Bài giảng khuyến ngư

CH NG I: T NG QUAN CÔNG TÁC KHUY N NGI... Tham gia th m nh các ch ngtrình, d án có liên quan n khuy n ng theo quy nh... Nh ng ng i không có ki n th c, ngh nghi p, không có khát v ng v n

CH NG I: T NG QUAN CÔNG TÁC KHUY N NG

I KHÁI NI M V KHUY N NG

Khuy n ng là m t thu t ng m , là m t khái ni m linh ng th hi n

s a d ng trong vi c gi i ngh a và luôn luôn thay i Vì th khuy n ngkhông có nh ngh a chính xác, nó mô t quá trình ti p t c và thay i cácvùng nông thôn (P.Oakley và C.Garforth, 1985)

P.Oakley, C.Garforth (1985) và Geoge H.Axinn (1998) cho r ng khuy n

ng là quá trình ào t o không chính qui h tr cho nông dân, ng dân; là quá trình làm vi c v i nông, ng dân c i thi n sinh k c a h

Geoge H.Axinn (1998) chú tr ng t i ch c n ng, vai trò c a khuy n ng

là t ng c ng h c t p c a nh ng ng i ang ch n nuôi (ho c ánh b t) h c

nh ng i u h c n bi t h có th nuôi s ng h và nh ng ng i ng i khác.P.Oakley và C.Garforth (1985) cho r ng, m c tiêu c a khuy n ng làthay i cách nhìn c a ng dân gi i quy t các khó kh n Tuy v y, khuy n

ng không ch chú ý t i thành t u v t ch t ho c kinh t mà còn quan tâm t iphát tri n chính b n thân nông (ng ) dân, nông thôn

Theo Tr n V n V (2001), thì khuy n ng là quá trình truy n bá ki n

th c, gi ng d y k n ng, tr giúp nh ng i u ki n v t ch t c n thi t cho ng dân

h n Nh v y, theo nh ngh a h p thì khuy n ng ch là chuy n giao k thu t.

Theo oàn Hi p (2001), thì khuy n ng là m t ho t ng liên quan

n chuy n giao k thu t nuôi tr ng th y s n, ánh b t th y s n cho ng dân, hoàn thi n k thu t s n xu t, nh m t ng hi u qu s n xu t, t ng thu nh p, nâng cao m c s ng, v n hóa xã h i cho nông dân và c dân khác trong c ng ng.

Khuy n ng hi n i không ch là chuy n giao k thu t mà còn t o ra

k t qu cu i cùng b ng t ch c, phân ph i s n ph m và t o ra c nhi u hi u

qu cao nh t t s n ph m s n xu t c a quá trình chuy n giao.

Theo nh ngh a r ng thì khuy n ng ngoài vi c h ng d n k thu t m i cho ng dân (gi ng d y k n ng), còn ph i ch cho h cách t ch c s n xu t,

ch ng thiên tai, tr giúp nh ng i u ki n v t ch t c n thi t ng dân kh

n ng t gi i quy t c nh ng công vi c c a chính mình, t t ch c qu n lý s n

xu t, kinh doanh có hi u qu nh m c i thi n i s ng, phát tri n nông thôn.

Khuy n ng là công vi c giúp , thuy t ph c và chuy n n ng dân

Nh v y, th c ch t c a khuy n ng là quá trình giáo d c, nh ng giáo

d c không mang tính chính th ng, giáo d c ngoài tr ng

Có th so sánh nh ng i m khác nhau c b n gi a giáo d c chính th ng(giáo d c trong nhà tr ng) v i giáo d c không chính th ng (giáo d c ngoàinhà tr ng) qua m t s c i m sau ây:

B ng 1 Nh ng c i m khác nhau c b n gi a giáo d c chính th ng và giáo d c không chính th ng

TT Giáo d c chính th ng Giáo d c không chính th ng

5 Giáo viên c ào t o

7 Ng i h c th ng tr h n

giáo viên

Ng i h c nhi u tu i h n khuy n ngviên là chuy n bình th ng

8 H c vì b ng c p H c không vì b ng c p mà t ng ch t

Nh ng c i m trên ây c a giáo d c không chính th ng c n c l u

ý trong quá trình th c hi n khuy n ng t hi u qu cao trong công vi c

Tóm l i: Khuy n ng là m t ho t ng liên quan n chuy n giao k thu t nuôi tr ng và ánh b t th y s n cho nông dân, ng dân Khuy n ng là s khuyên b o nông dân, ng dân hoàn thi n k thu t s n xu t nuôi tr ng, ánh

b t và qu n lý th y s n, nh m t ng hi u qu s n xu t, t ng thu nh p, nâng cao

m c s ng, v n hóa xã h i cho nông dân và c dân khác trong c ng ng.

Công tác khuy n ng t p trung tr l i các câu h i sau:

- Nông dân ang g p nh ng khó kh n gì trong phát tri n th y s n?

- K thu t gì, d ch v gì c n chuy n giao gi i quy t nh ng khó kh ny?

- Ai là ng i c chuy n giao k thu t và d ch v ó?

- Ti n hành chuy n giao k thuât nh th nào?

xu t hàng hóa ph c v cho nhu c u xu t kh u

II M C TIÊU, VAI TRÒ, CH C N NG, NHI M V C A KHUY N NG

1 M c tiêu c a khuy n ng

Ho t ng khuy n ng c a a ph ng hay m t qu c gia nào c ng ph i có

m c tiêu c th M c tiêu ó bao g m:

- Nâng cao nh n th c v ch tr ng, chính sách, pháp lu t, ki n th c, k

n ng v khoa h c k thu t, qu n lý và kinh doanh cho ng dân

- Góp ph n thúc y chuy n d ch c c u kinh t nông thôn, nâng cao n ng

su t theo h ng b n v ng, t o vi c làm, t ng thu nh p, xóa ói gi m nghèo, góp

ph n thúc y quá trình công nghi p hóa, hi n i hóa

- Huy ng ngu n l c t các t ch c, cá nhân trong và ngoài n c thamgia khuy n ng

S khác bi t gi a ào t o c b n c a h th ng giáo d c ào t o và khuy n

ng là: ào t o khuy n ng mang tính hi u qu ngay cho s phát tri n, còn ào

t o c b n có tính lâu dài, chính quy và tính hi u qu lâu dài

- Giúp , khuyên gi i ng dân trong quá trình s n xu t;

- Cung c p s tr giúp k thu t tr c ti p cho ng dân;

