Việt Bắc

Suốt bao nhiêu năm trời gắn bó với nhân dân Việt Bắc, bây giờ phải chia tay Tố Hữu bồi hồi xúc động và ông đã viết bài thơ này nh là để đáp lại nghĩa tình của đồng bào Việt Bắc đối với ô

Việt Bắc

I.Giới thiệu chung về bài thơ:

Đây là 1 bài thơ dài mang dáng dấp của 1 tác phẩm có tính sử thi hoành tráng Hoàn toàn không phải là ngẫu nhiên khi Tố Hữu lại dùng tiêu đề của bài thơ này để đặt tên cho cả tập thơ mà ông viết trong thời kì kháng chiến chống Pháp Tên bài thơ là Việt Bắc, nhng nội dung bài thơ không hề dừng lại ở việc miêu tả cuộc kháng chiến chống Pháp ở 1 miền đất cụ thể Điều này cũng có thể giải thích đợc vì Việt Bắc

là thủ đô của cuộc kháng chiến, là đầu não của cuộc kháng chiến, bởi thế viết về Việt Bắc cũng có nghĩa là viết về cuộc kháng chiến của cả nớc Cho nên sẽ không ngoa nếu nh chúng ta nói rằng Việt Bắc chính là bài thơ mang tính tổng kết cuộc kháng chiến chống Pháp của cả dân tộc ta

2- Bài thơ ra đời trong không khí chia tay lu luyến giữa những ngời cán bộ kháng chiến với nhân dân Việt Bắc, sự kiện này diễn ra vào tháng 11năm 1954 Lúc ấy, bộ máy chính phủ và các cơ quan Đảng chuyển từ Việt Bắc về Hà Nội

Suốt bao nhiêu năm trời gắn bó với nhân dân Việt Bắc, bây giờ phải chia tay Tố Hữu bồi hồi xúc

động và ông đã viết bài thơ này nh là để đáp lại nghĩa tình của đồng bào Việt Bắc đối với ông nói riêng, đối với cuộc kháng chiến nói chung

Bài thơ có 3 phần rất rõ rệt:

Phần đầu (Không nằm trong phần trích ở SGK) diễn tả lại cuộc chia tay lu luyến giữa ta với mình,

giữa mình với ta

Phần 2 (11 khổ thơ đầu trong phần trích) là phần quan trọng nhất cũng là phần dài nhất vì nó tái

hiện lại những kí ức của Tố Hữu về cuộc sống kháng chiến và hình ảnh những con ngời kháng chiến ở Việt Bắc

Phần cuối (còn lại) nhà thơ bày tỏ niềm tin của ông đối với tơng lai của Việt Bắc Ngợc lại quê

h-ơng CM Việt Bắc qua TH bày tỏ với Bác Hồ, với Đảng niềm tin sắt son, lòng thuỷ chung trớc sau nh một

3 – Trích đoạn trong SGK bao gồm 11 khổ thơ nằm ở cuối phần 1 đầu phần 2 Trong đó từ khổ 1 đến khổ

7 nằm ở phần 1 còn từ khổ 8 đến khổ 11 nằm ở phần 2

II – Phân tích đoạn trích trong sách giáo khoa

1 – Phân tích c uộc chia tay l u luyến giữa kẻ ở, ng ời đi

Mình về mình có nhớ ta Mời lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.

Mình về mình có nhớ không Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

Tiếng ai tha thiết bên cồn Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bớc đi

áo chàm đa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…

Mình đi chớ những những ngày

Ma nguồn suối lũ, những mây cùng mù Mình về, có nhớ chiến khu Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai?

Mình về rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng, măng mai để già Mình đi có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son Mình về, có nhớ núi non Nhớ khi kháng Nhật thuở còn Việt Minh Mình đi, mình có nhớ mình Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa?

- Ta với mình, mình với ta Lòng ta sau trớc mặn mà đinh ninh Mình đi, mình lại nhớ mình Nguồn bao nhiêu nớc, nghĩa tình bấy nhiêu…

* Nhận xét chung v ề nghệ thuật : Có lẽ bất kì 1 ngời đọc nào khi đọc thơ Tố Hữu nói chung, bài

thơ Việt Bắc nói riêng đều dễ dàng nhận thấy thơ TH rất đậm đà sắc thái ca dao Chất ca dao này trớc hết thể hiện ở độ đậm đặc lối xng hô ta với mình, mình với ta rất hay thấy trong ca dao Thậm chí đọc rất nhiều câu của bài Việt Bắc này, ta cứ có cảm giác nh nó giống 1 câu ca dao nào đấy Chẳng hạn khi đọc câu: “Ta

về mình có nhớ ta - Ta về ta nhớ những hoa cùng ngời” của Tố Hữu ta lại chợt nhớ đến câu ca dao: “Mình

về có nhớ ta chăng - Ta về ta nhớ hàm răng mình cời” Nhng cũng rất nhiều câu ta lại không xác định đợc 1 cách chính xác nó giống câu nào Điều đó chứng tỏ Tố Hữu chỉ tiếp nhận cái phần tinh tuý của ca dao chứ

