Công đồng vaticanô II và vấn đề giáo dục

Thoạt tiên xem ra đối với công đồng Vaticanô II đề tài “giáo dục” không quan trọng lắm. Trong số những chủ đề then chốt của công đồng, người ta thường vạch ra 6 điểm sau: vị trí quan trọng của Lời Chúa, đối thọai với các tôn giáo, xích lại với các anh em ly khai, thiện cảm đối với thế giới cận đại, nêu cao vai trò của các giáo dân, và sau cùng là sự hiệp thông giữa các giáo hội địa phương và tính tập đoàn của các giám mục. Đề tài giáo dục không có trong danh sách ấy. Mỗi chủ đề vừa kể trên thường được lặp lại trong một hoặc nhiều văn kiện căn bản của công đồng. Chẳng hạn như Lời Chúa được nói đến trong mỗi số của hiến chế tín lý Dei Verbum; mối thiện cảm với thế giới là ý tưởng dệt nên hiến chế mục vụ Gaudium et spes. Ngược lại, chúng ta chỉ thấy hai bản văn ngắn ngủi đề cập đến giáo dục: Tuyên ngôn Gravissimum educationis momentum, về giáo dục Kitô giáo nói chung, và Sắc lệnh về việc đào tạo linh mục Optatam totius Ecclesiae renovationem, cả hai đều được đức thánh cha Phaolô VI ban hành ngày 28 tháng

Công Đồng Vaticanô II Và Vấn Đề Giáo Dục

THẦN HỌC, TRI THỨC

Jean-Louis Bruguès O.P Đây là một bài thuyết trình [1] do đức cha Jean-Louis Bruguès đọc tại Madrid, ngày 10/9/2012 trong khóa học hỏi lần thứ XX về tư tưởng xã hội của Giáo Hội Trước hết, tác giả giới thiệu tư tưởng của công đồng Vaticanô II về giáo dục công giáo, được phát biểu trong Tuyên ngôn Gravissimum educationis và các văn kiện khác Rồi sau khi đã lược qua những văn kiện được ban hành sau công đồng, tác giả đã đối chiếu với tình trạng xã hội (châu Âu) hiện nay với hoàn cảnh cách đây

50 năm Trong phần kết luận, tác giả đã suy nghĩ về ý nghĩa của căn tính “công giáo” của các trường học và đại học (Những chú thích màu đỏ là của tác giả; những chú thích cuối trang của người dịch).

———-Thoạt tiên xem ra đối với công đồng Vaticanô II đề tài “giáo dục” không quan trọng lắm Trong số những chủ đề then chốt của công đồng, người ta thường vạch

ra 6 điểm sau: vị trí quan trọng của Lời Chúa, đối thọai với các tôn giáo, xích lại với các anh em ly khai, thiện cảm đối với thế giới cận đại, nêu cao vai trò của các giáo dân, và sau cùng là sự hiệp thông giữa các giáo hội địa phương và tính tập đoàn của các giám mục Đề tài giáo dục không có trong danh sách ấy

Mỗi chủ đề vừa kể trên thường được lặp lại trong một hoặc nhiều văn kiện căn bản của công đồng Chẳng hạn như Lời Chúa được nói đến trong mỗi số của hiến chế tín lý Dei Verbum; mối thiện cảm với thế giới là ý tưởng dệt nên hiến chế mục vụ Gaudium et spes Ngược lại, chúng ta chỉ thấy hai bản văn ngắn ngủi đề cập đến giáo dục: Tuyên ngôn Gravissimum educationis momentum, về giáo dục Kitô giáo nói chung, và Sắc lệnh về việc đào tạo linh mục Optatam totius Ecclesiae

renovationem, cả hai đều được đức thánh cha Phaolô VI ban hành ngày 28 tháng

10 năm 1965 Cần nói ngay là không ai coi đó hai văn kiện quan trọng hàng đầu của công đồng Phải chăng điều này có nghĩa là các nghị phụ quan niệm việc giáo dục như là chuyện thứ yếu?

