EBOOK HÀNH THIỀN NHƯ THẾ NÀO? PHẦN 1

Khi thứ gì đó đang quấy rầy bạn - một con người làm bạn khó chịu, một hoàn cảnh khiến bạn phát cáu, hay một đau đớn cơ thể làm bạn phiền muộn - khi ấy, những gì bạn phải xử trí là tâm mình, được thực hiện thông qua hành thiền. Hướng vào tâm là phương cách duy nhất để chúng ta thực sự cảm thấy hạnh phúc, mãn nguyện với thế giới mà mình đang sống.

HÀNH THIỀN NHƯ THẾ NÀO?

HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH LÀM BẠN VỚI TÂM TRÍ

TÁC GIẢ: PEMA CHODRON

LỜI GIỚI THIỆU

CHỌN CÁCH SỐNG TOÀN TÂM

Nguyên tắc “đang là” rất quan trọng cho bất kỳ nỗ lực nào nhằm xây dựng một xã hội minh triết Bạn có thể tự hỏi, cách tốt nhất để giúp xã hội là gì, và làm thế nào bạn biết những gì mình đang làm có chân thực và tốt hay không Câu trả lời duy nhất là “cái đang là” Cách để thư giãn và an tĩnh tâm trí trong cái đang là chính là thông qua hành thiền Trong thiền, bạn có sự tiếp cận không thiên lệch Bạn để sự vật như chúng là, không phán xét, và đó cũng là cách bạn học về hiện hữu.

Trải nghiệm của con người đầy những nghịch lý và không thể đoán trước, những vui

và buồn, thành công và thất bại Trong địa hạt bao la của sự tồn tại, chúng ta không tránhđược bất kỳ trải nghiệm nào trong số này Nó là một phần của những gì làm cuộc sống trởnên lớn lao, và nó cũng là lý do tại sao tâm chúng ta đi trên một hành trình điên cuồng đếnvậy Nếu có thể luyện tập thông qua hành thiền để trở nên cởi mở hơn, chấp nhận hơn vớivòng cung hoang dại của trải nghiệm, nếu có thể nương vào những khó khăn của cuộc sống

và hành trình của tâm, chúng ta sẽ trở nên an tĩnh hơn, thư giãn hơn ngay giữa những gì cuộcsống đưa lại

Có nhiều cách luyện tâm Một trong những cách có hiệu quả nhất là tọa thiền Tọathiền khiến tâm mở ra trước mỗi khoảnh khắc của cuộc sống Mỗi khoảnh khắc đều hoàntoàn độc nhất, bất ngờ Chúng ta tin rằng, việc suy nghĩ thấu đáo những sự việc và nhữngnhu cầu của cuộc sống sẽ tạo cho chúng ta nền tảng và sự yên tâm Nhưng đó hoàn toàn làtưởng tượng, còn chính khoảnh khắc này, thoát khỏi mọi lớp phủ khái niệm, là hoàn toànđộc nhất Nó tuyệt đối không thể biết trước Ta chưa từng trải nghiệm chính khoảnh khắcnày trước đây, và khoảnh khắc tiếp theo sẽ không giống như những gì ta đang trải qua Thiềndạy ta cách tiếp xúc trực tiếp với cuộc sống, để qua đó ta có thể thật sự trải nghiệm khoảnhkhắc hiện tại, thoát khỏi mọi lớp phủ khái niệm

Nếu nhìn vào Phật pháp – hay nói cách khác, những lời dạy của Đức Phật, chân lý vềhiện hữu – chúng ta thấy rằng, thông qua hành thiền, mục đích là để trừ bỏ khổ Có lẽ đó là

lý do tại sao nhiều người bị thu hút tới thiền đến vậy, bởi nói chung mọi người thường khôngthực hành tọa thiền trừ phi đang gặp chuyện gì đó khiến họ phiền muộn Nhưng Phật phápkhông chỉ là gỡ bỏ các triệu chứng của khổ, mà thật sự gỡ bỏ nguyên nhân, hay nguồn gốccủa khổ Đức Phật nói: “Ta chỉ dạy một thứ: khổ và diệt khổ”

Trong cuốn sách này, tôi muốn nhấn mạnh rằng nguồn gốc của khổ là tâm trí – tâm trícủa chính chúng ta Đồng thời, nguồn gốc của hạnh phúc cũng là tâm chúng ta Thánh nhân

Tịch Thiên (Shantideva), trong tác phẩm “Nhập bồ đề hành luận” (Bodhicaryavatara), khi

nói tới chủ đề khổ, đã đưa ra một ví dụ so sánh nổi tiếng về cách chúng ta cố gắng làm dịunỗi khổ của mình Ngài nói, nếu bạn đi trên mặt đất và bị đau chân, có thể bạn muốn chetoàn bộ trái đất bằng những tấm da thuộc, để từ đó bạn không bao giờ chịu khổ bởi sự đauđớn do đất gây ra nữa Nhưng kiếm đâu ra chừng ấy tấm da? Thay vào đó, bạn chỉ cần bọcmột ít da quanh chân mình, khi ấy cứ như thể toàn bộ thế giới được che bởi da, và bạn luônđược bảo vệ.

Nói cách khác, có thể bạn mãi cố gắng chấm dứt khổ bằng cách xử lý các hoàn cảnhbên ngoài – và đó là điều tất cả chúng ta thường làm Đây là cách tiếp cận thông thường; hếtlần này tới lần khác, bạn cố giải quyết vấn đề bên ngoài Nhưng Đức Phật nói một điều hoàntoàn mang tính cách mạng, điều mà hầu hết chúng ta không thực sự đạt được: nếu hướng vàotâm, bạn sẽ làm giảm nhẹ mọi nỗi khổ có vẻ đến từ bên ngoài Khi thứ gì đó đang quấy rầybạn – một người đang làm bạn khó chịu, một hoàn cảnh đang khiến bạn phát cáu, hay mộtđau đớn cơ thể đang làm bạn phiền muộn – khi ấy, thứ bạn phải xử lý là tâm mình, và điều

đó được thực hiện thông qua hành thiền Hướng vào tâm là phương cách duy nhất để qua đóchúng ta thực sự bắt đầu cảm thấy hạnh phúc, mãn nguyện với thế giới mà mình đang sống

