Thuyết Minh Cù Lao Chàm

Giúp các bạn nắm được lịch sử sự tích về Cù Lao Chàm.

KHÁI QUÁT VỀ CÙ LAO CHÀM:

Đảo Cù Lao Chàm cách Đà Nẵng 35km và cách biển Cửa Đại 15km và được UNESCO công nhận

là khu dự trữ sinh quyển thế giới vào ngày 29/5/2009 trong phiên họp thứ 21 của Ủy ban Điều phối quốc

tế chương trình con người và sinh quyển diễn ra tại đảo Jeju (Hàn Quốc)

Cù Lao Chàm gồm 8 hòn đảo thuộc xã đảo Tân Hiệp, Thành phố Hội An, Quảng Nam gồm: HònLao, Hòn Dài, Hòn Mồ, Hòn Khô Mẹ, Hòn Khô Con, Hòn Lá, Hòn Tai, Hòn Ông Dân số trên đảokhoảng 3000 người và sống trên Bãi Ông, Bãi Làng, Bãi Hương Cư dân trên đảo sống chủ yếu bằngnghề bắt hải sản, rất ít người làm nghề nông hoặc buôn bán Người dân nơi đây nói đảo Cù Lao Chàmchỉ có 7 đảo vì Hòn Khô Mẹ và Hòn Khô Con là một Hòn Với tám đảo có diện tích 15,5km2

Cách đây hơn 10 năm, Cù Lao Chàm như một thiên đường bị bỏ quên trên đảo có 3 ngọn núi đá làNgọc Long, Tiên Bút và Bất Lao Tương truyền nơi đây vốn là nơi hành quyết các tử tù của vương quốcChăm Pa và ngày nay là nơi cư trú của người dân chài Cù Lao Chàm là một di tích văn hóa lịch sử gắnvới sự hình thành và phát triển thương cảng Hội An

Bản đồ Tây phương xưa thường ghi, Cù Lao Chàm với cái tên là “Champello” lấy từ tiếng Nam

-Ấn “Pu Lau Cham Pa” Tại đây còn nhiều di tích thuộc các nền văn hóa Sa Huỳnh, Chăm Pa Việt có niênđại hàng trăm năm

Khi du khách đến với Cù Lao Chàm sẽ trải qua những giờ phút thú vị như được đắm mình vào bãibiển, tận hưởng thiên nhiên và lặn ngắm san hô, tham quan các giá trị văn hóa của những di tích khảo cổliên quan đến quá trình cư trú của dân cư cổ cách đây 3000 năm, không chỉ thế, du khách còn biết đượcquá trình giao lưu, buôn bán với các nước thuộc trung cận Đông Nam Á, Ấn Độ cách đây 1000 năm

Đặc biệt là việc phát triển hệ thống đã xếp của cư dân Chăm Cổ nhằm khai thác nguồn nước…Nơi đây còn có rất nhiều di tích văn hóa lịch sử như chùa Hải Tạng, giếng làng, Làng Ông, Miếu Bà,Miếu tổ nghề yến

Trải qua nhiều năm thăng trầm của lịch sử Cù Lao Chàm cho đến ngày nay vẫn giữ được vẻ đẹphoang sơ vốn có của mình

* Bảo tồn biển:

Tháng 10/2003, khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm được thành lập để giữ gìn sinh vật hoang

dã trên đảo, là một trong 15 khu Bảo tồn biển của Việt Nam vào thời điểm 2007 Cù Lao Chàm có khíhậu quanh năm mát mẻ, hệ động thực vật phong phú, đặc biệt là nguồn hải sản và nguồn tài nguyên yếnsào

Các rạn san hô ở khu vực biển Cù Lao Chàm cũng được các nhà khoa học đánh giá cao và đưavào danh sách bảo vệ Rừng Cù Lao Chàm có nhiều loại lâm sản quý như gỗ kiền kiền, dẻ chua, mây,sang, dâu, sim: các loại dược liệu quý hiếm như mã tiền, sơn máu, ổi tím, ngũ gia bì Bao quanh các cụmđảo sâu từ 1  10m, nước xanh biếc, có nhiều loại hải sản như tôm hùm, ốc hương, hải sâm, ngọc trai,đồi mồi, cua đá

Hệ động thực vật Cù Lao Chàm gồm 342 loài có ích, chiếm 60% tổng số loài có thể được sử dụngvào mục đích khác nhau Nhờ có lớp phủ thực vật nên hiện Cù Lao Chàm có 12 loài thú, 13 loài chim,

130 loài bò sát và 5 loài ếch nhái Trong đó đáng chú ý có khỉ đuôi dài và chim yến là hai loài được đưavào sách đỏ động vật Việt Nam.

Đặc biệt, Hòn Lao nơi vách đá nứt thẳng đứng và luôn có gió thổi mạnh, là nơi cư trú của loài yếnsào mà tổ của chúng là loại thức ăn có giá trị cao cấp

Khu bảo tồn rộng khoảng 5,176 ha, có 165 ha dành cho san hô và 500 ha cho các loài rong biển.Các kết quả nghiên cứu đã công bố có khoảng 947 loài sinh vật sống trong vùng nước quanh các đảo,quanh các vĩa san hô cứng và mềm phát triển dày đặc Đây là một trong hai khu bảo tồn biển hiếm hoi ởViệt Nam cùng với Hòn Mun của Khánh Hòa Đặc biệt nơi đây có nhiều bãi tắm tự nhiên rất đẹp, hấpdẫn du khách trong và ngoài nước

* Chùa Hải Tạng

Chùa Hải Tạng tọa lạc sát chân núi phía Tây của Hòn Lao thuộc

Cù Lao Chàm, lưng tựa núi vững chãi, mặt tiền xoay theo hướng Tây

Nam, xung quanh là ruộng đồng một thung lũng gần 2 cây số vuông là

ruộng trồng lúa duy nhất tại xã đảo này

Cách bến đò Cù Lao Chàm khoảng 5km về hướng Tây, du khách

có thể nhìn thấy bóng dáng của pho tượng Bồ Tát Quán Thế Âm màu

trắng ẩn hiện trên nền trời xanh mây trắng Xung quanh là đồng ruộng xanh, pho tượng này được tôn trítrước chùa Hải Tạng cách đây vài năm Tượng cao khoảng 3m, lưng tựa vào núi, mặt nhìn về biển nhưluôn thấu hiểu nỗi lầm than, cơ cực của cư dân xứ đảo xa xôi này

