Thông tin y tế và quản lý thông tin y tế

TỔNG QUAN LÝ THUYẾTHiện nay, hệ thống thông tin y tế Việt Nam với chức năng chính là thu thập, tổng hợp, phân tích, trao đổi, công bố và sử dụng thông tin, bao gồm 6 thành phần chính: ng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA Y

BÀI THU HOẠCH MODULE QUẢN LÝ BỆNH VIỆN

THÔNG TIN Y TẾ VÀ QUẢN LÝ THÔNG TIN Y TẾ

NGUYỄN BẢO LỤC MSSV: 125272059

Tp HCM, 07/2017

i

LỜI CẢM ƠN

Trên con thuyền tri thức, Thầy đã dìu dắt chúng em, hướng chúng em tới những trithức, sự đổi mới, cách tân lại tầm nhìn trong thời đại ngày nay Và trong suốt thời gian từkhi bắt đầu học module Quản lý bệnh viện – Kinh tế Y tế tại trường đến nay, em và cácbạn đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô Với lòng biết ơn sâusắc nhất, em xin gửi đến “người truyền lửa” - Thầy Nguyễn Thế Dũng, Trưởng ban điềuphối Module cùng quý Thầy Cô thỉnh giảng đã hết lòng truyền đạt tri thức quý báu và tâmhuyết của mình cho chúng em trong suốt thời gian học tập module Nếu không có nhữnglời hướng dẫn, dạy bảo của các Thầy Cô thì bài thu hoạch này của em khó lòng hoàn thiệnmột cách trọn vẹn được

Một lần nữa, em xin chân thành cảm ơn Thầy Cô Bài thu hoạch của em được thựchiện trong khoảng thời gian gần 2 tuần Bước đầu tìm hiểu và soạn thảo văn bản khoahọc, em còn gặp nhiều hạn chế và bỡ ngỡ Do vậy, không tránh khỏi những thiếu sót

Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của quý Thầy Cô để kiếnthức của em trong lĩnh vực này được hoàn thiện hơn Từ đó em cũng học thêm đượcnhiều kinh nghiệm, làm tiền đề cho việc hoàn thành khóa luận tốt nghiệp trong năm họccuối cùng sắp tới Cuối cùng, em xin kính chúc quý Thầy Cô luôn dồi dào sức khỏe vàthành công trong sự nghiệp trồng người cao quý

Em xin chân thành cảm ơn!

và tồn tại của mạng lưới thông tin y tế Và cuối cùng là tổng hợp lại và đưa giải pháp, kiến nghị giúp giải quyết những vấn đề còn tồn đọng giúp thúc đẩy sự phát triển của ngành y tế Việt Nam.

ii

CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU

Trong xã hội ngày nay, thông tin là một phần không thể thiếu Nó là phương tiện truyền tải tin tức, mang đến cho con người sự hiểu biết bằng nhiều cách khác nhau: đọc báo, nghe đài, xem truyền hình, truyền miệng…Và thông tin giúp làm tăng hiểu biết của con người, là nguồn gốc của nhận thức và là cơ sở của mọi quyết định Thông tin lần đầu tiên xuất hiện trong Hiến pháp Việt Nam năm 1992 tại điều 69 Điều này trong Hiến phápnăm 2013 không những được tái khẳng định tại điều 25 mà sự chỉnh lý cụ thể hơn, với têngọi “quyền tiếp cận thông tin”

Làm chủ được thông tin là làm chủ được mọi lĩnh vực đời sống Trong lĩnh vực y

tế cũng vậy, thông tin được cung cấp đầy đủ, kịp thời và chính xác sẽ giúp cho việc ra quyết định và hành động đúng, hiệu quả Thông tin có chất lượng không chỉ phục vụ cho công tác hoạch định chính sách, quản lý, điều hành, nghiên cứu khoa học, nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ y tế mà còn có tác dụng tuyên truyền để người dân biểt cách phòng chống những bệnh nguy hiểm cũng như chăm sóc sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng

Bài viết này nhằm đánh giá thực trạng hệ thống thông tin y tế, những vấn đề ưu tiên cần giải quyết cùng với khuyến nghị các giải pháp nhằm phát triển hệ thống thông tin

y tế, đáp ứng nhu cầu đổi mới và tăng cường hệ thống y tế Việt Nam

CHƯƠNG 2 TỔNG QUAN LÝ THUYẾT

Hiện nay, hệ thống thông tin y tế Việt Nam với chức năng chính là thu thập, tổng hợp, phân tích, trao đổi, công bố và sử dụng thông tin, bao gồm 6 thành phần chính: nguồn lực, các chỉ tiêu thống kê, nguồn số liệu, quản lý số liệu, các sản phẩm thông tin, phổ biến và sử dụng số liệu