Cần có sự phân biệt quan trọng về từ “khổ” Khi Đức Phật nói: “Điều duy nhất ta dạy

là khổ và diệt khổ”, ngài sử dụng từ dukkha để nói tới khổ Dukkha hay khổ não khác với

đau đớn Đau đớn là một phần không thể thiếu của đời sống con người, cũng giống như sựhài lòng Đau đớn là hài lòng luân phiên nhau, chúng chẳng qua là một phần đời sống củabất kỳ ai có một cái thân và một cái tâm, và được sinh vào thế giới này

Đức Phật không nói: “Ta chỉ dạy một thứ: đau đớn và sự diệt trừ đau đớn” Ngài nói,

có đau đớn – bạn phải lớn lên với thực tế ấy, trưởng thành với thực tế ấy, thư giãn trước thực

tế ấy, rằng sẽ có đau đớn trong cuộc đời bạn Bạn sẽ không đi đến chỗ, nếu một người màbạn yêu thương mất đi, bạn không cảm thấy phiền muộn Bạn sẽ không đi đến chỗ, nếu rơixuống từ trên bậc cầu thang, bạn không bị thâm tím Khi già đi, lưng bạn có thể đau, đầu gốibạn có thể mỏi Nhưng thứ này, cũng như nhiều thứ khác, có thể xảy ra

Ngay cả những thiền giả nổi tiếng nhất cũng có tâm trạng Tính chất của dòng nănglượng di chuyển qua mọi người, chẳng hạn những năng lượng nặng nề hơn, lấn át hơn màchúng ta gọi là chán nản, sợ hãi, hay lo lắng… những kiểu năng lượng thuộc về tâm trạngnày chảy qua mọi chúng sinh, chẳng khác gì thời tiết thay đổi từ ngày này sang ngày khác.Thời tiết bên trong của chúng ta lúc nào cũng biến chuyển và thay đổi, dù ta có giác ngộ haykhông Khi ấy, câu hỏi là, làm thế nào chúng ta xử lý những năng lượng biến chuyển này?

Ta có cần hoàn toàn đồng nhất với chúng, để chúng lôi mình đi, kéo mình xuống không?

Từ dukkha cũng được dịch là “sự thất vọng”, hoặc “không bao giờ hài lòng” Dukkha

tồn tại bởi người ta liên tục thất vọng với tình trạng thực tế của con người, hay nói cáchkhác, liên tục thất vọng với thực tế rằng các hoàn cảnh vui và không vui là một phần củacuộc sống Tất cả chúng sinh có một khuynh hướng mãnh liệt, đó là muốn mọi cảm giác chỉ

là vui vẻ, đồng thuận, dễ chịu và an toàn Nếu có đau đớn dưới bất kỳ hình thức nào – nếu có

thứ gì không như ý, không dễ chịu, không an toàn – chúng ta sẽ muốn chạy khỏi nó, né tránh

nó Đây là lý do tại sao chúng ta hành thiền,

TẠI SAO CHÚNG TA HÀNH THIỀN

Chúng ta không hành thiền để cảm thấy thoải mái Nói cách khác, hành thiền khôngphải để luôn luôn, lúc nào cũng cảm thấy tốt đẹp Tôi đoán bạn đang sốc khi đọc nhữngdòng này, bởi lẽ có quá nhiều người đến với thiền chỉ để “cảm thấy tốt hơn” Tuy nhiên, mụcđích của thiền cũng không phải để cảm thấy tệ, bạn sẽ vui khi biết thế Mà đúng hơn, thiềncho ta cơ hội có sự chú tâm rộng mở và trắc ẩn tới bất kỳ điều gì đang xảy ra Không giancủa thiền giống như bầu trời: đủ rộng, đủ bao la để chứa đựng mọi thứ khởi lên

Trong thiền, các tư tưởng và cảm xúc của chúng ta giống như những đám mây, chúngdừng lại và tan đi Dù chúng tốt, dễ chịu, vui vẻ, khó khăn hay đau đớn – tất cả những điềunày đến và đi Vì thế, cốt lõi của thiền là nhằm rèn luyện một điều khá căn bản, nhất thiếtkhông phải một thứ gì đó thuộc về mô thức thói quen Và điều ấy chính là hiện hữu với bảnthân dù điều gì đang xảy ra, không gán những danh hiệu tốt, xấu, đúng, sai, tịnh, bất tịnh chocác trải nghiệm của mình.

Nếu thiền chỉ là để cảm thấy ổn (và tôi cho rằng, mọi người đều ngầm hy vọng thiền

là như vậy), chúng ta sẽ cảm thấy mình đang thực hiện sai Bởi lẽ, thỉnh thoảng, thiền có thể

là một trải nghiệm vô cùng khó khăn Một điều rất phổ biến mà người hành thiền trải quatrong một ngày tọa thiền điển hình hoặc đợt kỳ an cư điển hình, đó là cảm giác buồn tẻ, bất

an, lưng đau, đầu gối đau – ngay cả tâm trí cũng có thể đau – quá nhiều trải nghiệm “khôngthấy ổn” như vậy Nhưng thật ra, thiền là sự rộng mở chứa đầy trắc ẩn, về năng lực hiện hữuvới bản thân và hoàn cảnh dù bạn đang trải qua điều gì Trong thiền, bạn mở ra trước mọiđiều cuộc sống mang lại Thiền là trở lại mặt đất, trở lại với sự hiện hữu ngay ở đây Mặc dùmột số kiểu hành thiền thiên về đạt được những trạng thái đặc biệt, hoặc bằng cách nào đóvươn lên khỏi các khó khăn của cuộc sống, nhưng lối hành thiền tôi đã được dạy và đang nói

ở đây là về sự tỉnh thức hoàn toàn trước cuộc sống Nó là sự mở rộng tâm trí trước nhữngkhó khăn và niềm vui của cuộc sống – chỉ như cuộc sống đang là Và thành quả mà lối hànhthiền này mang lại là vô hạn

Khi hành thiền, chúng ta đang nuôi dưỡng năm phẩm chất mà qua thời gian tu tập sẽ

lộ ra Sẽ là một điều hữu ích nếu mỗi khi tự hỏi “Mình đang hành thiền để làm gì?”, bạn nhớtới năm phẩm chất này Phẩm chất đầu tiên – hay nói nôm na, điều đầu tiên chúng ta đangthực hiện khi hành thiền – là nuôi dưỡng, bồi đắp sự kiên định với bản thân “Sự kiên địnhnày có phải phần nào giống như trung thành không? Chúng ta đang trung thành với cái gì?”Thông qua thiền, chúng ta đang tạo dựng sự trung thành với bản thân Sự kiên định màchúng ta tu dưỡng trong thiền sẽ ngay lập tức chuyển thành sự kiên định trước trải nghiệmcuộc sống của mình

