng đất nông nghiệp 4

1.1.1 Khái niệm về đất và đất nông nghiệp 4

1.1.2 Vai trò và ý nghĩa của đất trong sản xuất nông nghiệp 5

1.2 Sử dụng đất và những nhân tố ảnh hưởng tới việc sử dụng đất nông nghiệp 5

1.2.1 Khái niệm về sử dụng đất 5

1.2.2 Các nhân tố ảnh hưởng tới việc sử dụng đất nông nghiệp 6

1.3 Khái quát về hiệu quả sử dụng đất 12

1.3.1 Quan điểm về hiệu quả sử dụng đất 12

1.3.2 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 14

1.4 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam 20

1.4.1 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới 20

1.4.2 Tình hình sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam 22

CHƯƠNG II: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 27

2.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 27

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 27

2.1.2 Phạm vi nghiên cứu 27

2.2 Nội dung nghiên cứu 27

2.2.1 Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội có liên quan đến việc sử dụng đất nông nghiệp 27

2.2.2 Đánh giá thực trạng sử dụng đất nông nghiệp 27

2.2.3 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 27

2.2.4 Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Song Mai 27

2.2.5 Đề xuất giải pháp 28

2.3 Phương pháp nghiên cứu 28

2.3.1 Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu 28

2.3.2 Phương pháp thống kê xử lý số liệu 28

2.3.3 Phương pháp minh họa bằng các bảng, biểu đồ 28

2.3.4 Phương pháp kế thừa 28

2.3.5.Phương pháp điều tra, phỏng vấn hộ nông dân 29

CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 30

3.1 Đặc điểm Điều kiện tự nhiên, cảnh quan môi trường 30

3.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên 30

3.1.2 Các nguồn tài nguyên 33

3.1.3 Cảnh quan môi trường và các hệ sinh thái 35

3.1.4 Nhận xét chung về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và cảnh quan môi trường 36

3.2 Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 37

3.2.1 Tăng trưởng kinh tế 37

3.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành 37

3.2.3 Thực trạng phát triển các ngành kinh tế 38

3.2.4 Dân số, lao động, việc làm và thu nhập 42

3.2.5 Đánh giá chung về thực trạng phát triển kinh tế - xã hội 43

3.3 Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp và phân bố hệ thống cây trồng trên địa bàn xã Song Mai 44

3.3.1 Hiện trạng sử dụng đất xã Song Mai 44

3.3.2 Hiện trạng cây trồng và các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính 47

3.4 Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của một số loại hình sử dụng đất chính của xã Song Mai 53

3.4.1.Hiệu quả kinh tế 53

3.4.2 Hiệu quả xã hội 56

3.4.3 Hiệu quả môi trường 60

3.5 Lựa chọn các loại hình sử dụng đất bền vững 64

3.5.1 Nguyên tắc để lựa chọn các LUT bền vững 64

3.5.2 Kết quả lựa chọn 65

3.6 Định hướng sử dụng đất nông nghiệp của xã Song Mai 67

3.6.1 Định hướng phát triển nông nghiệp của xã trong thời gian tới 67

3.6.2 Định hướng sử dụng đất nông nghiệp của xã trong thời gian tới 69

3.7 Những khó khăn và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Song Mai 74

3.7.1 Những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp 74

3.7.2 Các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp 76

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 82

Kết luận 82

Kiến nghị 83

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Biến động đất nông nghiệp của cả nước 23

Bảng 3.1 Biến động dân số qua một số năm 42

Bảng 3.2 Hiện trạng sử dụng đất xã Song Mai năm 2014 45

Bảng 3.3 : Hiện trạng các cây trồng chính ở xã Song Mai 47

Bảng 3.4 Hiện trạng các loại hình sử dụng đất nông nghiệp chính và hệ thống cây trồng xã Song Mai năm 2014 48

Bảng 3.5 Hiệu quả kinh tế của một số kiểu sử dụng đất 54

(tính cho 1 ha) 54

Bảng 3.6 : Mức đầu tư lao động và thu nhập bình quân trên ngày công lao động của các LUT hiện trạng (tính cho 1 ha) 58

Bảng 3.7: So sánh mức đầu tư phân bón với tiêu chuẩn phân bón cân đối 61

và hợp lý 61

Bảng 3.8 Các loại hình sử dụng đất (LUT) được lựa chọn tại 65

xã Song Mai 65

Bảng 3.9: Đề xuất diện tích các loại hình sử dụng đất đến năm 2020 70

Bảng 3.10 : Những khó khăn trong sản xuất lúa và rau màu 75

Bảng 3.11: Những khó khăn đối với cây ăn quả lâu năm 76

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1: Sơ đồ vị trí xã Song Mai 30

