Sử dụng đồ dùng dạy học môn khoa học lớp 4

Vì vậy có thể nói Thiết bị, đồ dùng dạy học là yếu tố không thể thiếu trong mỗi tiết học Để tạo điều kiện cho học sinh được phát triển kĩ năng học tập khoa học, phát huy tính tích cực,

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lời mở đầu :

Khoa học là một môn học thực hành Những hiểu biết mà các em nhận thức được là thực tế đang xảy ra xung quanh các em, là những điều mà các

em có thể áp dụng ngay vào bản thân mình, những người xung quanh và môi trường thiên nhiên

Cùng với các môn học khác, môn Khoa học được xây dựng trên

cơ sở tiếp nối những kiến thức về tự nhiên của môn Tự nhiên – xã hội lớp 1,2,3 Nội dung chương trình được cấu trúc đồng tâm, mở rộng và nâng cao theo 3 chủ đề:

1 Con người và sức khoẻ

2 Vật chất và năng lượng

3 Thực vật và động vật

Các chủ đề trên được mở rộng và nâng cao theo nguyên tắc từ gần đến

xa, từ đơn giản đến phức tạp để giúp học sinh có cái nhìn về con người, thiên nhiên và cuộc sống xung quanh

Chương trình được lựa chọn thiết thực, gần gũi với học sinh, giúp các

em có thể vận dụng các kiến thức khoa học vào cuộc sống hàng ngày, hình thành và phát triển kỹ năng học tập khoa học nhằm tạo điều kiện cho học sinh phát huy tính tích cực, tự tìm tòi phát hiện kiến thức khoa học

Trong quá trình dạy học, học sinh nhận thức nội dung bài học dưới

sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên có sự hỗ trợ của thiết bị dạy hoc Đối với học sinh tiểu học, thiết bị dạy học là yếu tố rất cần thiết giúp các em quan sát sự vật, hiện tượng một cách trực quan; giúp các em nhận thức sâu hơn bài học Thiết bị dạy học còn làm tăng hứng thú học tập của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức, hình thành tốt kĩ năng, kĩ xảo…Chính vì vậy muốn thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao

chất lượng dạy học không thể không quan tâm tới đổi mới cách sử dụng thiết

bị, đồ dùng dạy học

Đối với việc giảng dạy môn Khoa học ở tiểu học, thiết bị, đồ dùng dạy học lại càng đặc biệt quan trọng bởi phương pháp dạy học đặc trưng của môn học là quan sát và thí nghiệm Những kiến thức, kĩ năng, phương pháp học tập môn Khoa học là cơ sở để học tiếp các môn Sinh học, Vật lý, Hóa học…ở bậc học cao hơn Vì vậy có thể nói Thiết bị, đồ dùng dạy học là yếu

tố không thể thiếu trong mỗi tiết học

Để tạo điều kiện cho học sinh được phát triển kĩ năng học tập khoa học, phát huy tính tích cực, chủ động tìm tòi, phát hiện kiến thức, bản thân tôi cũng đã nghiên cứu tìm phương pháp để có thể sử dụng đồ dùng dạy học một cách hiệu quả nhất Vì thế, tôi xin trình bày một số biện pháp nâng cao

chất lượng “Sử dụng đồ dùng dạy học môn Khoa học lớp 4”.

II.Thực trạng việc sử dụng đồ dùng dạy học trong môn Khoa học :

1.Thực trạng:

- Những năm gần đây giáo viên Tiểu học cũng đã quan tâm sử dụng thiết bị

đồ dùng dạy học song phần lớn chỉ coi đó là phương tiện minh họa thay cho lời giảng của giáo viên chứ ít được sử dụng làm phương tiện để tổ chức các hoạt động học tập của từng cá nhân hoặc từng nhóm học sinh

- Trong quá trình sử dụng giáo viên đã gặp không ít những khó khăn vì chưa nắm vững những nguyên tắc sử dụng thiết bị, đồ dùng sao cho hợp lý, có hiệu quả Phần lớn là sự tự mày mò, học hỏi lẫn nhau, chưa được bồi dưỡng một cách cơ bản, có hệ thống nên còn nhiều lúng túng