Thế nhưng những năm làm việc tại Bộ Giáo dục Công giáo đã cho tôi xác tín rằng mối quan tâm với giáo dục hiện diện trong mỗi văn kiện quan trọng, và nhìn cách tổng quát thì Vaticanô II có thể đáng mang danh là “công đồng về giáo dục” Vì thế, bản văn ngắn ngủi Gravissimum educationis, dù được soạn thảo vội vàng và mang nhiều bất cập, nhưng đã dẫn chúng ta đến điều mà đức thánh cha Bênêđictô XVI gọi ra “sự khẩn trương của giáo dục” Luôn tiện cũng nên ghi nhận là sự cần thiết phải xét lại toàn bộ hệ thống giáo dục, một ý tưởng thường được nhắc đến trong các Huấn quyền cận đại, bây giờ cũng được các nhà chính trị lưu tâm Chỉ cần đưa ra một thí dụ: chính phủ đảng Xã hội mới lên cầm quyền tại Pháp đã đặt việc “tái lập nền giáo dục” liền sau vấn đề khủng hoảng kinh tế

Trong bài này, tôi sẽ nói về năm điểm:

5 - Giáo dục cao đẳng

I.- Một truyền thống lâu đời

Tuyên ngôn Gravissimum educationis không phải là một thiên thể lẻ loi trên bẩu trời của Giáo hội Ngay từ lâu rồi, có lẽ ngày từ lúc khai nguyên, Giáo hội đã quan tâm đến việc đào tạo giới trẻ Giáo hội đã ủy thác sứ mệnh này cho những tín hữu

ưu tú nhất; một số đáng kể của những vị ấy đã được đặt lên bàn thờ Chỉ cần kể ra vài tên tuổi quen biết: Jean Eudes và Gioan Bosco, Angela Merici và Petrus Canisius, hoặc Jean Baptiste de La Salle mà bản thân tôi mắc nợ rất nhiều đối với

các môn đệ của ngài … Sau các thánh sáng lập dòng, các ngài là đội ngũ đáng khâm phục nhất trong Giáo hội Làm như vậy, Giáo hội không chỉ đáp ứng một nhu cầu sinh tồn, Giáo hội không chỉ lo lắng cho tương lai của mình hoặc của nhân loại, tuy dù vào nhiều cơ hội, tựa như Đại Hội giới trẻ quốc tế, Giáo hội tha thiết kêu gọi các bạn trẻ hãy can đảm đương đầu với tương lai

Không phải thế, Giáo hội làm chứng cho một chân lý quan yếu nhưng thường bị lãng quên đó là: giới trẻ luôn luôn là những vị thầy của chúng ta Trong một gia đình, những thành phần cao niên phải thích nghi với những thành phần trẻ tuổi, chứ không phải ngược lại, mặc dầu bề ngoài xem ra trái ngược Giới trẻ là thầy của chúng ta bởi vì họ trục xuất chúng ta ra khỏi chính chúng ta; họ giật sập những căn nhà mà chúng ta đã chất chứa những xác quyết của chúng ta, và kể cả sự chán chường của chúng ta Nói tắt, giới trẻ bắt buộc chúng ta phải tiến tới và thay đổi không ngừng: cách thức mà chúng ta sẽ sống tuổi già hầu như luôn luôn tùy thuộc vào thái độ quan tâm mà suốt đời chúng ta đã dành cho các bạn trẻ Về phương diện này, Giáo hội thật là Mater et Magistra (Mẹ và Thầy)

Thật vậy, Tuyên ngôn Gravissimum educationis đã trưng dẫn như là nguồn mạch gần, các văn kiện Huấn quyền đậm nét giáo dục: Pacem in terris (1963), Mater et Magistra (1961), các sứ điệp truyền thanh và các diễn từ của đức Piô XII dành cho giới trẻ và ngay cả thông điệp Divini Illius Magistri (1929) của đức Piô XI, là một nhà sư phạm bẩm sinh

Một cách tương tự như vậy, chúng ta có thể nói được rằng Tuyên ngôn đã thu tích những tư tưởng cơ bản của công đồng; điều này đã cho phép tôi khẳng định rằng mặc dù chỉ có ít văn kiện bàn minh thị về vấn đề giáo dục, nhưng mối quan tâm đến giáo dục trải dài suốt các bản văn công đồng Những bản văn đáng kể nhất là Gaudium et spes (Hiến chế Vui mừng và Hy vọng), Sacrosanctum Concilium (Hiến chế về phụng vụ), Christus Dominus (Sắc lệnh về nhiệm vụ mục tử của các giám mục), và Sắc lệnh Inter mirifica (về truyền thông xã hội)

Tôi xin nói đôi lời về nguồn gốc văn kiện Trong giai đoạn chuẩn bị công đồng, ba lược đồ đã được soạn thảo: thứ nhất về các trường công giáo, thứ hai về các đại học công giáo, thứ ba về các môn học thánh khoa[2] Ủy ban của công đồng đã mở rộng các nhãn giới, không chỉ bàn về các trường học công giáo mà thôi nhưng là về giáo dục công giáo Dự thảo của tuyên ngôn được đệ trình cho các nghị phụ ngày

