TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH (CÁCH LẤY LẠI KIẾN THỨC BỊ HỔNG) Triết lí sống: “ Những gì bạn làm cho bản thân, sẽ ra đi cùng bạn. Những gì bạn để lại cho đời, sẽ ở lại mãi mãi. ” Giá trị theo đuổi : CẦU THỊ – CỐNG HIẾN – CHO ĐI Ta không thể thay đổi được hạt giống cây trồng, nhưng vẫn có thể uốn nắn, tỉa tót, chăm sóc, làm hàng rào kĩ lưỡng cho cây, đặc biệt từ khi cây còn nhỏ để sau này khi lớn lên, nó tỏa bóng, cho trái hữu ích cho đời. Cũng như thế, ta không thể thay đổi được khi mình sinh ra, nhưng vẫn có thể thay đổi được những gì ta sẽ học, ta sẽ làm, ta sẽ lựa chọn, đặc biệt ngay từ khi còn trẻ. Với niềm tin đó, do vậy nếu các bạn trẻ được trang bị kĩ lưỡng và chu đáo những kĩ năng và kinh nghiệm học để giảm thiểu thời gian học, học hiệu quả hơn, có định hướng phát triển tốt và là một người trẻ phát triển toàn diện, chắc chắn đó sẽ là những mầm cây tuyệt vời cho tương lai sau này. A Làm gì khi bị “mất gốc”? Thi cử ngày càng thay đổi nhiều, tâm lí học sinh càng ngày càng hoảng loạn. Nhiều bạn càng ngày càng lo lắng cho việc học, bởi bây giờ áp lực đến từ rất nhiều việc. Đôi khi rất quyết tâm, nhưng bạn chợt nhận ra rằng không hiểu sao cái phần này, cái phần kia mình chẳng có tí cảm tình gì cả. Dù cũng muốn học, nhưng nhìn vào chẳng hiểu gì. Ấy có lẽ là vì bạn đã bị mất gốc. Vậy phải làm gì khi bị mất gốc?
Trang 1TRI THỨC LÀ SỨC MẠNH (CÁCH LẤY LẠI KIẾN THỨC BỊ HỔNG)
Triết lí sống:
“ Những gì bạn làm cho bản thân, sẽ ra đi cùng bạn.
Những gì bạn để lại cho đời, sẽ ở lại mãi mãi ”
Giá trị theo đuổi : CẦU THỊ – CỐNG HIẾN – CHO ĐI
Ta không thể thay đổi được hạt giống cây trồng, nhưng vẫn có thể uốn nắn, tỉa tót, chăm sóc, làm hàng rào kĩ lưỡng cho cây, đặc biệt từ khi cây còn nhỏ để sau này khi lớn lên, nó tỏa bóng, cho trái hữu ích cho đời Cũng như thế, ta không thể thay đổi được khi mình sinh ra, nhưng vẫn có thể thay đổi được những gì ta sẽ học, ta sẽ làm, ta sẽ lựa chọn, đặc biệt ngay từ khi còn trẻ.
Với niềm tin đó, do vậy nếu các bạn trẻ được trang bị kĩ lưỡng và chu đáo những
kĩ năng và kinh nghiệm học để giảm thiểu thời gian học, học hiệu quả hơn, có định hướng phát triển tốt và là một người trẻ phát triển toàn diện, chắc chắn đó sẽ là những mầm cây tuyệt vời cho tương lai sau này.
A- Làm gì khi bị “mất gốc”?
Thi cử ngày càng thay đổi nhiều, tâm lí học sinh càng ngày càng hoảng loạn Nhiều bạn càng ngày càng lo lắng cho việc học, bởi bây giờ áp lực đến từ rất nhiều việc Đôi khi rất quyết tâm, nhưng bạn chợt nhận ra rằng không hiểu sao cái phần này, cái phần kia mình chẳng có tí cảm tình gì cả Dù cũng
Trang 2muốn học, nhưng nhìn vào chẳng hiểu gì Ấy có lẽ là vì bạn đã bị mất gốc Vậy phải làm gì khi bị mất gốc?