Kiên định có nghĩa là khi bạn ngồi xuống để thiền, để trải nghiệm những gì xảy đếntrong khoảnh khắc đó – mà trải nghiệm này có thể là tâm rong ruổi, thân co giật, tim đậpthình thịch, đầu óc đầy sợ hãi, hay bất kể điều gì xảy ra – thì bạn ở yên trước trải nghiệm ấy.Chỉ có vậy Đôi lúc, có thể bạn ngồi thiền một giờ và mọi thứ chẳng khá hơn chút nào Rồi

có thể bạn nói “ Đúng là thời hành thiền tồi tệ Mình vừa có một thời hành thiền tồi tệ”.Nhưng nếu sẵn lòng ngồi đó mười phút, mười lăm phút, hai mươi phút, nửa giờ, một giờ,hay lâu hơn nữa – đó cũng là một hành động trắc ẩn biểu lộ sự trung thành hay kiên định vớibản thân

Chúng ta rất hay có khuynh hướng gán những tên gọi, ý kiến, phán xét lên những gìđang xảy ra Kiên định – trung thành với bản thân – có nghĩa là bạn bỏ đi những phán xét ấy

Vì vậy, ở một khía cạnh, một phần của sự kiên định là ở chỗ khi bạn để ý thấy tâm mìnhđang rong ruổi hành vạn dặm còn đầu óc bạn đang nghĩ tới đủ thứ chuyện, khi ấy có một

khoảnh khác không trù tính, một khoảnh khắc cứ vậy xảy ra, phi nỗ lực: bản ở yên vớinhững gì mình đang trải qua

Trong thiền, bạn phát triển năng lực trung thành, kiên định, bền bỉ và nuôi dưỡng bảnthân Qua quá trình rèn luyện điều ấy trong thiền, chúng ta trở nên bền chí hơn trước mọiloại tình huống ngoài thời hành thiền, hay điều được gọi là thiền trong cuộc sống

Phẩm chất thứ hai mà chúng ta phát khởi trong thiền là sự thấy rõ, giống như sự kiênđịnh Đôi lúc, đây cũng được gọi là nhận thức sáng tỏ Thông qua thiền, chúng ta phát triểnnăng lực phát hiện mỗi khi mình đang chệch hướng, đang chai cứng trước hoàn cảnh và mọingười, hoặc đang có phần khép lại trước cuộc sống Chúng ta bắt đầu tóm được sự sinh khởicủa một chuỗi phản ứng do phiền não, thứ khiến cho năng lực trải nghiệm niềm vui hay sựkết nối với người khác của chúng ta bị hạn chế Bạn sẽ cho rằng, do chúng ta đang ngồithiền, quá yên lặng và bất động, tập trung vào hơi thở, nên sẽ không để ý nhiều lắm Thật ra

là ngược lại Thông qua sự phát triển tính kiên định, thông qua học cách hiện hữu trongthiền, chúng ta bắt đầu hình thành sự sáng tỏ không phán xét, không thiên lệch của “chỉthấy” Ý nghĩ đến, cảm xúc đến, và ta có thể thấy chúng rõ ràng hơn bao giờ hết

Trong thiền, bạn đang ngày càng tiến gần hơn tới bản thân, và bạn bắt đầu hiểu bảnthân rõ ràng hơn Bạn bắt đầu thầy mà không có sự phân tích về mặt khái niệm, bởi lẽ khi tutập đều đặn, hết lần này tới lần khác bạn sẽ thấy được điều mình làm Thiền giúp ta thấy rõbản thân và các mô thức thói quen khiến cuộc sống của ta bị giới hạn Bạn bắt đầu thấy rõcác ý kiến của mình, thấy các phán xét của mình, thấy cơ chế tự vệ của mình Thiền giúp bạnđào sâu hiểu biết về bản thân

Phẩm chất thứ ba mà chúng ta tu dưỡng trong thiền là điều thực ra tôi đã nhắm tới khitrình bày sự kiên định và thấy rõ – phẩm chất này xảy ra khi chúng ta cho phép mình ngồithiền cả khi có sự khổ sở về cảm xúc Tôi cho rằng, việc xem đây là một phẩm chất riêng đểphát triển trong tu tập là thực sự quan trọng bởi khi chúng ta trải qua sự khổ sở về cảm xúctrong thiền (và chắc chắn sẽ trải qua), chúng ta thường có cảm giác “mình đang làm sai”.Nên phẩm chất thứ ba, một phẩm chất có vẻ phát triển như một phần không thể thiếu bêntrong, chính là bồi đắp lòng dũng cảm, là sự khởi lên dần dần của dũng cảm Tôi nghĩ, từ

“dần dần” ở đây rất quan trọng, bởi nó là một quá trình chậm Nhưng qua thời gian, bạn sẽthấy mình phát triển lòng dũng cảm để có thể trải qua sự khó chịu về cảm xúc và những thửthách, khổ ải của cuộc sống

Thiền là một quá trình chuyển hóa, không phải một sự làm mới có tính ma thuật màchúng ta kiên trì hướng tới việc thay đổi điều gì đó về bản thân Càng thực hành, ta sẽ càngcởi mở, càng phát triển được lòng dũng cảm trong cuộc sống Trong thiền, thật ra bạn khôngbao giờ cảm thấy mình đã “làm được” hay đã “đến nơi” Bạn sẽ thấy mình đủ thư giãn đểtrải nghiệm điều đã luôn ở trong mình Đôi lúc, tôi gọi tiến trình chuyển hóa này là “ân huệ”.Bởi vì, trong quá trình phát triển lòng dũng cảm, quá trình ta ch phép các cung bậc cảm xúccủa mình xảy ra, chúng ta có thể bất thình lình rơi vào những khoảnh khắc phát sinh tri kiến,những tri kiến có thể chẳng bao giờ xảy ra nếu ta cố gắng tìm hiểu về mặt khái niệm điều gì

đang không ổn với mình, hay điều gì đang không ổn với thế gian Những khoảnh khắc trikiến xảy đến từ hành động tọa thiền, một hành động đòi hỏi sự dũng cảm, và đó là sự dũngcảm chỉ tăng trưởng qua thời gian.

