van hoc chau a su thi an do

Đây cũng chính là biến cố lịch sử quan trọng nhất, liên quan tới sự tổn vong của các bộ lạc, các tộc người, các cộng đồng dân cư thời cổ đại.. Các dân tộc Ấn Độ để lại cho kho tàng văn h

CHƯƠNG I : Giới thiệu về sử thi Mahabharata và Ramayamana

1 1 Khái niệm

Sử thi, còn gọi là anh hùng ca – là những bài ca lịch sử, bài ca ca ngợi các anh hùng,, nó gắn liền với những sự kiện đặc biệt của lịch sử dân tộc trong một thời kì nhất định Các sự kiện quan trọng, có ý nghĩa sống còn đối với lịch sử các dân tộc là đối tượng của anh hùng

ca

Sử thi là sản phẩm tinh thần của một thòi kì lịch sử đặc biệt: thời kì chuyển giao lịch sử, thời kì bước ngoặt ở đó nhân loại chia tay với quá khứ dã man dể bước vào thời đại văn minh Đây cũng là bước ngoặt lịch sử tất yếu gắn liền với sự tan rã của chế độ công xã nguyên thuỷ và sự ra đời của Nhà nước chiếm hữu nô lệ ở thời kì này, chiến tranh diễn ra liên miên Chiến tranh giữa các bộ lạc thời cổ đại, ngoài

ý nghĩa là một phương thức tăng trưởng kinh tế, còn là một hình thức phá vỡ tính chất nhỏ bé của các bộ lạc, thị tộc riêng rẽ để tạo ra một hình thức liên kết ở cộng đồng mới với một quy mô mới, lớn lao hơn Tuy nhiên tính chất của các cuộc chiến tranh bộ lạc này lại rất khó minh định Không thể kết luận đó là chiến tranh chính nghĩa hay chiến tranh phi nghĩa Bởi lẽ đây là cuộc chiến tranh giữa “bộ lạc

chúng ta” với “bộ lạc chúng nó” Đây cũng chính là biến cố lịch sử quan trọng nhất, liên quan tới sự tổn vong của các bộ lạc, các tộc người, các cộng đồng dân cư thời cổ đại Sứ thi tái hiện g các biến cố lịch sử mang tính đột biến trọng đại ấy Từ đó, sử thi trở thành bài thơ lịch sử, trớ thành tác phẩm tự sự bằng thơ kể lại quá trình hình thành của đất nước, của dân tộc, của cộng đồng

Yếu tố tự sự ra đời trong xã hội chưa có giai cấp và trở thành phương thức phán ánh các mặt của xã hội này Đề tài của sử thi là các quan hệ thị tộc, là các cuộc chiến tranh bộ lạc Sử thi tái hiện các cuộc chiến tranh giành giật dát dai giữa các bộ lạc Sư thi cũng sử dụng đề tài tranh chiếm người đẹp – cuộc chiến tranh giành phụ nữ – vốn rất phổ biến trong thời cổ đại Khi phan ánh các sự kiện, biến cố ấy, sử thi, qua các hình tượng mà nó xây dựng được, đã tạo ra khả năng khái quát cao các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống thời xa xưa

Đồng thời khi phản ánh các hiến cố trọn (đại liên quan tới lịch sử dân tộc ấy, sử thi thể hiện tập trung tính chất cộng đồng, sử thi trở thành tiếng nói dặc biệt của cộng đồng Sử thi miêu tả và đánh giá hiện thực trên lập trường của cộng đồng, của dân tộc Cụ thể là thông qua các hình tượng mà sứ thi xây dựng với đặc điểm là chưa miêu tả

rõ nét cá tính nhăn vật, sử thi tập trung ca ngợi phẩm chất anh hùng của các nhăn vật, sứ thi xây dựng lí tưởng vê cái chung, về cái cộng đồng, lí tưởng vê chủ nghĩa anh hùng tập thể sử thi ca ngợi tinh thẩn dấu tranh cho công lí, cho lợi ích toàn dân, lợi ích tập thể Xét từ phương diện này, sứ thi có tác dụng giáo dục dạo đức và bồi dưỡng lí tưởng anh hùng tập thể Điều này gắn liền với tính chất dặc biệt của các cuộc chiến tranh bộ lạc của thời đại lịch sử này

