GIAO TIẾP BÁC SĨ - BỆNH NHÂNMỘT SỐ KỸ NĂNG GIAO TIẾP CƠ BẢN Nguyễn Vân Anh Bộ môn Giáo dục y học & kỹ năng tiền lâm sàng 1.. Trình bày được các kỹ năng giao tiếp cơ bản 2.. Vận dụng đượ
Trang 1GIAO TIẾP BÁC SĨ - BỆNH NHÂN
MỘT SỐ KỸ NĂNG GIAO TIẾP CƠ BẢN
Nguyễn Vân Anh
Bộ môn Giáo dục y học & kỹ năng tiền lâm sàng
1 Trình bày được các kỹ năng giao tiếp cơ bản
2 Vận dụng được các kỹ năng giao tiếp cơ bản
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
Mục tiêu
Giao tiếp trong Y học
- Giao tiếp – “communicate” – “truyền đạt, trao đổi, chia
sẻ”
- Các đối tượng giao tiếp trong Y học:
- Người bệnh
- Gia đình người bệnh
- Đồng nghiệp
- Nhóm chăm sóc
- Giao tiếp giữa NVYT – NB là sự trao đổi, chia sẻ giữa
để tìm kiếm sự hiểu biết lẫn nhau và chia sẻ các giải
pháp cho các vấn đề sức khỏe của người bệnh
Mục đích
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
Giao tiếp BS - BN
GIAO TIẾP
Hình thành và duy trì mối quan hệ
Tìm hiểu cảm giác
Làm yên lòng Giải quyết vấn đề
Giảm nhẹ nỗi buồn
Cung cấp thông tin
Ra quyết định
Thuyết phục
Trang 2Các giai đoạn tiếp xúc BS – NB (& GĐ)
THỎA THUẬN CÁC CÁCH ĐIỀU TRỊ
(GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)
KHAI THÁC BỆNH SỬ - TIỀN SỬ
(TÌM HIỂU VẤN ĐỀ)
THĂM KHÁM LS & CLS
(XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ)
THỎA THUẬN CÁC CÁCH ĐIỀU TRỊ
(GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ)
TIẾP XÚC BAN ĐẦU
(TÌM HIỂU THÔNG TIN CÁ NHÂN)
1
2
3
Mô hình giao tiếp BS-BN
Bệnh nhân Bác sĩ
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân(Van Dalen và cs., 2001)
Giao tiếp có lời (có ngôn ngữ): Quá trình trao đổi thông tin được
thực hiện thông qua ngôn ngữ, lời nói
Giao tiếp không lời (phi ngôn ngữ): Thông tin được “ngầm” trao
đổi thông qua sự vận động của cơ thể, bao gồm cả giao tiếp bằng
chữ viết, hình vẽ
Ví dụ:
• Ánh mắt
• Nụ cười, nét mặt
• Phong cách giao tiếp
• Âm điệu giọng nói
• Dáng điệu, cử chỉ
• Tư thế ngồi/đi/đứng
• Trang phục, trang sức, trang điểm, phụ kiện
Phân loại hình thức giao tiếp
KN nói
KN nghe
KN đặt câu hỏi
KN giao tiếp không lời
KN kiểm tra nhận thức và phản hồi
KN giải thích
KN khuyến khích
KN thể hiện sự đồng cảm
KN quan sát
KN thuyết trình
KN tóm tắt
Kỹ năng giao tiếp cơ bản
Trang 3 Ngôn ngữ nói:
Lời nói cần thể hiện sự tự tin của bác sĩ và quan tâm đến người
bệnh
KỸ NĂNG NÓI
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân Skillslab –June2009
KỸ NĂNG NGHE
Không quan tâm đến người nói và nội dung
Không thu nhận thông tin
Không hiểu thông tin
Không có phản hồi
Thu nhận Hiểu, dịch nghĩa Ghi nhớ Phản hồi thông tin
Thể hiện sự tôn trọng, quan tâm đến người đang giao tiếp
Ví dụ:
Ánh mắt nhìn vào người bệnh
Gật đầu (đồng ý) để thể hiện đã hiểu thông tin, khuyến khích
NB nói tiếp
Hỏi lại người bệnh khi chưa hiểu rõ thông tin
Câu hỏi mở
Câu hỏi đóng
Câu hỏi thăm dò
Các loại câu hỏi nên tránh:
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
KỸ NĂNG ĐẶT CÂU HỎI
Thể hiện sự tôn trọng, quan tâm đến vấn đề của người bệnh
Để thu nhận được nhiều thông tin
Để thỏa mãn nhu cầu giao tiếp của người bệnh
Thông tin thu được thường nhiều, dài dòng, ít logic
Bác bị đau như thế nào?