Có lẽ năm vừa rồi kì thi chung quốc gia có sự thay đổi khi không còn thi riêng biệt Đại học và Tốt nghiệp như xưa nữa, nhưng kiến thức thì đa phần vẫn thế, với những bạn học sinh cấp 3, thông thường vẫn là thi từ chương đầu của năm lớp 10 cho đến chương cuối của lớp 12 Bạn chợt giật mình vì hình như có một số phần nhìn lại mình chẳng nhớ gì cả, và chẳng hiểu gì cả, bởi vì bạn chưa từng học thực sự phần đó Rồi có những bạn khi thi vào cấp 3, kiến thức đâu chỉ có lớp 9, rất nhiều kiến thức tổng hợp lấy nền từ lớp 6,7,8 và tích hợp lại dưới dạng của một đề thi Vậy bây giờ phải làm như nào?
Giống như một cái cây, ngay cả khi nó mọc cao lên rồi, mà ở bên dưới gốc, có
những con sâu phá hủy, cắn nó, làm nó nguy hại thì chỉ có cách duy nhất bây giờ, không thể nào phá cái cây ấy đi được, mà bạn buộc phải đưa cái cây ấy ra một vùng đất khác, đảm bảo điều kiện hơn, đầy đủ dinh dưỡng hơn, có những sự chăm sóc chu đáo hơn, từ
đó giúp diệt trừ những loài sâu bọ hại phá cây
Trang 3Việc học cũng vậy, nếu chẳng may bạn mất gốc thì chỉ còn một cách duy nhất:
học lại từ đầu Có lần mình cũng bị mất gốc một số chương trong các môn tự nhiên, và
mình mắc phải sai lầm lớn, mặc dù bị mất gốc nhưng cứ đi tìm kiếm mấy quyển sách tham khảo, đọc qua qua vài bài có lời giải, thấy hơi hiểu mang máng, hoặc đôi khi cũng không hiểu lắm, thế rồi lúc làm bài kiểm tra vẫn không làm được Hoặc là đôi khi không hiểu vì sao lại phải làm như vậy Nhất là khi đã mất gốc lại còn đi làm đề Đề thi là tổng hợp kiến thức ở mức độ cao nhất, không được luyện tập kĩ sao có thể làm được Giống như việc, bạn tập bơi, bạn không được luyện tập mà ngay lập tức cho bạn đi thi bơi, bạn không chết đuối mới là lạ
Lúc đầu khi học, mình luôn luôn coi thường bài tập trong sách giáo khoa và sách bài tập, bởi mình nghĩ sách này thiết kế cho chung, cả học sinh dân tộc thiểu số cũng học, muốn khác biệt phải học những thứ cao siêu chứ học mấy bài này làm gì Nhưng sau lần ấy, mình bắt đầu có một cái nhìn khác về bài tập trong sách bài tập Thế là mình ngồi “cày” lại hết sách giáo khoa và sách bài tập của những phần mình mất gốc Sau
này, kết nối lại kinh nghiệm học, thì mình thấy mọi sự phải khởi đầu bằng sách giáo
khoa và sách bài tập Giống như xây nhà, bạn không xây móng chắc chắn thì làm sao
lên cao được Cái móng nhà của bạn yếu, bạn xây 3,4 tầng còn được, chứ sao xây được
72 tầng như tòa nhà Keangnam – tòa nhà cao nhất Việt Nam Khi bạn học, đặc biệt là các môn tự nhiên, nếu không hiểu bản chất ngay từ những bài cơ bản mà chỉ giải đơn thuần như con vẹt thì sau lên những bài khó hơn, khả năng tư duy, suy luận và phân tích logic cao hơn, chắc chắn bạn sẽ gặp rất nhiều khó khăn
Nếu xét bản chất khoa học, bạn mất gốc một phần, một chương nào đó là do bộ
não của bạn chưa đủ liên kết nơ ron thần kinh trong phần đó Giống như việc con
đường từ nhà bạn đến trường, lần đầu đi học, chắc hẳn bạn cũng thấy lạ lẫm và có thể lạc đường Nhưng khi đi nhiều rồi, bắt đầu nhớ từng ngóc ngách, từng hàng, từng ngõ Việc học cũng vậy, nếu bạn mất gốc thì việc cần làm nhất là bạn phải tích đủ lượng nơ ron thần kinh trong phần học ấy Mà khởi đầu là bạn phải làm tốt sách giáo khoa và sách bài tập Phải làm cho bằng được và hiểu cho đúng bản chất
Chúc các bạn sớm thoát khỏi nạn “mất gốc”!
