Doc chat endosulfan

Sau đây là một vài chỉ tiêu hàmlượng endosulfan cho phép của một số sản phẩm :Nước sông, hồ, suối < 74 ppb Sản phâm nông nghiệp thô 0,1 – 2 ppm 1.2 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG TRÊN THẾ GIỚI Bản đồ

PHẦN I : TỔNG QUAN VỀ ENDOSULFAN

11 KHÁI NI Ệ M V Ề ENDOSULFAN

Endosulfan là 1 loại thuốc trừ sâu thuộc nhóm chất gốc clo hữu cơ gây độc thầnkinh thuộc nhóm thuốc trừ sâu gốc cyclodiene Có dạng kem màu nâu đất, phản ứngdưới dạng tinh thể hoặc dạng ‘bông tuyết’, có mùi giống như mùi của nhựa thôngnhưng không cháy

Là một chất có độc tố cao, làm ức chế các chất nội tiết và bị cấm sử dụng tạichâu Aâu, Philipin , Campuchia và trên một vài quốc gia khác nữa Tuy nhiên, nó vẫnđược sử dụng phổ biến ở nhiều nuớc bao gồm cả Mỹ và Aán Độ

Endosulfan được sản xuất bởi Bayer Cropscience _một công ty hóa dược phẩm,trụ sở chính được đặt tại Leverksen, Bắc Rhine-Westphalia, Đức ; Makhteshim-Agan ; dưới sự kiểm soát bởi tổ chức HIL (Hindustan Insecticides Limited) .Endosulfan được bán trên thị trường với các tên thương mại : Thiodan, Thionex,Phaser và Benzoepin

IUPAC name

6,7,8,9,10,10-hexachloro-6,9-methano-2,4,3-benzodioxathiepine-3-oxideMột số tên khác Thiodan, Thionex, Phaser, Benzoepin

1,5,5a,6,9,9a-hexahydro-Công thức phân tử

- khối lượng phân

tử - mật độ phân tử

C9H6Cl6O3S406.951.745 g/cm³

Do có khả năng gây độc cao,nhất là trong quá trình tích lũy sinh học,đồng thờicũng là chất gây ô nhiễm môi trường nên trong công ước Stockholm đã có khuyến cáotrong việc sử dụng và sản xuất lọai chế phẩm này Sau đây là một vài chỉ tiêu hàmlượng endosulfan cho phép của một số sản phẩm :

Nước sông, hồ, suối < 74 ppb

Sản phâm nông nghiệp thô 0,1 – 2 ppm

1.2 TÌNH HÌNH SỬ DỤNG TRÊN THẾ GIỚI

Bản đồ phân bố sử dụng Endosulfan ở Mỹ năm 2002

Endosulfan đã được sử dụng trên thế giới để kiểm sóat những lòai côn trùngphá hoại bao gồm rệp, rầy, bọ cánh cứng, sâu và những lòai côn trùng khác ; đồngthời nó cũng được sử dụng cả trong công tác bảo quản gỗ Nó cũng được sử dụngtrong các khu bảo tồn, vườn tược và trong cả công tác phòng chống sốt rét ; mặc dùhiện nay endosulfan không được phép sử dụng trong bất kỳ một lĩnh vực nào

Theo WHO ( World Health Organization ) thì ước tính vào khỏang đầu thậpniên 80, trên tòan thế giới hàng năm sản lượng Endosulfan đạt khỏang 20 triệupounds ( tương đương 9 x 10 6 tấn ) Ở Aán Độ, Endosulfan được sản xuất để trừ sâu bọ,với tổng sản lượng hơn 180 triệu pounds trong giai đoạn từ 1999 – 2000

Tại Mỹ, endosulfan được sử dụng chủ yếu trong nông nghiệp

( thường đối với cây bông vải, khoai tây, càchua và táo ) ; theo quy định cho phép của EPA( Environmental Protection Agency )

Theo EPA ước tính thì khoảng 1.38 triệu lb endosulfan đã được sử dụng hàngnăm trong giai đoạn từ 1987 – 1997 Riêng tại California , chỉ tính riêng từ 1995 đến

2005, lượng endosulfan sử dụng trong nông nghiệp cũng đã giảm từ 230.000 lb (104t)xuống còn 83.000 lb (38t)