Hình 3.2 Cảnh quan thu hoạch lúa 50

Hình 3.3 Cảnh quan ruộng lúa và trồng màu 51

Hình 3.4 Cảnh quan ruộng rau 52

Hình 3.5 Cảnh quan vườn cây ăn quả 52

Hình 3.6 Cảnh quan đánh bắt thủy sản 53

1

LỜI MỞ ĐẦU

Đất đai là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực, nguồn vốn to lớn của đất nước, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng Đất đai có ý nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội sâu sắc trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, đối với từng ngành cụ thể trong nền kinh tế quốc dân, đất đai cũng có những vị trí vai trò khác nhau

Trong nông nghiệp đất đai đóng một vị trí đặc biệt quan trọng, là yếu tố hàng đầu của ngành sản xuất này Đất đai không chỉ là chỗ tựa, chỗ đứng để lao động mà còn là nguồn cung cấp thức ăn cho cây trồng, mọi tác động của con người vào cây trồng đều dựa vào đất và thông qua đất đai, đất là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế được, là đối tượng để lao động, con người đã tác động vào nó tạo ra lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội và đời sống sinh hoạt của mình, bên cạnh đó con người đã và đang khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên như: đất, nước tạo

ra sức ép đối với đất đai

Việt Nam là một nước nông nghiệp đất chật người đông, đất đai được sử dụng vào mục đích nông nghiệp lại chiếm tỷ lệ thấp, nên chỉ số về đất nông nghiệp bình quân đầu người là 1133,0 m2/người Chính vì vậy, việc sử dụng tốt đất đai nhằm đem lại hiệu quả cho xã hội là vấn đề hết sức quan trọng luôn được Đảng và nhà nước quan tâm Tại điều 18 hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành năm 1992 ” Nhà nước thống nhất quản l ý toàn

bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật”, đảm bảo sử dụng đất đúng mục đích

và có hiệu quả Hơn 20 năm đổi mới vừa qua, Đảng và nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách khuyến khích phát triển nông nghiệp và kinh tế nông

2

thôn gắn với thị trường theo hướng phát triển mạnh, vững chắc, có hiệu quả Đại hội Đảng lần thứ IX đã quyết định đường lối, chiến lược phát triển kinh tế

xã hội nước ta 10 năm (2001 - 2010), trong đó nông nghiệp được quan tâm đặc biệt “Đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp theo hướng hình thành nền nông nghiệp hàng hoá lớn, phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện sinh thái của từng vùng, chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, lao động, tạo việc làm thu hút nhiều lao động nông thôn"

Song Mai là một xã thuộc thành phố Bắc Giang, Tỉnh Bắc Giang với tổng diện tích tự nhiên là 998,51ha Người dân nơi đây sống dựa vào nông nghiệp

là chủ yếu, trước đây nông nghiệp vẫn còn lạc hậu do trình độ thâm canh còn thấp Trong những năm gần đây do phát triển theo cơ chế thị trường, được sự quan tâm của các cấp, các ngành đồng thời áp dụng những tiến bộ khoa học

kỹ thuật, đời sống của người dân trong xã từng bước được cải thiện Tuy nhiên, thu nhập từ sản xuất lương thực vẫn còn hạn chế, năng suất chưa cao, hiệu quả của các loại hình sử dụng đất còn tương đối thấp, chưa tương xứng với tiềm năng đất đai của xã Để xây dựng định hướng sản xuất thích hợp cần

có những đánh giá hiệu quả sử dụng đất nhằm đưa ra loại hình sử dụng đất hiệu quả nhất cho người nông dân đồng thời bảo vệ nguồn tài nguyên đất trong tương lai

Xuất phát từ ý nghĩa thực tiễn và nhu cầu sử dụng đất, được sự đồng ý của khoa Quản lý đất đai - Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội, đồng thời dưới sự hướng dẫn trực tiếp của: Th.s Bùi Nguyễn Thu Hà, tôi

tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp

3

1.1 Mục đích, yêu cầu

1.1.1 Mục đích

- Đánh giá thực trạng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã Song

Mai góp phần xây dựng, làm cơ sở để phục vụ cho công tác phân bổ quỹ đất

- Định hướng và đề xuất các giải pháp hợp lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển nông nghiệp, nông thôn

1.1.2 Yêu cầu của đề tài

- Nghiên cứu các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và thực trạng sử dụng đất nông nghiệp của xã Song Mai

- Đánh giá hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường, phát hiện các ưu nhược điểm của các loại hình sử dụng đất nông nghiệp đang được áp dụng trên địa bàn

xã

- Đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn xã

1.2 Ý nghĩa của đề tài

- Củng cố kiến thức đã được tiếp thu trong nhà trường và những kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình thực tập tại cơ sở

- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập số liệu và xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình thực hiện đề tài

- Trên cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đề xuất được những giải pháp sử dụng đất đạt hiệu quả, có tính khả thi cao trên địa bàn xã Song Mai, thành phố Bắc Giang, Tỉnh Bắc Giang