- Giỏo dục cho cỏc em thỏi độ trõn trọng những tiến bộ khoa học - kỹ thuật, biết đỏnh giỏ đỳng về cụng cuộc xõy dựng CNXH và vai trũ của Liờn Xụ, biết đỏnh giỏ khỏch quan về CNTB, biết p
Trang 1Tiết 22 (5/2/2009)
Bài 18
ễN TẬP LỊCH SỬ THẾ GIỚI HIỆN ĐẠI (PHẦN TỪ NĂM 1917 ĐẾN NĂM 1945)
I MỤC TIấU BÀI HỌC
1 Kiến thức
Sau khi học xong bài học, yờu cầu HS cần:
- Nhận thức được một cỏch hệ thống, khỏi quỏt cỏc sự kiện lịch sử thế giới 1917 -
1945 đó được học qua 4 chương đã học
- Nắm được những nội dung chớnh của lịch sử thế giới hiện đại
- Nhận thức được mối liờn hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam trong thời
kỳ 1917 - 1945
2 Tư tưởng
- Khắc sõu cho HS nhận thức khỏch quan, khoa học về cỏc sự kiện lịch sử đó học
- Giỏo dục cho cỏc em thỏi độ trõn trọng những tiến bộ khoa học - kỹ thuật, biết đỏnh giỏ đỳng về cụng cuộc xõy dựng CNXH và vai trũ của Liờn Xụ, biết đỏnh giỏ khỏch quan về CNTB, biết phũng ngừa và ngăn chặn nguy cơ chiến tranh thế giới
3 Kỹ năng
- Hệ thống húa cỏc sự kiện lịch sử, thiết kế bảng biểu
- Biết phõn tớch, đỏnh giỏ để lựa chọn những sự kiện quan trọng cú tỏc động ảnh hưởng to lớn đến lịch sử thế giới
II.THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY VÀ HỌC
- Bảng niờn biểu về những sự kiện chớnh của lịch sử thế giới hiện đại (từ 1917-1945)
- Tài liệu tham khảo cú liờn quan
III TIẾN TRèNH DẠY VÀ HỌC
1 Dẫn dắt vào bài mới
Trong phần lịch sử thế giới hiện đại, cỏc em đó được tỡm hiểu những sự kiện hết sức phong phỳ và phức tạp qua 4 chương Tổng kết lại toàn bộ cỏc kiến thức lịch sử thế giới đó học, lựa chọn và thống kờ những sự kiện quan trọng cú ảnh hưởng to lớn, đồng thời nhận thức đỳng những nội dung chớnh của lịch sử thế giới hiện đại là nhiệm vụ cơ bản của chỳng ta qua bài học hụm nay Trờn cơ sở đú, cỏc em cần biết đỏnh giỏ đỳng về mối liờn hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam trong thời kỡ 1917 - 1945
3 Tổ chức cỏc hoạt động dạy và học trờn lớp
Trang 2Hoạt động của GV và HS Kiến thức HS cần nắm
Hoạt động 1: Làm việc theo nhóm
- Trước hết, GV dẫn: Trong gần 30 năm
1917 - 1945 nhiều sự kiện lịch sử đã diễn
ra trên toàn thế giới Trong số đó có những
sự kiện tác động, ảnh hưởng to lớn đến
lịch sử thế giới Chúng ta cùng ôn tập các
sự kiện lịch sử cơ bản theo bảng thống kê
dưới đây
- GV vẽ bảng thống kê theo mẫu như trong
SGK lên bảng
- Sau đó, GV chia lớp thành 3 nhóm,
nhiệm vụ cụ thể của mỗi nhóm như sau:
+ Nhóm 1: Thống kê những sự kiện lịch sử
cơ bản về nước Nga và công cuộc xây
dựng CNXH ở Liên Xô 1917 - 1945
+ Nhóm 2: Thống kê những sự kiện lịch sử
cơ bản về các nước TBCN trong giai đoạn
1917 - 1945
+ Nhóm 3: Thống kê những sự kiện lịch sử
cơ bản diễn ra ở các nước châu Âu trong
giai đoạn 1917 - 1945
I Những kiến thức cơ bản về lịch sử thế giới hiện đại (1917 - 1945)
+ Các nhóm nhận câu hỏi của mình trao
đổi, thảo luận với nhau đưa ra cách kiến
giải thống nhất rồi trình bày ra giấy
- Tiếp đó, GV gọi đại diện các nhóm trình
bày phần thống kê của mình Nhóm khác
có thể bổ sung đóng góp ý kiến