Băng qua cánh đồng lúa xanh um trong thung lũng, trước mắt chúng tôi hiện ra ngôi kim cổ tự,nét thời gian đã in đậm trên từng bậc thềm, vách đá làm cho ngôi chùa tôn thêm nét tĩnh mịch

Theo sử liệu ghi lại, chùa Hải Tạng được xây dựng vào năm Cảnh Hưng thứ 19 (1758) ở vị trícách nơi hiện tại khoảng 100m về hướng Đông Bắc, sau đó do thiên tai, toàn bộ ngôi chùa ban đầu bị hưhại Đến năm Tự Đức nguyên niên (1848), một số thương gia và số cư dân đồng tâm hiệp lực tiến hànhxây dựng lại ngôi chùa, đồng thời dời về vị trí hiện nay Có nhiều truyền thuyết nói về nguyên nhân khởinguyên dựng chùa Hải Tạng Tương truyền vào khoảng thế kỷ thứ 17, có chiếc thuyền đưa một số gỗđược làm từ ngoài Bắc vào Nam nhưng khi về đến Cù Lao Chàm vì trời tối nên phải nêu thuyền lại nghỉ.Sáng ra thuyền kéo nêu tiếp tục đi, nhưng thật lạ lùng, biển tự dưng nổi sóng lớn, thuyền không thể đitiếp được, sau có người trong đoàn lên một ngôi miếu ở Cù Lao Chàm khấn nguyện và được các vị thổđịa thần linh cho biết giàn cột này phải để lại dựng chùa cho Cù Lao Chàm, vì thế chùa dựng lên lấy tên

là Hải Tạng Hải là biển, tạng là Tam Tạng kinh điển Với ý nghĩa chùa là nơi hội tụ từ mọi con đườngtrên biển để vào Cù Lao Chàm, một cụm đảo hoang vu và đầy bí hiểm Theo người dân quanh vùng,trước đây vùng chùa là rừng rậm, có nhiều trăn, rắn độc Vì thế, khi xây dựng chùa người ta cho xâytường thành bao bọc xung quanh được xây bằng đá

Trước chùa là cổng Tam Quan là một công trình kiến trúc cổ xưa tiêu biểu cho kiến trúc chùa ở

xứ đàng trong này Cổng gồm 3 lối vào, khoảng giữa có cổ lầu, mái lợp ngói âm dương, mặt ngoài tôn trítượng Hộ Pháp, mặt trong thờ bức bích họa Địa tạng Vương Bồ Tát với vẽ đã bạc màu theo thời gian.Toàn bộ tam quan cao 5m, dài 6m trông rất vững chải

Bước vào cổng tam quan, qua một khoảng sân rộng là chùa chính, tuy nhà Tây đã bị sụp hoàntoàn, nhà Đông còn lại phần kiến trúc chính, nhưng toàn bộ di tích vẫn toát lên vẻ hào sáng uy nghiêmhiếm thấy ở các di tích khác Chính diện lợp ngói âm dương, tường xây bằng vôi vữa, bờ nóc, bờ hồi đắpnổi nhiều đường nét uốn lượng mềm mại, uyển chuyển tạo cảm giác nhẹ nhàng.

Toàn bộ nếp nhà chính có hệ vì kèo kết cấu kiểu “chồng rường giả thủ” chia làm 3 gian Bên trongchánh diện (từ chùa nhìn ra) thế địa Tạng Vương Bồ Tát, gian bên phải thờ tam thánh Quan Công, LưuBình và Châu Xương Ngoài ra, hai bên chánh diện thờ Long Thần, Hộ Pháp và tấm bia đá khắc bằngchữ Hán Phía sau chánh diện là bàn thờ tổ sư Đạt Ma, với dáng ngồi bán góa, tay cầm cuốn thư Tất cảcác pho tượng đều làm bằng gỗ, sơn son thếp vàng, có niên đại cùng với ngôi chùa

Ngoài ra, chùa còn lưu giữ một quả đại hồng chung lớn, trên chuông chân chỉ có 4 ngón, dángcong, có vẩy, đầu rồng uyển chuyển, râu rất dài Đây là con Rồng mang phong cách những năm đầu của

Lê Sơn Như vậy, quả chuông này có thể còn có trước niên đại xây dựng chùa

Tất cả các hoành phi, câu đối trang trí trong chánh diện đều được sơn son thép vàng, uy nghiêm,hòa cùng hệ thống tượng thờ cổ kính tạo nên những mạch tiếp nối thiêng liêng, cho ta cảm giác mơhuyền như đang bước vào cõi Phật đản sanh, điều đó đã làm không gian nơi thờ tự của ngôi chùa thêmphần cổ kính và huyền bí của nó

* Tổ Đình Nghề Yến

Với mỗi một nghề, người Việt đều có ông tổ nghề và mỗi năm đến một ngày nhất định, người dânlại có tục cúng tổ sư với lòng thành kính, tri ân Nghề lấy yến ở Cù Lao Chàm - Hội An cũng thế Theongười dân Cù Lao Chàm thì nghề khai thác yến sào chính thức ra đời tại làng vào khoảng giữa thế kỷXVIII, với hai tổ nghề là ông Trần Tiến và Hồ Văn Hòa

Vào ngày mồng 9 và 10 tháng 3 âm lịch hàng năm tại xã đảo Tân Hiệp - Cù Lao Chàm, người dânlại tổ chức lễ tế nhằm cầu mong biển trời phù hộ và tưởng niệm tri ân các bậc tiền bối đã có công trạngđối với nghề khai thác yến sào; đồng thời nâng cao niềm tự hào và ý thức bảo vệ nguồn tài nguyên thiênnhiên quý hiếm của vùng biển đảo Ngày tế lễ diễn ra như ngày hội với nhiều hoạt động phong phú

Tổ nghề yến, vui hội chài (đua ghe ngang, kéo co bằng thuyền trên biển, hội bài chòi, trò chơi bịtmắt đập nồi) Đêm hội Cù Lao Chàm (biểu diễn nghệ thuật cổ truyền trên biển, giao lưu văn nghệ đấtliền, hải đảo, du khách, chợ ẩm thực món ngon Cù Lao Chàm (các đặc sản biển, rau rừng, bánh ít, tổ yếnkhô, yến chưng hột sen, rượu yến, rượu hải sâm, bào ngư…)