Nguồn lực cho hệ thống thông tin bao gồm: các chính sách về thông tin; nguồn

lực về tài chính;nguồn nhân lực; cơ sở hạ tầng; điều phối và chỉ đạo

Các chỉ tiêu thống kê (chỉ số) được chia làm 3 nhóm chính: chỉ số về các yếu tố

ảnh hưởng đến sức khỏe; chỉ số về hoạt động của hệ thống y tế; chỉ số về tình hình sức khỏe nhân dân Bộ chỉ số phải được phân cấp phù hợp với mỗi tuyến Các chỉ số được chọn phải đáng tin cậy, có độ nhạy, có khả năng lượng giá/đo lường và những chỉ số đó phải hợp lý, có ích cho việc đưa ra quyết định ở các tuyến thu thập số liệu hoặc ở tuyến cao hơn

Các nguồn số liệu trong hệ thống thông tin y tế rất đa dạng bao gồm cả điều tra

chọn mẫu, hệ thống đăng ký hộ tịch, hồ sơ cá nhân, hệ thống hành chính và hệ thống quản

lý nguồn lực Lưu ý rằng nhiều nguồn số liệu không phải do ngành y tế, mà do ngành khác thu thập, như ngành thống kê (tổng điều tra và các điều tra chọn mẫu), ngành tư pháp (đăng ký hộ tịch), và các ngành khác (ví dụ thông tin hành chính về số tai nạn giao thông )

Quản lý số liệu gồm một loạt các quy trình phục vụ việc lưu trữ, mã hóa, chuyển

tải (luồng thông tin), bảo đảm chất lượng, tổng hợp, phân tích và phổ biến số liệu Số liệu chính xác và đầy đủ là điều kiện quan trọng nhất của quản lý số liệu Số liệu cần được phân tích và trình bày hợp lý, bao gồm tính toán các chỉ số và chuẩn bị các bảng, biểu và

sơ đồ Cuối cùng, số liệu phải có sẵn cho tất cả những người có nhu cầu sử dụng chúng

Nguồn lực cho

hệ thống thông tin

Nguồn lực cho

Các sản phẩm thông tin Các nguồn số liệu Phổ biến và sử dụng Phổ biến và sử dụng số liệu số liệu

KHOA Y DHQG TPHCM

Thông tin y tế và quản lý thông tin y tế

Sản phẩm thông tin là kết quả của thu thập, xử lý và phân tích thông tin Sản

phẩm thông tin ở dạng số liệu mới chỉ là sản phẩm thô Bản thân số liệu chỉ có giá trị cao khi chúngđược làm sạch, được kiểm soát và phân tích và trở thành thông tin Các thông tin sẽ có giá trị cao hơn khi được lồng với các thông tin khác để đánh giá dưới dạng các vấn đề mà hệ thống y tế đang phải đối mặt Việc tổng hợp bằng chứng cần được tuyên truyền và phổ biến đến những người chịu trách nhiệm ra quyết định

Phổ biến và sử dụng số liệu Chức năng quan trọng của hệ thống thông tin y tế là

kết nối việc sản xuất số liệu với sử dụng số liệu Phổ biến thông tin là hết sức quan trọng nhằm đảm bảo các nhóm đối tượng tiếp cận thông tin một cách dễ dàng và thuận tiện Cácđối tượng sử dụng bao gồm những người cung cấp dịch vụ, những người quản lý, lập kế hoạch, hoạch định chính sách, những nhà đầu tư và cả cộng đồng

3

CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG

3.1 Chính sách về thông tin y tế

Xuất phát từ tầm quan trọng của thông tin trong hoạch định chính sách và quản lý, điều hành, Quốc hội, Chính phủ và Bộ Y tế rất quan tâm xây dựng và tăng cường hệ thống thông tin nói chung và hệ thống thông tin y tế nói riêng Một loạt chính sách liên quan đến công tác thông tin đã được ban hành, như:

Luật Thống kê số 04/2003/QH11 đã được ban hành nhằm nâng cao hiệu quả công

tác thống kê, đảm bảo thông tin thống kê trung thực, khách quan, chính xác, đầy đủ, kịp thời phục vụ các cơ quan nhà nước trong việc đánh giá, dự báo tình hình, hoạch định chiến lược, chính sách, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội và đáp ứng nhu cầu thông tin thống kê của các tổ chức, cá nhân; tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước về công tác thống kê Luật Thống kê là cơ sở cho việc xây dựng và ban hành một loạt chính sách liên quan đến thông tin thống kê Năm 2004 Nghị định 40/2004/NĐ-CP được ban hành để hướng dẫn thực hiện Luật

Quy chế thống kê y tế, được ban hành theo Quyết định số 379/2002/QĐ-BYT của

Bộ trưởng Bộ Y tế, là cơ sở pháp lý cho việc thu thập và xử lý thông tin thống kê y tế, đồng thời quy định chức năng nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ sở y tế trong cả nước trong việc thực hiện chế độ ghi chép và báo cáo; tăng cường trách nhiệm của cán bộ quản

lý và cán bộ tham gia hệ thống thông tin thống kê y tế

Ngoài các quy định chung theo Luật Thống kê và Nghị định 40/2004/NĐ-CP, còn

có một số quy định riêng về nguồn lực thống kê, quản lý nhà nước về thống kê y tế Năm

2009, Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số 45/2009/QĐ-TTg về chế độ phụ cấp ưu

đãi theo nghề đối với cán bộ, công chức làm công tác thống kê áp dụng đối với thống kê

viên từ trung cấp trở lên với mức phụ cấp thêm từ 10% đến 25% Nghị định số

14/2005/NĐ-CP ngày 04/2/2005 của Chính phủ về xử phạt hành vi vi phạm hành chính

trong lĩnh vực thống kê, nhằm tăng cường trách nhiệm của các cấp, các ngành và người làm công tác thông tin thống kê trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin

Liên quan đến các chỉ tiêu thống kê, ngày 02/6/2010, Thủ tướng Chính phủ ra

Quyết định số 43/2010/QĐ-TTg, về việc ban hành Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia mới để thay thế Hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia năm 2005, trong đó quy định và phâncông thu thập, tính toán chỉ tiêu của các bộ ngành Trong lĩnh vực y tế có Quyết định số 40/2006/QĐ-BYT ngày 25/12/2006 của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê y tế, thống nhất khái niệm, phương pháp thu thập, tính toán, nâng cao chất lượngcủa số liệu và tăng cường sử dụng số liệu trong phân tích đánh giá và hoạch định chính sách

KHOA Y DHQG TPHCM

Thông tin y tế và quản lý thông tin y tế

5

Về các nguồn thông tin cho ngành y tế, Quyết định của Bộ trưởng về việc ban

hành hệ thống biểu mẫu, số sách được xây dựng từ những năm 1960 và đã được điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp với từng giai đoạn đổi mới của đất nước vào các năm 1977,

1992, 2001-2002, và biểu mẫu ban hành gần đây năm 2009, sau khi bộ chỉ tiêu thống kê quốc gia và bộ chỉ tiêu thống kê y tế được ban hành Đối với bệnh truyền nhiễm, Bộ Y tế

đã ban hành quy chế thông tin báo cáo các bệnh truyền nhiễm, phục vụ kiểm soát và khống chế các bệnh dịch, lây và rất nhiều văn bản liên quan khác theo Quyết định số 4880/2002/QĐ-BYT Ngoài nguồn thông tin thu thập thường quy từ các cơ sở y tế, còn cócác cuộc điều tra quốc gia về mức sống dân cư và y tế, các cuộc điều tra, nghiên cứu nhỏ

do các Chương trình mục tiêu quốc gia, các đơn vị, địa phương cũng cung cấp nhiều thông tin quan trọng cho ngành y tế

Nhiều văn bản chính sách về phát triển công nghệ thông tin trong quản lý, xử lý số liệu và điều hành các hoạt động kinh tế-xã hội đã được ban hành, như Chỉ thị 58/CT-TW năm 2000 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin; LuậtCông nghệ thông tin; Luật Giao dịch điện tử; Nghị định 64/2007/NĐ-CP của Chính phủ

về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động của cơ quan nhà nước; Quyết định

số 246/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược phát triển công nghệ thông tin và truyền thông Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 Trong ngành y tế, các quyết định của Bộ trưởng Bộ Y tế cũng thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin trong hệ thống thông tin y tế, như: Quyết định số 1833/2002/QĐ-BYT về ban hành phần mềm quản lý y tế cơ sở; Quyết định ban hành phần mềm thống kê bệnh viện (Medisoft)