19 tháng 10 năm 1964 Người ta yêu cầu bổ túc thêm vài chỗ còn yếu Lược đồ cuối cùng về giáo dục công giáo được chấp thuận ngày 28 tháng 10 năm 1965, với

2325 phiếu thuận và 35 phiếu chống, và được ban hành cùng ngày hôm đó

II.- Giáo dục con người

Bây giờ nếu đi vào nội dung, chúng ta thấy văn kiện chú ý đến phẩm giá Trong nhập đề, Tuyên ngôn định nghĩa mục tiêu của mình là “trình bày vài nguyên tắc căn bản về giáo dục Kitô giáo, nhất là trong các trường học” Những nguyên tắc ấy như thế nào?

1°) Trước hết, có vài nguyên tắc tổng quát, có giá trị cho tất cả mọi người.

Đó là hai nguyên tắc sau đây

a- Nguyên tắc thứ nhất được gọi là quyền được giáo dục “Tất cả mọi người, bất

luận màu da, điều kiện và tuổi tác nào đi nữa, xét vì phẩm giá nhân vị của họ, cho nên có quyền lợi bất khả nhượng được hưởng một nền giáo dục đáp ứng với cứu cánh riêng của mình.” (§1) Chúng ta gặp thấy hai từ ngữ sẽ được phát triển trong những thập niên kế tiếp dưới khía cạnh triết học và kể cả chính trị: quyền lợi và phẩm giá của con người Chúng ta dám nói là chúng gói ghém tất cả nền luân lý cận đại Chúng ta cũng nên ghi nhận rằng chúng mang theo một vài điểm hàm hồ, nhất là vào thời đại chúng ta Càng ngày người ta càng giải thích quyền lợi theo bối cảnh cá nhân chủ nghĩa, một đặc trưng của thời đại chúng ta: ước muốn của một cá nhân hoặc biểu lộ của ý chí đều được coi như là quyền lợi đòi hỏi xã hội phải đáp ứng Chúng ta có thể lấy một thí dụ ở ngành luân lý sinh học thì rõ: ước muốn có con cái đặt ra cho xã hội nghĩa vụ phải huy động tất cả mọi phương tiện y khoa để

phục vụ ước muốn đó Về phẩm giá con người, đang khi Kitô giáo nhìn nhận nó bắt nguồn từ chỗ được dựng nên theo hình ảnh Thiên Chúa, thì các xã hội tục hóa ngày nay coi nó như là sự diễn tả một sự đồng thuận xã hội, sự đồng thuận này thay đổi tùy theo thời đại và những luồng tư tưởng hiện gây ảnh hưởng

b- Nguyên tắc thứ hai được phát biểu ở đoạn hai: “Tuy nhiên sự giáo dục chân

chính nhằm đào tạo con người hướng đến mục đích tối hậu và đến điều thiện của những xã hội khác nhau mà con người làm phần tử và một mai khi trưởng thành họ

sẽ đảm nhận trách nhiệm” Cần nhìn nhận rằng việc áp dụng nguyên tắc thứ hai này sẽ thay đổi rất nhiều tùy theo địa thế mà chúng ta quan sát, hoặc là trong một viễn ảnh Kitô giáo hoặc là trong một xã hội tục hóa

2°) Áp dụng vào Kitô giáo.

– Gravissimum educationis quan niệm giáo dục theo cũng một tinh thần đã ghi dấu trên toàn thể công đồng, đó là tinh thần cởi mở đối với thế giới cận đại Giáo hội biết rằng có nhiều sự khác biệt lớn lao giữa các quốc gia, các dân tộc và văn hóa, tuy vậy Giáo hội chủ trương rằng trong một bối cảnh đa phương như vậy vẫn có thể đạt được những giá trị giáo dục chung Chúng ta thấy rằng Tuyên ngôn được nuôi dưỡng bởi cùng một tinh thần giống như hiến chế Gaudium et spes : “Khi công bố ơn gọi rất cao quý của con người và mầm giống thần linh mà con người mang trong mình, Công đồng cống hiến cho nhân loại sự hợp tác chân thành của Giáo hội vào việc đạt tới tình huynh đệ đại đồng đáp ứng lại ơn gọi ấy” (3§2) Nói cho cùng, mục tiêu của công đồng chẳng phải là đặt sự giáo dục trên nền tảng của một chủ nghĩa nhân bản mới[3], trong đó tất cả mọi người thiện chí đều được mời gọi cộng tác vì một thiện ích chung hay sao?