- GV nhận xét, bổ sung phần trả lời của
mỗi nhóm Cuối cùng, GV nhËn xÐt chèt ý
vµ híng dÉn HS trªn c¬ së néi dung võa
th¶o luËn vÒ nhµ tù lËp b¶ng thèng kª vµ
®iÒn th«ng tin
I Nước Nga (Liên Xô)
II Các nước TBCN III Các nước châu Á
Trang 3- HS theo dừi SGK và trả lời cõu hỏi:
LSTGHĐ 1917 - 1945 cú 5 nội dung
chớnh:
1 Trong thời kỡ này đó diễn ra những
chuyển biến quan trọng trong sản xuất vật
chất của nhõn loại
2 CNXH được xỏc lập ở một nước đầu
tiờn trờn thế giới trong vũng võy của
CNTB
3 Phong trào cỏch mạng thế giới bước
sang một thời kỡ phỏt triển mới từ sau
thắng lợi của Cỏch mạng Thỏng Mười Nga
tới khi kết thỳc cuộc Chiến tranh thế giới
thứ nhất
4 CNTB khụng cũn là hệ thống duy nhất
trờn thế giới và trải qua những bước phỏt
triển thăng trầm đầy biến động
5 Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 -
1945) là cuộc chiến tranh lớn nhất, khốc
liệt nhất và tàn phỏ nặng nề nhất trong lịch
sử nhõn loại
- Những tiến bộ về khoa học - kỹ thuật thời kỡ này đó thỳc đẩy kinh tế thế giới phỏt triển với một tốc độ cao, tạo nờn những biến chuyển quan trọng trong sản xuất vật chất của nhõn loại Trờn cơ sở đú làm thay đổi đời sống chớnh trị - xó hội - văn húa của cỏc quốc gia, dõn tộc và toàn thế giới
- Mặc dự nằm trong vũng võy của CNTB
và bị cỏc nước đế quốc tấn cụng quõn sự nhằm tiờu diệt (trong những năm 1918 -
1920 và 1941 - 1945), nhà nước CNXH Liờn Xụ vẫn đứng vững và khụng ngừng lớn mạnh về mọi mặt, phỏt huy ảnh hưởng ngày càng sõu rộng đối với cục diện toàn thế giới
- Cỏch mạng thế giới (phong trào giải phúng dõn tộc, phong trào cộng sản và cụng nhõn quốc tế) Phỏt triển sang giai đoạn mới với nội dung và phương hướng khỏc trước, chuẩn bị cơ sở cho thắng lợi ở thời kỡ sau này
- Chủ nghĩa tư bản lõm vào một số cuộc khủng hoảng kinh tế - chớnh trị và sự xuất hiện của chủ nghĩa phỏt-xớt dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai bựng nổ
- CTTG II là cuộc đụng đầu và sự thử thỏch quyết liệt giữa hai thế lực tiến bộ và phản động trờn phạm vi toàn thế giới, kết thỳc thời kỡ trước và mở ra thời kỡ mới của LSTG hiện đại
- Để giỳp HS nắm chắc và sõu hơn về
những nội dung chớnh nờu trờn GV yờu
cầu HS làm việc theo nhúm Gv chia lớp
thành 5 nhúm với nhiệm vụ cụ thể như sau
(Nếu không đủ thời gian Gv cho HS về
nhà tiếp tục hoàn thành để củng cố kiến
thức chuẩn bi cho bài kiểm tra tiết sau):
Trang 4+ Nhúm 1: Tại sao trong thời kỡ này cú thể
diễn ra những biến chuyển quan trọng
trong sản xuất vật chất của nhõn loại? Sự
biến chuyển đú diễn ra như thế nào, cú vai
trũ và ý nghĩa gỡ đối với lịch sử thế giới
+ Nhúm 2: Để thiết lập nhà nước xó hội
chủ nghĩa đầu tiờn trờn thế giới, nhõn dõn
Liờn Xụ đó phải trải qua những chặng
đường cỏch mạng như thế nào? Đạt được
thành tựu to lớn gỡ? Tại sao cú được những
thành tựu và thắng lợi ấy?
+ Nhúm 3: Tại sao sau Cỏch mạng Thỏng
Mười, cỏch mạng thế giới cú bước chuyển
biến mới về nội dung, đường lối và
phương hướng phỏt triển? Từ 1917 - 1945,
CMTG trải qua cỏc giai đoạn phỏt triển
như thế nào? í nghĩa của quỏ trỡnh phỏt
triển đú?
