Bài 1. Thành phần nguyên tử

 Nguyên tử có kích thước, khối lượng và thành phần cấu tạo như thế nào?.  Kích thước, khối lượng và điện tích của các hạt tạo thành nguyên tử là bao nhiêu?. Hình ảnh đường đi các hạt

 Nguyên tử có kích thước, khối lượng và thành phần cấu tạo như thế nào ?

 Kích thước, khối lượng và điện tích của các hạt tạo thành

nguyên tử là bao nhiêu?

Vào khoảng năm 440 trước Công Nguyên, nhà triết học Đê-mô-crít cho rằng đồng tiền bạc bị chia nhỏ mãi, sau cùng sẽ được một hạt “không thể phân chia được nữa”, gọi là nguyên tử

(xuất phát từ chữ hi lạp atomos, nghĩa là “không thể chia nhỏ được nửa”.

Ngày nay, người ta có thể phân chia được các nguyên tử bạc nhưng các hợp phần thu được không còn giữ nguyên tính chất bạc được nữa.

Những công trình thực nghiệm vào cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ

XX đã chứng minh nguyên tử có thật và có cấu tạo phức tạp.

I –Thành phần cấu tạo của nguyên tử

1 Electron:

a Sự tìm ra electron:

* Thí nghiệm (SGK) 1 2 3

Tia âm cực có các đặc tính sau :

- Là chùm hạt vật chất có khối lượng và chuyển động với vận tốc lớn

- Khi không có tác dụng của điện trường và từ trường thì tia âm cực truyền thẳng

- Là chùm hạt mang điện tích âm

 Những hạt tạo thành tia âm cực là electron (e)

b Khối lượng và điện tích của electron

Khối lượng : me = 9,1094.10-31kg

Điện tích : qe = - 1,602.10-19 C (culông)

= -e0 (với e0 là điện tích đơn vị )

= 1- (theo quy ước)

I –Thành phần cấu tạo của nguyên tử

1 Electron:

a Sự tìm ra electron:

Lá vàng mỏng

Màng huỳnh quang Khe hở

Rađi chứa trong hộp chì phóng ra tia α

Mô hình thí nghiệm khám phá ra hạt nhân nguyên tử

2 Sự tìm ra hạt nhân nguyên tử

* Thí nghiệm 1.4 (SGK)

Hình ảnh đường đi các hạt α khi bắn xuyên qua

các nguyên tử của lá vàng

 hầu hết các hạt α điều xuyên thẳng qua lá vàng, nhưng có một

số ít hạt lệch hướng, 1 số ít bị bật lại phía sau khi gặp lá vàng.

Hạt α

Các nguyên tử của lá vàng

* Kết luận:

 Nguyên tử phải chứa phần mang điện dương có khối lượng lớn ,

→ Nguyên tử có cấu tạo rỗng , phần mang điện dương là hạt nhân.

2 Sự tìm ra hạt nhân nguyên tử

* Thí nghiệm 1.4 (SGK)

+ -

Vỏ nguyên tử do các electron quay xung quanh tạo nên Hạt nhân mang

điện dương

3 Cấu tạo hạt nhân nguyên tử

nguyên tử.

 Nơtron (n) là một thành phần cấu tạo nên hạt nhân nguyên tử

Khối lượng: mn ≈ mp Điện tích: qn = 0

c) Cấu tạo của hạt nhân nguyên tử

Hạt nhân nguyên tử được tạo thành bởi các proton

và nơtron Vì nơtron không mang điện, số proton

trong hạt nhân phải bằng số đơn vị điện tích dương

của hạt nhân và bằng số electron quay xung quanh hạt nhân

II- KÍCH THƯỚC VÀ KHỐI LƯỢNG CỦA NGUYÊN TỬ

1 Kích thước

Để biểu thị kích thước nguyên tử, người ta dùng đơn vị nanomet (nm) hay angstrom (Å)

1 nm = 10-9 m ; 1 Å = 10-10 m ;1 nm = 10 Å

+ - ≈ 10 -10 m

Kích thước nguyên tử

a) Nguyên tử nhỏ nhất là nguyên tử hidro có bán kính khoảng 0,053 nm

b) Đường kính của hạt nhân nguyên tử vào khoảng 10-5

nm

Rnguyên tử > Rhạt nhân : 104 lần c) Đường kính của electron và của proton khoảng

10-8nm

2 Khối lượng

Đơn vị khối lượng nguyên tử (u), u còn được gọi là đơn vị cacbon (đvC)

1u = 1/12 m 1 nguyên tử đồng vị cacbon-12

27

27

19,9265.10

12

kg





Bảng khối lượng và điện tích của các hạt tạo nên nguyên tử

Đặc tính hạt

Vỏ nguyên tử Hạt nhân

Điện tích q

Khối lượng m

qe=-1,602.10 -19 C

= -e0

=1-qp =1,602.10 -19 C

= e0 = 1+ qn = 0

me =9,1094.10 -31 kg

me ≈ 0.00055u

mp = 1.6726.10 27 kg

mp ≈ 1u

mn = 1.6726.10 -27 kg

mn ≈ 1u

Bài tập củng cố kiến thức

1 Các hạt cấu tạo nên hạt nhân của hầu hết nguyên

tử là:

B Proton và nơtron

A Electron và proton.

C Nơtron và electron.

D Electron,proton và nơtron.

2 Các hạt cấu tạo nên hầu hết các nguyên tử là:

B Notron và electron.

A Electron và proton.

C Nơtron và proton.

D Electron, proton và nơtron.

Đáp án :

Ta có :

1 mol hidro có 6,023.1023 nguyên tử hidro nặng 1,008 g Vậy 1 nguyên tử hidro nặng ? g

Khối lượng 1 nguyên tử H là :

1,008.1

(6,023.1023) ≈ 1,67.10-24 g.

3.Cho khối lượng mol của nguyên tử H là 1,008 g,

biết 1 mol H có 6,023.1023 hạt vi mô Tính khối

lượng của 1 nguyên tử H