Thông qua phát triển sự dũng cảm, chúng ta được ban cho sự thay đổi trong thế giớiquan, dù nó có thể rất nhỏ bé Thiền cho bạn thấy một điều mới mẻ mà bạn chưa từng thấytrước đây, hoặc hiểu một điều mới mẽ mà bạn chưa từng hiểu trước đây Đôi lúc, chúng tagọi những lợi ích từ hành thiền này là “phúc lành” Trong thiền, bạn biết làm thế nào ra khỏicác lối mòn của mình đủ lâu để có không gian cho trí huệ của chính mình biểu lộ, và điềunày xảy ra vì bạn không còn đè nén trí huệ thêm nữa

Khi phát triển lòng dũng cảm, có thể trải qua sự khổ sở về cảm xúc ở mức độ khókhăn nhất mà ta vẫn ở yên với nó trong thiền, bạn sẽ nhận ra thế giới của tâm mang lại rấtnhiều dễ chịu và yên ổn Bởi ở thời điểm có nhiều cảm xúc ấy, bạn bắt đầu thật sự chạm đếncảm giác, đến năng lượng bên dưới của cảm xúc Như bạn sẽ tìm hiều trong cuốn sách này,bằng hết khả năng của mình, bạn bắt đầu buông xả các khái niệm, các câu chuyện, và khi ấy,bạn sẽ chỉ ở đó Khi ấy bạn nhận ra, dù có vẻ không vui, rằng bạn cảm thấy mình buộc phảiliên tục hồi tưởng lại ký ức, tức câu chuyện đằng sau cảm xúc của mình – hoặc bạn muốn rũ

bỏ nó Có thể bạn sẽ thấy mình thường rơi vào tưởng tượng về những điều dễ chịu Và bímật là ở chỗ, thật ra, chúng ta không muốn làm bất cứ điều gì trong những điều trên Nhiềungười chúng ta thật sự muốn thức tỉnh và cởi mở Chúng ta muốn cảm thấy sống động hơn,thức tỉnh hơn trước cuộc sống Nhưng đồng thời, chúng ta lại không thoải mái với tính chấtdịch chuyển, biến động năng lượng của thực tại Nói đơn giản, phần lớn chúng ta thích sựthoải mái của những tưởng tượng và hoạch định trong đầu và thực tế đó là lý do tại sao thựchành này khó đến vậy Việc trải qua sự khổ sở về cảm xúc và nuôi dưỡng tất cả những phẩmchất kiên định, thấy rõ, dũng cảm sẽ thật sự xáo tung các mô thức thói quen của chúng ta.Thiền sẽ nới lỏng tình trạng bị ấn định của chúng ta; Nó đang nói lỏng cách chúng ta duy trì

sự yên ổn của mình, cách chúng ta kéo dài nỗi khổ của mình

Phẩm chất thứ tư chúng ta phát triển trong thiền là điều tôi đã luôn nói tới, đó là nănglực trở nên tỉnh thức trước cuộc sống, trước mỗi khoảnh khắc chỉ như nó là Đây là cốt lõithuần túy của thiền Chúng ta rèn luyện sự chú ý đến chính khoảnh khắc này, chúng ta họccách chỉ ở đây Chúng ta thường cưỡng lại việc chỉ ở đây! Hồi mới bắt đầu tu tập, phải mấtmột thời gian tôi mới nhận ra mình luôn cưỡng lại việc chỉ ở đây, ngay lúc này Chỉ ở đây –chú ý tới chính khoảnh khắc này – điều ấy chẳng đưa lại cho ta một kiểu chắc chắn hay đoántrước nào Nhưng khi học cách buông vào khoảnh khắc hiện tại, ta cũng học được cáchbuông vào cái không biết

Cuộc sống chẳng bao giờ đoán trước được Bạn có thể nói, “Ồ, mình thích tính chấtkhông thể đoán trước”, nhưng điều đó thường chỉ đúng đến một mức độ nhất định, chừngnào tính chất không thể đoán trước còn có phần vui vẻ và mang tính phiêu lưu Tôi biết córất nhiều bạn trẻ thích những trò như nhảy bungee hay đủ thứ gây kinh hoàng khác Đôi lúc,chỉ nghĩ tới hành động của chúng ta đã khiến tôi vô cùng kinh sợ Nhưng mọi người, kể cảnhững bạn trẻ ấy, đều có bờ mép hay điểm tới hạn Và có những lúc, những người phiêu lưu

nhất trong chúng ta lại gặp bờ mép hay điểm tới hạn ở những hoàn cảnh lạ lùng nhất, chẳnghạn khi chúng ta không có đực một ly cà phê ngon Chúng ta sẵn sang nhảy lộn ngược khỏicây cầu, nhưng lại nổi cơn thịnh nộ khi không có được một ly cà phê ngon Lạ ở chỗ, việckhông có được một ly cà phê ngon có thể là cái không biết trước, nhưng không hiểu sao vớimột số người, có khi với bạn, nó lại là bờ mép để nhảy vào khoảng trống không dễ chịu,không chắc chắn ấy.

Bờ mép này, ranh giới chấp nhận khoảnh khắc hiện tại và cái không biết này, rất cóảnh hưởng cho những ai muốn thức tỉnh, muốn mở rộng tâm mình Khoảnh khắc hiện tại làngọn lửa phát khởi của thiền Nó là thứ đẩy bạn về phía chuyển hóa Nói cách khác, khoảnhkhắc hiện tại là nhiên liệu cho hành trình cá nhân của bạn Thiền giúp bạn gặp bờ mép củamình, nó là nơi bạn thực sự đối mặt với nó, và bắt đầu từ bỏ nó Gặp cái không biết của từngkhoảnh khắc khiến bạn sống cuộc đời mình, đi vào các mối quan hệ, các cam két của mìnhmột cách trọn vẹn hơn Đây chính là sống toàn tâm