* Làng nghề cá Bãi Làng

Cứ mỗi chiều thì ngư dân có Bãi Làng đều ra khơi đi đánh bắt cá chỉ có khoảng 228 chiếc thuyền

là có máy và còn lại là một số lượng đáng kể là phương tiện đánh bắt hải sản không trang bị động cơ nhưthuyền, mũng…

Phần lớn tàu thuyền khai thác theo hộ gia đình, số lượng nhân công tham gia trên thuyền khôngnhiều, nhiều nhất là nghề mành khoảng 3-7 người/ thuyền, nghề lặn (3-7 người/ thuyền), nghề lưới hai,lưới dày, và lưới rê chỉ khoảng 1-2 người/ thuyền Với số lượng nhân công là 2, thường có quan hệ giađình như vợ chồng hoặc cha con

Mùa vụ khai thác chính của nghề khai thác hải sản ở trong và quanh các khu bảo tồn biển Cù LaoChàm là mùa gió Đông Bắc từ tháng 11 đến tháng 4 âm lịch Cùng nghề lặn, nghề câu vòm có thể hoạtđộng gần như quanh năm Ở mùa gió Đông Bắc, nghề lặn khai thác chủ yếu là tôm hùm thương phẩm.Mùa gió Tây Nam, nghề này chủ yếu bắt ốc gai, ốc nghệ, bàn mai, bào ngư, cá lặn về đêm Đối với nghềlưới rê ba lớp, nghề lưới mực mùa gió Đông Bắc khai thác chủ yếu là cá bà Thường là kim nghề, diễn rakhá phổ biến Đặc thù của nghề cá địa phương là quy mô nhỏ, thủ công, mức độ đầu tư không nhiều vàphụ thuộc vào từng mùa vụ

* Âu thuyền Cù Lao Chàm

Nơi cho tàu thuyền vào tránh bão Âu thuyền được người dân ở đây đào nhằm một mục đích hếtsức cao là cho tàu thuyền khắp nơi vào đây tránh bão

PHẦN KẾT LUẬN

May mắn được thiên nhiên ban tặng một nguồn tài nguyên phong phú cho vùng biển đảo Cù LaoChàm thuộc xã đảo Tân Hiệp - Hội An - Quảng Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch,mang lại nguồn lợi kinh tế cho địa phương Một bãi biển đẹp kết hợp với nhiều di tích văn hóa lịch sử lànhững nhân tố tạo nên một nét đẹp riêng của biển đảo Cù Lao Chàm mà không phải vùng biển nào cũngcó

Dựa trên những tiềm năng về tự nhiên và nhân văn của biển đảo Cù Lao Chàm, em đã đưa rachuyên đề du lịch biển đảo Cù Lao Chàm nhằm để nâng cao chất lượng sản phẩm với mô hình du lịch đểvùng biển đảo ngày càng phát triển hơn như: du lịch nghỉ dưỡng, tắm biển, lặn ngắm san hô, thể thaobiển kết hợp với thăm quan các di tích lịch sử của người Chăm và người Việt Và du lịch sinh thái vàkhai thác nguồn tài nguyên vốn có của vùng một cách hợp lý

Trong những năm qua, việc khai thác tiềm năng du lịch ở vùng biển đảo Cù Lao Chàm để pháttriển du lịch rất được quan tâm

Hiện nay, vùng biển đảo này đón rất nhiều khách du lịch trong và người nước biết đến và thămquan rất đông Biển đảo Cù Lao Chàm đã và đang ngày càng phát triển là nhờ sự đầu tư của địa phương,thành phố và các công ty du lịch và sự hợp tác của người dân trên xã đảo đánh giá được đúng đắn tiềmnăng phát triển du lịch của vùng biển đảo và việc khai thác rất phù hợp với tiềm năng của nó.

Chuyên đề của em cũng đã đưa ra được một số điều kiện để phát triển du lịch biển đảo Cù LaoChàm mà chính quyền địa phương đang quan tâm Đó là việc xây dựng và tôn tạo các di tích lịch sử, cơ

sở hạ tầng tốt, an ninh đảm bảo, môi trường sạch, vấn đề đầu tư được quan tâm

Trong tương lai thì Cù Lao Chàm sẽ phát triển du lịch rất mạnh, trong vấn đề du lịch thì đem lạilợi nhuận kinh tế rất lớn cho địa phương, cho tỉnh nói riêng và cho đất nước

4 LÝ DO KHIẾN DU KHÁCH MUỐN QUAY LẠI CÙ LAO CHÀM

Chỉ rộng hơn 15 km2 và cách đất liền hơn 11 hải lý với 30 phút chạy tàu, nhưng thu nhập từ dulịch của Cù Lao Chàm luôn tăng trung bình 40% mỗi năm và nằm trong nhóm những điểm đến có tỷ lệkhách quay trở lại cao nhất cả nước

 Cù Lao Chàm không phải là hòn đảo đặc biệt so với nhiều đảo gần bờ cũng như các khu dự trữsinh quyển khác của Việt Nam Cũng có bãi tắm tự nhiên đẹp, cảnh quan hoang sơ, hải sản phong phú -những lợi thế có thể bắt gặp ở bất kỳ hòn đảo du lịch nào, nhưng cái dấu ấn đặc sắc mà du khách bắt gặp

ở Cù Lao Chàm không phải là những lợi thế đó mà chính là cách khai thác những lợi thế

Cù Lao Chàm sở hữu vẻ đẹp hoang sơ tự nhiên

 Đặc sản hướng dẫn viên

Điểm dừng chân đầu tiên của du khách khi cập bến âu thuyền Bãi Làng là nhà Bảo tồn biển.Thông thường, đa số du khách sẽ bỏ qua điểm này với quan điểm cố hữu về những phòng truyền thốngđơn điệu tẻ nhạt trưng bày dăm ba bức ảnh với chú thích sơ sài Nhà Bảo tồn biển ở đây cũng vậy, không

có đột phá nào trong việc trưng bày đủ để hấp dẫn du khách đến tìm hiểu

Nhưng khi du khách đi theo một hướng dẫn viên kỳ cựu của đảo thì gần như không có ai muốn rờikhỏi không gian chật chội này trừ khi được hướng dẫn viên dắt ra cửa