- Cung c p các tài li u khoa h c k thu t cho ng dân;

- T p hu n, hu n luy n và chuy n giao ti n b khoa h c k thu t côngngh cho ng dân;

- H ng d n th nghi m nghiên c u khoa h c;

- H tr thông tin th tr ng, giá c , thông tin khoa h c k thu t và các

- Ch c n ng giáo d c: Giáo d c là ch c n ng c b n c a khuy n ng

Các ch ng trình khuy n ng nh m giúp nông dân áp d ng úng k thu t m i

v nuôi tr ng th y s n, khai thác th y s n Ch c n ng giáo d c c a công táckhuy n ng th hi n thông qua các ho t ng c a khuy n ng nh m l p ào

t o, h i th o, tham quan h c t p, thông tin i chúng, khuy n ng viên có c h i

ti p xúc v i ng dân, b i d ng cho h k n ng và ki n th c, giúp h nâng cao

v pháp lu t, ki n th c khoa h c k thu t, qu n lý kinh doanh góp ph n b i

- Cung c p, d ch v ph c v s n xu t: ây c ng là ch c n ng c b n c a

khuy n ng Giúp ng i s n xu t phát tri n s n xu t cá gi ng, ch n oán phòng

tr d ch b nh, khuy n cáo s d ng thu c ch a b nh, th c n, phân bón, phântích ch t l ng n c, b o v môi tr ng th y s n, b o v ngu n l i th y s n, i

m i công ngh ch bi n sau thu ho ch nh m nâng cao ch t l ng s n ph m th y

s n góp ph n t ng thu nh p, xóa ói gi m nghèo, th c hi n hi n i hóa ngh cá.Qua ho t ng này, khuy n ng góp ph n t o thêm công n vi c làm cho ng ilao ng

- Là c u n i gi a nghiên c u khoa h c, ho ch nh chính sách v i s n

xu t Cán b khuy n ng m t m t chuy n giao k thu t, công ngh , thông tin

m i t các c quan nghiên c u n ng i s n xu t M t khác khuy n ng giúpcác nhà qu n lý, nhà khoa h c n m c nhu c u, v ng m c c a ng i s n

xu t nghiên c u gi i quy t

Khuy n ng phát hi n ánh giá các i n hình làm n có hi u qu , c i ti n

k thu t công ngh mà ng i s n xu t sáng t o ph bi n, nhân r ng ra c ng

ng, giúp c quan qu n lý ho ch nh chính sách ti p t c hoàn thi n ho c tìm

ra các bi n pháp h u hi u giúp nông, ng dân phát tri n s n xu t

Khi trình dân trí ã lên cao, kh n ng ch ng nh n thông tin tr c ti p

t các nhà ho ch nh chính sách và các c quan nghiên c u khoa h c ngày m t

c i thi n thì ch c n ng c u n i s d n b xóa b , khi ó vai trò c u n i c akhuy n ng s không còn

Tóm l i: có th hi u khuy n ng theo s sau:

- Xu t b n, h ng d n và cung c p thông tin n ng i s n xu t b ng các

ph ng ti n thông tin i chúng, h i ngh , h i th o, h i thi, h i ch , tri n lãm vàcác hình th c thông tin tuyên truy n khác

4.2 B i d ng, t p hu n và ào t o

- B i d ng, t p hu n và truy n ngh cho ng i s n xu t nâng cao ki n

th c, k n ng s n xu t, qu n lý kinh t trong l nh v c nông nghi p, th y s n

- ào t o nâng cao trình chuyên môn, nghi p v cho ng i ho t ngkhuy n nông, khuy n ng

- T ch c tham quan, kh o sát, h c t p trong và ngoài n c

4.3 Xây d ng mô hình và chuy n giao khoa h c công ngh

- Xây d ng các mô hình trình di n v ti n b khoa h c công ngh phù h p

- T v n, h tr vi c kh i s doanh nghi p nh và v a l p d án u tphát tri n nông nghi p, th y s n và ngành ngh nông thôn, tìm ki m m t b ng

s n xu t, tuy n d ng, ào t o lao ng, huy ng v n, xin u ãi u t và các

th t c hành chính khác theo quy nh c a pháp lu t, phù h p v i quy ho chphát tri n nông nghi p, th y s n và ngành ngh nông thôn theo vùng, lãnh th

- D ch v trong các l nh v c: pháp lu t, t p hu n, ào t o, cung c p thôngtin, chuy n giao khoa h c công ngh , xúc ti n th ng m i, th tr ng, giá c ,

u t , tín d ng, xây d ng d án, cung ng v t t k thu t, thi t b và các ho t

ng khác có liên quan n nông nghi p, th y s n theo quy nh c a pháp lu t

4.5 H p tác qu c t v khuy n nông, khuy n ng

- Tham gia các ho t ng v khuy n nông, khuy n ng trong các ch ngtrình h p tác qu c t

- Trao i kinh nghi m khuy n nông, khuy n ng v i các t ch c, cánhân n c ngoài và các t ch c qu c t

- Thu hút và t ch c l c l ng xã h i tham gia công tác khuy n ng :Khuy n ng Nhà n c ch ng xây d ng k ho ch h p tác gi a các l c

l ng tham gia ho t ng khuy n ng , b o m cho các ho t ng này tuân thchính sách phát tri n c a Nhà n c và t hi u cao vì s phát tri n c ng ngngh cá

- Xây d ng và giám sát vi c th c hi n k ho ch: C n c vào nhu c u th c

t c a s n xu t các a ph ng, khuy n ng ti n hành xây d ng k ho chcác l p, ng th i giám sát quá trình th c hi n k ho ch này

4.6 Tham gia ánh giá k t qu các ho t ng khuy n ng

- ánh giá k t qu th c hi n k ho ch th ng k m i khi k t thúc m t

ch ng trình hay h ng m c công tác

- B và UBND các a ph ng t ch c ánh giá k t qu công tác theo các

ch tiêu ã v ch ra Quá trình ánh giá ph i có s tham gia c a c ng ng ngdân và c a cán b khuy n ng K t qu ánh giá là c s cho vi c xây d ngchính sách, k ho ch khuy n ng ti p theo t hi u qu h n

4.7 Tham gia xây d ng chính sách

C n c vào kinh nghi m th c ti n c a mình, cán b khuy n ng cùng v icác c quan h u quan còn t v n cho các c p chính quy n trong qua trình xây

d ng chính sách, k ho ch s n xu t liên quan n ho t ng phát tri n ngh cá

t i các a ph ng và trong c n c

III L CH S KHUY N NG VI T NAM

Khuy n ng Vi t Nam tr i qua các th i k phát tri n khác nhau theo sphát tri n c a xã h i n c ta, ó là th i k qu n lý t p trung, th i k chuy n ti p

