Bài 19. Từ trường

+ Biết cách xác định chiều các đường sức từ của: dòng điện chạy trong dây dẫn thẳng dài, dòng điện chạy trong dây dẫn uốn thành vòng tròn.. + Biết cách xác định mặt Nam hay mạt Bắc của m

Bài 19: TỪ TRƯỜNG

I MỤC TIÊU

+ Biết được từ trường là gì và nêu lên được những vật nào gây ra từ trường

+ Biết cách phát hiện sự tồn tại của từ trường trong những trường hợp thông thường

+ Nêu được cách xác định phương và chiều của từ trường tại một điểm

+ Phát biểu được định nghĩa và nêu được bốn tính chất cơ bản của đường sức từ

+ Biết cách xác định chiều các đường sức từ của: dòng điện chạy trong dây dẫn thẳng dài, dòng điện chạy trong dây dẫn uốn thành vòng tròn

+ Biết cách xác định mặt Nam hay mạt Bắc của một dòng điện chạy trong mạch kín

II CHUẨN BỊ

Giáo viên: Chuẩn bị các thí nghiệm chứng minh về: tương tác từ, từ phổ

Học sinh: Ôn lại phần từ trường ở Vật lí lớp 9

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 (5 phút) : Giới thiệu chương trình học kỳ II và những nội dung sẽ nghiên cứu trong chương Từ trường Hoạt động 2 (5 phút) : Tìm hiểu nam châm.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh TG Nội dung cơ bản

Giới thiệu nam châm

Yêu cầu học sinh thực hiện

C1

Cho học sinh nêu đặc điểm

của nam châm (nói về các cực

của nó)

Giới thiệu lực từ, từ tính

Yêu cầu học sinh thực hiện

C2

Ghi nhận khái niệm

Thực hiện C1

Nêu đặc điểm của nam châm

Ghi nhận khái niệm

Thực hiện C2

5

I Nam châm

+ Loại vật liệu có thể hút được sắt vụn gọi là nam châm

+ Mỗi nam châm có hai cực: bắc và nam

+ Các cực cùng tên của nam châm đẩy nhau, các cực khác tên hút nhau Lực tương tác giữa các nam châm gọi là lực từ và các nam châm có từ tính

Hoạt động 3 (5 phút) : Tìm hiểu từ tính của dây dẫn có dòng điện.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh TG Nội dung cơ bản

Giới thiệu qua các thí nghiệm

về sự tương tác giữa dòng điện

với nam châm và dòng điện với

dòng điện

Kết luận về từ tính của

II Từ tính của dây dẫn có dòng điện

Giữa nam châm với nam châm, giữa nam châm với dòng điện, giữa dòng điện với dòng điện có sự tương tác từ

Dòng điện và nam châm có từ tính

Hoạt động 4 (10 phút) : Tìm hiểu từ trường.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh TG Nội dung cơ bản

Yêu cầu học sinh nhắc lại khái

niệm điện trường Tương tự như

vậy nêu ra khái niệm từ trường

Giới thiệu nam châm nhỏ và

sự định hướng của từ trường đối

với nam châm thử

Nhắc lại khái niệm điện trường và nêu khái niệm từ trường

Ghi nhận sự định hướng của từ trường đối với

10

III Từ trường

1 Định nghĩa

Từ trường là một dạng vật chất tồn tại trong không gian mà biểu hiện cụ thể là sự xuất hiện của của lực từ tác dụng lên một dòng điện hay một nam châm đặt trong nó

2 Hướng của từ trường

Từ trường định hướng cho cho các nam châm nhỏ

Qui ước: Hướng của từ trường tại một điểm là

Giới thiệu qui ước hướng của

Ghi nhận qui ước

hướng Nam – Bắc của kim nam châm nhỏ nằm cân bằng tại điểm đó

Hoạt động 5 (10 phút) : Tìm hiểu đường sức từ.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh TG Nội dung cơ bản

Cho học sinh nhắc lại khái

niệm đường sức điện trường

Giới thiệu khái niệm

Giới thiệu qui ước

Giới thiệu dạng đường sức từ

của dòng điện thẳng dài

Giới thiệu qui tắc xác định

chiều đưòng sức từ của dòng

điện thẳng dài

Đưa ra ví dụ cụ thể để học

sinh áp dụng qui tắc

Giới thiệu mặt Nam, mặt Bắc

của dòng điện tròn

Giới thiệu cách xác định chiều

của đường sức từ của dòng điện

chạy trong dây dẫn tròn

Yêu cầu học sinh thực hiện

C3

Giới thiệu các tính chất của

đường sức từ

Nhác lại khái niệm đường sức điện trường

Ghi nhận khái niệm

Ghi nhận qui ước

Ghi nhận dạng đường sức từ

Ghi nhận qui tắc nắm tay phải

Aùp dụng qui tắc để xác định chiều đường sức từ

Nắm cách xác định mặt Nam, mặt Bắc của dòng điện tròn

Ghi nhận cách xác định chiều của đường sức từ

Thực hiện C3

Ghi nhận các tính chất của đường sức từ

10

IV Đường sức từ

1 Định nghĩa

Đường sức từ là những đường vẽ ở trong không gian có từ trường, sao cho tiếp tuyến tại mỗi điểm có hướng trùng với hướng của từ trường tại điểm đó

Qui ước chiều của đường sức từ tại mỗi điểm là chiều của từ trường tại điểm đó

2 Các ví dụ về đường sức từ

+ Dòng điện thẳng rất dài

- Có đường sức từ là những đường tròn nằm trong những mặt phẵng vuông góc với dòng điện và có tâm nằm trên dòng điện

- Chiều đường sức từ được xác định theo qui tắc nắm tay phải: Để bàn tay phải sao cho ngón cái nằm dọc theo dây dẫn và chỉ theo chiều dòng điện, khi đó các ngón tay kia khum lại chỉ chiều của đường sức từ

+ Dòng điện tròn

- Qui ước: Mặt nam của dòng điện tròn là mặt khi nhìn vào đó ta thấy dòng điện chạy theo chiều kim đồng hồ, còn mặt bắc thì ngược lại

- Các đường sức từ của dòng điện tròn có chiều đi vào mặt Nam và đi ra mặt Bắc của dòng điện tròn ấy

3 Các tính chất của đường sức từ

+ Qua mỗi điểm trong không gian chỉ vẽ được một đường sức

+ Các đường sức từ là những đường cong khép kín hoặc vô hạn ở hai đầu

+ Chiều của đường sức từ tuân theo những qui tắc xác định

+ Qui ước vẽ các đường sức mau (dày) ở chổ có từ trường mạnh, thưa ở chổ có từ trường yếu

Hoạt động 6 (5 phút) : Tìm hiểu từ trường Trái Đất.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung cơ bản

Yêu cầu học sinh nêu công

dụng của la bàn

Giới thiệu từ trường Trái đất

Nêu công dụng của la bàn

Ghi nhận khái niệm

5

V Từ trường Trái Đất

Trái Đất có từ trường

Từ trường Trái Đất đã định hướng cho các kim nam châm của la bàn

Hoạt động 7 (5 phút) : Củng cố, giao nhiệm vụ về nhà.

Cho học sinh tóm tắt những kiến thức cơ bản

Yêu cầu học sinh về nhà làm các bài tập 5 đến 8 trang

124 sgk và 19.3; 19.5 và 19.8 sbt

Tóm tắt những kiến thức cơ bản

Ghi các bài tập về nhà

IV RÚT KINH NGHIỆM TIẾT DẠY