Thiền có tính cách mạng, vì nó không phải một nơi nghỉ ngơi cuối cùng: bạn vẫn cóthể ngày càng tĩnh lặng hơn nữa Vì lẽ đó mà tôi tiếp tục hành thiền hết năm này sang nămkhác Nếu tôi nhìn lại và không cảm thấy đã có sự chuyển hóa nào xảy ra, nếu tôi khôngnhận ra mình cảm thấy tĩnh lặng hơn, linh động hơn, thì có thể tôi đã nản lòng Nhưng tôi cócảm thấy những điều ấy Và luôn có một thách thức khác giữ cho chúng ta khiêm tốn Cuộcsống xô bạn khỏi nơi yên ổn Chúng ta có thể, gặp thứ không biết từ một không gian tĩnhlặng hơn, cởi mở hơn Điều ấy xảy đến với tất cả chúng ta Bạn nghĩ đã nắm được hết, đãthật sự thư giãn, và rồi khi ấy một thứ gì đó thực sự thổi tung bạn lên Chẳng hạn, ở đây bạnđang bắt dầu đọc một cuốn sách về cách hành thiền Bản thân tôi cũng có những lúc thấykhó mà ở trong khoảnh khắc hiện tại, dù đã sau nhiều năm hành thiền

Ý nghĩa là ở chỗ, bạn rơi vào lúng túng khi vỏ bọc của bạn bị thổi tung Trong hànhthiền, để cho vỏ bọc của mình bị thổi tung cũng mang lại cảm giác lúng túng như thế, nhưng

ít ra bạn thấy mình vẫn còn kẹt ở đâu đó, bởi lẽ bạn sẽ không muốn đến lúc rời bỏ cõi đờivẫn có những bất ngờ lớn xảy ra Trong giờ phút cuối cuộc đời, bạn sẽ không muốn thấymình hoàn toàn thất vọng và giận dữ với cách xử sự của ai đó Không chỉ chết mà vẫn còngiận dữ, bạn chết mà vỡ mộng với toàn bộ sự tồn tại của mình Vì thế, nếu bạn hỏi tại saochúng ta hành thiền, tôi sẽ nói là để chúng ta có thể linh động hơn, dung chứa hơn vớikhoảnh khắc hiện tại Bạn để nó đi qua bạn Bạn có thể cảm thấy ổn thỏa Những người thổitung vỏ bọc của ta như thế, chúng ta gọi họ là “đạo sư”

Phẩm chất thứ năm và cuối cùng liên quan đến hành thiền là điều tôi gọi là “chẳng có

gì to tát” Đó là điều tôi hàm ý khi nói chúng ta trở nên “linh động” hơn với khoảnh khắchiện tại Đúng vậy, trong thiền, có thể bạn trải nghiệm tri kiến sâu xa, hoặc cảm giác tuyệtvời của ân điển hay phúc lành, cảm giác chuyển hóa và sự dũng cảm mới tìm được, nhưngrồi, chẳng có gì to tát Bạn đang sống những giờ phút cuối cuộc đời, rồi ai đó khiến bạn giận

dữ, và điều ấy thật nực cười: chẳng có gì to tát

Đây là một trong những lời dạy lớn nhất từ Chogyam Trungpa Rinpoche: chẳng có gì

to tát Tôi nhớ có lần đã tới gặp ông, nói với ông về một điều tôi cho là một trải nghiệm rấtmạnh trong tu tập của mình Tôi hết sức phấn khích, và khi đang kể với ông về trải nghiệmnày, ông có một cái nhìn Nó là kiểu nhìn không thể tả được, một cái nhìn rất cởi mở Bạnkhông thể gọi nó là từ bi, phán xét, hay bất kỳ thứ gì Và khi tôi đang kể, ông chạm vào bàntay tôi, nói “Không…có…gì…to…tát” Ông không nói “xấu”, cũng chẳng nói “tốt” Ôngnói những thứ như vậy là thường, chúng có thể chuyển hóa cuộc sống, nhưng đồng thờiđừng biến chúng thành to tát, bởi như thế dẫn tới kiêu căng ngạo mạn, hoặc một cảm giácrằng mình đặc biệt Mặt khác, việc quan trọng hóa các khó khăn lại khiến bạn rơi vào hướngkhác; nó đưa bạn vào sự nghèo nàn, xem thường bản thân, tự ti Vì thế, thiền giúp chúng ta

tu dưỡng cảm giác chẳng có gì to tát này, và đó không phải một phát biểu yếm thế, mà làmột phát biểu về sự hài hước và linh động Bạn đã thấy tất cả và bởi vậy, bạn yêu tất cả

PHẦN I: KỸ THUẬT HÀNH THIỀN

Khi bạn ngồi thẳng nhưng thư giãn trong tư thế tọa thiền, tâm trí bạn trần trụi Toàn

bộ sự hiện hữu của bạn đang được phơi bày – trước hết với bản thân, nhưng đồng thời với người khác Vì vậy, thông qua thực hành ngồi tĩnh lặng, bám theo hơi thở khi nó đi ra và tan

đi, bạn đang kết nối với tâm trí mình.

- Chogyam Trungpa Rinpoche –

CHUẨN BỊ CHO THỰC HÀNH VÀ ĐƯA RA LỜI CAM KẾT

Bạn cần rất ít thứ để bắt đầu một thời hành thiền Thật ra, tất cả những gì bạn cần làchính mình Đôi lúc, mọi người nghĩ họ cần đăng ký một khó an cư, hoặc mua vô số nhữngtrang thiết bị cho thiền phòng Nhưng bạn có thể bắt đầu ở bất kỳ đâu, trong bất kỳ cănphòng nào, vào bất kỳ lúc nào trong ngày Bạn chỉ đơn giản bắt đầu Bắt đầu từ tình trạnghiện tại Có thể bạn cảm thấy mình là người độc thân căng thẳng nhất trên trái đất; có thểbạn đang yêu vô vọng; có thể bạn đang trải qua một cơn trầm cảm, hoặc một đêm tối trongtâm hồn Dù tình trạng hiện tại thế nào, bạn có thể bắt đầu từ đó Bạn không cần thay đổi thứ

gì để bắt đầu một thời hành thiền

Khi quyết định trở thành một người hành trì đều đặn, tốt hơn hết nên định trước mộtthời gian biểu Các thành quả của thiền có nhiều, và bạn sẽ thực sự bắt đầu thấy chúng, cảmnhận chúng khi thực hành chăm chỉ Vì vậy, trước hết và quan trọng hơn cả, hãy chọn mộtthời gian biểu thực tế với bạn, rồi duy trì nó Chẳng hạn, hãy quyết định bạn sẽ thực hànhvào giờ nào trong ngày Có thể, tốt nhất cho bạn là thực hành buổi sáng sớm, trước khi ănsáng và đi làm Có thể, tốt nhất cho bạn là thực hành sau khi lũ trẻ đã lên giường ngủ buổitối Hãy quyết định bạn sẽ duy trì thói quen hành thiền đều đặn vào lúc nào – rồi theo đuổinó