- Bộ đồ dùng dạy học được trang bị đáp ứng được xu thế đổi mới phương pháp dạy học Mỗi lớp chỉ được cung cấp một bộ, chỉ đủ để giáo viên làm mẫu, ít có điều kiện để các nhóm học sinh được thực hành

- Ngoài ra, không gian lớp học còn chật hẹp, tủ đựng đồ dùng chưa đồng bộ nên việc sắp xếp, bảo quản còn nhiều bất tiện

2.Kết quả,hiệu quả của thực trạng :

- Giáo viên còn lúng túng khi sử dụng các đồ dùng làm thí nghiệm khoa học

- Việc sử dụng đồ dùng trong mỗi tiết Khoa học chủ yếu là giáo viên thao tác minh họa, học sinh quan sát nghe cô giảng giải

- Một số đồ dùng cấp phát đã bị hỏng sau một vài lần sử dụng

- Học sinh ít được làm thí nghiệm khoa học

B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I.Các giải pháp thực hiện:

1 Đối với công tác quản lý:

- Sắp xếp bố trí đội ngũ giáo viên có trình độ đào tạo đạt chuẩn và trên chuẩn, trình độ tay nghề vững vàng, có sức khoẻ, tâm huyết với nghề giảng dạy khối 4

- Tạo thuận lợi để giáo viên có điều kiện chuẩn bị đồ dùng, làm thử các thí nghiệm khoa học

- Trường tổ chức tập huấn hướng dẫn sử dụng, khai thác triệt để các đồ dùng bộ môn khoa học, đồng thời, phát động giáo viên, học sinh tự sưu tầm,

tự làm đồ dùng dạy học bổ sung

- Trường tổ chức thi sử dụng đồ dùng dạy học; Thi đồ dùng dạy học

tự làm

2 Đối với giáo viên:

- Phải xác định được mục tiêu phân môn Khoa học lớp 4, cần đạt theo chuẩn kiến thức kỹ năng

- Duy trì hiệu quả các buổi sinh hoạt chuyên môn, thống nhất nội dung phương pháp hình thức tổ chức dạy học, cách sử dụng khai thác hợp lý đồ dùng dạy học của các bài học tuần tiếp theo

- Đọc nghiên cứu sách hướng dẫn, sử dụng Thiết bị dạy học làm thí nghiệm thử trước khi lên lớp giảng bài

- Tìm hiểu những thiết bị, đồ dùng cần thiết trong dạy học từng bài, xem những thiết bị dạy học nào đã được trang cấp, còn thiếu những gì để sưu tầm, tự

làm bổ sung

- Dặn dò học sinh chuẩn bị đồ dùng cho tiết học sắp tới có thể theo nhóm hoặc cá nhân

3 Cơ sở vật chất:

- Có đủ SGK cho học sinh, SGV, thiết kế bài giảng, sách hướng dẫn

sử dụng đồ dùng dạy học môn khoa học lớp 4

- Có tủ đựng đồ dùng dạy học

- Bàn ghế ngồi phải đảm bảo tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh di chuyển thảo luận nhóm- làm thí nghiệm khoa học

- Không gian lớp học có mảng dành riêng trưng bày thiết bị dạy học

và sản phẩm sưu tầm, tự làm của giáo viên và học sinh

II.Các biện pháp để tổ chức thực hiện:

1,Chuẩn bị điều kiện cần thiết để sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả

a.Tìm hiểu, phân loại thiết bị, đồ dùng dạy học của môn Khoa học.

Thiết bị, đồ dùng dạy học ở môn Khoa học rất đa dạng và phong phú Muốn sử dụng thiết bị được tốt người giáo viên cần phải phân loại theo mục đích tiết dạy và đặc điểm của đồ dùng như sau:

*Mô hình:

Mẫu vật khô, mẫu bằng nhựa cứng, nhựa dẻo, thạch cao…

*Dụng cụ:

Dụng cụ bằng kính, kim loại như kính lúp, kính hiển vi…

Bằng thủy tinh: nhiệt kế, ống nghiệm, phễu,bình thủy tinh…

Bằng nhựa, bằng cao su như can, ca đựng nước…

*Tranh ảnh.