Hướng dẫn viên kỳ cựu với lối dẫn chuyện cực kỳ có duyên đã hớp hồn du khách đến Cù LaoChàm

Cách nói chuyện hấp dẫn, thuyết minh linh hoạt, cùng nghệ thuật lựa chọn thông tin “câu khách”khiến cho du khách bị cuốn theo sự chỉ dẫn của hướng dẫn viên và háo hức với hành trình khám phá trênđảo

Hầu hết các hướng dẫn viên đưa đoàn từ bến Cửa Đại đến Cù Lao Chàm đều có cách nói chuyệncuốn hút như vậy Không quá ngạc nhiên khi biết các hướng dẫn viên này đã trải qua khóa huấn luyệnhướng dẫn viên di sản do UNESCO tổ chức thí điểm tại ba điểm đến của Quảng Nam là Mỹ Sơn, Hội An

và Cù Lao Chàm

Bởi thế, câu cửa miệng của hướng dẫn viên ở đây luôn có hai từ “môi trường” Họ nhắc du kháchvui lòng không mang túi nilon lên đảo, không lấy bất kỳ thứ gì từ biển trong lúc tắm biển và lặn biển,không nên nghe lời gạ gẫm mua cua đá của một ngư dân nào đó vì cua đá là động vật cần được bảo vệ.

Anh Tuấn – hướng dẫn viên của Sông Hội cho biết: “Nhiều du khách khi lặn biển ngắm san hôthường thích thú với những bông hoa san hô hay con sao biển Mình có thể lặn xuống bắt lên cho kháchxem, nói chuyện về chúng và sau đó thả chúng về biển Khách thường không bao giờ phật lòng vì điềunày mà ngược lại họ nói với tôi rằng họ cảm thấy mình vừa làm một việc tốt”

 Đặc sản ẩm thực

Cù Lao Chàm nổi tiếng với yến sào, hải sâm và bào ngư mức giá chỉ bằng 2/3 ở đất liền Bên cạnh

đó là các loại ốc, sò, mực một nắng

 Những đặc sản biển hấp dẫn luôn sẵn có ở Cù Lao Chàm

Nhưng gọi là đặc sản thì phải là bữa cơm phục vụ tour trên đảo Bữa ăn giản dị, rẻ tiền nhưng toàn

là các sản vật địa phương mà khách có thể lần đầu được ăn, hoặc lần đầu ăn mà thấy ngon Một đĩa rauđắng trộn dầu vừng và lạc, một đĩa rau rừng luộc chấm mắm nem, con cá biển tươi sốt cà chua, bát canhbông súng nấu chua Món sò món ốc món mực, món bào ngư trở thành cái vị điểm xuyết cho những món

ăn dân dã mà lạ miệng, đủ sức giải nhiệt cho cả một kỳ nghỉ toàn hải sản của một tour biển đảo ngắnngày

Món tráng miệng cuối cùng cho khách là bánh ít lá gai Nếm những chiếc bánh thanh ngọt cuộntrong lớp lá thơm mát mới hiểu vì sao người Quảng Nam – Đà Nẵng lại nói muốn ăn bánh ít phải đến CùLao Chàm, nơi bánh được chế biến từ những chiếc lá gai rừng tươi ngon nhất

Sự thân thiện, dễ mến của con người Cù Lao Chàm sẽ khiến bất cứ du khách nào cũng muốn đượcquay lại đây ít nhất một lần (Ảnh:Hoàng Hồng)

Đến chợ hải sản, du khách sẽ nghe thấy nhiều lời mời chào, nhưng sẽ không có ai kéo tay, kéo áobạn

 Đi qua chiếc giếng cổ, một người dân đứng gần đó nói với khách rằng: “uống nước giếng này làsinh con trai đấy” Và họ thả gàu nước múc lên cho du khách thử, bảo khách hãy đổ ít nước vào chaimang đi uống cho đỡ khát

Vào ngôi chùa hơn 300 năm tuổi Hải Tạng tự, các vãi già cứ tha thiết mời bạn bát nước sắc lá câyrừng mà theo họ uống vào sẽ rất khỏe mạnh Họ có thể quạt cho bạn bằng chiếc quạt mo cau nếu như cáiquạt điện không quay được đến chỗ bạn ngồi Hòm công đức trong chùa bằng gỗ, không nhìn thấy tiềnrải bên trong và cũng không ai đặt tiền lên khay đựng lễ

Bởi thế, dù phải đi một con đường tương đối vất vả qua mép tường và bờ ruộng mới đến đượcchùa, du khách cũng hài lòng với sự tiếp đãi ấy.

Và số tiền quá ít cho một hành trình thú vị

 Giá cho mỗi tour 1 ngày đi Cù Lao Chàm từ bến Cửa Đại là 430 nghìn đồng/khách, miễn phí chotrẻ nhỏ dưới 6 tuổi Với số tiền đó, bạn được đi tham quan khắp làng cổ của người Chàm trên đảo, đi chợhải sản, mua sắm đồ lưu niệm làm quà cho người thân, đi tắm biển, lặn biển ngắm san hô, ăn bữa cơmđậm chất địa phương và trở về trước 3g chiều để nghỉ ngơi

 Với mức giá đó cho một hành trình nhiều thú vị, ngay cả du khách nội địa bình dân cũng cảmthấy hài lòng

Còn với Nick và Jena – cặp vợ chồng già người Thụy Điển sang Việt Nam du lịch bụi xuyên Việtthì Cù Lao Chàm là nơi mà chắc chắn họ sẽ quay trở lại cùng với Sapa và Mộc Châu

Nằm cách bãi biển Cửa Đại (Hội An) 18 km về phía biển đông, Cù lao Chàm thuộc vùng biển Hội An,cách thành phố Hội An về phía biển Đông khoảng 31 km, gồm 8 đảo nhỏ nối sát nhau: hòn Lao, hòn Tai,hòn Dài, hòn Lá, hòn Mồ, hòn Ông, hòn Khô mẹ, hòn Khô con

Những dấu tích trên quần đảo Cù lao Chàm khẳng định cách đây 3.000 năm quần đảo này từng có

cư dân sinh sống và khoảng 1.000 năm trước, nơi đây đã là một trong những nơi giao lưu buôn bán vớicác nước Ấn Độ, Trung Hoa, một số nước trong khu vực Trung Cận Đông, Đông Nam Á