Quyết định số 5573/2006/QĐ-BYT về tiêu chí phần mềm quản lý bệnh viện

3.2 Những tiến bộ và kết quả

3.2.1 Tổ chức và nhân lực để thực hiện công tác thống kê y tế

Hệ thống thông tin thống kê tổng hợp do Vụ Kế hoạch- Tài chính làm đầu mối chỉ đạo và thực hiện Trước năm 2008, Vụ Kế hoạch-Tài chính của Bộ Y tế có Tổ Thông tin thống kê Thực hiện Quyết định số 44/2008/QĐ-BYT, ngày 30/12/2008, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Vụ Kế hoạch-Tài chính thuộc Bộ Y tế,

Tổ Thông tin thống kê được chuyển thành Phòng Thống kê y tế thuộc Vụ Kế hoạch-Tài chính

Trong lĩnh vực KCB có thông tin hành chính về các cơ sở KCB công và tư nhân, và điều tra bệnh viện hằng năm; xây dựng cơ sở dữ liệu để giám sát, theo dõi cấp chứng chỉ hành nghề, quản lý thực hiện đào tạo cập nhật kiến thức và sai sót chuyên môn trong quá trình thực hiện Luật Khám bệnh, chữa bệnh với sự hỗ trợ của chương trình phát triển nhân lực

y tế của ADB

Các viện nghiên cứu trong ngành cũng như nhiều cơ quan ngoài ngành y tế cũng tiến hành thu thập thông tin, nghiên cứu về sức khỏe, yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe, khả

KHOA Y DHQG TPHCM

Thông tin y tế và quản lý thông tin y tế

năng tiếp cận các dịch vụ y tế, Tổng cục Thống kê hằng năm thu thập thông tin từ hệ thống báo cáo, và từ các cuộc điều tra liên quan đến sức khỏe, dân số, yếu tố ảnh hưởng tới sức khỏe và dịch vụ y tế Bộ Tài chính giám sát phân bổ ngân sách nhà nước cho ngành y tế và thông tin được Bộ Y tế phối hợp với Tổ chức Y tế Thế giới để thường xuyên xây dựng Tài khoản Y tế Quốc gia

Trung tâm Truyền thông- Giáo dục sức khỏe trung ương và mạng lưới tại tất cả 64 tỉnh/thành phố có vai trò quan trọng trong cấp thông tin để tăng hiểu biết của người

dân,chính quyền, người sử dụng lao động, về chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh, nâng cao sức khỏe Vai trò của đơn vị này ngày càng quan trọng, đặc biệt đối với thông tin về các bệnh không lây nhiễm

3.2.2 Các chỉ tiêu thống kê y tế

Theo Quyết định số 43/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Hệ thống chỉ tiêuthống kê quốc gia gồm 350 chỉ tiêu, trong đó có 19 chỉ tiêu được giao cho Bộ Y tế chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp Các chỉ tiêu này sẽ là căn cứ để Bộ Y tế ban hành hệ thống chỉ tiêu thống kê y tế trong thời gian tới Ngoài ra còn có nhiều chỉ số về dân số, tài chính công, bảo hiểm y tế, y tế công cộng do Tổng cục Thống kê, Cơ quan Bảo hiểm xã hội, Bộ Tài chính, chịu trách nhiệm thu thập, tổng hợp

3.2.3 Các nguồn thông tin

Ở Việt Nam, các nguồn thông tin nêu trong Bảng 16 được xây dựng và hoạt động thường xuyên Mỗi 10 năm có Tổng điều tra dân số, mỗi năm có Điều tra Biến động dân

số và KHHGĐ, định kỳ 2 năm một lần có Khảo sát Mức sống dân cư, và vài năm một lần

có điều tra Điều tra Nhân khẩu học và Sức khỏe (DHS), Điều tra đánh giá các mục tiêu vềtrẻ em và phụ nữ Việt Nam (MICS), Điều tra Quốc gia về Vị thành niên và Thanh niên Việt nam (SAVY) Ngoài ra, ngành tư pháp thực hiện chứng nhận sinh và tử vong trong

hệ thống hộ tịch Quy chế hồ sơ bệnh án được thực hiện ở các bệnh viện

Hệ thống thông tin thống kê y tế đã bao phủ toàn quốc, gắn với mạng lưới cung cấp dịch vụ y tế, và sổ ghi chép khám chữa bệnh được thực hiện ở các phòng khám ngoại trú gồm cả trạm y tế xã Hệ thống chỉ tiêu, sổ sách, biểu mẫu được xây dựng và ban hành