- Hình th c chuy n giao: gi i thi u, th c a cho i s n xu t

- Ng i tham gia: Cán b HTX, i k thu t

T u th p k 60 n cu i th p k 80, h th ng khuy n nông, khuy n

ng ã ho t ng khá m nh m các HTX, m c dù lúc ó ch a hình thành h

th ng khuy n nông, khuy n ng t trung ng n a ph ng nh hi n nay vàlúc ó c ng không dùng t khuy n nông , khuy n ng Nh ng các HTX cócác nhóm Thanh niên k thu t , ti p nh n các quy trình k thu t t cán b kthu t c p huy n, ã th c hi n có k t qu trong ph m vi nh , m r ng trong

ph m vi HTX Ngoài ra, cán b nghiên c u, th c nghi m c a các c quannghiên c u c ng th c hi n nhi m v giúp k thu t cho nông, ng dân M c

dù , không có c quan nào ch u trách nhi m m t cách rõ ràng v nhi m v này.Tuy nhiên, th i k này ti n b k thu t c a vào khá d dàng và thu n l i,

do s ph c tùng tuy t i c a các HTX khi ã có ch tr ng t c p trên

- c i m: ã mang thông tin n cho i t ng ti p nh n là nông (ng )dân, song vi c ti p nh n thông tin còn th ng, ng i dân ch a tham gia nh

1961-h i ng1961-h án1961-h cá gi i, t1961-hao di n k t1961-hu t các ng1961-h l i kéo ôi, vây rút c1961-hì, án1961-h

cá k t h p ánh sáng nhi u t nh phía B c Ngh quy t S m S n Thanh Hóa

v c i ti n ngh l ng c ph bi n các t nh

N m 1964 t ch c chi n d ch ánh cá v B c ã t p trung i u hànhhàng tr m thuy n c a ng dân thu c nhi u t nh th c hi n khai thác theo ng

tr ng, nh t là t Thanh Hóa n Hà T nh, t ch c trao tr i kinh nghi m: xác

nh ng tr ng, c i ti n ng c khai thác v i ph ng châm: C i ti n ngh l ng,phát tri n ngh kh i, s m thêm nhi u ngh , ánh cá quanh n m, khai thác i ôi

+ Th i k 1972-1992, công tác khuy n ng truy n bá ki n th c ti p t ctri n khai trong c n c nh : T ng k t t p hu n v k thu t l i rê ba l p, l ikéo ôi s d ng máy dò cá FURONO, l p ráp máy khai thác các t nh phía

B c; c i ti n vây rút chì, mành chà, câu m c, t ch c ánh cá t p trung, dichuy n ng tr ng các t nh mi n Trung; các ngh khai thác và b o qu n tômcác t nh Nam B

+ Th i k 1993-2000, B Thu s n ã ra k ho ch tri n khai c th ,

ph i h p v i các b , ngành Trung ng, các c quan nghiên c u và ào t o cóliên quan, các h i, oàn th ch o các a ph ng th c hi n vi c ph bi n các

ch tr ng chính sách phát tri n kinh t thu s n nói chung và ch ng trìnhkhuy n ng nói riêng, chuy n giao ti n b k thu t, t ng k t các kinh nghi m và

i n hình t ch c s n xu t, kinh doanh thu s n có hi u qu nông, ng dân

h c t p và làm theo Th i k này d a trên c s b ph n khuy n ng thu c V

Qu n lý Ngh cá và B tr ng B Thu s n ã ký quy t nh s 590/2000/Q BTS ngày 7/7/2000 thành l p Trung tâm Khuy n ng Trung ng

-+ Th i k t n m 2003 n nay: V i m c tiêu ki n toàn b máy khuy n

m nh nuôi tr ng thu s n trong ph m vi c n c, góp ph n t ng s n ph m th y

s n ph c v tiêu dùng trong n c và t o nguyên li u cho ch bi n xu t kh u, t o

vi c làm cho hàng v n lao ng, h tr tích c c cho công tác xóa ói gi mnghèo, làm giàu cho nhi u h gia ình nông, ng dân và góp ph n làm thay i

b m t nhi u vùng nông thôn mi n núi, ven bi n

IV H TH NG QU N LÝ KHUY N NG C A VI T NAM

Trung ng, giai o n 1993- 2004, C c Khuy n nông - Khuy n lâmthu c B Nông nghi p th c hi n c 2 ch c n ng qu n lý nhà n c v s n xu tnông nghi p và ho t ng s nghi p khuy n nông; V Ngh cá thu c B Th y

s n c ng th c hi n l n nhi m v qu n lý nhà n c và công tác khuy n ng

N m 2005, Chính ph ban hành Ngh nh s 56/2005/N - CP vKhuy n nông, Khuy n ng , trung ng: Trung tâm Khuy n nông Qu c giathành l p (tách t C c Khuy n nông và Khuy n lâm) tr c thu c B Nông nghi p

và Phát tri n nông thôn; Trung tâm Khuy n ng thu c B Th y s n

n n m 2008, khi h p nh t B Nông nghi p và PTNT và B Th y s n,Trung tâm Khuy n nông Qu c gia và Trung tâm Khuy n ng Qu c gia c ng h p

nh t thành Trung tâm Khuy n nông - Khuy n ng Qu c gia

Ngày 28/6/2010, Chính ph ban hành Ngh nh s 02/2010/N -CP vKhuy n nông thay Ngh nh s 56/2005/N -CP, c quan Khuy n nôngKhuy n ng Qu c gia chính th c là Trung tâm Khuy n nông Qu c gia thu c BNông nghi p và PTNT

1 T ch c khuy n ng Trung ng

Phòng Khuy n ng thu c Trung tâm Khuy n nông Qu c gia ti n thân làTrung tâm Khuy n ng Trung ng, tr c thu c B Th y s n (nay là B Nôngnghi p và phát tri n nông thôn) là n v s nghi p có thu, th c hi n các ho t

ng khuy n ng trong ph m vi c n c, có nhi m v qu n lý nhà n c và h

tr cho các t ch c, cá nhân ho t ng trong l nh v c thu s n

Phòng Khuy n ng thu c Trung tâm Khuy n nông Qu c gia có ch c n ng

và nhi m v :