Ở Cù Lao Chàm có những làng chài, bãi tắm đẹp thơ mộng như trong truyện "Ông già và biển cả"của nhà văn Hemingway Dưới biển có nhiều ghềnh đá, nhiều dãy san hô lấp lánh tạo nên những khuvườn thuỷ cung huyền ảo với trăm nghìn loài cá, loài hải sản miền nhiệt đới Trên đảo, hệ động thực vậtkhá phong phú, đặc biệt có loài chim Yến quý hiếm cư ngụ cùng nhiều loài động vật hoang dã

Cù Lao Chàm có khí hậu quanh năm mát mẻ, hệ động, thực vật phong phú, đặc biệt là hải sản vàmột nguồn tài nguyên qúy giá là Yến Sào Dải san hô ở vùng biển Cù Lao Chàm được đánh giá là mộttrong những dãi san hô quý của Việt Nam và khu vực Thiên nhiên cũng đã tạo nên ở Cù Lao Chàmnhiều cảnh đẹp thơ mộng, hiếm có như các dòng suối Tình, suối Ông, hòn Chồng, hòn Khô, hang Bà Ven đảo là Bãi Ông, bãi Bìm, bãi Chồng, bãi Bấc những bãi tắm lý tưởng với bờ cát trắng phau và lànnước trong xanh, mát lạnh Ngoài ra, hơn 25 di tích kiến trúc - nghệ thuật có niên đại từ thế kỷ 18 đếnđầu thắ kỷ 20 phân bố dọc các mũi ở sườn Tây Hòn Lao, ở Bãi Làng, Bãi Hương đã góp phần minhchứng cho bề dày lịch sử - văn hóa của vùng đảo Cù Lao Chàm

Đến với Cù Lao Chàm, du khách sẽ được hoà mình trong bầu không khí trong lành của biển cảvới những bãi cát vàng, làn nước xanh, thâm nhập cuộc sống dân dã trong sự đón tiếp nồng hậu của cưdân các làng chài; chiêm ngưỡng vẻ đẹp quyến rũ của các địa danh mang nhiều huyền thoại như bãiHương, bãi Làng, hang Bà, Âu thuyền, chùa Hải Tạng hay chinh phục những ngọn đồi hùng vĩ, thamgia vào đêm lửa trại và thưởng thức các món ăn đặc sản địa phương rất nổi tiếng như cua đá, vú xao vúnàng vú xao vú là một món ăn đặc sắc của vùng cù lao chàm, nó là hai loài nhuyễn thể trên lưng phủmột lớp vỏ xà cừ hình nón to cỡ từ vài ngón tay đến nửa bàn tay Loài này sống bám vào đá dưới nước,thường được chế biến thành các món ăn có hương vị đặc biệt Tại đây du khách sẽ tham quan, nghỉ ngơi,giải trí, tắm biển, du thuyền trong bầu không khí trong lành

Cù Lao Chàm còn là địa danh được nhắc đến khá nhiều qua văn sử, từng là thương cảng số một cửa ngõ thông thương của vưng quốc Champa với thế giới bên ngoài.

Cua đá cù lao Chàm

Cua đá có hình dáng như cua thường, nhưng điểm khác biệt là môi trường sống của chúng khácvới các loại cua khác Cua đá thường sinh sống ở những vùng núi đá thuộc hải đảo (như cù lao Chàm -Quảng Nam, đảo Lý Sơn - Quảng Ngãi) , thức ăn chính là lá cây Đến mùa sinh sản thì bò xuống nhữngvùng biển có nhiều bãi đá nổi để đẻ trứng Và điều đặc biệt nữa là đôi càng cua cứng như đá, muốn ănphải dùng chày để đập hoặc dùng kiềm để kẹp mới có thể lấy được phần thịt bên trong

Để bắt cua đá, phải đi vào ban đêm, vì ban ngày chúng ở trong hang; đồng thời, nếu có động thì sẽnhanh chóng tìm chỗ bò vào hang đá hay tót lên cây lẩn trốn; ban đêm là thời gian cua đá ra khỏi hang đểkiếm ăn, lúc đó, nó cũng sẽ không nhìn thấy gì khi bị ánh sáng rọi vào mắt

Ở cù lao Chàm, khi ánh nắng mặt trời tắt hẳn, thì những người bắt cua đá mới chuẩn bị đồ nghềlên đường cho một đêm thức trắng Đồ nghề của những người bắt cua tương đối đơn giản: một cái baotải để nhốt cua, một bộ pin ắc quy và một đôi bao tay vải Họ đi theo từng nhóm từ hai đến ba người, vìphải lênh đênh trên biển trong đêm đến những nơi hiểm trở khó đi lại, nên đi thành từng nhóm để hỗ trợcho nhau, và đỡ sợ, đỡ buồn Thành quả sau một đêm lao động sẽ được chia đều Theo những người bắt cua đá thì đây cũng là nghề đầy bất trắc, đòi hỏi phải có sức khỏe và sức chịu đựng bền bỉ Chuyệntai nạn trên biển, lạc suốt đêm trong núi, té ngã gãy chân tay bươu đầu sứt trán hay “tai nạn nghề nghiệp”khi bị cua kẹp  bầm người là chuyện thường ngày Một đêm bắt cua đá như thế thường kéo dài đến khitrời vừa hửng sáng (khoảng 4 - 4 giờ 30 phút) mới kết thúc Sau khi tranh thủ ăn lót dạ để lấy lại sức saumột đêm thức trắng, những người bắt cua đá vội vã nổ máy ghe thuyền trở về cho kịp phiên chợ sáng tạicầu cảng