B- Bài hôm nào xào ngay cho “hot”
Phục hồi trí nhớ trước khi quên Bí quyết để giảm thiểu một nửa thời gian ôn tập bài vở của bạn
Trang 4Có bao giờ khi đi học, bạn đặt câu hỏi tại sao mình cứ hay quên những thứ
thầy cô bắt nhớ nhưng lại thường cứ nhớ những thứ đáng lẽ nên quên? Tại sao đôi
khi mở sách, mở vở ra mình lại quên hết sách? Hay là mình bẩm sinh đã có biệt tài học cái quên ngay? Đừng lo, chỉ cần bạn biết được sự thật về việc quên quên, nhớ nhớ của bạn, chắc chắn bạn sẽ thấy việc ghi nhớ trở lên vô cùng dễ dàng
Nếu bây giờ được hỏi về những đồ vật trong phòng ngủ của bạn, bạn có thể liệt
kê ra được không? Quá dễ Vậy nhưng nếu như hỏi bạn về những diễn biến lịch sử trong trận Điện Biên Phủ năm 1954, bạn có chắc sẽ nhớ? Về mẹo ghi nhớ sự kiện lịch sử, bạn
tìm hiểu ở bí kíp trí nhớ siêu đẳng, còn trong bài này, chúng ta sẽ giải quyết nguyên lí
chung của việc tại sao có những thứ mình rất nhớ, còn có những thứ mình lại chóng
quên
Lý do mà bạn rất nhớ những đồ vật trong phòng ngủ của bạn, đó là bởi vì gần như ngày nào bạn cũng được nhìn thấy nó Còn thông tin về một bài lịch sử, lần cuối cùng bạn đọc lại nó là khi nào? Mà bộ não của bạn, nó sẽ không quan tâm rằng giữa kiến thức lịch sử và những thông tin trong phòng ngủ, cái nào quan trọng hơn hay cái nào sẽ phải thi Bộ não sẽ chỉ nhớ cái gì nó cảm thấy ấn tượng Và đặc biệt, là cái gì nó gặp đi gặp lại nhiều lần
Khoa học chỉ ra rằng, việc ghi nhớ bao gồm tiếp nhận thông tin và phục hồi
thông tin Sự thật là chẳng có ai có khái niệm trí nhớ kém cả, chỉ có những người không
hiểu về trí nhớ của mình và không biết dùng nó Hãy hình dung vào một ngày hè đẹp trời, bạn vi vu trên biển, ngắm biển, hòa vào dòng nước mát lạnh, rồi sau đó bạn phơi mình trên bãi cát Ở trên đó, bạn vẽ hình một chú thỏ thật đáng yêu Nhưng quái, kì lạ thay một lúc sau quay lại, bạn không còn thấy chú thỏ đâu nữa Thì ra chỉ một cơn sóng
đi đến, nó đã xóa nhòa tất cả Và đó, cũng là những gì mà bộ não của bạn thể hiện khi tiếp nhận một thông tin mới
Nhưng thông thường, khi nào bạn sẽ ôn bài của ngày hôm nay? Với nhiều bạn,
có thể sẽ là tuần sau trước khi hôm sau có tiết học Mà khi đó, thì bạn đâu còn nhớ được nhiều kiến thức nữa Do vậy, nếu như bạn áp dụng chiến thuật “Bài hôm nay cứ để
tuần sau”, thì chắc chắn bạn rất dễ rơi vào tình trạng chẳng nhớ mình đã học gì Chưa
kể có những bạn bài hôm nay cứ để khi nào kiểm tra mới học, bài hôm nay cứ để tháng sau, thậm chí bài hôm nay để đến tận cuối năm đi thi, thì hiển nhiên bạn vừa tốn thời gian học, lại vừa không hiệu quả
Vậy thì, thay vì “Bài hôm nay cứ để tuần sau”, nếu bạn áp dụng chiến thuật “Bài
hôm nào xào ngay cho “hot””, chắc chắn rằng bạn vừa tiết kiệm thời
Trang 5gian học, vừa gia tăng tỉ lệ nhớ bài lên gấp nhiều lần Giả sử hôm nay khi bạn học xong bài, tối về bạn dành ngay 10 phút ôn bài, tuần sau khi chuẩn bị bài bạn lại dành ra tiếp
10 phút ôn bài, trước khi kiểm tra 45 phút (có thể là khoảng sau 1 tháng) bạn lại dành ra
10 phút ôn bài, trước khi thi học kì, bạn dành ra 10 phút ôn bài, trước khi thi cuối năm bạn dành ra 10 phút ôn bài, cộng lại bạn mất khoảng 1h cho quy trình ôn bài đó Nhưng hiệu quả thế nào? Rất có thể bạn sẽ nhớ 80-90%, thậm chí 100% kiến thức Còn nếu theo cách thông thường, giả sử bạn cứ gần kì thi mới học, bạn mất cả ngày để học khoảng 10h, gấp 10 lần so với quy trình kia, nhưng hiệu quả có khi lại không đáng kể vì khi đó có quá nhiều kiến thức mới, và bộ não không hấp thụ kịp
Thực tế, việc bạn nhớ được một lượng kiến thức lớn trong chương trình học
thường không dễ dàng, và bạn sẽ chỉ nhớ khi bạn được ôn tập đi ôn tập lại nhiều lần.