1 2 Nguồn gốc sử thi Ấn Độ

Sau Thần Thoại xưa nhất của văn học Âns Độ , tiếp đến giai đoạn

Sử Thi Sử Thi ra đời trên cơ sở xã hội Ấn Độ đã phát triển qua chế

độ phong kiến nhiều vương quốc đã được hình thành , Sử Thi là bức tranh sinh động phản ánh dời sống tư tưởng của nhân dân Ấn Độ qua

những cuộc xung đột vũ trang của các vương quốc , giữa những

chủng tộc sống trên đất Ấn Độ Sử thi còn là bài ca vĩ đại ca ngợi những chiến công hiển hách , khí phách hào hùng của các anh hùng ,

lí tưởng mà nhân dân Ấn Độ cổ xưa ngưỡng mộ và tôn thờ

Các dân tộc Ấn Độ để lại cho kho tàng văn học Ấn Độ , những bản anh hùng ca viết bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau Trong đó

Mahabharata và Ramayana được viết bằng tiếng sanskrit mang tầm

cỡ to lớn và sâu sắc nhất , chúng trở thành tài sản tinh thần vô giá của

nhân dân Ấn Độ Mahabharata được gọi là thể loại sử thi cổ điiển đích thực , còn Ramayana là sử thi văn chương ( Kavia) Hai bộ sử

thi này đã mở ra thời đại hoàn kim trong lịch sử văn học Ấn Độ

Xã hội Ấn Độ đã phát triển qua chế độ quân chủ phong kiến Nhiều vương quốc được hình thành (xung đột, chiến tranh tranh giành lãnh thổ…)

NỘI DUNG KHÁI QUÁT CỦA SỬ THI ẤN ĐỘ:

Là bức tranh sinh động phản ánh đời sống của nhân dân Ấn Độ

(xung đột vũ trang, xung đột chủng tộc, truyền thống, văn hóa, tôn giáo, sinh hoạt, lao động) Là bài ca ca ngợi chiến công hiển hách của người anh hùng lí tưởng ( khí phách, anh dũng, hào hùng,…)

NGÔN NGỮ VIẾT:

Các tác phẩm của Ấn Độ được viết bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau Trong số đó Ramayana và Mahabharata được viết bằng tiếng Sanskrit PHÂN LOẠI SỬ THI:

Mahabharata là sử thi cổ điển đích thực Ramayana là loại sử thi văn chương

1.3 Các đặc trưng của sử thi Ấn Độ

1.3.1 Tính quy mô đồ sộ

Trên thế giới ít có bộ sử thi nào có quy mô đồ sộ như hai bộ sử thi

mahabharata và ramayata của Ấn Độ Mahabharata dài 22 vạn câu , gấp 7 lần Iliat và Ôlixê của Hi Lạp cộng lại , Ramayana dài 5 vạn câu.

Có được tính quy mô đồ sộ như vậy , trước hết là người Ấn Độ có thói quen suy nghĩ triền miên , giàu óc tưởng tượng Hai nữa là Ấn

Độ rộng lớn , nhiều truyền thuyết , có nhiều huyền thoại Các nghệ nhân kể chuyện thường sưu tập các truyện lan truyền trong các địa phương xâu chuỗi lại làm cho nội dung thêm phong phú và được kéo

dài Mahabharata và Ramayana có sức khái quát rộng lớn và bối cảnh hoành tráng Mahabharata được xem như “ cuốn bách khoa

toàn thư’’ Người Ấn Độ đã nói : “ cái gì có trên Ấn Độ đều có trong

Mahabharata , cái gì không có trong đó cũng không thấy có trên đất

Ấn Độ ”

1.3.2 Tính giáo huấn sâu đậm

Sử thi của dân tộc nào cũng mang tính giáo huấn , nó là

“cuốn sách giáo khoa” về đạo đức , luân lí của dân tộc Sử thi Ấn Độ mang đậm tính chất này hơn sử thi các nước khác