* Hóa chất: Cồn 900 , Ô - rê- dôn…

* Thiết bị hiện đại: Máy vi tính, Máy chiếu, đầu đĩa… đòi hỏi người sử dụng

cần có một kiến thức nhất định về vận hành và bảo quản

Khi phân loại được thiết bị giáo viên sẽ sử dụng thiết bị đúng mục đích, an toàn, tránh được các đổ vỡ và tai nạn đáng tiếc, biết cách bảo quản

sẽ giữ được thiết bị bền, đẹp…

Ngoài bộ đồ dùng được cung cấp còn phải kể đến đồ dùng tự làm

và sưu tầm của giáo viên và học sinh Giáo viên cần phải có sự chuẩn

bị nghiên cứu kĩ nội dung mỗi bài học, phải biết lựa chọn đồ dùng phù hợp,

sử dụng đúng lúc, đúng chỗ để phát huy được tác dụng của đồ dùng dạy học trong việc hình thành kiến thức, kĩ năng cho HS Quan trọng nhất vẫn là làm thế nào để tổ chức cho HS hoạt động với đồ dùng đó một cách hiệu quả Điều đó đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều thời gian và công sức Chính vì thế ngay đầu năm học, tôi đã chú ý đến việc khai thác, sử dụng đồ dùng học tập ở các môn học sao cho đạt hiệu quả; Đặc biệt tôi đầu tư nhiều hơn cho môn Khoa học

Trước hết tôi nghiên cứu kĩ mục tiêu, nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4 để nắm được những loại thiết bị, đồ dùng dạy học cần phải

sử dụng Tiếp đó tôi tìm hiểu danh mục về bộ đồ dùng Khoa học Lớp 4 nhà trường đã có xem còn thiếu những gì để có kế hoạch làm, sưu tầm bổ sung

b.Lập kế hoạch sử dụng đồ dùng dạy học.

Để chủ động trong việc sử dụng đồ dùng dạy học, mỗi giáo viên và tổ chuyên môn cần lập kế hoạch cụ thể những đồ dùng cần thiết trong từng bài

và sắp xếp chúng hợp lí để tiện sử dụng

Bài

số

Tên Bài Đồ Dùng Ghi Chú

1

Con người cần gì để

sống?

-Phiếu học tập (SGV)

- 4 bộ phiếu vẽ (hoặc ghi) những thứ cần thiết khác để duy trì cuộc sống

-Giấy khổ lớn

-GV chuẩn bị

- HS chuẩn

bị theo nhóm

7

Tại sao cần ăn phối

hợp nhiều loại

thức ăn?

-2 tháp dinh dưỡng cân đối (tranh câm)

- Các tấm thẻ cài ghi tên hay hình

vẽ hoặc tranh ảnh các loại thức ăn

-Các tấm bìa hình tròn để ghi tên các món ăn

-Giấy khổ lớn (bìa lịch) để làm “mâm”

- GV chuẩn bị

- HS chuẩn bị theo nhóm

2

Nước có những tính

- 3 cốc thủy tinh giống nhau,thìa

- Chai,bình,cốc đựng nước có hìn dạng khác nhau

- 1tấm kính và 1khay đựng nước

- 1tấm vải (khăn tay)bông, giấy thấm

- Một ít muối ,đường, cát…

- Nước lọc, nước chè, sữa

- Phiếu học tập

- HS chuẩn

bị theo nhóm

- GV chuẩn bị

Từ kế hoạch trên, cĩ thể chủ động hơn trong việc phân cơng HS chuẩn

bị sưu tầm; Giáo viên phối hợp với đồng nghiệp dạy cùng khối lớp để

tự làm một số đồ dùng đơn giản như: Mơ hình lọc nước đơn giản; Sơ đồ vịng tuần hồn của nước trong tự nhiên;

Giáo viên hướng dẫn HS trong nhĩm phân chia nhau hoặc cùng nhau chuẩn bị đồ dùng cơ giáo giao, ví dụ như: cùng vẽ tranh hoặc sưu tầm ảnh về các loại quả, rau, gà, vịt, cá, trứng sữa,… phục vụ cho trị chơi ở hoạt động

3 – bài 7: Tại sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn? Hoặc tất cả đồ dùng chuẩn bị từ tiết trước để làm thí nghiệm về: nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, nhiệt như: cốc, túi nilông, xi lanh, đèn, nhiệt kế… phục vụ cho bài

ơn tập( tuần 28): Vật chất và năng lượng

2,Sử dụng đồ dùng dạy học trong từng bài cụ thể.