đã giúp cho việc thu thập và báo cáo thống kê định kỳ đi dần vào nền nếp Những quy định hiện hành về công tác thông tin thống kê y tế đã có tác dụng làm cho hệ thống hoạt động đồng bộ hơn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu cung cấp thông tin cho công tác quản lý y

tế ở tất cả các tuyến

Các tiểu hệ thống thông tin của các lĩnh vực, các chương trình y tế quốc gia cũng

đã xây dựng hệ thống sổ sách, thống kê báo cáo định kỳ thường xuyên, cung cấp được những thông tin đáp ứng nhu cầu quản lý và điều hành hoạt động của các lĩnh vực, các chương trình y tế quốc gia

7

3.2.4 Quản lý số liệu

Những phương tiện chuyển tải thông tin và thiết bị tính toán đã được nhà nước đặcbiệt quan tâm Hiện nay 100% trạm y tế xã thuộc các tỉnh đồng bằng, trung du và 80 đến 85% trạm y tế xã thuộc các tỉnh miền núi đã có điện thoại Đây là điều kiện thuận tiện choviệc thông báo tình hình dịch bệnh và những vấn đề đang ảnh hưởng đến sức khỏe của cộng đồng Các đơn vị thống kê tin học của Bộ Y tế, các Sở Y tế và các viện, bệnh viện trung ương, bệnh viện tỉnh đều được trang bị máy tính, internet Mạng lưới giáo dục truyền thông cũng đã được phát triển bao phủ cả nước

Hiện nay, ngành y tế bắt đầu triển khai các giải pháp viễn thông, công nghệ thông tin nhằm tăng cường chất lượng và hiệu quả trong quản lý số liệu Những tiến bộ của công nghệ tin học ngày càng được áp dụng rộng rãi trong ngành y tế, trong đó có phần mềm xử lý báo cáo số liệu thống kê y tế, phần mềm thống kê bệnh viện (Medisoft), đã làm giảm gánh nặng về nhân lực trong công tác cập nhật, xử lý và tổng hợp báo cáo cho các cơ sở y tế

Một số phần mềm đang được xây dựng và hoàn chỉnh để sử dụng rộng rãi, như phần mềmquản lý bệnh viện, phần mềm quản lý bệnh nhân Phong, Lao, tiêm chủng mở rộng, tai nạnthương tích, HIV/AIDS và phần mềm quản lý dựa trên cộng đồng (CBM),

3.2.5 Sản phẩm thông tin

Hệ thống thông tin y tế đã cung cấp các sản phẩm thông tin quan trọng Về mặt thống kê y tế, sản phẩm nổi bật là Niên giám thống kê y tế được xuất bản đều đặn, sử dụng thông tin từ báo cáo thống kê của 64 Sở Y tế tỉnh, thành phố, số liệu của các vụ, viện, Chương trình y tế quốc gia Nội dung của Niên giám thống kê y tế bao gồm các chỉ tiêu liên quan đến sức khỏe của người dân; các chỉ tiêu phản ánh tình hình đầu tư cho lĩnhvực y tế; kết quả hoạt động cung cấp dịch vụ y tế và các chỉ tiêu tác động tới sức khỏe người dân Số liệu trong Niên giám đã được phân theo tỉnh, vùng sinh thái và qua các năm, thuận tiện cho việc nghiên cứu, phân tích đánh giá

Một số tỉnh cũng đã xây dựng Niên giám phản ánh hoạt động y tế trong tỉnh Các tiểu hệ thống thông tin của các vụ, cục, viện và các chương trình y tế quốc gia cũng có những sản phẩn thông tin là các báo cáo đánh gia hằng năm Hệ thống giám sát cũng xây dựng niên giám về mắc/ chết các bệnh dịch lây phân theo tỉnh và theo thời gian

Ngoài số liệu thống kê còn có nhiều sản phẩm thông tin bổ ích để tăng hiểu biết của người dân về chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh và để cập nhật, tăng kiến thức của các cán bộ y tế, như Báo Sức khỏe và Đời sống, Báo Gia đình và xã hội và website của CHITI

và Bộ Y tế Đối với cán bộ y tế, có Tạp chí Y học thực hành, Tạp chí dược học, Thông tin

y dược, Y học Việt Nam

Các nghiên cứu, báo cáo tổng hợp thông tin được tiến hành hằng năm Tại các việnnghiên cứu, các trường đại học có các đề tài nghiên cứu cấp nhà nước, cấp bộ, cấp đơn vị,