+ Nhúm 4: Vỡ sao CNTB lỳc này khụng
cũn là hệ thống duy nhất trờn toàn thế
giới? Từ 1917 - 1945, cỏc nước TBCN đó
trải qua cỏc biến động thăng trầm như thế
nào? Đưa tới kết quả gỡ?
+ Nhúm 5: Tớnh chất của CTTG II thay đổi
như thế nào kể từ khi Liờn Xụ tham chiến?
Liờn Xụ, cỏc đồng minh Mĩ, Anh, nhõn
dõn cỏc dõn tộc cú vai trũ như thế nào
trong việc tiờu diệt chủ nghĩa phỏt - xớt, kết
thỳc CTTG II? Hậu quả và ý nghĩa của
việc kết thỳc CTTG II?
- Trờn cơ sở bảng thống kờ và cỏc kiến
thức đó học, cỏc nhúm thảo luận, chuẩn bị
nhanh phần cõu hỏi của mỡnh
- GV gọi đại diện cỏc nhúm trỡnh bày
Nhúm khỏc cú thể bổ sung, gúp ý Cuối
cựng, GV nhận xột, phõn tớch và chốt ý
Phần hớng dẫn HS thảo luận:
+ Nhóm 1: Bớc vào thế kỉ XX, trên đà tiến của cuộc cách mạng công nghiệp, nhân loại tiếp tục đạt đợc những
thành tựu rực rỡ về khoa học – kỹ thuật trên nhiều lĩnh vực nh vật lý, hoá học, sinh học, các khoa học về trái
đất , nhiều phát minh khoa học cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX đã đ … ợc đa vào sử dụng nh điện tín, điện thoại, ra
đa hàng không, điện ảnh với phim có tiếng nói và phim mầu Bên cạnh đó, thắng lợi của Cách mạng tháng M … ời
Trang 5+ Nhóm 2: Để thiết lập đợc nhà nớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, nhân dân Liên Xô đã phải trải qua
những chặng đờng cách mạng khó khăn, gian khổ: Cuộc cách mạng tháng Hai lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng; cuộc Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mời đánh đổ chủ nghĩa đế quốc Nga và đa nớc Nga lên con
đờng xã hội chủ nghĩa; cuộc chiến tranh chống nổi loạn và can thiệp vũ trang của 14 nớc đế quốc (1918 – 1920) nhằm bảo vệ cách mạng; công cuộc xây dựng chế độ mới trong những năm 1921 – 1941 dẫn đến bớc đầu xây dựng đợc những nền móng của xã hội chủ nghĩa; cuộc chiến tranh giữ nớc vĩ đại 1941 – 1945 đánh bại chủ nghĩa phát xít, không chỉ bảo vệ đợc tổ quốc xã hội chủ nghĩa mà còn góp phần to lớn vào sự nghiệp giải phóng nhân loại Chỉ trong một thời gian rất ngắn, từ một nớc nông nghiệp lạc hậu Liên Xô đã vơn lên trở thành một c-ờng quốc công nghiệp đứng thứ hai trên thế giới Trong những điệu kiện hết sức khó khăn, nhân dân Liên Xô đã
đánh bại mọi cuộc tấn công thù địch của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản dộng luôn luôn chiếm u thế gấp bội về sức mạnh kinh tế, quân sự Có nhiều nguyên nhân dẫn tới những thành tựu và thắng lợi kỳ diệu này, nh ng cơ bản nhất là tính u việt của chủ nghĩa xã hội.
Sự tồn tại và phát triển của nhà nớc xã hội chủ nghĩa đầu tiên: Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô viết là nét nổi bật có ảnh huowngr và tác động sâu sắc tới tiến trình của lịch sử thế giới.