Chúng ta phải nhận rằng, 50 năm sau, bối cảnh xã hội đã thay đổi hoàn toàn Trong một xã hội mà những quyết định chính trị đã loại trừ tư tưởng về sự siêu việt tôn giáo hay triết học, dù chỉ là giả thuyết, thì thử hỏi mục tiêu cao cả nhất của con người sẽ ra thế nào? Khi mà các tôn giáo càng ngày càng được coi như là những

nhân tố gây chia rẽ, bạo lực, hoặc mê muội, và do đó nên đẩy chúng vào các lãnh vực lương tâm cá nhân chứ không được phát biểu công khai, thì liệu còn có thể nói đến sự “hợp tác chân thành của Giáo hội vào việc đạt tới tình huynh đệ đại đồng” nữa không?

– Tuyên ngôn Gravissimum educationis chủ trương một nền giáo dục con người toàn diện[4] Đây là một khía cạnh triết lý then chốt của văn kiện: “Cần phải giúp

đỡ các thanh thiếu niên, dựa theo những tiến bộ của khoa tâm lý, giáo dục, sư phạm, để họ được phát triển hài hòa các điều kiện thể lý, luân lý và trí dục, ngõ hầu

họ thủ đắc cách tiệm tiến một ý nghĩa hoàn hảo hơn về trách nhiệm trong việc rèn luyện cuộc đời một cách có thứ tự và chủ động, cũng như trong việc tìm kiếm tự

do đích thực” (§1) Cách đó không xa, bản văn nhấn mạnh rằng việc nhận biết và yêu mến Thiên Chúa là “một quyền lợi thánh thiêng” của nhân vị, và do đó chính quyền được mời gọi hãy canh phòng ngõ hầu quyền lợi này được tôn trọng khắp nơi Xã hội cũng có lợi trong khía cạnh này: giáo dục Kitô giáo hệ tại trở về với những giá trị tự nhiên và kết hợp chúng trong viễn ảnh của con người được Đức Kitô cứu chuộc (§2) Vì thế giáo dục Kitô giáo góp phần vào việc xây dựng thiện ích của toàn thể xã hội

Do đó giáo dục là một hoạt động rất nhân bản: nó không chỉ nhắm truyền thụ gia sản văn hóa, tuy rằng điều này rất thiết yếu cho sự tiến bộ xã hội (§5); nhưng nó còn nhằm khơi dậy trong mỗi người những tiềm năng của mình, khả năng nhận biết mình để lãnh trách nhiệm về chính mình, ngõ hầu kiến tạo bản thân cách hài hòa hơn, bất chấp những khiếm khuyết của tính tình và những vết thương của cuộc sống, ngõ hầu trở nên một chủ thể có tự do, nhận trách nhiệm về các hành động và tương lai của mình Sau cùng, giáo dục còn muốn bảo đảm làm sao để các tiềm năng trở nên các đức hạnh[5]

Khi nhắc lại ý nghĩ sâu xa của mọi nền giáo dục, Giáo hội chống lại tất cả mọi khuynh hướng muốn làm hạ giá nhân cách: chính sách kỹ thuật muốn biến trường

học thành thời kỳ thực tập kỹ thuật; chính sách thương mại muốn biến đổi trường học thành nơi chuẩn bị trực tiếp cho các định luật thị trường, chính sách độc tài được biểu lộ nơi chủ nghĩa duy vật, ý thức hệ và chủ nghĩa bảo căn tôn giáo Điều này đã khiến cho Giáo hội gặp nhiều đối thủ, họ muốn giảm bớt ảnh hưởng của Giáo hội trong xã hội, thậm chí muốn bịt miệng Giáo hội Năm mươi năm sau công đồng Vaticanô II, chúng ta phải nhìn nhận rằng trường học đã trở thành không những là nơi chống lại sự hòa nhập xã hội mà còn là nơi tranh chấp phản lại phẩm giá con người

III.- Các cộng đồng giáo dục

1°) Gia đình

“Cần phải nhìn nhận cho cha mẹ… như là những nhà giáo dục tiên khởi và chính yếu” của con cái mình (§3) Chính tại gia đình mà con cái học biết khám phá Thiên Chúa;; “nhờ gia đình mà các con cái được dẫn dắt vào cộng đồng loài người” Đối lại, Nhà Nước cần phải hỗ trợ trọng trách của gia đình và bảo đảm cho những quyền lợi tiên khởi của cha mẹ được tôn trọng khắp nơi, dựa theo nguyên tắc hỗ trợ[6]