Bộ Giáo dục cải cách liên tục, thi cử cải tiến và ngày càng cải tiến theo xu hướng tổng hợp kiến thức, tức kiến thức thi cử không chỉ ở trong một năm học cuối cấp mà rải rác nhiều năm học cộng dồn lại Như thế, để chiến thắng trong thi cử, bạn bắt buộc phải có một chiến lược đúng đắn, đó là bạn học trước khi quên, ôn tập kịp thời bạn sẽ không bao giờ quên Chúc bạn rèn luyện được thói quen tốt này
C- “Ảo tưởng sức mạnh” về sơ đồ tư duy
“Những sai lầm khi sử dụng Sơ đồ tư duy không phải ai cũng biết.”
Chắc hẳn việc sử dụng sơ đồ tư duy hay những lợi ích của sơ đồ tư duy không còn gì là
xa lạ với các bạn học sinh nữa Thế nhưng, sử dụng sơ đồ tư duy trong thực tiễn như thế nào, và làm sao để tránh những sai lầm khi mắc phải mà mình gọi là những “ảo
tưởng sức mạnh” về sơ đồ tư duy thì không phải ai cũng biết Chính vì lẽ đó, bài này
sẽ chỉ ra một vài sai lầm bạn cần tránh cũng như nguyên tắc bạn cần nhớ Có thể bạn đã đọc được ở đâu đó về sơ đồ tư duy nhưng đa phần những tài liệu đó nói đến việc dùng
sơ đồ tư duy, lợi ích cũng như hướng dẫn lập sơ đồ tư duy Trong khi việc áp dụng thật thì có thể bạn sẽ gặp một vài sai lầm thực tiễn Theo mình tổng hợp lại nhanh như sau:
Trang 61 Hình trung tâm có nhất thiết phải liên quan đến chủ đề không?
Câu trả lời là không Bởi vì để kích thích sự sáng tạo, hình trung tâm bạn vẽ gì cũng được Nhưng hãy nhớ, đừng mất quá nhiều thời gian cho hình trung tâm Và tờ giấy thì
nhớ để ngang Vì bạn để dọc, tính thẩm mỹ không cao và khó sắp xếp kiến thức hơn.
2 Về màu sắc
Bộ não bị kích thích bởi màu sắc, nên không phải tự nhiên kinh đô phim ảnh thu hút
hàng tỉ đô chứ không như phim đen trắng ngày xưa Vậy nên nếu các nhánh chính bạn
vẽ cùng màu, nó không có sự nổi bật Hãy nhớ sơ đồ tư duy phải có ít nhất 3 màu Và
hai nhánh cạnh nhau thì không được cùng màu Chỉ có các nhánh phụ bạn mới để cùng màu thôi Và nhánh có màu gì thì chữ trên nhánh có màu tương tự như vậy
3 Viết gì trên nhánh?
Có những bạn chia sẻ “Anh ơi, kể từ ngày dùng sơ đồ tư duy, tập đề cương em dày gấp đôi so với bình thường.” – nhìn sơ đồ tư duy cứ thấy rối rối Bạn nhìn thử sơ đồ
tư duy bên dưới mình minh họa, bạn sẽ thấy đây là một sơ đồ tư duy chưa áp dụng
nguyên tắc từ khóa, vì thế mà nhìn có vẻ hơi rối.