1.3 CÁC DẤU MỐC QUAN TRỌNG TRONG LỊCH SỬ CỦA ENDOSULFAN

 Đầu thập niên 50 tìm ra và bắt đầu sử dụng Endosulfan

 1954 Hoechst AG chính thức sản xuất endosulfan dưới sự chấp nhận của tổ

chức EPA và hội nông nghiệp Mỹ [7] ( Chú thích: Hoechst AG vào năm 1999 đổi tên thành Aventis dưới sự quản lý của Rhơne-Poulenc S.A ; và vào năm

2002, Aventis Cropsience bị thâu tóm bởi công ty Bayer AG, từ đó đổi tên thành Bayer Cropsience)

 2000 EPA quy định mức endosulfan sử dụng giới hạn trong nhà cửa và vườn

tược [5]

 2002 EPA xác định rằng đối với trẻ em từ 1 -6 tuổi, nồng độ endosulfan sử

Monocrotop hos

endosulfan trong nông nghiệp bắt đầu bị hạn chế Và để giảm nguy cơ ônhiễm nguồn nước uống và nhiễm độc ở công nhân mà tổ chức EPA đã đưa ravăn bản bổ sung về quy định sử dụng endosulfan

 2007 Cộng đồng thế giới đã đạt được 1 bước tiến mới trong việc hạn chế sử

dụng và thương mại hóa endosulfan Uỷ ban thường trực CRC ( ChemicalReview Committee ) tại công ước Rotterdam đã đề nghị đưa endosulfan vàodanh sách khuyến cáo[8] Và hội đồng châu Aâu (European Commission) cũngđã đề xuất đưa endosulfan vào danh sách cấm đối với chất hóa học trong côngước Stockholm về vấn đề ô nhiễm các chất hữu cơ bền vững Nếu những kiếnnghị này được chấp thuận thì việc sản xuất và sử dụng endosulfan sẽ bị cấmtrên toàn thế giới [1]

 2007 Canada loan báo endosulfan dưới dạng chất cần xem xét lại nhắm loại bỏ

khỏi đất nước này [9]

 2007 Hãng Bayer Cropsience đã tình nguyện thu lại các sản phẩm endosulfan

của mình ra khỏi thị trường Mỹ[10], nhưng vẫn tiếp tục bán chúng ở các nướckhác .Những tổ chức khác ở Mỹ vẫn tiếp tục ủng hộ cho việc loại bỏendosulfan [11]

 2008 Tổ chức về môi trường, người tiêu dùng, nông dân bao gồm Natura

Resources Defense Council[12], Organic Consumers Association, và UnitedFarm Workers đã kêu gọi tổ chức EPA Mỹ ra lệnh cấm đối với endosulfan [13]1.4 CÁC ẢNH HƯỞNG CỦA ENDOSULFAN

Endosulfan hiện nay là một trong những loại thuốc trừ sâu độc được sử dụngrất phổ biến, và nó là nguyên nhân của nhiều vụ ngộ đốc thuốc trừ sâu trên thế giới

Endosulfan là xenoestrogen – một chất được tổng hợp trong cơ thể sinh vật cóthể làm tăng ảnh hưởng của estrogen và làm mất hoạt tính của các chất nội tiết( endoscrine disruptor ), đây chính là nguyên nhân gây nên sự tổn thương tới quá trìnhsinh sản và phát triển ở động vật cũng như ở con người Còn về việc nghiên cứu liệuendosulfan có gây ra bệnh ung thư hay không vẫn còn đang trong vòng tranh cãi củanhiều nhà khoa học

1.4.1 Độc tính

Endosulfan là một chất ức chế thần kinh cực kỳ nghiêm trọng ở cả côn trùngvà động vật có vú ( trong đó bao gồm cả con người ) Tổ chức EPA của Mỹ đã xếpendosulfan vào mục I : “Chất độc cực kỳ nguy hiểm”, dựa trên chỉ số LC50 ở chuộtcái ( 30 mg/kg ) trong khi đó tổ chức Y tế thế giới WHO xếp chất này vào danh mụcthứ II : “Chất nguy hiểm vừa phải” cũng dựa trên chỉ số LC50 ở chuột ( 80mg/kg )

Endosulfan là một chất ngăn chặn cổng vận chuyển chloride (GABA – gatedchloride channel antagonist )lên bộ não, đồng thời cũng là một chất ức chế Ca2+,

Mg2+, và enzyme ATPase Tất cả họat tính của những enzyme này đều có liên quanmật thiết đến sự truyền tải các xung động thần kinh