  Khi thuyền vừa cập cầu cảng thì đã có người chèo thúng ra tận mạn thuyền để hỏi mua cua Thôngthường, mỗi nhóm bắt cua đều có một người mua riêng Mua bán cua đá chỉ cần đếm số lượng, con to bùcho con nhỏ, rồi tùy từng thời điểm mà giá cả dao động 5.000-8.000 đồng/con Khách đến tham quan cùlao Chàm, sau khi thăm thú quanh đảo, thưởng thức các đặc sản biển như vú xao, vú nàng, ghẹ xanh, cuađá thường chọn mua một ít cua đá về đất liền để làm quà Cua đá là loại tự tồn rất cao nên có thể để hai

ba ngày hoặc mang đi xa đến vài trăm cây số cũng không chết

Cua đá thường được chế biến một cách đơn giản nhưng không kém phần hấp dẫn và ngon tuyệtvời là món cua đá hấp bia Chọn những con cua đá cái, thịt săn, gạch (trứng) dưới mai nhiều cho vàonồi lớn 4-5 con rồi đổ vào 1 chai bia, sau đó hấp trong vòng 30 phút Cua đá hấp bia có màu rất bắt mắt,toàn thân là một màu đỏ hồng như màu gạch, vỏ bóng loáng Ăn cua đá đúng điệu phải kèm với các loạirau rừng của vùng rừng núi cù lao Chàm, chấm với muối tiêu, chanh, ớt Thịt cua hấp có màu trắng, rấtthơm, ăn có vị ngọt, dai dai rất ngon Với những loại cua, ghẹ khác khi ăn hai cái càng, người ta chỉ cầncho vào miệng cắn “bụp” một cái là xong; còn  với cua đá, ăn kiểu như vậy thì ê ẩm hàm răng ngay.Khách du lịch đến cù lao Chàm, khi gọi món cua đá thì bên cạnh đĩa cua bắt mắt, ngon lành nhà hàngkhông quên kèm theo một cái chày bằng gỗ hay một cái kiềm bằng sắt để khách ăn càng cua Ngoàimón cua đá hấp bia, người dân ở cù lao Chàm còn chế biến cua đá thành những món khác không kém

phần hấp dẫn và ngon miệng như: cua đá rang muối, bún riêu cua đá, chả trứng cua đá Món nào cũngngon hết chỗ chê và có mùi vị rất đặc trưng, ăn một lần bảo đảm du khách sẽ nhớ mãi và mong muốn trởlại cù lao Chàm để thưởng thức những món ăn được chế biến từ cua đá

Cù lao Chàm - Từ phía bình minh

Cù lao Chàm có diện tích khoảng 15 km2, được gọi với những tên khác nhau như ChiêmBất Lao, Tiên Bích La, gồm nhiều hòn đảo lớn, nhỏ như: Hòn Lao, Hòn Dài, Hòn Mồ, Hòn Lá, HònKhô, Hòn Tai, Hòn Ông Năm 2006, Cù lao Chàm được công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốcgia Giờ đây, Cù lao Chàm đã gần hơn với đất liền, trở thành địa điểm du lịch biển cực kỳ hấp dẫn

Ngày nắng đẹp, từ Cửa Đại phóng tầm mắt là nhìn thấy Cù lao Chàm xanh sẫm như viên ngọcdưới ánh bình mình, bởi nó cách Cửa Đại 15 km, cách Hội An 19 km Trên mặt biển xanh, nắng ban maitung tẩy như reo cười Gió vạm vỡ trẻ trung đi từng luồng từng luồng rát rạt trên mặt Những chiếc ca nôphóng nhanh trên mặt biển kẻ những đường chỉ trắng muốt Tàu chợ đông nghẹt khách chất chồng gồnggánh, xe cộ thủng thỉnh, dập dềnh rời bến Những chiếc tàu văn hóa, tàu dịch vụ rực rỡ áo phao, khí tàilặn biển lặn, râm ran tiếng chuyện trò Tàu thuyền như rượt đuổi nhau giữa mênh mông biển cả khiến cảmột vùng trời nước xao động

Nhộn nhịp Cù lao Chàm

Phan Văn Minh, giám đốc một công ty dịch vụ du lịch tư nhân ở Hội An, còn khá trẻ nhưng cóthâm niên trong nghề dịch vụ du lịch ở Hội An đã hơn chục năm Minh bắt đầu kinh doanh dịch vụ dulịch tuyến Cù lao Chàm 2 năm nay Hiện công ty của Minh có 3 chiếc ca nô cao tốc hằng ngày thườngxuyên đưa khách tham quan, lặn biển tại Cù lao Chàm Sáng 8 giờ đưa du khách ra chơi đảo, tắm biển,lặn biển, thưởng thức hải sản tại Cù lao Chàm, 14 giờ 30 trở về đất liền Có nhiều hôm khách đăng kýđông quá, ca nô của công ty không đủ, Minh phải liên hệ thuê thêm tàu, ca nô để chở khách Từ Cửa Đại

ra Cù lao Chàm ca nô chạy chỉ chừng 25 phút Minh cho biết du khách có nhu cầu ra đảo Cù lao Chàmngày càng đông, trung bình công ty Minh, một ngày đưa khoảng 50 du khách ra đảo

Bóng nắng đi dần về phía núi Cầu cảng Bãi Làng nhộn nhịp tàu thuyền ghé bến Từng đoàn dukhách chia thành từng tốp nhỏ đi tham quan những di tích lịch sử văn hóa trên đảo: Chùa Hải Tạng,giếng cổ Có đoàn còn chịu khó lên suối Tình, tìm đến bãi đá xếp của người Chăm Ngay sát cầu cảng

là những gánh hàng đơn sơ của người dân địa phương bày ra trong xô chậu, thúng mủng: Những con ốc,cua, mực còn tươi rói; những cái bánh ít còn nóng hổi, vài ba mẹt hàng bày bán những vỏ ốc biển cácloại, vỏ bầu khô, một bao đầy nhóc cây lá thuốc hái trên núi

Thiên đường dưới đáy biển

Trong các hòn đảo ở Cù lao Chàm, Hòn Lao lớn nhất Hòn Lao có Bãi Ông, Bãi Làng, Bãi Hương

là những nơi mà người dân sinh sống hàng ngàn năm nay Tại đây còn lưu giữ hàng chục di tích lịch sửvăn hóa độc đáo có niên đại từ đầu thế kỷ XVIII đến nay Ở đây cũng tồn tại những di tích tín ngưỡngthể hiện sự chuyển tiếp tín ngưỡng từ cư dân Chămpa sống trên đảo sang cư dân Việt Ra Tết trên nhữngsườn núi của đảo rực rỡ màu hoa ngô đồng, làm nên những tấm thảm đỏ nổi bật giữa sắc xanh của biển

và cây rừng

Theo số liệu điều tra khảo sát, hệ thực vật trên đảo có 499 loài thuộc 352 chi, 115 họ của 5 ngànhthực vật bậc cao có mạch, trong đó có 342 loài có ích, trên 60 loài có thể sử dụng vào các mục đích khácnhau Hệ động vật có 12 loài thú, 13 loài chim, 130 loài bò sát Trong đó có khỉ đuôi dài và chim yến làhai loài được đưa vào sách đỏ động vật Việt Nam Người dân Cù lao Chàm cho biết, những con khỉ đuôidài nghịch ngợm, rất thân thiện với người, đôi khi vào sáng sớm hay chiều tối chúng xuống đến sát biểnchơi đùa.