Trang 7Hãy nhớ: chỉ 20% từ khóa nhưng có thể diễn đạt được 80% nội dung Do vậy bạn chỉ cần nắm được 20% nội dung đó (Cách lọc khóa như nào bạn đọc ở bài tuyệt
chiêu dùng “Phao câu”) Vì thế ở trên nhánh thì bạn chỉ viết từ khóa thôi, và nhớ từ
khóa phải viết ở trên, không viết ở dưới nhánh Chỉ cần không mắc sai lầm này, sơ đồ tư duy bạn chắc chắn sẽ ngắn và hiệu quả
4 Chèn hình ảnh cho sơ đồ tư duy
Hình ảnh rất quan trọng Có hình ảnh nhớ rất nhanh Do vậy bước cuối trong khi bạn
vẽ sơ đồ tư duy là hãy thêm hình ảnh vào các nhánh Hình ảnh đó có thể là hình minh họa, hình bạn chế ra, không nhất thiết phải đẹp Hãy nhớ, không nhất thiết phải đẹp Chỉ cần có hình ảnh, bộ não sẽ rất thích những điều đó
5 Sơ đồ tư duy có giúp ghi nhớ không?
Câu trả lời là KHÔNG Sơ đồ tư duy là một loại ghi chú thông minh, nó giúp bộ
não ấn tượng hơn và gia tăng khả năng ghi nhớ Nhưng nếu muốn nhớ bài bạn vẫn phải
áp dụng quy trình “Bài hôm nào xào ngay cho “hot”– quy trình ôn tập đầy đủ Còn tác
dụng lớn nhất của sơ đồ tư duy là tổng hợp kiến thích rất tổng quát, có thể tổng hợp nội
Trang 8dung tổng quát cả quyển sách, cả chương sách, cả mấy chục trang sách trong một tờ
giấy Cảm giác giống như bạn đi vào thành phố, bạn có một tấm bản đồ ở trong tay.
(Sơ đồ tư duy tổng hợp kiến thức văn học)
Bạn nhìn thấy hai sơ đồ tư duy trên không, đó là của một bạn học viên (bạn này là học sinh chuyên Toán) tổng hợp lại kiến thức văn học và vật lí Khi bạn ôn tập, chỉ cần nhìn vào đó thấy rất hiệu quả, phần nào bạn chắc chắn, phần nào bạn chưa, từ đó bạn dễ dàng ôn lại, chứ không phải mơ hồ không biết mình đã học được gì, hay quên gì mất
Trang 9(Sơ đồ tư duy tổng hợp kiến thức vật lí)
6 Sơ đồ tư duy không tự nhiên mà vẽ nhanh được.
Nhiều bạn dễ nóng vội, không chịu luyện tập nên vẽ sơ đồ tư duy không được nhanh.
Ngày xưa thời đi học, mình cũng dùng sơ đồ tư duy phải từ 4-5 năm Nhớ hồi lớp 12,
đa phần các môn học mình vẽ sơ đồ tư duy vào vở ghi luôn (Năm cuối nên thầy cô cũng thoải mái) Chỉ có môn Toán và Thể Dục là mình không dùng sơ đồ tư duy (Chắc
do là chuyên Toán nên trong đầu mình lúc nào cũng hệ thống được kiến thức) Còn các môn khác, đều dùng Ban đầu vẽ xấu, mất nhiều thời gian Có những sơ đồ tư duy mất 2-3 tiếng mới vẽ xong Nhưng luyện nhiều thì chỉ khoảng 30 phút là xong, mà lại đẹp
Vậy nên các bạn nhớ kiên trì Mà đừng bỏ cuộc, áp dụng là phải áp dụng tới cùng Trong một khóa học về phương pháp học tập mình theo học của đại học US
Sandiego, mình có được chia sẻ và thực sự thấm về sức mạnh sơ đồ tư duy Nó phát
Trang 10triển sự sáng tạo vô cùng, nó kích thích trí não, nó tạo ra những ý tưởng mới Chính vì thế hãy nhớ và áp dụng nhé Chúc các bạn có những kết quả đột phá
BA KHÔNG trong ngày thi
Trích từ sách “Học thông minh Thi cực đỉnh”
Cả quá trình học, ngày đi thi là thời điểm then chốt Vậy nên, đây là một thời điểm vô cùng quan trọng, bởi ngoài việc kiến thức bạn đã ôn luyện thì cách thức bạn