- Ch trì xây d ng chi n l c, ch ng trình, d án, chính sách và các v n

b n quy ph m pháp lu t v khuy n ng ;

- T ch c th c hi n ch ng trình, d án và v n b n quy ph m pháp lu ttheo ch c n ng, nhi m v c giao

- H ng d n các t ch c khuy n ng a ph ng, khuy n ng t nguy n,các ho t ng khuy n ng trong các t ch c khuy n ng a ph ng xây d ng và

th c hi n các ch ng trình, d án khuy n ng Tham gia th m nh các ch ngtrình, d án có liên quan n khuy n ng theo quy nh

- Ph bi n ki n th c k thu t, qu n lý, cung c p thông tin v chi phí, giá

c , kh n ng tiêu th s n ph m cho ng dân, nông dân và ph bi n r ng rãi

nh ng ti n b k thu t v khai thác, b o v ngu n l i, nuôi tr ng th y s n, ch

bi n và d ch v h u c n ngh cá

- Ph i h p v i các c quan ch c n ng, các t ch c nghiên c u khoa h c chuy n giao và ng d ng ti n b k thu t c a ngành

- Xây d ng các mô hình v nuôi tr ng, khai thác, ch bi n, d ch v h u

c n, b o v ngu n l i thu s n rút kinh nghi m, hoàn thi n và nhân r ng

- B i d ng nghi p v khuy n ng cho cán b k thu t và cán b chuyênmôn trong h th ng làm công tác khuy n ng trong c n c

- Th c hi n h p tác qu c t v khuy n ng theo quy nh c a pháp lu t

- Theo dõi, ki m tra ho t ng khuy n ng trong ph m vi c n c theoquy nh c a pháp lu t; ki n ngh v i các c quan có th m quy n x lý các hành

vi vi ph m pháp lu t trong ho t ng khuy n ng

- T ng k t, ánh giá vi c th c hi n các ch ng trình, d án khuy n ng

- Th c hi n các d ch v v khuy n ng theo quy nh c a pháp lu t

- Qu n lý, s d ng lao ng, tài s n, tài chính c a Trung tâm và các n v

tr c thu c theo quy nh c a pháp lu t

- Th c hi n các nhi m v khác do B tr ng giao

Ch c n ng, nhi m v , quy n h n và t ch c b máy c a Trung tâmKhuy n nông qu c gia do B tr ng B Nông nghi p và phát tri n nông thônquy nh

- Ch c n ng, nhi m v , t ch c b máy c a t ch c khuy n nông, khuy n

ng a ph ng do Ch t ch y ban nhân dân t nh, thành ph tr c thu c Trung

ch c kinh t , t ch c xã h i, t ch c xã h i ngh nghi p, t ch c khoa h c, giáo

d c ào t o, hi p h i, h i ngh nghi p và t ch c, cá nhân trong và ngoài n cthành l p t ch c khuy n ng (sau ây g i chung là t ch c khuy n ng khác)

- T ch c khuy n ng khác th c hi n các n i dung ho t ng khuy n ngtheo quy nh c a Ngh nh này và các quy nh pháp lu t khác có liên quan.

- Ch c n ng, nhi m v , t ch c b máy t ch c khuy n ng thu c t ch c,

cá nhân nào do t ch c, cá nhân ó quy nh

V NH NG THU N L I VÀ THÁCH TH C C A CÔNG TÁC KHUY NNG

1 Thu n l i

- Luôn nh n c s quan tâm và ch o c a ng, Nhà n c v công táckhuy n nông, khuy n ng , th hi n qua nh ng chính sách xóa ói gi m nghèo,xây d ng nông thôn m i

- Có h th ng l p pháp và hành pháp v công tác khuy n ng t Trung

ng xu ng t n c s s n xu t

- Luôn nh n c s c ng tác tích c c c a các nhà nghiên c u khoa h c,

qu n lý khoa h c, th c hi n nghiên c u tìm tòi nh ng k thu t m i và chuy ngiao có hi u qu các k thu t m i n ng i dân

- Ng i dân ham h c h i, tìm hi u cái m i và luôn có c m làm giàuchính áng

- Luôn nh n c s giúp và ngu n tài tr c a nhi u c quan, nhi u t

ch c xã h i trong và ngoài n c

2 Nh ng thách th c c a công tác khuy n ng

* Th c tr ng nông thôn làm ngh cá c a Vi t Nam: H n 80% dân s dân

s s ng nông thôn và ph n l n h s ng d a vào nông nghi p, ch n nuôi trong

ó có nuôi cá và nông thôn ven bi n làm ngh ánh cá

* S phân hóa giàu nghèo: Nh ng ng i có trí th c, k n ng s tr thànhgiàu có Nh ng ng i không có ki n th c, ngh nghi p, không có khát v ng

v n lên thì ngày càng nghèo ói S nghèo ói nông thôn do m t s nguyênnhân sau:

- Thi u ph ng ti n s n xu t: Tàu thuy n, ng c ( i v i ngh ánhcá); thi u ru ng t, m t n c i v i ng i nuôi cá

- Thi u ngu n v n u t s n xu t nên c n ph i vay nhi u ngu n khácnhau: vay c a dân (vay n ng lãi); vay c a ngân hàng (c n có th ch p, d án); tchính sách (r t ít) và ngu n tài tr

- B t c p gi a s ngu n l i v i nhu c u khai thác và gi a quy n l i giaình và xã h i

- Quy mô ngh cá nh , khai thác ch y u g n b nên ngu n l i thêm c n

ki t, hi u qu khai thác th p

- Trình xã h i và k n ng ngh nghi p c a ng dân m c th p

- H s r i ro trong s n xu t và kinh doanh ngh cá r t cao, làm nh h ng

n tính m nh d n trong u t s n xu t

- Trình v n hóa, nh n th c và giao ti p xã h i c a ng dân th p, tính

b o th cao nên h n ch n vi c áp d ng k thu t m i vào s n xu t

i t ng khuy n ng là ngh cá: Khai thác th y s n, nuôi tr ng th y s n,

ch bi n th y s n và t ch c kinh doanh th y s n Ngoài ra, công tác khuy n ng

c n n m c thông tin v chính sách, thông tin th y s n (giá c th tr ng,chính sách, thông tin u ra và u vào)