2.1 Sử dụng đồ dùng là tranh, ảnh, sơ đồ…

Trong nội dung chương trình mơn Khoa học đồ dùng là tranh ảnh,

sơ đồ…khơng chỉ làm nhiệm vụ minh họa mà cịn là nguồn cung cấp thơng tin để học sinh tìm ra kiến thức mới Vì vậy khai thác tranh ảnh cĩ hiệu quả sẽ giúp học sinh hiểu sâu và nhớ lâu những kiến thức trong mỗi bài học Sách giáo mơn Khoa học lớp 4, số lượng tranh ảnh đã được tăng cường, màu sắc đẹp, hấp dẫn và cĩ tính điển hình Vì vậy tập trung khai thác kĩ những hình ảnh sách giáo khoa là cĩ thể đạt được phần lớn mục tiêu của giờ học Tuy nhiên do khổ sách cĩ hạn nên một số tranh ảnh cịn nhỏ, chỉ đủ để

HS là việc cá nhân hoặc nhĩm nhỏ chứ khơng thể dùng trình bày trước cả lớp, do đĩ cũng cần phải phĩng to, tách riêng một số hình ảnh

Ví dụ1: Bài 27 Một số cách làm sạch nước

Hoạt động 3:Tìm hiểu quy trình sản xuất nước sạch

Để giúp HS nắm được quy trình sản xuất nước sạch của nhà máy nước đảm bảo 3 tiêu chuẩn: Khử sắt, loại bỏ các chất không tan và sát trùng, thì Hình 2 SGK chỉ có tác dụng khi em hoạt động nhóm 4 Muốn giải thích hoặc tổ chức cho HS trình bày trước lớp một cách cụ thể về tác dụng của từng công đoạn trong dây chuyền sản xuất nước sạch cần phải phóng to hình 2

Ví dụ 2: Bài 15 : Bạn cảm thấy thế nào khi bị bệnh?

Hoạt động 1:Quan sát hình và kể chuyện

9 Hình trong SGK cần được tách rời, phóng to để HS sắp xếp thành 3 câu chuyện sức khỏe của Hùng Từ đó HS có thể vừa chỉ vào tranh vừa trình bày trước lớp một cách sinh động, cụ thể về nguyên nhân dẫn đến việc mắc bệnh của Hùng và những việc cần làm khi cơ thể bị bệnh

Bên cạnh việc sử dụng tranh ảnh thì sơ đồ, phiếu học tập…cũng được sử dụng rất nhiều trong môn Khoa học Thường thì GV vẽ sơ đồ trên bảng phụ hoặc khổ giấy lớn; Một số phiếu học tập được phóng to để phục vụ khi dạy

cả lớp hoặc để các nhóm đối chiếu kết quả làm việc và giáo viên sử dụng để chốt lại ý cơ bản cần thiết Nhiều giờ thao giảng, sơ đồ, phiếu học tập được phóng to, in màu rất đẹp nhưng lại chỉ sử dụng được một lần vì giáo viên yêu cầu HS viết, vẽ ngay vào đó Như vậy rất tốn kém và lãng phí thời gian chuẩn bị Vì thế tôi đã suy nghĩ để thiết kế những sơ đồ, phiếu học tập có thể

sử dụng được nhiều lần

Ví dụ 3 : Bài 21 Ba thể của nước

Hoạt động 3: Vẽ sơ đồ sự chuyển thể của nước

Nếu chỉ yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ và trình bày sự chuyển thể của nước thì các em sẽ sao chép y nguyên hình vẽ SGK chuyển thành sơ đồ và trình bày theo kiểu học thuộc lòng Chỉ cần “xoay” sơ đồ kiểu khác như đề kiểm

tra cuối kì I năm 2007-2008 là đã có tới 40% HS nhầm lẫn vì không hiểu bản chất, Vì vậy để học sinh nắm vững về sự chuyển thể của nước và điều kiện nhiệt độ của sự chuyển thể đó tôi đã thiết kế 2 kiểu sơ đồ sau:

SƠ ĐỒ 1:Yêu cầu HS gắn các tấm thẻ có ghi : ;