Tiếp theo, hãy cân nhắc bạn sẽ thực hành bao lâu Bạn sẽ ngồi thiền bao lâu? Có thểngồi hai mươi phút đến hai giờ, điều đó tùy thuộc vào bạn Những hãy sắp đặt để hướng tớithành công Khi đã theo đuổi một thời hành thiền, bạn sẽ không muốn đặt mình vào hoàncảnh dễ cảm thấy bị đánh bại Với những ai mới nhập môn, tôi gợi ý nên bắt đầu với haimươi phút Rồi sau một hoặc vài tháng hành trì, bạn có thể kéo dài thời gian thêm hai mươiphút nữa Nếu đã là một thiền giả dày dạn hoặc nếu đang tu tập trở lại bạn có thể hành thiềnmột tiếng mỗi ngày

Có thể bạn có một tiếng dành cho hành thiền, nhưng ngồi hơn hai mươi phút có vẻlàm bạn nản chí Nếu vậy, tôi gợi ý ngồi trong hai mươi phút, rồi có thể dành mười phút đi

bộ chậm, yên lặng theo kiểu thiền hành, hoặc thực hành yoga chậm rãi, hoặc đơn giản coduỗi tay chân Hãy tái cung cấp năng lượng và cho bản thân một sự nghỉ ngơi bằng cách vậnđộng Hướng sự tập trung vào điều gì đó liên quan tới thân thể, cách ấy có thể giúp bạn ngồilại thêm hai mươi phút nữa

Lý tưởng thì môi trường hành thiền càng đơn giản càng tốt Đơn giản theo nghĩa nókhông đòi hỏi quá nhiều sự sắp xếp Như bạn sẽ thấy, thiền là đón nhận thế giới và nhậnthức cuộc sống, có nghĩa là bạn thậm chí có thể hành thiền trên xe buýt! Nhưng với mụcđích tạo ra một hành trì đều đặn, hãy tìm một không gian trong nhà, nơi bạn cảm thấy thiêngliêng hoặc thư giãn Có thể bạn quyết định đặt một bàn thờ nhỏ, bày những thứ nhắc nhở,cho bạn cảm giác hỗ trợ cho thực hành Có thể bạn muốn đặt trên bàn thờ bức hình củangười thầy mà mình muốn kết nối, hoặc một cây nến, hay có khi nén nhang

Tiếp theo, hãy cân nhắc vật dụng để ngồi thiền Như bạn sẽ tìm hiểu ở chương về tưthế, hãy ngồi theo cách khiến bạn cảm thấy được nâng lên – có thể dung nệm hoặc ghế Một

số người chọn sử dụng những thứ được gọi là gomden, một nệm cứng hình vuông, nâng cơ

thể lên sao cho đầu gối ở dưới xương cùng Bạn cũng có thể sử dụng zafu, một cái nệm tròn,mềm và thấp hơn Hãy chọn nệm hoặc ghế phù hợp với bạn Nếu bị đau lưng hoặc đầu gốinhiều, bạn có thể ngồi trên ghế.

Cuối cùng, một cái đồng hồ, có thể là đồng hồ đeo tay, đồng hồ báo thức, hay bất cứthứ gì đặt giờ được để báo cho bạn biết thời hành thiền mà bạn chọn đã hết Trong thiềnphòng hay tại các kỳ an cư, cồng (hoặc chuông) thường được sử dụng, tạo ra một âm thanhtuyệt diệu và an bình

Bạn có thể thực hành một mình, hoặc quyết định sẽ bắt đầu hành thiền với một đồngmôn hoặc một nhóm Nếu bạn mới nhập môn, tôi thường khuyên thực hành với một hoặc vàingười, bởi điều này mang lại nhiều hỗ trợ Bạn sẽ thấy nếu thực hiện một mình việc duy trìthời gian biểu khó hơn nhiều Cách hành thiền truyền thống thường là thực hành một mình,

và trong trường hợp ấy, sự cam kết, theo đuổi một thời gian biểu có thể là khó, nhưng tôithấy qua thời gian việc ấy ngày càng trở nên dễ hơn

Có lần, một sinh viên tới gặp tôi xin hướng dẫn về cách hành thiền và nói anh trảiqua rất nhiều lo lắng Anh cũng bị chứng rối loạn tăng động giảm chú ý Người sinh viên trẻnày đang mong mỏi thoát khỏi mọi căng thẳng của cuộc sống Anh cũng lo không biết làmsao hòa hợp thiền vào đời sống bận rộn với những công việc và bổn phận của mình Tôikhuyên anh đầu tiên chỉ hành thiền mười phút mỗi ngày vào buổi sáng, thậm chí trước khi rakhỏi giường Tôi nói, anh có thể ngồi trên giường hoặc ngồi ở cạnh giường, chân bắt chéohoặc duỗi chân, bất kỳ cách nào anh thấy thoải mái

Sau một tuần, anh trở lại và cho biết việc đó thật sự có ý nghĩa Anh nói, có mộtbuổi sáng anh dậy rất sớm, khoảng 2:30 sáng, và rơi vào một cơn hốt hoảng vì có quá nhiềuthứ để làm Bản năng của anh là nhảy khỏi giường và bắt tay ngay vào danh sách khổng lồnhững việc cần làm Rồi anh nhớ tới lời cam kết bắt đầu mỗi ngày với mười phút hành thiền.Thế là, 2:30 sáng, anh ngồi dậy và bắt đầu thực hành Trong trải nghiệm ấy, anh nói thấymọi thứ chậm lại Trong trải nghiệm ấy, anh nói thấy mọi thứ chậm lại, anh có khả năngnhìn vào cái tâm hoang dã, dễ xúc cảm và cơ thể đầy năng lượng của mình Bởi hiện hữu vớibản thân trong mười phút ấy, anh có sự sáng tỏ, biết làm thế nào xử lý một cách tỉnh táodanh sách công việc, thấy điều gì cần làm và theo thứ tự nào Thiền đã cho phép anh ổn địnhlại, sắp xếp những gì mình cần một cách sáng suốt Rồi anh thấy nhiều thứ phải làm thật rakhông cần làm trong ngày cụ thể đó Sự ổn định giúp anh trở lại với giấc ngủ, rồi thức dậy ởmột giờ hợp lý hơn, cảm thấy khỏe khoắn hơn