+ Môi tr ng tác ng là n c (các môi tr ng tác ng c a nông nghi p

là t và r ng) bao g m các th y v c gi i h n c i m này quy t nh n các

c tr ng và ph ng pháp nghiên c u, b trí lao ng c a ngh khai thác th y

+ Ho t ng th y s n: Khai thác, nuôi tr ng, ch bi n th y s n có nhi u

r i ro và ph thu c vào mùa v

+ S n ph m ngh cá là s n ph m th y s n, d hao h t, ch t l ng gi mnhanh sau thu ho ch, b o qu n và v n chuy n ph c t p Quy mô s n xu t c angh ph n l n là nh , không ng u, giá c lên xu ng không n nh

+ V m t tâm lý: Nh ng ng i ng dân là nh ng ng i nghèo (trong di nkhuy n ng ), trình v n hóa có h n, kh n ng khuy n ng ph i phù h p t o

ra s cách bi t M t khác, ng dân nghèo có tính b o th cao vì th c n có

ph ng pháp t ng thích

II QUÁ TRÌNH TI P THU K THU T M I C A NG DÂN

Ti p thu k thu t m i c a nông (ng ) dân tùy thu c vào trình và hoàn

c nh Ti p thu k thu t m i c a ng dân là m t quá trình bao g m các giai o n:

nh n th c, quan tâm, ánh giá, th nghi m và cu i cùng là ti p nh n hay ph

nh n Do v y, cán b khuy n ng ph i hi u rõ quá trình này giúp ng idân, th hi n vai trò c a mình trong m i giai o n

ng hay qua quan sát th c ti n.

Giai o n nh n th c ph thu c vào nhi u y u t nh : trình , hoàn c nh,

a ph ng, truy n th ng gia ình, h hàng dòng t c và các y u t khác Vì th ,cán b khuy n ng ph i bi t các c i m c a i t ng làm khuy n ng t ocho ng i dân có c nh n th c phù h p có hi u qu

Ph ng ti n thông tin ph i k p th i và có bi n pháp khuy n cáo t o s chú

ý, quan tâm c ng nh t o các bi n pháp có hi u qu ng i dân nh n th c t t

2 Quan tâm

Sau khi nh n th c c nh ng thông tin ti n b khoa h c k thu t c n

th c hi n b c cao h n x lý nh ng thông tin ó

x lý thông tin c t t, tr c h t c n ph i có s liên h v i i u ki n

t nhiên và hoàn c nh c th c a h , có c s t p trung nhi u h n vào

nh ng thông tin nh n c và x lý Nh n th c nh th là nh n th c d ng ángquan tâm giai o n này ng i dân b t u có s quan tâm thích thú k thu t

và n y sinh ra nh ng ý ngh áp d ng ti n b k thu t Song không ph i t t c

nh ng thông tin ng i dân nh n c u c quan tâm, mà nh ng thông tin

nh n c phù h p v i hoàn c nh, i u ki n và c trình bày cô ng ng idân ti p thu c

Tác d ng c a khuy n ng là vi c ch t l c thông tin và có k n ng trìnhbày thông tin phù h p v i trình c a ng i dân, t o c ph ng pháp truy nthông m t cách h p lý, phong phú và h p d n áp ng yêu c u t ra

Vai trò c a cán b khuy n ng trong các bu i ti p xúc v i dân, th m h idân, gi i thich cho dân và các bu i sinh ho t truy n bá ki n th c là quan tr ng

nhóm c ng ng, nh ng bu i tranh lu n tìm ra nh ng u khuy t i m, khó

kh n thu n l i, hình dung c k t qu Trong quá trình xem xét ánh giá ng i

ta th ng d a vào quy mô c a ti n b khoa h c k thu t, d a vào i u ki n th c

Sau khi th c hi n xong giai o n xem xét ánh giá, c n ti n hành b c

th c nghi m V m t tâm lý c a ng i dân, c bi t nh ng ng i nghèo thì s tin

t ng giai o n này m i v t trên 50% c a quá trình quy t nh hay khôngquy t nh th c hi n ti n b khoa h c k thu t S th n tr ng c a ng i dânnghèo xu t phát t v n tâm lý c a h là hay hoài nghi và b o th

Th ng th nghi m quy mô nh trong m t n v s n xu t (có th là

m t tàu) sau ó nhân r ng ra mang tính kh o nghi m và th m dò ây là b c r tquy t nh n thành công hay th t b i c a mô hình s n xu t m i a xu ng

ng i dân, vì th vai trò c a khuy n ng r t quan tr ng, gi tính quy t nh c a

vi c tri n khai mô hình m i Cán b khuy n ng ph i h t s c sâu sát v i môhình, cùng v i ng i dân theo dõi tìm hi u, c n sát cánh v i h lúc khó kh n

ây là m t tiêu chu n không nh ng v nghi p v mà còn th hi n o c c a

ng i cán b khuy n ng

Trong quá trình trình di n mô hình nh th ng h p trao i khuy nkhích, th o lu n cùng v i ng i dân gi i quy t nh ng khó kh n x y ra khitrình di n mô hình nh

5 Ti p thu và ng d ng

Là b c cu i cùng sau khi ã tr i qua nh ng th thách v v n tâm lý,suy ngh v m t i u ki n và có nh ng ph ng oán v m t hi u qu

ây là 5 giai o n c a quá trình ti p thu k thu t m i c a nông (ng ) dân

Th i gian m i giai o n có th dài ng n khác nhau tùy thu c vào i u ki n c a

m i a ph ng, vì th c n có bi n pháp khuy n ng khác nhau cho phù h p.Khuy n ng viên s ho t ng có hi u qu khi thúc y quá trình trên c a ngdân b ng cách:

- Bi t úng nhu c u mà ng dân ang quan tâm

- Ch n c nh ng ph ng pháp khuy n ng thích h p

III PH N NG C A NG DÂN V I K THU T M I

Quá trình ti p thu c a ng i dân không gi ng nhau v ph n k thu t màkinh nghi m em l i cho h T th c ti n, t ng k t v trình nh n th c ng i

ta phân trình nh n th c c a ng i dân thành 5 nhóm nh sau:

- Nhóm ng i i m i (th ng chi m 2,5%): ây là nh ng ng i kinh tkhá, làm n gi i, có u óc kinh doanh, giao du r ng H là nh ng ng i i tiênphong trong áp d ng k thu t m i

- Nhóm ng i ti p thu s m (th ng chi m 13,5%): ây là nh ng ng ikinh t khá, làm n gi i, có k n ng s n xu t, nh ng ít nghe theo ngay t khuy n

ng viên song l i r t tin c y vào nh ng l i khuyên và làm theo vi c làm c a

ng i i m i

- Nhóm ng i ti p thu mu n h n (chi m 34%): ây là nh ng ng i theodõi công vi c c a 2 nhóm trên, khi th y h thu c k t qu ch c ch n thì làmngay