Lời tuyên bố này đã có từ lâu đời Giáo hội luôn chống lại độc quyền của Nhà Nước trong lãnh vực giáo dục (§6), trước đây dưới thời chủ nghĩa phát-xít, quốc

xã, mác-xít; ngày nay khi chủ nghĩa tự do muốn biến trường học thành một chi nhánh của thị trường

Tuyên ngôn giả thiết rằng các cha mẹ có ý muốn thi hành việc đào tạo tiên khởi Nhưng nếu cha mẹ khước từ ý muốn đó thì sao? Ngày nay cha mẹ muốn tỏ ra là những người dễ tính và hết sức chiều chuộng con cái Trong các cuộc viếng thăm khi còn làm giám mục Angers, tôi được các giáo viên các trường tiểu học cho biết rằng các trẻ em càng ngày càng tỏ ra hung hăng Tại sao vậy? Bởi vì các cha mẹ đã quyết định rằng họ sẽ không làm trái ngược lại các em Vì vậy trường học là nơi

mà lần đầu tiên các em có cơ hội để đương đầu với tiếng “không được”, là một trụ

cột của tất cả mọi nền giáo dục Đòi hỏi trường học phải bổ túc cho những thiếu sót trong gia đình có phải là chuyện thường tình hay không? Các nhà giáo dục không nghĩ như vậy, và Gravissimum educationis cũng thế “Vai trò giáo dục của gia đình thiết yếu đến nỗi, nếu thiếu, thì khó lòng bù đắp nổi” (§3)

2°) Các giáo viên

Giáo dục không phải là công tác của một định chế, nhưng là của một cộng đồng giáo dục phục vụ con người Chắc hẳn đây là một trong những tuyên bố quan trọng nhất của Tuyên ngôn Trường học đúng nghĩa tiên vàn không phải là một định chế, nhưng là một “trung tâm sinh hoạt và tiến triển nhờ sự đóng góp của gia đình, các giáo viên, các hiệp hội cổ động đời sống văn hóa, công dân và tôn giáo, xã hội dân

sự và toàn thể cộng đồng nhân loại” (§5) Trường học không phải là một môi trường đóng kín nơi đó duy các giáo viên nắm toàn quyền, mặc dù vẫn biết rằng họ đảm nhận một “thiên chức cao quý” Điều này giả thiết rằng các gia đình chấp nhận một vai trò chủ động trong việc giáo dục các thiếu nhi, thế nhưng họ lại thường thoái thác bổn phận như chúng ta vừa nói trên đây Điều này cũng giả thiết rằng các giáo viên hãy khước từ vai trò độc hữu, ra như chỉ có họ mới biết thế nào

là giáo dục đích đáng

3°) Giáo hội

Giáo hội cũng là một cộng đồng giáo dục: “Giáo hội, như người mẹ, buộc phải cung cấp cho con cái mình một nền giáo dục, sao cho toàn thể đời sống của họ được thấm nhập tinh thần Chúa Kitô” (§3) Giáo hội thực hiện sự giáo dục ấy ở chỗ nào? Văn kiện nhắc đến hai chỗ: việc dạy giáo lý và trường học công giáo

a- “Việc dạy giáo lý, nhằm soi sáng và kiện cường đức tin”, (§4) phải được

cung cấp cho tất cả các thiếu nhi công giáo, ngay cả tại những nơi nào không có trường học công giáo Điều này được thực hiện nhờ tác vụ của các linh mục và các giáo dân tại các “phòng tuyên úy” (từ ngữ này không được nói đến trong Tuyên ngôn) cần thiết lập tại các trường công lập (§7) Trước đây, sự hiện diện của các

phòng tuyên úy công giáo được pháp luật công nhận[7] và không có vấn đề gì, tuy rằng các vị tuyên úy phải tranh đấu để sự hiện diện của họ được nhìn nhận Ngày nay, một sự khó khăn mới được đặt lên do sự hiện diện càng ngày càng đông của các tín hữu Hồi giáo trong xã hội Tây phương Các cha mẹ ước mong cho con cái mình được lãnh nhận việc đào tạo tôn giáo, vì thế những yêu cầu thiết lập những phòng tuyên úy Hồi giáo gia tăng Vì thế để ngăn chặn phong trào này, các ban điều hành học đường có khuynh hướng muốn loại trừ tất cả mọi hình dạng tuyên