Vậy, có lẽ bạn chỉ có mười phút có thể dành cho hành thiền Chỉ mười phút nàycũng có thể giúp bạn suy nghĩ đủ hợp lý hoặc đủ chậm lại để trí tuệ tự nhiên, hay điều tôi gọi

là tính thiện căn bản – phần bên trong bạn biết hành động thích hợp ở mỗi thời điểm cụ thể

là gì – có thể vận hành

Trong cuốn sách này, chúng ta thực hành điều được gọi là samatha, thiền chỉ,Samatha là một từ tiếng Phạn, có nghĩa là “an trụ” Đây là thực hành định tâm, luyện tâm trởnên hiện hữu, an tâm vào những gì ở đây và lúc này, nhận thức thế giới chỉ như nó là Trong

các chương sau, bạn sẽ học mọi thứ cần thiết để bắt đầu thực hành thiền chỉ: cách hòa hợpvào không gian thiền và bắt đầu nhập thiền, cách ngồi và tư thế cơ thể, cách vận dụng hơithở, cách chế ngự tâm hoang dã Như bạn biết, tâm an bình không phải thường xảy ra!Nhưng khi có một đối tượng của thiền mà bạn liên tục quay trở lại – và trong cuốn sách này,tôi hướng dẫn bạn bắt đầu với hơi thở - khi ấy bạn đang chế ngự, làm tĩnh lặng tâm mình,đang thay đổi những mô thức thói quen khiến bạn bị ý nghĩ và cảm xúc lôi đi Đặt tâm vàomột đối tượng là căn bản của thực hành thiền chỉ.

ĐỊNH TÂM

Mỗi khi ngồi xuống để hành thiền, điều đầu tiên bạn làm là ổn định Ổn định nghĩa

là bạn đi vào căn phòng nơi định ngồi thiền và để mình hoàn toàn tự nhiên Bạn xem lạimình Bạn có một cảm giác đang ở đây, biết mình đã mang theo mình thứ gì Có thể trongmột ngày nhất định, sau khi ăn sáng, bạn đã cảm thấy rất yên lặng; có thể bạn đang nhìn rangoài cửa sổ, và bạn thực sự đến với thời hành thiền bằng tâm trạng khá yên ổn và tĩnh tại.Những lúc khác, có thể bạn cảm thấy như bị cuốn đi: bạn ăn vội bữa sáng, chạy lên chạyxuống cầu thang, rồi đến thời hành thiền với cảm giác căng thẳng Có thẻ, một điều gì đó đãxảy qua tối qua hay sau bữa sáng, khiến bạn lo lắng và bực bội, nên bạn bị rối tung Có thểbạn thật sự mệt mỏi, nên có cảm giác hầu như chẳng có mặt ở đó Bạn thậm chí cảm thấyhôn trầm, một cảm giác chìm đắm

Một điều chúng ta có thể nói chắc chắn, đó là mỗi khi dành thời gian ngồi xuống vàthiền, bạn luôn mang theo thứ gì đó bên mình – bạn mang theo ý nghĩ và niềm vui trongngày, hay những thất vọng và âu lo của bạn Ý tưởng thực hiện không phải là cứ thế rơiphịch xuống, đặt đồng hồ hẹn giờ và đè nén mọi thứ bạn đã mang theo Vì thế, đầu tiên, hãyxem tình trạng hiện tại của bạn thế nào Hãy tự hỏi những câu hỏi: Mình đang cảm thấy gì ở

cơ thể? Tâm trạng của mình là gì? Tính chất của tâm lúc này thế nào? Vậy, bước một củaviệc ổn định là xem lại bản thân

Điểm mấu chốt là, không có một cách tốt để đi vào thời hành thiền, và cũng không

có một cách tệ để đi vào thời hành thiền Nếu biểu lộ sự bình thản và trống rỗng, điều đó cóthể có cảm giác tốt hơn, nhưng thật ra thiền là tỉnh thức, hiện hữu trước bất kỳ điều gì đangdiễn ra Bạn không thể đánh giá thời hành thiền dựa trên cảm giác tốt hay xấu Thứ duy nhấtbạn có thể dựa vào để đánh giá thời hành thiền là câu hỏi: “Mình có hiện hữu không?” Và kể

cả như vậy, nếu nói với bản thân rằng mình không hiện hữu, đó cũng là kết quả của thực tế

là bạn đã hành thiền và đã nhận ra thực tế ấy Có một nhận thức rằng điều gì đang thực sựxảy ra

Bài tập

Chạm đến khoảnh khắc hiện tại

Khởi đầu một thời hành thiền, sẽ hữu ích nếu bạn xem lại tâm mình trước khi bắtđầu Hãy xem tình trạng hiện tại của bạn là gì Để đưa bản thân vào khoảnh khắc hiện tại,một cách hữu dụng là đi qua một loạt các câu hỏi giúp bạn tiếp xúc với tâm, giúp bạn nhậnthức về những gì đang xảy ra trong chính khoảnh khắc này

Vì vậy, câu hỏi đầu tiên là: Bạn đang cảm thấy gì?

Bạn có tiếp xúc được với những gì mình đang cảm nhận không? Đó có thể là tâmtrạng hoặc thân thể, một tình trạng uể oải, an bình, kích động hoặc đau đớn của cơ thể - bất

cứ điều gì Bạn có tiếp xúc được với điều ấy không, qua ngôn từ, hay chỉ “cảm” những gìbạn đang cảm thấy?

Để câu hỏi này rõ nét hơn một chút: Bạn có cảm xúc nào không? Bạn có hiện hữutrước chúng không? Bạn có tiếp xúc được với chúng không?