Mahabharata và Ramayana đều đề cao lí tưởng đạo đức và

bổn phận của Ksatrya hướng con người vào điều thiện chống cái ác , sống theo đạo lí công bằng , bác ái ( Dharma ) Người Ấn Độ xem hai

bộ sử thi này như Kinh thánh cứu rỗi linh hồn và khuyên răn con người tu luyện Họ cho rằng “ Chừng nào sông chưa cạn , đá chưa mòn thì Ramayana còn làm say mê lòng người và cứu họ thoát khỏi vòng tội lỗi ” Còn Krixna Dvaipayana , tác giả của bộ sử thi

Mahabharata nói rằng : “ Những ai đã nghe sử thi này thì moi tội lỗi

đã phạm trong hành động , ý nghĩa và lời nói đều được tẩy rửa “ Có đặc trưng trên là do Ấn Độ có nhiều tôn giáo Dân tộc Ấn Độ làDân tộc mộ đạo , giáo lí các tôn giáo được phản ánh khá sâu sắc trong các

bộ sử thi Điều này làm cho chất giáo huấn , kinh lễ thêm sâu đậm trong sử thi

1.3.3 Tính xung đột gay gắt về đạo lí

Sử thi Mahabharata và Ramayana không coi trọng miêu tả

chiến tranh mà chú trọng miêu tả sự xung đột giữa cái thiện và cái ác , giữa đạo lí và phi đạo lí ( Dharma và Adharma ) Nếu có xung đột với nhau , trước tiên phải hòa giải , nếu không thành mới tiến hành chiến tranh Điều luật của chiến tranh là phải đảm bảo lẽ công bằng , mang tính nhân đạo Mục đích cuối cùng của chiến tranh là hòa hợp , hòa bình đó là tinh thần của Ấn Độ

1.3.4 Tính đa dạng của hệ thống nhân vật

Nhân vật trong sử thi Ấn Độ rất phong phú và đa dạng : người anh hùng , đạo sĩ , người phụ nữ thần thánh , ma quỷ , quái vật Phần lớn các nhân vật đã xuất hiện trong thần thoại , truyền thuyết như Rama , Sita , Hanuman chẳng hạn

Nhân vật thường biến dạng , hóa thân nữa thần , nữa người

Nhân vật thường xuất thân từ thần linh , con vật thường mang cốt cách người Dặc điểm này bắt nguồn từ quan niệm nghiệp báo (Karma ) , luân hồi tái sinh (Samsara ) có trong tôn giáo Ấn Độ Nếu người anh hùng trong sử thi Hi Lạp được ca ngợi về sức mạnh của trí tuệ , lòng dũng cảm , là con người toàn vẹn thì người anh hùng trong

sử thi Ấn Độ được ca ngợi về sức mạnh của đạo đức , của lòng từ thiện Đó là mẫu người “ tài cao đức trọng ”

1.4 Thi pháp sử thi Ấn Độ

a Hiện thực và tưởng tượng trong sử thi

Hiện thực và tưởng tượng trong sử thi thần thoại tương ứng với tính chất của mối quan hệ giữa hiện thực và tưởng tượng trong thể loại thần thoại và truyền thuyết suy nguyên Theo Meletinsky thì

“Nguồn gốc chủ yếu của việc hình thành các sử thi cổ đại là các cổ tích tráng ca (truyền thuyết anh hùng – LĐL) và đặc biệt là huyền thoại và truyện cổ tích nói về các bậc thuỷ tổ -anh hùng văn hoá-nhân vật trung tâm của văn học dân gian thời nguyên thuỷ” Hiện thực trong sử thi anh hùng là hiện thực lịch sử bộ lạc và các cuộc chiến tranh giành đất đai và người đẹp của các thủ lĩnh bộ lạc Meletinsky viết tiếp: “Khi chuyển từ huyền thoại sang sử thi anh hùng, nổi lên bình diện thứ nhất là những mối quan hệ của các bộ lạc và các quốc gia cổ đại …Các truyền thuyết thực ra là có tính lịch sử vẫn là ngọn nguồn thứ yếu của sự phát triển sử thi, ở mức độ nhất định, chúng tồn tại bên cạnh nhau và hầu như không hoà lẫn vào nhau”