Biển Cù lao Chàm trong xanh có thể nhìn thấy đáy sâu hàng chục mét Làn nước trong vắt ấy nhưmời gọi ta xuống tắm, rồi phơi mình trên những bãi cát mịn tưng sạch sẽ Cát ở đảo sạch đến độ, đặt lưngướt xuống rồi nhổm dậy những hạt cát rơi xuống không bám chút bụi đất nào trên da Bây giờ ra đảongoài việc tắm biển, ngắm cảnh, ăn hải sản như cua đá, vú nàng, ốc đá, sò, nghêu biển, thì có một thú vuikhông thể bỏ qua là lặn biển ngắm san hô

Chỉ cần đi thuyền ra khỏi bờ chừng vài chục mét, khoác tấm áo phao, mang ống thở úp mặt xuốnglàn nước trong xanh là có cảm giác như mình đang lạc vào cõi thủy cung Ở đó là những rừng san hô rực

rỡ, sinh động, rập rờn như một cơ thể sống phập phồng dưới làn nước, những con cá lượn lờ, con sao,con ốc đủ hình thù, màu sắc làm mê đắm lòng người Anh Dương Văn Dũng, một ngư dân trên đảo giờ làhướng dẫn viên lặn san hô, cho biết san hô và cá ở đây chỉ sống được với môi trường biển tại đây, đưađến nơi khác chúng không thể sống nổi qua ngày Những bãi san hô đẹp nổi tiếng ở Cù lao Chàm là BãiXếp, Hòn Tai, Hòn Dài, Hồn Mồ Bãi san hô Hòn Tai đẹp nhất, lộng lẫy nhất nhưng cũng rất sâu, gópphần tạo nên thiên đường dưới đáy biển Cù lao Chàm

Nhà hàng của anh Phương ở Bãi Chồng mới được dựng lên khoảng 2 năm nay Vào mùa lặn san

hô nhà hàng luôn đông khách Bàn ăn bày tràn ra những tán cây rừng Tây ta ngồi lẫn nhau thưởng thứcnhững món hải sản độc đáo của biển Khách thường thích thưởng thức những món ăn dân dã do chínhngười địa phương chế biến một cách đơn giản như rau rừng luộc, cá mực tươi hấp, nghêu nướng, cua đáluộc, canh chua

Sức hút kỳ lạ

Sự hoang sơ, tinh khiết của biển đảo; sự thuần hậu, chất phác của người dân và vẻ đẹp bí ẩn dướiđáy đại dương của Cù lao Chàm đã tạo ra sức hút với du khách Những chuyến tàu du lịch ra đảo có đếnphân nửa là người nước ngoài, họ đi thành nhóm 3 đến 5 người, có rất nhiều cặp đôi ra đảo ở lại trên bãibiển hoang sơ vài ngày, tắm biển, phơi nắng, lặn san hô, đi dạo trên đảo, tối cắm lều ngủ ngay bên biển.Ông Lodovico Ruggeri, người Ý, đến Hội An năm 2000 và quyết định gắn bó lâu dài với Hội An Cáchđây 3 năm ông mở công ty dịch vụ chuyên chở du khách ra đảo

Lodovico Ruggeri mê mẩn Cù lao Chàm, thích cuộc sống dân dã nơi này Nói tiếng Việt nhưngười Việt, Lodovico Ruggeri khá hòa đồng và thân thuộc với người dân nơi đây Lodovico Ruggeri làm

lễ cưới tại Hội An với một cô gái người Bỉ Họ sinh một bé gái đặt tên là Hải Bé Hải vừa tròn thôi nôitại bãi biển Cù lao Chàm trong sự chứng kiến của ông bà ngoại và họ hàng từ Bỉ sang Lodovico Ruggeritâm sự, ông muốn gắn bó với vùng đất này cho đến cuối đời Ông nói: “Tôi đặt tên con gái là Hải, vìcháu sinh tại Việt Nam Tôi hy vọng và mong muốn con gái tôi sẽ là người Việt Nam, được khai sinh,lấy quốc tịch Việt Nam Vợ tôi đang tích cực học tiếng Việt ”

Buổi tối, ánh trăng trèo lên đỉnh núi rải ánh sáng bàng bạc xuống bờ cát mịn Những con sónglặng lẽ, nhẹ nhàng trườn lên bờ cát Xa xa trên mặt biển lấp loáng những ánh đèn của tàu đánh cá Conngười như lẫn vào không gian huyền hoặc của biển Trên bãi biển, đôi vợ chồng già người Bỉ-cha mẹ vợcủa Lodovico Ruggeri ngồi tựa lưng vào nhau bên đống lửa trại và cất tiếng hát dặt dìu Dường như họtìm lại được tuổi trẻ của mình trong sự hoang sơ tinh khiết ở vùng biển này

Đọc lại Nguyễn Tuân với Cửa Đại viết cách đây hàng chục năm mà khâm phục Cửa Đại hoang sơ ngày

ấy được Nguyễn Tuân ví như thiên đường so với các bãi biễn phía Bắc đã bị những người thị thành làm ô nhiễm.Tiếc là Nguyễn Tuân chưa ra Cù lao Chàm, ông chỉ mới ngắm cái chấm chàm lung linh ấy nơi biển xa mỗi khibình minh thức dậy, vậy mà ông viết: “Vừa mới rời dân đã nhớ ” Nhưng Cửa Đại còn hoang sơ thế thì Cù laoChàm ngày ấy hẳn vợi xa Bây giờ Cửa Đại không còn hoang sơ nữa có lẽ chỗ Nguyễn Tuân ngồi và tắm biểnhiện giờ đã tọa lạc một resort nào đó thật nguy nga