Triệu chứng của việc nhiễm độc thường bao gồm chấn động mạnh, co giật,thiếu sự phối hợp (ở chân tay), chóng mặt, khó thở, buồn nôn và ói mửa ; trong mộtvài trường hợp nạn nhân có thể bị ngất Nếu nồng độ vượt mức 35 mg/kg thì có thểgây chết người, nhưng đa số thì khi bị nhiễm độc với nồng độ ở mức bán gây chếtcũng đủ làm cho nạn nhân bị tổn thương não vĩnh viễn Những người nông dân ( lànhững người thường xuyên tiếp xúc với endosulfan ) là nhóm người có nguy cơ nhiễmđộc cao nhất với biểu hiện ban đầu phổ biến là phát ban hoặc da bị sưng tấy

EPA đã khuyến cáo rằng nồng độ endosulfan cho phép đối với người trưởngthành là 0.015 mg/kg thực phẩm/ngày và đối với trẻ em là 0.0015 mg/kg thực phẩm/ngày .Tương ứng, EPA đưa ra nồng độ nhiễm cho phép hàng ngày như sau0.006mg/kg thể trọng/ngày đối với người trưởng thành và 0.0006 mg/kg thểtrọng/ngày đối với trẻ em

1.4.2 Sự ức chế chất nội tiết và quá trình sinh sản và phát triển

Theo Colborn, một chuyên gia trong ngành Động vật học, đã xếp endosulfanvào nhóm chất gây biến đổi các chất nội tiết xác định, cả tổ chức EPA và ATSDR( The Agancy for Toxic Subtances and Disease Registry ) cũng đề nghị xemendosulfan như một chất biến đổi chất nội tiết dựa trên nhiều tài liệu thí nghiệmnghiên cứu về hoạt tính của estrogen và sinh lý động vật, đã chứng minh được sự ảnhhưởng của độc tính endosulfan tới quá trình sinh sản và phát triển ở các con đực Tuynhiên hiện nay người ta vẫn chưa biết rõ liệu endosulfan có phải là một hợp chấtteratogen ở người ( một tác nhân gây đột biến ở trẻ sơ sinh )hay không ? mặc dù ởchuột thí nghiệm cũng xuất hiện các dấu hiệu đặc trưng

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng endosulfan có khả năng gây ảnh hưởng đếnquá trình phát triển ở người Theo nghiên cứu ở những trẻ em từ một ngôi làng bị côlập ở Kerala, Aán Độ, endosulfan có liên quan đến việc rối loạn tình dục ở các bé trai(sexual maturity) Tại ngôi làng này, endosulfan là loại thuốc trừ sâu duy nhất đượcsử dụng tại các đồn điền trồng điều trên đồi trong vòng hơn hai chục năm và do đó nóđã gây ô nhiễm nghiêm trong môi trường ở đây Cuộc nghiên cứu tiếp tục so sánhgiữa nhóm bé trai đang được kiểm tra với những người khác trong làng, và với ngườidân ở những làng gần đó, đã dưa ra những kết quả sau : những cậu bé này có nồng độendosulfan rất cao trong cơ thể, mức hormone testosterone thấp, và bị ức chế quátrình hình thành các đặc điểm giới tính Sự đột biến bộ phận sinh sản ở các bé trai sơ

sinh bao gồm cả hiện tượng “tinh hoàn ẩn” (cryptorchidism) là những biểu hiệnthường thấy nhất trong suốt quá trình nghiên cứu Và sau cùng, các nhà nghiên cứuđã kết luận rằng “endosulfan là nguyên nhân gây ức chế sự hình thành các đặc diểmgiới tính ở các bé trai và là tác nhân gây rối loạn quá trình tổng hợp hormone giới tính

” Mà về mặt dân số học thì rối loạn này gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng

Một nghiên cứu vào năm 2007 được thực hiện bởi CDPH ( California

Department of Public Health ) đã chỉ ra rằng những phụnữ sống gần các nông trại có phun endosulfan hoặcphun kết hợp với thuốc trừ sâu gốc chloride hữu cơ(dicofol) trong thời gian đầu của quá trình mang thai (8ngày đầu) thì có khả năng sinh con bị chứng tâm thầnnghiêm trọng (autism – bệnh tự kỷ) Đây chỉ là bước đầu trong việc nghiên cứu sựliên quan giữa endosulfan và bệnh autism, vẫn cần có nhiều cuộc nghiên cứu tiếptheo nữa để có thể khẳng định chắc chắn về mối tương quan này

1.4.3 Endosulfan và ung thư

Tổ chức EPA, IARC và những cơ quan khác đều không xếp endosulfan vàoloại chất có khả năng gây ung thư Chưa có sự nghiên cứu về dịch tễ học(epidemiology) nào chứng minh được rằng endosulfan có khả năng gây ung thư ở

người, nhưng các thí nghiệm ở điều kiện in vitro đã nhận thấy rằng endosulfan thúc