Sự tưởng tượng trong sử thi thần thoại thể hiện trong sự lý giải về nguồn gốc vũ trụ và con người, thần thánh hoá các nhân vật khai sáng Ước mơ trong sử thi anh hùng là sự thần tượng hoá nhân vật thủ lĩnh bộ lạc về tài năng của họ, cấp cho họ những phẩm chất tuyệt hảo

mà người thường không có Tài năng của nhân vật anh hùng một phần

là chính bản thân những nhân vật xuất chúng trong lịch sử bộ lạc

nhưng phần khác là sự khái quát hoá, lý tưởng hoá những tài năng của nhiều người anh hùng thời đó, tập trung lại cho một người, người anh hùng thành nhân vật điển hình, lý tưởng tuyệt vời cho tráng sĩ của bộ lạc, dân tộc

b Cốt truyện của sử thi

Cốt truyện đa dạng, phức tạp hơn cốt truyện thần thoại và truyền thuyết Nó là dạng cốt truyện kết hợp giữa thần thoại và truyền thuyết nên có hai cách xây dựng cốt truyện Cách xây dựng theo cốt truyện thần thoại là bao quanh nhân vật thần, lý giải nguồn gốc dân tộc và cách xây dựng cốt truyện truyền thuyết là bao quanh nhân vật anh hùng Cách xây dựng cốt truyện sử thi anh hùng có điểm giống cách xây dựng cốt truyện truyền thuyết, chỉ khác nhau mức độ, phạm vi và quy mô

c Đặc trưng nhân vật sử thi

Nhân vật trung tâm của sử thi là nhân vật anh hùng: Anh hùng văn hóa và anh hùng chiến trận So với thần thoại và truyền thuyết, nhân vật sử thi có nhiều lớp người, nhiều thế hệ

d Đặc trưng ngôn ngữ thể loại sử thi

Ngôn ngữ sử thi thể hiện sinh động của ngôn ngữ kể chuyện

g Không gian sử thi

Không gian sử thi có hai dạng: Không gian của sử thi thần thoại mang đặc điểm của không gian thần thoại và truyền thuyết suy

nguyên Không gian sử thi anh hùng có cả không gian truyền thuyết anh hùng và không gian cổ tích thần kì Đó là không gian cộng đồng, không gian bao gồm tất cả mọi khía cạnh: không gian thiên nhiên, không gian xã hội Không gian thiên nhiên là núi non, sông ngòi, cây

cỏ, chim chóc, thú vật, sản vật Không gian xã hội là bản làng, sinh hoạt lao động sản xuất và chiến đấu Không gian sử thi có chiều sâu

và chiều rộng Chiều sâu không gian kéo dài từ quá khứ đến hiện tại,

trải qua nhiều loại hình xã hội từ hồng hoang đến công xã nguyên thủy rồi công xã thị tộc, tiếp cuối cùng là xã hội phụ quyền Chiều rộng là không gian bao quát từ làng quê đến bộ lạc, từ nông thôn đến núi rừng, từ mặt đất đến bầu trời, từ cảnh người đến cảnh vật và cảnh trời

h, Thời gian sử thi

Thời gian sử thi là thời gian kéo dài nhiều triều đại, nhiều biến

cố Đó là thời gian lịch sử một dân tộc, bộ lạc, thời gian lịch sử của một dòng họ, một chế độ Trong suốt thời gian dài có những khoảng thời gian ngắn tương ứng với từng thời kỳ, từng cuộc đời, từng số phận con người Có khoảng thời gian xác định như thời gian của cuộc đời nhân vật nhưng cũng có khoảng thời gian không xác định đó là thời gian thời kỳ hồng hoang, thời kỳ hình thành dân tộc Như vậy là

ở sử thi có hai loại thời gian: thời gian thần thoại là thời gian không xác định và thời gian truyền thuyết là thời gian xác định, tất cả đều là thời gian quá khứ