- Nhóm ng i ti p thu mu n (chi m 34%): ây là nh ng ng i th y m i

ng i làm c thì h c ng làm, nên h th ng b thi t , vì khi s n ph m c a

h làm ra thì k thu t c a h ã c và nh ng ng i khác ã chuy n sang k thu t

m i

- Nhóm ng i l c h u (chi m 16%): ây là nhóm ng i b o th , s c ì l n,không nghe và áp d ng k thu t m i

IV NH NG Y U T NH H NG N TI P THU K THU T M I C A

- Y u t cá nhân: là y u t quy t nh và th ng tr c trong t t c các

ph ng án chuy n giao Do trình nh n th c không bao hàm c trình v nhóa, v trí xã h i c a h

- Y u t kinh t : k thu t m i ti p thu c hay không còn ph thu c vàoquy mô s n xu t, ngu n nhân l c c n thi t, kh n ng giao ti p v i ngu n thôngtin c a các Vi n, Tr ng, Trung tâm Khuy n ng , kh n ng tiêu th s n ph m

c a th tr ng Khuy n ng c n tìm c nh ng k thu t phù h p v i t ng i u

ki n c th c a t ng a ph ng

Trình kinh t phát tri n tác ng n nh n th c nh ng cái m i và i u

i u ki n ho t ng xã h i bao g m: các phong trào xã h i có nh h ng

n s ti p thu cái m i c a c ng ng, i u ki n xã h i thu n l i và c i m Bao g m hai v n :

* Trao i thông tin ph thu c vào y u t a ph ng

* T ch c giao l u: n i có i u ki n các t ch c truy n tin khoa h ccông ngh khuy n ng thì n i ó giao ti p xã h i t t h n c bi t là giao ti pkinh t T ch c giao l u ph thu c vào truy n thông a ph ng và cá nhân

- Tùy thu c vào b n ch t k thu t m i: vi c ti p thu k thu t m i c a ngdân d dàng h n n u k thu t m i n gi n, hi u qu và phù h p v i ng dân và

- C s c a v n khoa h c công ngh mang t m cao c a khoa h c

- Nh ng v n khoa h c công ngh m i không có kh n ng hu n luy n tr c

ti p (do thi t b t ti n, th c hành quy mô c bi t)

- Vai trò c a cán b khuy n ng : vi c ti p thu k thu t m i c a ng dân

ph thu c vào trình và k n ng truy n t c a khuy n ng viên, k n ng ch t

l c thông tin i u ki n n ng l c trình bày cho dân m t cách có hi u qu

V CÁCH TI P C N CH QUAN TRONG KHUY N NG

1 Ti p c n theo mô hình chuy n giao

ây là cách ti p c n trong khuy n ng mang nhi u y u t m t chi u Th c

hi n theo quy trình sau:

Hình 1 Quy trình ti p c n theo mô hình chuy n giao

H n ch c a ph ng pháp:

- Mang hình th c áp t b i vì chuy n giao tài ph thu c vào nhi u y u

t n u nh cán b khuy n ng không hi u c t t, không có i u ch nh mô hìnhchuy n giao thì s gây khó kh n cho vi c chuy n giao

- Không d a vào nhu c u c a dân

- Cán b khuy n ng coi tr ng vi c gi ng d y và chuy n giao b ng tài li u

t p hu n trên l p h n quá trình chuy n giao

2 Ti p c n theo mô hình trình di n

ây là cách ti p c n theo h ng l y ng dân làm trung tâm, là mô hìnhkhuy n ng d a vào dân

Quy trình ti p c n theo mô hình trình di n th hi n theo s sau:

Hình 2 Quy trình ti p c n theo mô hình trình di n

- Th i gian th c hi n lâu, b i vì s t nguy n c a ng i dân trong v n

i m i k thu t ph thu c nhi u y u t Các y u t ó không gi ng nhau theo

a ph ng và theo cá nhân

- Trình c a ng i dân ph i ng u nhau m i t k t qu t t

3 Ti p c n theo mô hình khuy n ng lan r ng

Ti p c n theo mô hình khuy n ng lan r ng là cách ti p c n d a vào vi chuy ng ng dân và các i t ng t ch c oàn th , a ph ng tham gia vào

vi c m r ng công tác khuy n ng , thông qua m ng l i ho t ng khuy n ng

a ph ng

Ti p c n theo mô hình khuy n ng lan r ng có th bi u di n theo s :

Hình 3 Quy trình ti p c n theo mô hình khuy n ng lan r ng

* u i m:

C ng ng ng i dân gi vai trò trung tâm trong các ho t ng phong trào

và các ho t ng k thu t khác

* Nhi m v c a cán b khuy n ng trong mô hình lan r ng:

Ph i tuyên truy n, ph bi n, t ch c ng dân và giúp h ti n hành các

mô hình m i, theo hình m u ã c t ng k t chuy n giao

VI GIAO TI P TRONG KHUY N NG

1 Khái ni m v giao ti p khuy n ng

Giao ti p là quá trình ti p xúc theo các hình th c khác nhau Qua ó itác cùng trao i và chia s thông tin và nh ng hi u bi t, ý th c, tình c m nóichung Giao ti p là ph ng ti n trao i thông tin hay là ho t ng phát tri n

Giao ti p trong khuy n ng c th hi n d i d ng sau:

- c tho i: Là s suy ngh và t duy riêng c a t ng ng i v v n quantâm S suy ngh nhanh hay ch m tùy thu c v n quan tâm, vào tr ng thái tâm

lý cá nhân, n ng l c cá nhân v v n quan tâm

Ngoài ra, còn ph thu c vào y u t khác v kinh t , xã h i, s c kh e, tâm

lý và trình nh n th c

- i tho i: Là giao ti p hai chi u tr c ti p gi a hai cá nhân hay cá nhân

v i nhóm ng i, trong ó có n i dung trao i và n i dung ph n h i

- Trung gian: Là giao ti p hai chi u gián ti p thông qua trung gian nh

i n tho i, th , báo, email, trong ó có s ph n h i ho c không có ph n h i

- Cá nhân v i nhóm ng i: Là giao ti p hai chi u, i di n tr c ti p v i

nhau gi a cá nhân và t p th hay nhóm ng i Trong ó có n i dung trao ithông tin và ph n ánh thông tin