“chiến đấu” trong những ngày này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả của bạn Nhiều người nói “Học tài thi phận”, nhưng thực tế thì thi cũng có những kĩ năng riêng Bài này chia sẻ một vài lưu ý trong những ngày thi để giúp bạn thi tốt nhất
1- KHÔNG kiểm tra đáp án sau khi thi xong
Trang 11Rất rất nhiều người có thói quen kiểm tra đáp án sau khi thi xong để biết xem tình hình làm bài của mình như thế nào Thế nhưng có một sự thật, rằng khi bạn đi thi, thông thường điểm của bạn sẽ nhỏ hơn hoặc bằng điểm tuyệt đối Tức là đại đa số sẽ không ít thì nhiều có những phần làm sai, có những phần chưa làm được Vậy thì, việc bạn kiểm tra đáp án sau khi bạn thi sẽ chỉ giúp bạn chắc chắn chỉ ra bạn đã sai những phần nào Hoặc việc bạn trao đổi với bạn bè, tự dưng bạn sẽ thấy “Thôi chết, nhầm mất rồi”
Mà khi đó, “bút sa gà chết” Bạn đã nộp bài thi rồi, thì chắc chắn điểm số của bạn không thể tăng lên được nữa Nhưng việc bạn kiểm tra đáp án sẽ dễ khiến cho bạn bị tâm lí, thậm chí nếu đó là môn đầu, bạn sẽ dễ bị áp lực, và cả trường hợp bạn làm bài không tốt Chính
vì lẽ đó, một khi đã đi thi, bạn cứ cố gắng làm bài hết sức mình, còn đâu đáp án thì khỏi cần kiểm tra Hoặc là bạn chờ thi xong hết tất cả các môn, hãy kiểm tra đáp án sau cùng Còn không, thì khỏi kiểm tra đáp án luôn, điểm số rồi cũng sẽ biết, cứ vui vẻ sau khi thi là được
2- KHÔNG liên lạc trong những ngày thi
Có một sự thật, năng lượng rất dễ lây lan, đặc biệt nếu đó là năng lượng của sự lo lắng
và tiêu cực Trong những ngày thi, đôi khi bạn bè hoặc gia đình hay gọi điện hỏi han, và nhiều khi không giấu được sự lo lắng Chưa kể, có thể bạn bè của bạn làm bài không tốt, nhắn tin với bạn, khiến lây lan năng lượng tiêu cực, ảnh hưởng đến tâm lí của bạn Đôi khi, cả những lời chúc, sự quan tâm là tốt nhưng nếu những người xung quanh mà bị lo lắng quá, hồi hộp quá thì việc bạn cắt liên lạc, tập trung hoàn toàn vào bản thân mình lại
là một điều tốt
Đa phần nhiều sĩ tử khi thi sẽ lo lắng, hoặc hồi hộp Thậm chí lên mạng xã hội, ngoài những lời chúc thì cũng có rất nhiều tâm trạng căng thẳng trước kì thi Vì thế, thật đơn giản bạn chỉ cần trao đổi nhanh với người trực tiếp đưa đón bạn trong ngày thi, hoặc gia đình bạn Còn lại có thể bạn bè, bạn nên để khi thi xong trao đổi cũng được Do vậy, bạn hoàn toàn có thể cách li với chiếc điện thoại, mạng xã hội trong những ngày thi
3- KHÔNG bỏ cuộc khi chưa hết giờ
Cho dù bạn học rất giỏi, hay học rất kém, thì bạn đều không nên nộp bài sớm khi thời gian chưa hết Điểm số của bạn được đánh giá bởi những gì bạn thể hiện ra trên giấy, chứ không phải ở tốc độ làm bài của bạn Vậy nên, nếu bạn làm tốt, làm xong nhanh, hãy ngồi kiểm tra lại từng bài, kiểm tra ít nhất 3 lần Thậm chí bạn ngồi giải lại bài ra nháp với các môn tự nhiên, đọc lại từng câu từ, lỗi chính tả với các môn xã hội, làm lại