úy tại các trường học, kể cả những phòng tuyên úy đã được pháp luật công nhận Ngay cả khi ở ngoài bối cảnh của việc đào tạo giáo lý, Gravissimum educationis cũng nêu bật vai trò chứng tá đời sống của các giáo viên và của các nhà hữu trách các trường học – và theo tôi đây là một điều chính xác – cũng như chứng tá tông

đồ của các bạn hữu (§7) Đây là một đề tài rất thích thời: mỗi người được rửa tội là một thừa sai, dù mới chỉ là một thiếu nhi Em là thừa sai trong gia đình: nhiều khi những câu hỏi tôn giáo do các em đặt ra đã chất vấn các bậc phụ huynh Em là thừa sai đối với các bạn hữu: các bạn trẻ tìm đến các bạn trẻ

b- Trường công giáo

Gravissimum educationis dành đoạn dài nhất (§8) của văn kiện cho các trường công giáo Có ba điểm đáng nêu bật:

+ Khi mạnh mẽ nhắc đến quyền lợi được thiết lập và điều khiển các trường công giáo, Giáo hội hành động nhân danh tự do lương tâm Vào lúc mà các trường học công lập mang những dấu vết của các ý thức hệ khác nhau, lắm khi trái ngược với đức tin Kitô giáo, các cha mẹ cần phải có khả năng chọn lựa cho con cái mình những trường nào mà đức tin được biểu lộ và truyền đạt Đối với các cha mẹ, đây

là một quyền lợi tiên khởi, một quyền tự nhiên

+ Trường công giáo là một cơ hội thuận tiện cho Giáo hội Khi tạo ra “những cộng đồng học hỏi được hun đúc bởi tinh thần tự do và yêu thương theo Phúc âm”, Giáo hội thực sự mang lại cho xã hội một sự phục vụ công ích và cần phải được công

nhân (đặc biệt qua việc được trợ cấp) Điều này cần được khai triển thêm, và phản ứng lại một ý tưởng được quảng bá giữa hàng giáo sĩ vào những thập niên 60-70, theo đó các trường công giáo không mang tầm quan trọng về mục vụ Ngày nay chúng ta thấy rõ rằng trong các xã hội tục hóa, những trường này đứng hàng đầu trong phạm vi truyền giáo: đối với nhiều bạn trẻ, đây là cơ hội đầu tiên, có khi là duy nhất, để họ gặp gỡ Giáo hội, điều mà các giáo xứ thường không làm được + “Tài ba” của một trường công giáo không dựa trên các giáo trình cũng chẳng dựa trên ý định của các vị sáng lập, nhưng tiên vàn là dựa trên thái độ cư xử của các giáo viên Công đồng tuyên bố: “Nhiệm vụ giảng dạy của họ là một việc tông đồ đúng nghĩa, được thích nghi hoàn toàn và vẫn còn cần thiết cho thời đại chúng ta; ngoài ra cũng là một việc phục vụ xã hội” Từ đó sự quan trọng của việc đào tạo các giáo viên được đặt ra 50 năm sau công đồng, những lời ấy vẫn còn giá trị Không ít lần các giáo hội địa phương gặp khó khăn trong việc bảo đảm công cuộc đào tạo ấy Các đại học công giáo có thể góp phần hữu ích cho công cuộc này

IV.- Những tiến triển tiếp theo bản văn công đồng

Được yêu cầu trình bày về tính cách thích thời của Tuyên ngôn Gravissimum educationis, tôi nghĩ rằng cách tốt nhất là duyệt qua những văn kiện do Bộ Giáo dục Công giáo từ sau công đồng Trước đây, cơ quan này mang tên là Bộ các chủng viện và đại học Tông hiến Regimini Ecclesiae do đức Phaolô Vi ban hành ngày 15 tháng 8 năm 1967, đã nới rộng thẩm quyền sang các trường học, và vì vậy được đổi danh xưng thành Bộ Giáo dục Công giáo Bộ đã phát hành một số văn kiện định nghĩa căn tính và sứ mạng của trường công giáo:

– Trường công giáo (17 tháng 3 năm 1977) Những cuộc thay đổi xã hội đã đòi hỏi trường công giáo phải xác định căn tính của mình Đức Kitô tượng trưng cho nền tảng của dự án giáo dục Nhờ việc chiêm ngắm bản thân của Người và nhờ việc học hỏi sâu xa Lời của Người mà phát sinh những nguyên tắc sư phạm tạo nên nét