ông không sao chép nó 1 cách máy móc Tố Hữu vẫn có những sáng tạo riêng của ông

Hãy khoan nói đến những sáng tạo cụ thể của cách gieo vần, cách tạo âm điệu, cách diễn đạt bằng hình ảnh, cách so sánh ví von mà chỉ nói ở mức tổng quát nhất, ta cũng có thể thấy đợc trong ca dao xa, tình cảm giữa mình và ta rất thắm thiết Nhng đó chỉ là sự thắm thiết trong quan hệ riêng t Chẳng hạn:

“Mình về ta chẳng cho về – Ta nắm vạt áo ta đề câu thơ” Còn ở đây, giữa ta với mình, giữa mình với ta lại biểu hiện cho những tình cảm lớn lao và tự nhiên giữa những ngời cán bộ kháng chiến với nhân dân Việt Bắc, và ngợc lại những tình cảm chung ấy, cuộc chia tay có tính thời đại ấy nhờ đợc diễn tả dới hình thức ta mình - mình ta lại nh là chuyện riêng t vậy

ở 7 khổ thơ đầu của trích đoạn, Tố Hữu viết dới hình thức đối đáp, lúc thì là ta nói với mình, lúc thì

là mình nói với ta Và nếu nh để ý chúng ta sẽ thấy ngời đi nói nhiều hơn là ngời ở lại (Những khổ thơ in chữ nghiêng là lời ngời ở lại, những khổ còn lại là lời ngời đi(2/5) Thậm chí chỉ, trong 4 câu lục bát 28 chữ, chỉ có 1 chữ ta trong khi đó lại có tới 4 chữ mình Sự láy đi láy lại chữ “mình” nh thế rõ ràng thể hiện cái nhu cầu đợc bộc bạch đợc giãi bày lòng mình của Tố Hữu Trong khi đây mới bắt đầu là lời của những

ng-ời ở lại

Có lẽ điều này cũng là hợp lý bởi một mặt ngời đi luôn có cảm giác áy náy, luyến tiếc đối với những những ngày đã qua cho nên muốn nói nhiều hơn để bộc lộ tình cảm của mình, nỗi nhớ của mình đối với ở lại Mặt khác vì ngời đi là ngời chủ động rời xa Việt Bắc cho nên họ không muốn ngời ở lại nghĩ rằng mình bội bạc Nhng dẫu là lời của ngời đi nói với ngời ở lại hay ngợc lại là lời của ngời ở lại nói với ngời

đi thì chỗ giống nhau vẫn là tình cảm lu luyến nhớ thơng không nỡ dứt Các chữ nhớ gần nh xuất hiện ở tất cả các câu thơ Nếu làm phép thống kê, cả trích đoạn trong SGK có tới 32 chữ “nhớ” nhng riêng ở phần đã

có tới 24 chữ “nhớ” Đặc biệt cứ sau mỗi chữ nhớ nh thế những kỉ niệm của quá khứ lại lần lợt đợc tái hiện Chỉ riêng 1 phép thống kê đơn giản này thôi cũng tự nó cho thấy ban đầu trong cuộc chia tay nỗi nhớ trào lên trong tâm trạng Tố Hữu Những cảnh, những ngời cứ ùa về nhng càng về cuối bài thơ, nỗi nhớ ấy càng lắng xuống có bớt đi cái phần da diết nhng lại lắng về chiều sâu

* Phân tích khổ 1:

Mình về mình có nhớ ta Mời lăm năm ấy thiết tha mặn nồng.

Mình về mình có nhớ không Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?