Hình th c trao i cá nhân v i nhóm ng i trong th c t th ng là trao

i v ti n b khoa h c công ngh , trao i các bi n pháp th c hi n, ph n ánhkhó kh n và yêu c u các bi n pháp giúp

- Hình th c thông tin i chúng: Là cách giao ti p m t chi u, giao ti p qua

các ph ng ti n truy n thông nh báo chí, truy n thanh, truy n hình, internet

2 Vai trò c a giao ti p trong khuy n ng

Không có giao ti p thì không th hoàn thành công tác khuy n ng Không

có giao ti p thì dù có k thu t m i, công ngh m i c ng không n c v i

ng i dân Ng c l i không có s ph n h i c a ng i dân, thì nhà ho ch nhchính sách s i m t v i khó kh n Không có giao ti p thì không th giúp c

ng i dân gi i quy t khó kh n k p th i Không có giao ti p thì không th truy n

t c thông tin chuy n giao Giao ti p là c u n i kho ng tr ng gi a các ý

t ng c a cán b khuy n ng v i dân

3 Các nguyên t c giao ti p khuy n ng

3.1 Nguyên t c v m t nh n th c

Ng i dân v n c cung c p ki n th c và k n ng, k thu t m i và h

c ng c n c chia s kinh nghi m b n thân c a h cho ng i khác, cho c ng

C n ph i s d ng nhi u ph ng pháp giao ti p khác nhau chia s thôngtin, ki n th c, kinh nghi m.

òi h i ng i x lý thông tin và truy n t thông tin có k n ng và truy n

t càng cao càng t t

Vai trò c a cán b khuy n ng trong giao ti p và giúp ng i dân tronggiao ti p có ý ngh a c b n th c hi n t t nhi m v khuy n ng

3.2 Nguyên t c làm vi c trong giao ti p khuy n ng

Khi th c hi n giao ti p khuyên ng , cán b khuy n ng c n ph i n m rõcác nguyên t c giao ti p nh sau:

- Xác nh rõ m c tiêu c a mình và ng i dân trong công tác khuy n ng

a ph ng c th

- Phát hi n rõ tâm tr ng c a ng i dân, ó là s hi u bi t t ng t n, squy t tâm và d báo trong t ng lai c a v n khuy n ng

- Xác nh rõ quan i m c a mình và nh n nh quan i m c a ng i dân

nh ng ho t ng giao ti p: chú ý, l ng nghe, ph n ánh, trao i thông tin, thu

th p thông tin Các quá trình ó ph i có k n ng bao g m:

4.1 Ch c n ng chú ý

Khi giao ti p v i ng i dân trong cu c h p, th o lu n Cán b khuy n ng

ph i có ngôn ng , thái , ng tác bi u th c ch c a mình tr c ng i dân

t hi u qu và m c tiêu công tác khuy n ng , c th nh sau:

- Xác nh v trí i di n và nhìn v phía ng i dân v i phong thái c i m ,không khép nép, không phòng

- Gi m t kho ng cách v a ph i không xa quá, không g n quá Do ó,không nên b trí phòng h p dân có di n tích quá r ng

- Gi v a t m m t nhìn, không nhìn xu ng và c ng không nhìn lên

- C ch ph i thoái mái, không t ra s hãi, lo ng i, gi n d

4.2 Ch c n ng quan sát

- Quan sát là ch c n ng r t quan tr ng c a cán b khuy n ng Khi chú ý

ng i dân phát bi u hay th hi n v n mu n trình bày thì cán b khuy n ng

ph i quan sát nh n nh tâm tr ng và c nh t ng c a ng i dân

- Quan sát mu n có hi u qu và t c m c ích c n cho i tác hàilòng và cho h bày t d dàng và a ra nh ng ý ki n c a h v v n quantâm ó là k n ng quan sát Mu n quan sát t t cán b khuy n ng c n có chú ý

nh ng v n sau:

+ Phong thái àng hoàng

+ Chú ý cách ng, ng i vì nó quy t nh tính cách b n thân cá nhân.+ S c m t: Ph i t ra là ng i c i m và thân thi n v i i tác theo úng

+ Im l ng trong lúc ng i dân d ng câu, không ng t câu, ng t l i

+ T o i u ki n cho ng i dân c m th y tho i mái h di n t h t ý c a

h

+ Bày t mình ang chú ý l ng nghe bàng c ch ng tác nh nhìn th ngvào di n gi ho c nghiêng u, g t u

+ Lo i b các y u t d làm gi m m c t p trung

+ T s ng c m, thái , l i nói ng tác t ra ng ng m , t ra chia s

nh ng khó kh n và quy t tâm cùng v i ng i dân th c hi n v n khuy n ng

+ T ra kiên nh n làm cho ng i dân bi u l h t ý trình bày và c m t ng

Quá trình ph n ánh bao g m nh ng n i dung c b n:

- Xác nh ý ki n c a ng i dân ang giao ti p Ch c n ng ph n ánh âynên th hi n úng lúc, úng ch , nh ng câu t t ra chú ý

nh ng kh n ng hi u bi t và kh n ng khuy n ng cho cán b khuy n ng thông

th ng ph i qua giao ti p và ph ng v n c a cán b khuy n ng ây là hình th c

th p Ph ng v n không nh h ng th ng ít s d ng trong nghi p v khuy n

ng

- Ph ng v n nh h ng: Có s chu n b v nh ng v n ph ng v n, itác ph ng v n, có m c tiêu rõ ràng, có n i dung c th , th m chí nh ng câu h i

d ng r ng rãi trong khuy n ng và là hình th c hay g p nh t

Các d ng câu h i th ng c nêu lên trong hình th c ph ng v n bán nh

+ D ng câu h i gián ti p: là d ng câu h i không c p tr c ti p v n mà

di n t theo khía c nh khác T ó ng i dân n m b t c ý c a ng i h i

gi i thích h n là tr l i

Khi t câu h i gián ti p c n có k n ng nh t nh Cán b khuy n ng

ph i khéo léo g i m nh ng b c xúc c a ng i dân

+ Câu h i ki u Có - Không : th ng s d ng trong hình th c ph ng v n

nh h ng, không nh h ng Hình th c ph ng v n bán nh h ng không s

d ng d ng tr l i Có - Không , không gi i thích

VII K THU T TRÌNH BÀY

Trong công tác khuy n ng t ch c các bu i gi ng d y t p hu n k thu t

m i, các bu i h p dân trao i khuy n ng là vi c làm quan tr ng nh t c akhâu ti n hành khuy n ng Cán b khuy n ng ph i n m ch c các k n ng các

công o n trong trình bày m t v n Các giai o n c n th c hi n trình bày m t

- Tr c bu i trình bày nên giành m t ít th i gian th giãn

- Nên n a i m trình bày s m làm quen v i môi tr ng và nh ng

h c viên n s m

- Tr n t nh và quy t tâm khi b t u

- Th sâu vài h i l y nh p th ng b ng

2 Giai o n b t u trình bày: c n th c hi n m t s k n ng sau:

- Quan sát xung quanh l p h c và

- Tránh mang nhi u tài li u ôm m vào l p h c

- Khi vào l p h i m t vài câu t ng quan xã giao làm quen, gi tâm lý bình

- Khi di n gi i n i dung: C n có m t s k n ng chính nh sau:

+ Dùng gi ng nói nh n m nh các ý chính

+ D ng hay nh c l i nh ng i m quan tr ng ng i nghe chú ý

+ T o ra s chú ý l ng nghe b ng cách nói to hay nói nh l i trong di n

gi i bình th ng

+ Quan sát ng i nghe ánh giá s hi u bi t và s t p trung c a h

+ Nhìn bao quát l p h c và c bi t không chú tâm vào nhóm nh ng ihay cá nhân

Ph ng pháp nh m t o ra ki n th c là th o lu n nhóm, là t ch c h i ngh ,

h i th o, chi u phim, tri n lãm và các b ng vedio

- Ph ng pháp ào t o hu n luy n k n ng:

K n ng là s thành th o khéo léo cho công vi c K n ng có c nh

th c hành s tr i nghi m trong công vi c, s c ng c , s l p l i nhi u l n và khó

c a v n k thu t

Ph ng pháp hu n luy n k n ng:

+ Hu n luy n t p hu n: Ng i d y làm m u, ng i h c th c hành ngaytrên thi t b , hi n tr ng

Ho t ng khuy n ng cùng m t lúc làm hai nhi m v là h tr ng i dân

t o ra hi u bi t v k thu t m i thay i cu c s ng và môi tr ng c ng ng

M t khác, c quan qu n lý hành chính các c p coi công tác khuy n ng là m ttrong nh ng công c hành chính nh m phát tri n kinh t , xã h i, c i thi n con

ng i Vì th nên qu n lý khuy n ng là m t v n c nhà n c t o m i i u

ki n, ph ng pháp khác nhau cho khuy n ng ho t ng Quá trình phát tri n

c a khuy n ng thì vai trò phát tri n ngu n nhân l c là quan tr ng nh t và cán bkhuy n ng c n ph i hoàn thi n k n ng qu n lý con ng i và các k n ng giao

ti p khác C n ph i t o ra m i quan h làm vi c c a nhóm công tác khuy n ng

1 Qu n lý ngu n nhân l c

Qu n lý khuy n ng là v n quan tr ng, b i vì con ng i quy t nh n

hi u qu s n xu t, công tác

Ch c n ng này c a khuy n ng là phát tri n ngu n nhân l c Ngh a là v n

k thu t m i u thông qua i tác là con ng i, ngh a là t o ra m i quan htrong công vi c c a cán b khuy n ng trong nhóm công tác và cán b khuy n

ng các c p ph i có c các k n ng t o s duy trì và phát tri n m i quan hkhuy n ng v i ng i dân, v i lãnh o các c p Mu n v y, nhóm công táckhuy n ng c n ph i ho t ng nghiêm túc và hoàn thành các m c tiêu chung

c a khuy n ng và nhi m v c a t ng ng i Ngh a là c n ph i có quan h trong

+ Giao h o v i các thành viên t ho t ng và c ng ng nhóm m c tiêu

s giúp công vi c trôi ch y h n nhi u

+ Ng i dân thích nói chuy n trao i chân tình vui v và c i m

+ S vui v c a cán b khuy n ng lan truy n n b n thân h

+ Nhìn nh n úng ng nghi p trong nhóm s t o ra s nhi t huy t vàsáng t o, hay s n lòng ti p thu l ph i và s n lòng ti p thu ý ki n c a ng i khác

+ L i khen làm cho ng i c khen ánh giá mình là quan tr ng và làmcho ng i c khen c m th y ph n ch n c i m này c a con ng i cán bkhuy n ng c n bi t l i d ng vào m c ích khuy n ng

+ Hãy tìm ra u i m c a ng nghi p trong nhóm b i vì ng i ta s nsàng nh n l i phê bình sau khi c khen ng i

+ Không ch trích ng i khác ngay tr c m t h Hãy ca ng i h ngay

tr c m t b n bè và ng i thân

+ Hãy gi i thích c th lý do m i ng i làm m t vi c gì ó và bi n vi clàm này thành thói quen

+ Con ng i không bao gi d n thân vào vi c mình làm n u không bi t rõ

* B t c ai trong nhóm công tác th ng không ch p nh n b coi

th ng Trong làm vi c n u không chú ý có th g i nên s hi u nh m r ttai h i Khi ó ng i h p tác có th s không h p tác ho c r t h i h ttrong quá trình h p tác

1.3 C ng c vai trò lãnh o: ây là v n r t quan tr ng, vì n u không có slãnh o thì toàn b công vi c c a m i thành viên u th c hi n theo chi u

h ng không gi ng nhau và th i gian r t khác nhau Cu i cùng không t c

+ Trong nhóm làm vi c ph i nêu cao trách nhi m t p th , thúc y m ithành viên t giác hoàn thành công vi c.

1.7 i v i ng i lãnh o nhóm ph i luôn cao châm ngôn và làm theo nó

Hi u su t làm vi c c a nhóm tr ng là hi u su t làm vi c c a c nhóm

1.8 Luôn ôn c công vi c chung và công vi c c a thành viên; hi u các châmngôn sau:

- ng ngh r ng ng i khác n m b t c h t ý ki n c a mình và nên

nh r ng ch có th 10% có th hi u c và quên h t vào ngày hôm sau

- M i ngày ph i dành vài phút suy ngh , xác nh công vi c ã và s làm

Nh th m i có th ôn c u n n n trong công tác và ph i ki m tra m i có c

1.9 Ph ng châm:

+ Làm vi c t p th

+ Không t v thù ch v i ng i khác hãy khen ng i tr c ám ông và

g i ý t nh

+ Luôn tôn tr ng và cao các thành viên trong nhóm công tác

+ Bày cho h cách h c h i nh ng l i phê bình

+ Không nóng n y