http: ccs.hnue.edu.vn hungtd PPNCKH2012 Lecture02.pdf

Nội Dung Giới thiệu về phương pháp nghiên cứu khoa học 2 Quy trình nghiên cứu khoa học Xây dựng đề cương nghiên cứu Xây dựng đề cương nghiên cứu Thực hiện nghiên cứu Cách viết

BÀI GIẢNG

PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Phạm Thị Anh Lê – Trần Đăng Hưng

Khoa Công nghệ Thông Tin - ĐHSPHN

Nội Dung

… Giới thiệu về phương pháp nghiên cứu khoa học

2

… Quy trình nghiên cứu khoa học

… Xây dựng đề cương nghiên cứu

… Xây dựng đề cương nghiên cứu

… Thực hiện nghiên cứu

… Cách viết một báo cáo khoa học

… Đánh giá định lượng kết quả nghiên cứu khoa học

… Một số vấn đề xã hội trong nghiên cứu khoa học

… Bài tập lớn môn học

… Bài tập lớn môn học

Quy trình nghiên cứu khoa học

Quy trình nghiên cứu khoa học

4

NC các khái niệm

và lý

và lý thuyết Xác

định

vấn đề

Giải thích kết quả, viết báo

Thu thập dữ

Xây dựng giả

Xây dựng đề cương

Phân tích dữ

vấn đề

NC

Tìm hiểu các NC

viết báo cáo

dữ liệu

giả thuyết

liệu

trước đây

Quy trình nghiên cứu khoa học

† Phù hợp với năng lực, chuyên môn, có hứng thú của người NC

† Có ý nghĩa thực tiễn và ứng dụng (phục vụ sản xuất, …)

† Có ý nghĩa thực tiễn và ứng dụng (phục vụ sản xuất, …)

† Đúng xu hướng phát triển của thời đại

† Xem xét khả năng kinh phí

¾ Cách phát hiện vấn đề NC: thường qua các tình huống sau

† Quá trình NC, đọc và thu thập tài liệu

† Trong các hội nghị chuyên đề, báo cáo khoa học, …

† Trong các hội nghị chuyên đề, báo cáo khoa học, …

† Trong mối quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên

qua hoạt động lao động sản xuất,…

† Các vấn đề hay các câu hỏi NC bất chợt xuất hiện trong suy nghĩ của các

† Các vấn đề hay các câu hỏi NC bất chợt xuất hiện trong suy nghĩ của các

nhà khoa học, qua quan sát các hiện tượng tự nhiên, hoạt động sản xuất,…

† Tính tò mò của các nhà khoa học

Quy trình nghiên cứu khoa học

2 Nghiên cứu các khái niệm và lý thuyết t ìm hiểu các

6

2 Nghiên cứu các khái niệm và lý thuyết, t ìm hiểu các

vấn đề NC

† Thu thập và NC tài liệu nhằm mục đích sau:

„ Nắm bắt được phương pháp của các NC đã thực hiện trước đây

„ Tránh trùng lặp với các NC trước đây

† Phân loại tài liệu

† Nguồn thu thập tài liệu

Quy trình nghiên cứu khoa học

3 Xây dựng giả thuyết:

7

3 Xây dựng giả thuyết:

† Định nghĩa: Giả thuyết là câu trả lời ướm thử cho câu hỏi NC hoặc sự tiên đoán cho “vấn đề” NC

† Các đặc điểm của giả thuyết:

„ Giả thuyết phải theo một nguyên lý chung và không thay đổi trong suốt quá trình NC q

„ Phải phù hợp với điều kiện thực tế và cơ sở lý thuyết

„ Giả thuyết càng đơn giản càng tốt

„ Có thể được kiểm nghiệm và có tính khả thi

„ Có thể được kiểm nghiệm và có tính khả thi

Một giả thuyết là tốt nếu:

- Có tham khảo tài liệu và thu thập thông tin ệ ập g

- Có mối quan hệ nhân-quả

- Có thể thực nghiệm để thu thập số liệu

Quy trình nghiên cứu khoa học

3 Xây dựng giả thuyết:

8

3 Xây dựng giả thuyết:

† Mối quan hệ giữa giả thuyết và “vấn đề” khoa học:

„ Xác định câu hỏi (“vấn đề NCKH”) Æhình thành ý tưởng khoa

„ Xác định câu hỏi ( vấn đề NCKH ) Æhình thành ý tưởng khoa học (đặt giả thuyết)

„ Trên cơ sở những quan sát ban đầu, những tình huống đặt ra

(câu hỏi/vấn đề), những cơ sở lý thuyết (kiến thức đã có, tham khảo tài liệu), sự tiên đoán và những dự kiến tiến hành thực nghiệm giúp hình thành cơ sở lý luận khoa học để xây dựng

nghiệm giúp hình thành cơ sở lý luận khoa học để xây dựng giả thuyết khoa học.