đẩy quá trình phân chia ở những tế bào ung thư bề mặt – ung thư vú (breast cancer) ởngười Do đó để có thể đưa ra kết luận cuối cùng về vấn đề này cần có sự phối hợpchặt chẽ giữa các nghiên cứu chất gây ung thư ở động vật

1.5 ENDOSULFAN VÀ VẤN ĐỀ MÔI TRƯỜNG

Dicofol

Endosulfan có mặt trong nước, không khí, đất trong suốt quá trình sản xuất vàsử dụng nó Nó thường được phun trên các cánh đồng và phân hủy trong vài tuầnnhưng endosulfan tích tụ trong đất dưới dạng hạt lại phải mất đến hàng năm để phânhủy hoàn toàn

Theo EPA, endosulfan khi phân hủy sẽ tạo ra endosulfan sulfate và endosulfandiol, cả hai “đều có cấu trúc hoá học và độâc tính giống endosulfan Chu kỳ bán rã đối

với độ độc của những liên

hợp chất phân hủy này(endosulfan plus vàendosulfan sulfate) kéo dàitừ 9 tháng đến 6 năm” mặcdù, nếu chỉ xét riêng trongvịêc phân hủy thì lại ngắnhơn nhiều ( -α endosulfan là

43 ngày và -β endosulfan là

76 ngày, còn endosulfansulfate là 100 ngày) Dokhông có khả năng hòa tan trong nước dễ dàng nên endosulfan tại nguồn nhữngnguồn nước mặt nhiễm vào các hạt đất cát nằm ở phía đáy, từ đó có thể tích lũy trong

cơ thể của các động thực vật sống trong nước

Tổ chứa EPA đã kết luận rằng : “ dựa trên nghiên cứu trong phòng thí nghiệmvề sự phân hủy trong môi trường, nghiên cứu về sự xói mòn tại các cánh đồng, nghiêncứu định phân các mẫu vật, và những tài liệu đã công bố, ta có thể đưa ra kết luận sau: endosulfan là một chất hóa học bền vững_khó phân hủy, nó có thể tồn tại trong môitrường với một thời gian dài, đặc biệt là trong môi trường acid ” EPA cũng kết luận

rằng : “thông qua quá trình tích tụ sinh học mà endosulfan có khả năng tích lũy trong

cơ thể cá với nồng độ tương đối cao ”

Theo một báo cáo vào năm 2008, được thực hiện bởi tổ chức NPS (NationalPark Service ) đã tìm ra rằng nhìn chung endosulfan là nguyên nhân gây ô nhễmkhông khí, nước, thực vật và các loài cá ở công viên quốc gia (National Park) tại Mỹ ;một điều đáng chú ý là hầu hết các công viên này nằm xa những vùng có sử dụngendosulfan

Năm 2001, tại Kerala, Aán Độ, việc phun endosulfan bắt đầu được cảnh báo saumột loạt những biểu hiện bất thường ở những trẻ em địa phương có liên quan đếnendosulfan Vào thời đểm đầu, lệnh cấm sử dụng endosulfan đã gặp sự phản đốiquyết liệt bởi những nhà sản xuất thuốc trừ sâu đến mức lệnh cấm này có nguy cơ bịhủy bỏ Cho đến khi tiến sĩ Achyuthan A tiến hành nghiên cứu sự ảnh hưởng của việcphun endosulfan Vào năm 2006, tại Kerala, chính phủ phải trả 50,000 Rs cho giađình của 135 người dân bị chết do sử dụng endosulfan Và sau đó bộ trưởng bộ Y tếđã thông qua chính sách bảo hiểm cho những người dân bị ảnh hương bởi độc chất,

“chính phủ cũng bắt đầu soạn ra các dự thao chăm sóc công dân bao gồm việc điềutrị, thực phẩm và những nhu cầu khác của những người dân bị ảnh hưởng, và chínhsách bồi thường này đang trong quá trình công khai hóa ”

1.6 CƠ SỞ HÓA HỌC CỦA ENDOSULFAN

Tên hóa học quốc tế của endosulfan là hexahydro-6,9-methano-2,4,3-benzodioxathiepine-3-oxide Về mặt hóa học,endosulfan cũng tương tự như các loại thuốc trừ sâu gốc cyclodiene khác như aldrin,

