Thuoc dieu tri sot ret

danh mục thuốc điều thị sốt rét dành cho các bạn học trung cấp dược Năm 2011: 3,3 tỉ người nguy cơ mắc bệnh. Khoảng 216 triệu người có biểu hiện lâm sàng vào 2010 (81% ở Châu Phi), 655 ngàn người chết (91% ở Châu Phi và hầu hết là trẻ em) Sốt rét vẫn còn tiếp tục ở 106 quốc gia.

THUỐC ĐIỀU TRỊ SỐT RÉT

Ths.Ds Nguyễn Hoài Nam

03/2013

DỊCH TỄ

• Năm 2011:

– 3,3 tỉ người nguy cơ mắc bệnh

– Khoảng 216 triệu người có biểu hiện lâm sàng vào 2010 (81% ở Châu Phi), 655 ngàn người chết (91% ở Châu Phi và hầu hết là trẻ em)

– Sốt rét vẫn còn tiếp tục ở 106 quốc gia

WHO

DỊCH TỄ

• Trong 8 tháng đầu năm 2012 ghi nhận 27.615 trường hợp mắc sốt rét trong đó

– 11.560 trường hợp có ký sinh trùng sốt rét (KSTSR),

– 98 trường hợp sốt rét ác tính và

– 04 trường hợp tử vong tại tỉnh Phú Yên (2), Khánh Hòa (1) và Bình Thuận (1).

– Đặc biệt số KSTSR tại tỉnh Bình Phước cao gấp trên 4 lần so với

cả khu vực miền Bắc (28 tỉnh)

– Một số tỉnh có KSTSR tăng cao: Khu vực Tây Nguyên: Đắc Lắc

(87,3%), Gia Lai (71,4%), Đắc Nông (40%), Kon Tum (27,6%); Khu vực miền Trung: Phú Yên (157%), Quảng Bình (94,8%), Quảng Trị (86%), Khánh Hòa (38,6%); Khu vực miền Bắc: Tỉnh Nghệ An tăng 72,84%

Theo báo cáo sơ kết công tác y tế 9 tháng đầu năm - BYT

CÁC LOẠI KST SỐT RÉT

• Ở Việt Nam

– P falciparum (70 – 80%)

– P vivax (20 – 30%)

– P malariae (0,2 %)

 Trung gian truyền bệnh duy nhất là muỗi Anopheles

TIẾN TRÌNH BỆNH

• Sốt lần đầu không điển hình, có hoặc không có các triệu chứng: mệt mỏi, khó chịu, đau thắt lưng, mỏi chân tay,

• Sốt điển hình sau vài ngày:

– Cơn rét kéo dài 1-2g: lạnh toàn thân, mặt xanh, mệt lả người, mạch nhanh, nhiệt độ 39 o C.

– Giai đoạn nóng kéo dài 3-4g: da nóng như lửa, mặt đỏ, sung huyết, nhức đầu nhiều nhiệt độ 40-41 o C.

– Đổ mồ hôi từ 2-4g, mồ hôi đầm đìa, nhiệt độ giảm nhanh, HA tăng trở lại, mạch chậm.

THAY ĐỔI TRÊN CƠ THỂ

• Lách to là triệu chứng điển hình cho sốt rét

– Thực bào các HC bị phá hủy

– KST kích thích gây giãn mạch, sung huyết.

• Gan: giảm albumin, cholesterol, prothrombin,

viêm gan P falciparum hay gây tổn thương gan

nhất.

• Gây viêm thận, phù, tăng huyết áp.

CHẨN ĐOÁN

• Lâm sàng:

– Tính chất sốt

– Lách to

– Vùng cư trú

• Cận lâm sàng:

– Xét nghiệm máu tìm thể phân liệt

– Miễn dịch huỳnh quang, ngưng kết hồng cầu, miễn dịch men…

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Diệt thể phân liệt trong máu:

– Thuốc thiên nhiên: quinin, artemisinin.

– Thuốc tổng hợp:

• Nhóm 1: tác động nhanh, kst khó và lâu kháng thuốc:

– Cloroquin – Amodiaquin – Mefloquin – Halofantrin

• Nhóm 2: tác động chậm, kst dễ và mau kháng thuốc:

– Proguanil – Pyrimethamin – Sulfon

– Sulfamid

• Diệt giao bào: primaquin

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Cloroquin

– Diệt thể phân liệt hồng cầu tốt

– Không hiệu lực với giai đoạn ngoại hồng cầu.

– Dùng cắt cơn

– Có tác dụng diệt amip, sán lá gan

– Tác dụng phụ: ngứa (thường), tổn thương da, bệnh thần kinh ngoại biên (liều cao).

– Dùng an toàn cho trẻ em và thai phụ.

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Quinin và quinidin

– Tác dụng trên KST tương tự cloroquin.

– Trị sốt rét do P falciparum kháng cloroquin và kháng

đa thuốc.

– Tác dụng phụ:

• Cinchonism: nhức đầu, buồn nôn, rối loạn thị giác… ở liều điều trị.

• Rối loạn chức năng cơ tim.

• Tăng co thắt cơ trơn.

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Mefloquin

– Điều trị và phòng ngừa P falciparum kháng cloroquin.

– Tác dụng phụ: buồn nôn, ói mửa, chóng mặt, thay đổi dẫn truyền, loạn hay chậm nhịp tim

– Chống chỉ định: động kinh, loạn nhịp…

– Thận trọng khi dùng cho phụ nữ mang thai, trẻ em

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Primaquin

– Có tác dụng ở giai đoạn gan.

– Là thuốc duy nhất diệt thể ngủ ở gan.

– Có thể dùng phòng ngừa, tuy nhiên cần theo dõi độc tính – Tác dụng phụ: huyết giải, methemoglobin (hiếm)

– Chống chỉ định: phụ nữ có thai, thiếu G6PD…

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

Acid P.A.B + dihydropteridin

Acid folic Acid folinic Purin và Pyrimidin

Acid nucleic Nucleoprotein Plasmodium

Sulfon Sulfamid Proguanil Pyrimethamin

Acid amin

CÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ

• Pyrimethamin và proguanil

– Pyrimethamin là dẫn xuất của trimethoprim; proguanil là dẫn xuất của biguanid

– Dùng để phòng ngừa khi dùng riêng lẽ

– Trị nhiễm Toxoplasma (+ sulfadiazin)

• Sulfon và sulfamid

– Cấu trúc tương tự P.A.B.A  cạnh tranh

– Chống thể phân liệt hồng cầu yếu, không dùng riêng lẻ

Dạng phối hợp: Fansidar (pyrimethamin + sulfadoxin)