; ; vào các ô trống trong sơ

đồ cho phù hợp : Sơ đồ 1

+ SƠ ĐỒ 2: Y/c HS gắn các hình sau vào trong sơ đồ cho phù hợp:

Sơ đồ 2

Nước ở thể rắn

Nước ở thể lỏng

Hơi nước

Nước ở thể lỏng

nóng chảy

Kết quả gắn các hình vào sơ đồ như sau:

Sau khi hoàn thiện sơ đồ HS sẽ dựa vào đó để trình bày sự chuyển thể của nước trong điều kiện nhiệt độ của sự chuyển thể đó

Các tấm thẻ trên đều được ép Platic và gắn nam châm sau để có thể gắn vào và tháo ra 1 cách dễ dàng

Tương tự như vậy,tôi cũng làm các tấm thẻ ghi Đ-S ( đúng- sai); N-K( nên – không nên) ; 1-2-3-4 ; X… Để tháo gắn vào các ô trống trước ý

đúng; các lời khuyên về sử dụng dinh dưỡng hợp lý; các việc nên hay không nên làm; Trình tự các sự việc…

Ví dụ : Bài 42 Sự lan truyền của âm thanh

* Hoạt động 1: Tìm hiểu sự lan truyền của âm thanh

Để kiểm tra sự nắm vững cơ chế truyền âm thanh của HS, tôi đã yêu cầu

HS thực hiện phiếu học tập sau:

Khi gõ trống tai ta nghe thấy tiếng trống Hãy điền số vào trước các sự kiện xảy ra theo thứ tự từ 1 đến 4 cho phù hợp :

Không khí xung quanh mặt trống rung động

Mặt trống rung

Màng nhĩ rung và tai ta nghe thấy tiếng trống

Không khí gần tai ta rung động

* Dựa vào phiếu trên HS sẽ dễ dàng giải thích được âm thanh truyền tới ta ta như thế nào

Với những tấm thẻ như thế tôi không những sử dụng được nhiều lần ở nhiều bài trong môn Khoa học mà có thể sử dụng rất tiện lợi ở các môn như Đạo đức, Lịch sử, Địa lí…

Đối với các dạng bài tập nối ô chữ tôi cũng đã thay đổi để sử dụng được nhiều lần

Ví dụ: Bài 50 Nóng, Lạnh, Nhiệt độ

Hãy gắn các phiếu ghi 1000C, 00C, 390C, 250C, 370C vào … cho phù hợp:

Người khỏe mạnh (bình thường)

Chỉ cần hai bộ như trên có thể tổ chức tốt các trò chơi học tập nhằm giúp HS ghi nhớ được một số nhiệt độ tiêu biểu không chỉ ở một lớp mà có thể sử dụng cho cả khối và còn dùng được nhiều năm

2.2.Sử dụng đồ dùng là vật thật:

Trong môn Khoa học lớp 4 có một số bài là cần sử dụng đồ dùng dạy học là vật thật Nếu tổ chức cho HS được thực hành trên vật thật chắc chắn các em sẽ có được những kĩ năng cần thiết ứng dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống Tuy nhiên khi thực hành với vật thật theo đúng yêu cầu của nội dung bài học cần phải hướng dẫn các em rất tỉ mỉ, cẩn thận, nếu không kiến thức rút ra từ thực hành sẽ không thuyết phục

Ví dụ1: Bài 10,11 Sử dụng thưc phẩm sạch và an toàn – Một số cách bảo

quản thức ăn

Các nhóm HS cần phải chuẩn bị một số loại rau quả còn tươi, lành lặn

và cả loại héo úa; Một số đồ hộp, thực phẩm đóng gói còn hạn sử dụng, bao

bì đảm bảo quy cách và một số lạo bị han rỉ, méo mó…để các em có điều kiện so sánh để từ đó nhận biết được thức ăn tươi sạch đảm bảo an toàn thực phẩm Đồng thời biết cách bảo quản và sử dụng thực phẩm đã bảo quản cho hợp vệ sinh

Ví dụ 2: Bài 16 Ăn uống khi bị bệnh

Người bị sốt

Nhiệt độ trong phòng một ngày trời

mát mẻ Nước đang sôi Nước đá đang tan