† Cấu trúc của giả thuyết:

„ Cấu trúc có mối quan hệ “nhân-quả”

„ Cấu trúc “nếu-thì”

Quy trình nghiên cứu khoa học

3 Xây dựng giả thuyết:

9

3 Xây dựng giả thuyết:

† Cách đặt giả thuyết: cần đặt các câu hỏi:

„ Có thể tiến hành thực nghiệm được không?

„ Có thể tiến hành thực nghiệm được không?

„ Các yếu tố nào cần được nghiên cứu?

„ Phương pháp thí nghiệm nào được dùng? g p p g ệ ợ g

„ Các chỉ tiêu nào cần tính toán và đạt được trong quá trình làm thí nghiệm?

„ Phương pháp xử lý số liệu nào cần dùng để bác bỏ hay chấp nhận giả thuyết?

Quy trình nghiên cứu khoa học

3 Xây dựng giả thuyết:

10

3 Xây dựng giả thuyết:

† Giả thuyết hợp lý cần có các đặc điểm sau:

„ Phải phù hợp và dựa trên quan sát hay cơ sở lý thuyết hiện tại

„ Phải phù hợp và dựa trên quan sát hay cơ sở lý thuyết hiện tại, nhưng ý tưởng trong giả thuyết là phần lý thuyết chưa được chấp nhận

„ Giả thuyết có thể làm sự tiên đoán để thể hiện khả năng đúng hay sai

„ Giả thuyết có thể làm thí nghiệm để thu thập số liệu kiểm

„ Giả thuyết có thể làm thí nghiệm để thu thập số liệu, kiểm chứng hay chứng minh giả thuyết.

Quy trình nghiên cứu khoa học

Quy trình nghiên cứu khoa học

† Thu thập dữ liệu từ tham khảo tài liệu

† Thu thập dữ liệu từ tham khảo tài liệu

† Thu thập dữ liệu từ thực nghiệm

† Thu thập dữ liệu phi thực nghiệm (phương pháp lập

† Thu thập dữ liệu phi thực nghiệm (phương pháp lập bảng câu hỏi điều tra,…)

Quy trình nghiên cứu khoa học

† Kết quả thu thập dữ liệu từ NC tài liệu số liệu thống kê

† Kết quả thu thập dữ liệu từ NC tài liệu, số liệu thống kê, quan sát hoặc thực nghiệm tồn tại dưới dạng: định tính

và định lượng (số liệu)ị ợ g ( ệ )

† Các sự kiện và số liệu cần được xử lý để xây dựng luận

cứ thực tiễn nhằm chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết

† Xử lý dữ liệu: xử lý toán học đối với các số liệu, xử lý logic đối với các sự kiện

Quy trình nghiên cứu khoa học

7 Giải thích kết quả và viết báo cáo

14

7 Giải thích kết quả và viết báo cáo

† Đánh giá các kết quả đạt được về lý thuyết và ứng dụng

Xây dựng đề cương nghiên cứu

Xây dựng đề cương nghiên cứu y ự g g g

† Dự toán kinh phí và phương tiện

† Tài liệu tham khảo ệ

Xây dựng đề cương nghiên cứu y ự g g g

† Dự trù kinh phí và vật tư thiết bị

† Tài liệu tham khảo

(Ví dụ một đề cương cụ thể)

Thực hiện nghiên cứu

Thực hiện nghiên cứu ự ệ g

‰ Lập kế hoạch nghiên cứu

19

‰ Lập kế hoạch nghiên cứu

‰ Phân công công việc

‰ Kiểm tra định kỳ tiến độ thực hiện công việc

‰ Kiểm tra định kỳ tiến độ thực hiện công việc

‰ Đánh giá kết quả

‰ Viết báo cáo

‰ Viết báo cáo

Bài tập 1

(Thời gian thực hiện: 2 tuần)

Tìm và lựa chọn 1 bài báo khoa học (bài báo tiếng

20

- Tìm và lựa chọn 1 bài báo khoa học (bài báo tiếng

Anh hoặc tiếng Việt) về một chủ đề mà bạn quan tâm

- Tìm hiểu bài báo với những vấn đề sau :

- Tìm hiểu bài báo với những vấn đề sau :

- Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong bài báo

- Mục đích của đề tài ụ

- Đối tượng và phạm vi NC

- Nội dung NC

- Kết quả của bài báo

- Hướng phát triển tiếp theo

Bài tập 2

(Thời gian thực hiện: 2 tuần)

Giáo viên gợi ý đề tài

21

- Giáo viên gợi ý đề tài

- Sinh viên tìm hiểu và viết đề cương NC

Bài tập 3

(Thời gian thực hiện: 6 tuần)

Thực hiện NC đề tài trong Bài tập 2

22

- Thực hiện NC đề tài trong Bài tập 2

- Viết báo cáo

Trình bày báo cáo

- Trình bày báo cáo