Không phải chúng ta đang nói tới việc phải gọi tên một thứ gì đó, hay nhớ lại lịch sửcủa một cảm xúc, hay điều gì tương tự như vậy Hãy chỉ hiện hữu trước những gì bạn đangcảm thấy lúc này

Ngay lúc này, bạn có đang trải qua cảm giác cơ thể nào không? Đau, căng, thư giãn?Còn ý nghĩ thì sao? Tính chất của ý nghĩ trong đầu bạn ngay lúc này là gì? Tâm tríbạn có bận rộn không? Nó có uể oải không? Hay nó tĩnh lặng một cách đáng ngạc nhiên?Các ý nghĩ của bạn có đang dữ dội, an bình, hay vật vờ? Ám ảnh hay bình thản?

Nếu ngay lúc này tôi hỏi bạn một câu hỏi riêng tư: “Tính chất của tâm trí bạn trongkhoảnh khắc này là gì?” Dù nó tính lặng, hoang dã, uể oải, hay là gì đi nữa, bạn sẽ nói thếnào?

Hy vọng những câu hỏi này giúp bạn chạm đến, tiếp xúc sâu xa với bản thân Tôikhuyên bạn bắt đầu thời hành thiền bằng cách hỏi những câu này Qua công phu thực hành,bạn sẽ thấy không cần phải đi qua một danh sách các câu hỏi mới đưa bản thân vào khoảnh

khắc hiện tại khi ngồi thiền Nó sẽ trở nên tự động Bạn chỉ cần có ý định nhận thức về tâm,định tâm, và thế là bạn sẵn sang bắt đầu hành thiền.

Bài tập

Nhận biết cơ thể

Một cách khác tôi thấy hữu hiệu để tiếp xúc với bản thân – và để đưa mình vàokhoảnh khắc hiện tại trước khi bắt đầu thời hành thiền – đó là thực hiện nhận biết cơ thể.Bạn có thể bắt đầu bằng cách đứng dậy, hít vào và thở ra một hơi dài Bài tập nhận biết trọnvẹn cơ thể có thể thực hiện nhanh, và cách làm là đặt tâm vào từng bộ phận cơ thể sao chocảm nhận được bộ phận ấy có cảm giác ra sao trong khoảnh khắc hiện tại Chẳng hạn, vìđang đứng nên bạn có thể đưa nhận thức tới lòng bàn chân, để ý xem điều gì đang xảy ra ở

đó Có thể lòng bàn chân tê; có thể chúng có cảm giác rõ nét và nhói đau Khi lần lượt đi quacác bộ phận cơ thể, sẽ có những bộ phận bạn không cảm nhận được Nếu thấy đau, khôngvấn đề gì – cứ để mình cảm nhận nó Và dù vậy, vẫn đưa nhận thức rộng mở của mình tớitừng bộ phận của cơ thể Đây là một bài tập về tỉnh thức, một bài tập chú ý tới cơ thể

Vì vậy, trước hết, hãy bắt đầu bằng cách đứng trong một phút Bạn có thể mở mắthoặc nhắm mắt Hãy đặt tâm trí, sự chú ý nhẹ nhàng của bạn lên từng bộ phận cơ thể Bảnthân tôi thích dành mười giây yên lặng cho mỗi bộ phận

Bắt đầu đi qua các bộ phận Lòng bàn chân Đằng sau khủy chân Bắp chân Đằng sauđầu gối Đằng sau đùi Mông Phần lưng dưới Phần lưng giữa Phần lưng trên và vai Cánhtay Nách Phần sau cánh tay trên Khủy tay Phần sau cẳng tay Phần sau bàn tay Lòng bàntay Phần sau các ngón tay Đầu ngón tay Phần trước bàn tay Phần trước cẳng tay Phầntrước cánh tay trên Vai Phần sau cổ Phần sau đầu Phần sau tai Đỉnh đầu Trán Mắt Mũi

Má Miệng Môi Lưỡi Răng Cằm Cổ họng Ngực Đám rối dương Bụng Bộ phận sinhdục Phần trước đùi Đầu gối Cẳng chân Mặt bàn chân Đầu ngón chân

Sau khi đã thực hiện xong, hãy xem giờ đây liệu bạn có được một cảm giác về toàn

bộ cơ thể hay không: đứng, thư giãn, có lẽ không thư giãn lắm, nhưng vẫn đứng trongkhoảnh khắc hiện tại

NGỒI THIỀN – SÁU ĐIỂM LIÊN QUAN ĐẾN TƯ THẾ

Vào lúc này, bạn đã định tâm ở mức tốt nhất có thể Bạn đã đưa sự chú ý tới khoảnhkhắc hiện tại Bạn hầu như đã sẵn sàng bắt đầu hành thiền chính thức Nhưng trước khi bắtđầu, bạn nên ngồi như thế nào?

Trong thiền, dù bạn được huấn luyện bởi truyền thống nào, người ta cũng luôn nhấnmạnh một tư thế thẳng, đẹp đẽ sao cho bạn không bị sụp xuống và năng lượng có thể dichuyển tự do trong cơ thể Duy trì một tư thế thư giãn nhưng mạnh mẽ còn dẫn tới sự dễchịu Cách duy trì tư thế trong hành thiền mà tôi được dạy là giữ cho lồng ngực mở - ngực

mở và lưng khỏe Trên thực tế, ngồi thẳng lên khi bạn thấy mình đang sụp xuống, khi bạnthấy mình đang khép lại, đó cũng là một động tác biểu thị sự dũng cảm Bạn thực sự có thểgiúp tâm trí mình mở ra bằng cách ngồi với phần thân trước rộng mở Qua đó, đầu và thântrên, tức từ dưới cổ đến thắt lưng, giống như một đường thẳng đi xuống từ đỉnh đầu qua cơthể Mỗi khi thấy mình sụp xuống, hãy nâng người lên lại Hãy mở rộng lồng ngực

Tư thế ngồi thiền tốt – một tư thế cho phép chúng ta thư giãn, ổn định trong thân thể đòi hỏi lưu ý sáu điểm: chỗ ngồi, bàn tay, thân trên, mắt, khuôn mặt và chân

-CHỖ NGỒI

Để bắt đầu, hãy có một điềm tựa dễ chịu, ổn định Đôi lúc, tôi gọi nó là một cái đáybằng, nhưng căn bản nó chỉ là một điểm tựa ổn định Mọi người ngồi trên những thứ khácnhau: một số người ngồi trên nền đất bằng, một số ngồi trên gomden, một số ngồi trên zafu,một số trên ghế Mỗi chúng ta cần tìm ra cách riêng để có được cảm giác cân bằng này Mỗingười cần tìm ra một điểm tựa tốt