+ Nhóm 3: Trớc Cách mạng tháng Mời, cách mạng thế giới đang lâm vào tình trạng khó khăn ở các nớc t bản Âu
– Mĩ, phong trào công nhân bị bất đồng về t tởng, không thống nhất về đờng lối, cách mạng bị chia rẽ về tổ chức; ở các nớc thuộc địa và phụ thuộc, phong trào giải phóng dân tộc lâm vào tình trọng khủng hoảng về giai cấp lãnh đạo và cha tìm ra đợc con đờng đa cách mạng đi đến thắng lợi; giữa phong trào công nhân ở các nớc t bản đế quốc và phong trào giải phóng dân tộc ở các nớc thuộc địa, phụ thuộc hầu nh không có mối liên quan gì Cách mạng tháng Mời, bằng lý luận và thực tiễn thắng lợi của mình, đã thúc đẩy và dẫn tới bớc chuyển biến mới của cách mạng thế giới về nội dung, đờng lối và phơng hớng phát triển ở nhiều nớc, các Đảng Cộng sản ra đời đã
đảm nhiệm s mạng lãnh đạo mà Cách mạng tháng Mời đã vạch ra, đó là con đờng xã hội chủ nghĩa Phong trào công nhân ở các nớc t bản đế quốc và phong trào giải phóng dân tộc ở các nớc thuộc địa, phụ thuộc đã trở nên gắn bó, phối hợp mật thiết với nhau trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc B ớc chuyển biến này đã thúc đẩy cách mạng thế giới không ngừng phát triển: cao trào cách mạng 1918 – 1923; cao trào cách mạng trong những năm khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933; phong trào mặt trận nhân dân chống phát xít trong những năm 1936 – 1939; cuộc chiến tranh chống phát xít trong những năm 1939 – 1945 Quá trình phát triển này là bớc tập dợt và chuẩn bị cơ sở cho thắng lợi của cách mạng thế giới những năm sau Chiến tranh thế giới thứ hai.
+ Nhóm 4: Cách mạng tháng Mời đã đánh đổ chủ nghĩa t bản ở một khâu quan trọng của nó là đế quốc Nga
Cũng từ đó, một xã hội mới ra đời – mỗi bớc phát triển của nó đều tạo nên một sự tơng phản đối lập với hệ thống t bản chủ nghĩa Mặt khác, cuộc Chiến tranh thế giới thứ nhất không chỉ gây ra những tổn thất nặng nề về của cải, sinh mạng, làm cho tất cả các các nớc thắng trận và bại trận đều bị suy yếu (trừ Mĩ), Nhng nghiêm trọng hơn, dẫn đến sự phân chia thế giới theo “hệ thống Véc-xai – Oasinhtơn”, làm nảy sinh những mâu thuẫn mới hết sức sâu sắc giữa các đế quốc, từ đó dẫn tới Chiến tranh thế giới thứ hai Từ 1918 – 1945, chủ nghĩa t bản không có những thời kỳ ổn định về chính trị, phát triển về kinh tế kéo dài nh trớc đây nữa mà chỉ có một thời gian ngắn ngủi trong những năm 1924 – 1929, sau đó lâm vào đại khủng hoảng kinh tế thế giới 1929 – 1933 dẫn tới chủ nghĩa phát xít cầm quyền ở nhiều nớc (Italia, Đức, Nhật Bản, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Bungari, Hunggari ) Kết quả, chủ nghĩa đế quốc đã phân chia thành hai khối đế quốc đối lập, “hệ thống Véc-xai – … Oasinhtơn” bị phá vỡ Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, kết thúc một thời kỳ phát triển quan trọng trong lịch
sử nhân loại.
+ Nhóm 5: Ban đầu, Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc chiến tranh đế quốc xâm lợc phi nghĩa diễn ra do sự
kình địch giữa hai khối quân sự Đức – Italia – Nhật Bản và Mĩ – Anh – Pháp Kể từ khi Liên Xô tham chiến, chiến tranh mang tính chất chính nghĩa giải phóng nhân loại khỏi thảm hoạ phát xít Các quốc gia có chế độ chính trị khác nhau đã cùng phối hợp trong khối đồng minh chống phát xít, kiên trì chiến đấu chống trả bọn phát xít xâm lợc Trong đó, cuộc chiến tranh giữ nớc vĩ đại của nhân dân Liên Xô đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít, bên cạnh vai trò trụ cột và góp phần quyết định của các n ớc đồng minh Mĩ – Anh.
Trang 6Chiến tranh thế giới thứ hai (1939 – 1945) là cuộc chiến tranh lớn nhất, và tàn phá nặng nề nhất trong lịch sử nhân loại (bằng tất cả các cuộc chiến tranh trong 1000 năm trớc cộng lại) Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc đã dẫn đến những chuyển biến căn bản về tình hình thế giới có lợi cho sự nghiệp đấu tranh vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội.
4 Củng cố:
+ GV củng cố vững chắc và mở rộng khả năng tư duy của HS bằng cõu hỏi
+ Hóy nờu và phõn tớch những nội dung chớnh của LSTG hiện đại? Nờu một vớ dụ
về mối liờn hệ giữa lịch sử thế giới và lịch sử Việt Nam trong thời kỡ 1917 - 1945?
5.Dặn dũ:
+ Hoàn thành cỏc cõu hỏi và bài tập trong SGK
+ ễn tập chuẩn bị kiểm tra