1.5 Nguồn gốc sử thi Mahabharata và Ramayana

1.5.1 Nguồn gốc sử thi Mahabharata

Mahabharata là một trong hai cuốn sử thi tiếng Phạn ( shankrit )

Ấn Độ cổ Cái tên Mahabharata có thể được dịch thành :Bharth (vĩ

đại ) mang nghĩa Ấn Độ Vĩ Đại hay còn được hiểu là “ Câu chuyện vĩ đại về triều vua Bharath ”

Theo truyền thuyết cuốn Mahabharata được coi là tác phẩm

của Vyasa , cũng là một trong những ông tổ của các nhân vật trong

sử thi ( Vyasa có nghĩa là sưu tập ) Vyasa đã thức dậy bình minh suốt ba năm ròng để hoàn thành tác phẩm tuyệt diệu này Cũng theo

một truyền thuyết khác , sử thi Mahabharata ra đời khi đạo sĩ Vyasa

theo lệnh của thần sáng tạo Brahma suốt ba năm ròng đọc cho thần Chữ viết dùng ngà viết lại tác phẩm vĩ đại dược hình thành trong tâm trí ông Với độ dài đáng kinh ngạc , những nghiên cứu ngữ văn về cuốn sử thi có một lịch sử dài làm sáng tỏ những đầu mối về sự phát triển và những lớp ngữ nghĩa Tuy còn nhiều tranh cãi , có thể kết luận câu chuyện được lưu truyền từ thế kỉ V TCN về sau được bổ sung liên tiếp , nhiều người ghi chép , chỉnh biến cho mãi đến thế kỉ V sau CN vào triều đại Gupta ( 320-530 )

Nguyên bản lúc đầu có lúc lên đến hàng vạn câu thơ nhưng đến nay chỉ sưu tầm được 110.000 Slooka ( câu thơ đôi ) gồm 22 vạn dòng , dài bằng 7 lần 2 tác phẩm Ôđixê và Iliatcủa Hi Lạp cộng lại

Bản viết bằng tiếng Xăngcơrit đầu tiên được in ra ở Cancuta vào 1834 Bản dịch ra tiếng Anh đầu tiên là bản của Pratopchandra Roy in năm 1883 Bản dịch ra tiếng Việt đầu tiênhiện nay là dự vào bản tóm tắt cốt truyện bằng Anhvăn của C Rajagopalachari

1.5.2 Nguồn gốc sử thi Rayamana

Theo phỏng đoán của nhiều nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ , sử thi Ramayana được truyền tụng từ thế kỉ III-II trước CN Trong khoảng thời gian nghìn năm đã có biết bao nhiêu thi sĩ vô danh ghi chép , gọt dũa , thêm bớt và làm cho tác phẩm trở thành tuyệt tác

Theo truyền thuyết truyền lại của ngườu làm thơ sớm nhất là

Vanmiki , được người Ấn Độ coi là nhà thơ đầu tiên ( Adikavi ) trong văn học Ấn Độ Cuộc đời của Vanmiki được kể như sau :

Ông sống vào khoảng thế kỉ V trước CN , xuất thân trong một gia đình đẳng cấp Bàlamôn , bị cha mẹ ruồng bỏ , phải trốn vào rừng sâu làm nghề trộm cướp Trong lúc sa chân vào con đường tội lỗi thì gặp Narada đến khuyên răn cải tà quy chính và bày vẽ cho ông phép tu

hành Vanmiki vâng lời làm theo Ngày ngày ông ngồi yên lặng trong rừng sâu tu luyện Sau một thời gian đắc đạo ông được tôn làm đạo sĩ Vanmiki vốn là người thông minh có trí nhớ kì lạ , ăn nói lưu loát , xuất khẩu thành thơ Nhờ biệt tài đó mà thần Narada kể cho Vanmiki nghe về kì tích của hoàng tử Rama Sau khi đã nhập tâm câu chuyện ông đem kể cho các môn đệ của ông nghe bằng những vần thơ tuyệt diệu của mình Từ đó những nghệ nhân hát rong đem truyện thơ Vanmiki đem kể khắp làng xóm , phố phường ở Ấn Độ