Anh hãy kể lại những biểu hiện bất thường về sức khỏe của anh?
Chị đã được điều trị bệnh này như thế nào?
CÂU HỎI MỞ
Trang 4 Để kết thúc một vấn đề, chuyển sang vấn đề mới
Để khẳng định lại thông tin
Thể hiện sự chủ động kiểm soát quá trình giao tiếp
Câu trả lời ngắn/rất ngắn (có/không)
Bác bị đau ở vai trái, có đúng không?
Anh chưa dùng thuốc gì để hạ sốt đúng không?
Trong gói thuốc của cháu có viên thuốc nào nhỏ, tròn
và có màu vàng không?
Chị nhìn vào tờ giấy này và cho tôi biết nó có màu gì?
CÂU HỎI ĐÓNG
Bác có uống thuốc giảm đau nào mà có viên màu trắng và phải thả vào cốc nước trước khi uống không?
Chị có cảm thấy tim đập mạnh cùng với cảm giác như bước hụt chân không?
Dễ làm người bệnh trả lời “theo gợi ý” trong câu hỏi, nhưng sự thực thì không như vậy
Chỉ dùng khi cần kiểm tra lại thông tin của người bệnh
Chỉ dùng khi người bệnh không thể hiểu được rõ ý của bác sĩ
CÂU HỎI GỢI Ý
KỸ NĂNG KIỂM TRA VÀ PHẢN HỒI THÔNG TIN
Kiểm tra lại sự hiểu biết của NB với các thông tin vừa
cung cấp là trách nhiệm của bác sĩ khi giao tiếp
Chị có thể nhắc lại những điều tôi vừa nói với chị không?
Phản hồi thể hiện sự hài lòng/không hài lòng (lịch sự,
đúng mức độ)
Chị đã hiểu rất đúng thông tin đấy
Có lẽ chị chưa hiểu hết những thông tin tôi vừa nói.
Anh đã nhắc lại thông tin, nhưng chưa chính xác.
Mục đích
Hiệu quả
sàng nói hết những vấn đề, khó khăn, thắc mắc của họ
trị thích hợp nhất cho từng người bệnh
cho chính họ
KỸ NĂNG THỂ HIỆN SỰ ĐỒNG CẢM
Trang 5Nhân viên y tế Người bệnh
• Tốn quá nhiều thời gian
• Quá mệt mỏi do có nhiều bệnh
nhân
• Cản trở tới quá trình hỏi bệnh và
khám bệnh
• “Đó không phải là việc của tôi”
• Không giúp gì cho việc chăm sóc
• Ảnh hưởng của văn hoá: không có thói quen thảo luận các vấn đề về cảm xúc
• Muốn NVYT nói về tình trạng sức
khoẻ, bệnh tật hơn là các vấn đề về cảm xúc
• E ngại NVYT
• Không giúp gì cho việc chăm sóc
Thể hiện sự đồng cảm thành công khi:
họ
chia sẻ với họ
GIAO TIẾP KHÔNG LỜI
Thể hiện sự tự tin, thân thiện, tình cảm của người tiếp xúc
Mắt nhìn thẳng, lịch sự vào mắt người bệnh khi nói chuyện
Quan sát khuôn mặt, tư thế, cử chỉ của người bệnh
Không nhìn xung quanh Không đảo mắt khi giao tiếp
Ánh mắt là ngôn ngữ không lời quan trọng nhất
Sự thân thiện, hài lòng, an toàn
Không cười quá to
Không cười liên tục
Không cười vô duyên
Không cười khi người bệnh đau đớn/ có tin xấu/ đang cấp cứu…
Trang 6 Phong cách giao tiếp
Khoảng cách an toàn (~ 1 m ~ ngoài tầm với 1 cánh tay)
Hành vi an toàn: Không chỉ tay vào người bệnh, không giơ tay
cao quá đầu…
Lời nói rõ ràng, đủ nghe
Không nên đùa tếu Không nói tục
Ngồi thẳng/tựa lưng
Đứng thẳng
Hành động rõ ràng, chính xác, thận trọng
Trang phục
Trang sức, phụ kiện
Kỹ năng quan sát
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân Skillslab –June2009 Hình ảnh: Google imagesGiao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
Bạn thấy gì qua những hình ảnh sau?
Trang 7Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
Hình ảnh: Google images
Giao tiếp bác sĩ - bệnh nhân
Hình ảnh: Google images