Kết nối giữa tự nhiên và di sản

Cù lao Chàm đang thức dậy sau giấc ngủ dài Đảo giờ đã gần hơn với đất liền và trở thànhđiểm du lịch lý tưởng sau bao nỗ lực của chính quyền địa phương nhằm đánh thức hòn đảotĩnh lặng hoang sơ này Tuy nhiên sự phát triển du lịch ở đây cũng đang thách thức sự bảo tồnsinh thái, thách thức vẻ đẹp quyến rũ, hoang sơ, e ấp của cô con gái nhà lành

Cù lao Chàm hiện đang được Ủy ban Quốc gia Con người và Sinh quyển (MAB) Việt Nam,chính quyền địa phương tỉnh Quảng Nam và TP Hội An tiến hành khảo sát và lập hồ sơ đềnghị UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển Cù lao Chàm-Hội An Theo các nhànghiên cứu khu dự trữ sinh quyển nơi này có một đặc trưng mà hiếm nơi nào ở Đông Nam Á

có được đó là việc kết nối giữa tự nhiên và di sản Theo phương án MAB Việt Nam, lãnh đạotỉnh Quảng Nam, TP Hội An thống nhất đề cử khu dự trữ sinh quyển Cù lao Chàm-Hội An,lấy Cù lao Chàm (cả Hòn Ông), khu đô thị cổ Hội An và vùng rừng ngập mặn Cửa Đại -40.000 ha) làm “vùng lõi” với mô hình sinh quyển-con người-văn hóa

Ốc Vú nàng là một loài nhuyễn thể, thuộc họ Patellidae, lớp chân bụng (Gastropoda) và động vật

thân mềm (Mollusca) Ốc vú nàng là một loại đặc sản biển quý hiếm, có hình chóp lệch, trên đỉnh có mộtcái núm nhỏ, vỏ ngoài màu đen xám, mặt trong lấp lánh xà cừ Thông thường mỗi con ốc vú nàng chỉ to bằng ba ngón tay người lớn, nhưng ốc vú nàng Côn Đảo có con to gần bằng bàn tay Con ốc vú nàng càng lớn, vỏ có màu hồng càng đậm Nếu dùng cát xát vào vỏ ốc thì con ốc ánh lên một màu hồng sáng

Theo các nhà khoa học, tại Việt Nam, vú nàng phân bố ở các vùng biển từ miền Trung trở vào và đặc

biệt có mặt rất nhiều ở Côn Đảo Hiện Côn Đảo có ít nhất 3 loài vú nàng phân bố Đó là các loài: Cellana

nigrolineata, Patella ulyssiponensis và loài Cellana testudinaria Ốc Vú nàng còn có mặt ở cù lao

Chàm (Hội An, Quảng Nam) và Đại Lãnh (Khánh Hòa)

Các món ăn từ ốc vú nàng

Ốc vú nàng thơm ngon khi luộc, nướng hoặc làm món trộn, làm gỏi Luộc được coi là món thôngdụng nhất vì dễ làm và giữ nguyên hương vị đặc trưng của ốc vú nàng Sau khi luộc, chỉ cần chấm ốc vớimuối tiêu chanh Món ăn này giòn giòn, ngọt ngọt, không quá béo như thịt, không quá dai như sò, ngao,không nhỏ như hàu

Món trộn và gỏi tại Côn Đảo cũng được chế biến rất đơn giản nhằm giữ lại vị tươi ngon: thịt ốcđược thái mỏng theo chiều dọc sau khi đã luộc chín rồi trộn đều với chanh, ớt Khi đó, ốc vú nàng săngiòn và thơm Món gỏi ốc còn có thêm hương vị đậm đà của thịt ốc trộn với thịt ba chỉ thái nhỏ, rau răm,rau húng, đậu phộng rang, chanh tươi, ớt và nước mắm Món gỏi ốc ăn với bánh đa nướng, chấm vớinước mắm gừng khiến người thưởng thức khó quên

Ốc vú nàng ngon nhất vẫn là nướng trên lò than đước Nếu ra Côn Đảo vào vụ ốc vú nàng bội thu

- chủ yếu tập trung từ tháng 6 đến tháng 9, vào những đêm trăng tròn - du khách còn có thể được ngư dânđãi món ốc vú nàng xào ăn với cơm trong bữa ăn cùng gia đình

Nguy cơ tuyệt chủng

Vì sự săn bắt quá nhiều nên ốc vú nàng có nguy cơ tuyệt chủng Theo Tiến sĩ Võ Sĩ Tuấn (Việnphó Viện Hải Dương học Nha Trang : "Tại vùng biển Khánh Hòa, ốc vú nàng cũng như nhiều loài hảisản đặc hữu của vịnh Nha Trang bị biến mất trong suốt 10 năm qua, trong đó có ốc đụn, trai tai tượng, ốc

Hình dáng ưa nhìn với kích thước tựa đôi gò bồng đảo của các thiếu nữ độ tròn trăng, ốc vú nàng

hình chóp nhọn, thẳng, căng và trắng nõn với lớp vỏ cứng bằng xà cừ pha sắc hồng phai lấp lánh, xinhxắn

Loài ốc này có nhiều ở vùng biển miền Trung, đặc biệt ở Côn Đảo và vịnh Vĩnh Hy (NinhThuận) Ốc sống trong các gành đá, ăn lớp rong rêu hay tảo bám vào thành đá Xuất hiện nhiều vàonhững ngày tròn trăng, để bắt ốc, thợ săn phải dùng mũi dao nhọn nhanh chóng gỡ ốc khỏi các tảng đá vì

ốc bám rất chắc

Khi tôi đến thăm vịnh Vĩnh Hy, từ xa đã thấy trên bờ vịnh san sát mái quán lá dựng tạm vớinhững hàng ghế bố hay võng mắc sẵn để du khách ngả lưng Quán bày bán nhiều loại ốc lạ, trong đó cócầu gai, ốc giác, ốc tai tượng… và đặc biệt những chậu ốc vú nàng đầy ăm ắp Bởi tên gọi và hình dáng

ốc gợi cảm nên du khách tranh nhau mua thưởng thức

Ốc vú nàng thịt ngọt ngon, giòn giòn nên chế biến kiểu nào cũng ngon: ăn sống, luộc, làm gỏi… nhưng

có lẽ nướng lên là ngon nhất vì mùi thơm mời gọi và vị ngọt ngon nguyên thủy không trộn lẫn