6,7,8,9,10,10-hexachloro-1,5,5a,6,9,9a-chlodrane , heptachlor, và giống như “họhàng” của mình nó được tổng hợp từhexachlorocyclopentadiene Đặc biệt, nó

còn đươc tổng hợp từ phản ứng Diels-Alder của hexachlorocyclopentadiene với cis-butene-1,4-diol và chuỗi phản ứng với thionyl

chloride Endosulfan kỹ thuật là một hỗn hợp của các steroisomer, xác định với tỷ lệ

α : β là 7 : 3 Những vật liệu kỹ thuật cũng có thể chứa một số lượng nhỏ endosulfansulfate và những hợp chất hóa học tương tự khác α và β-endosulfan là những cấudạng đồng phân của endosulfan và chúng có khả năng kiên kết với nhau mà không

làm phá vỡ cấu trúc ban đầu của mình Nếu α-endosulfan tồn tại ở dạng iso- α thì sẽ

là một chất hóa học bền vững về mặt nhiệt động học

1.6 TÌNH HÌNH GÂY NGỘ ĐỘC DO ENDOSULFAN TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆTNAM

1.6.1 Trên thế giới :

Trên thế giới, endosulfan được sử dụng trong nông nghiệp để diệt sâu bọ hạimùa màng Trước đây, họ coi endosulfan như một “vị cứu tinh” cho mùa màng, chỉđến khi những nạn nhân đầu tiên của nó “xuất hiện”, người ta mới biết rõ bản chấtcủa nó là một loại chất độc Theo thống kê của PAN (Pesticide Action Network) thìendosulfan là tácnhân gây ra tình trạng suy nhược cơ thể và tử vong, bao gồm cái chếtcủa 37 người nông dân ở Benin, sự tử vong của 2 bé trai vùng phía Nam Aán Độ, vụnông dân làm bông bị ngộ độc tại Colombia, và nhiều ngôi làng bị nhiễm độc ởPhilipin và Aán Độ

1.6.2 Tại Việt Nam

Cùng với thuốc bảo vệ thực vật monitor, endosulfan chính thức bị cấm sử dụngtrên thế giới vào đầu năm 2000, tuy nhiên tại Việt Nam, nông dân vẫn sửa dụngendosulfan một cách “vô tội vã” thậm chí họ còn tìm cách pha endosulfan với các loạithuốc trừa sâu khác nhằm làm tăng khả năng trừ sâu của thuốc Việc làm này dù vô

ý hay có “chủ ý” thì cũng đã gây ra những hậu quả khôn lường

Vào tháng 12/2002, tại khu phố 1 và khu phố 3, phường Tân Quy, quận 7,thành phố Hồ Chí Minh đã xảy ra tình trạng các chết hàng loạt Trước khi phát hiệncá bắt đầu chết, vài người dân quanh đó đã phát hiện thấy hiện tượng lạ : cá “dựngcờ” chạy như bị “bệnh thần kinh” rồi lăn ra chết Khoảng 20 tấn cá đã chết do sựtăng đột ngột hàm lượng thuốc trừ sâu (thuốc bảo vệ thực vật) endosulfan

Theo GS.Chu Phạm Ngọc Sơn, nguyên giám đốc Trung tâm Dịch vụ Phân TíchTp.HCM, endosulfan là một chất cực độc đối với cá, chỉ cần khoảng 0,32mgendosulfan / lít nước là có thể làm cho cá chết độ ngột ; vậy mà mẫu cá chết được xétnghiệm có chứa đến 120 ppb, trong khi theo quy định hàm lượng endosulfan có trongthịt gia súc không được quá 100 ppb Đáng ngại hơn cả, là sau vụ việc này người dânxung quanh đó vẫn vớt các lên ăn, đều này có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọngcho sức khoẻ sau này, vì thông qua quá trình tích lũy sinh học, người ăn các cũng sẽđưa vào cơ thể mình một lượng chất độc thậm chí còn cao hơn nhiều, và những ngườinày có nguy cơ mắc các bệnh ung thư gan, thận rất cao

Trên báo Tiền Phong, số ngày 8/07/2004, trang 2 có đăng một mẩu tin nói vềhiện tượng cá chết hàng loạt trên những kênh rạch và ruộng nước ở huyện GiồngRiềng, tỉnh Kiên Giang Đặc biệt, ở các xã Thanh Lộc, Thạnh Hưng, An Hòa khôngchỉ có các mà còn nhiều loài sinh vật khác như tôm, ếch, nhái, cua ốc ,… cũng chếthàng loạt Nguyên nhân được khẳng định là do nông dân trong vùng đã dùng thuốc