Hai câu thơ đầu mở ra vừa là câu hỏi vừa là để nhấn mạnh cảm giác chia li đang đến gần Khoảng thời gian 15 năm so với đời ngời không phải là nhỏ, thậm chí còn là dài đủ để những cán bộ kháng chiến xây dựng một tình cảm gắn bó thiết tha mặn nồng với những ngời dân Việt Bắc Đặc biệt, với cách xng hô mang đậm màu sắc ca dao, ngời đọc có thể nhận ngay thấy một thứ tình cảm rất bền chặt sâu sắc giữa ngời

đi kẻ ở Tất nhiên nh đã nói, nếu trong ca dao xa tình cảm giữa ta với mình hoàn toàn là tình cảm riêng t giữa 2 con ngời thì ở đây, trong thơ Tố Hữu nó lại thể hiện tình cảm của tác giả đối với Việt Bắc Vì vậy thứ tình cảm vừa chung vừa riêng ấy nh đợc nhân lên gấp bội

Nhiều ngời khi phân tích khổ thơ đầu này cứ phân vân với một câu hỏi: Tại sao lại bắt đầu bằng lời của ngời ở lại? Hoặc tại sao lại không phải là câu hỏi của ngời đi? Chẳng hạn: “Ta về mình có nhớ ta?”

Thực ra nếu ngời ra đi tự hỏi thì vô duyên quá Tự mình đi lại tự mình hỏi ngời ta có nhớ mình không? Cho nên câu hỏi tế nhị và sâu sắc nhất phải là của những ngời ở lại Và cũng phải là ngời ở lại thì mới hình dung đợc trạng huống của ngời đi khi trở về thành phố: “Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?”

Nh vậy khổ 1 có bốn câu thơ thì đọng lại 2 câu hỏi Một câu hỏi vào thời gian, một câu hỏi vào không gian Hai câu hỏi khéo léo cho thấy cả thời gian và không gian Việt Bắc không có gì xa lạ mà chính

là thời gian và không gian sống quá quen thuộc của những cán bộ kháng chiến Nói đúng hơn, nó là một thời cách mạng, một vùng cách mạng của cả ngời đi kẻ ở

* Phân tích khổ 2:

Tiếng ai tha thiết bên cồn Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bớc đi

áo chàm đa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…

Trong khi ngời ở lại đang rơi vào cảm giác trống vắng, hẫng hụt, thì cảm giác nổi bật của ngời ngời

ra đi lại là sự bịn rịn lu luyến Khổ thơ thứ hai đợc viết nh một lời phúc đáp của những ngời ra đi đối với

ng-ời ở lại Ngng-ời ra đi đã nghe rõ từng tiếng lòng chân thành của ngng-ời ở lại, nên lòng đầy cảm xúc và bối rối Bớc đi nặng chĩu tâm trạng Và nếu phân tích thì đây cũng là một trạng thái tâm lý phổ biến Vì trong giây phút chia tay lu luyến ấy, ngời ra đi phải nói thật lòng mình: “Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay” Câu thơ viết: “biết nói gì hôm nay” nhng ngời đọc thì hoàn toàn hiểu đó không phải là không có gì để nói mà là có quá nhiều điều muốn nói nhng không biết nên nói thế nào cho xứng với giây phút chia ly nặng tình nặng nghĩa này Nhịp thơ lục bát đều đặn, nhịp nhàng ở bốn dòng đầu đến đây cũng vì chút bối rối trong lòng ngời mà thay đổi 2 câu cuối đợc ngắt nhịp 3/3 – 3/3/2 đã diễn tả thần tình thoáng bối rối ngập ngừng của tình cảm Chút ngập ngừng này nh tạo ra một nốt lặng, cho chuỗi câu hỏi tiếp theo đợc vang lên dồn dập thiết tha hơn

* Phân tích khổ 3:

Mình đi, có nhớnhững ngày

Ma nguồn suối lũ, những mây cùng mù

Mình về, có nhớ chiến khu Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai?

Mình về rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng, măng mai để già Mình đi có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son Mình về, có nhớ núi non Nhớ khi kháng Nhật thuở còn Việt Minh Mình đi, mình có nhớ mình Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa?

Và nh không thể kìm nén lòng mình lâu hơn đợc nữa, những ngời ở lại bắt đầu bộc bạch lòng mình bằng những lời lẽ đầy ắp kỷ niệm 12 dòng lục bát tạo thành 6 câu hỏi nh khơi sâu vào kỷ niệm Mỗi câu hỏi đều gợi một cái gì đó rất tiêu biểu của VB: ma nguồn, suối lũ, mây mù, miếng cơm chấm muối, măng mai, trám bùi, hắt hiu lau xám, mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào Những hình ảnh “m… a nguồn, suối

lũ, mây mù, miếng cơm chấm muối” gợi lại những ngày gian khổ đen tối trên chiến khu VB ở đó những ngời tham gia kháng chiến đã phải trải qua biết bao gian nan, thử thách Thậm chí thực tế đợc ghi trong những cuốn hồi ký kháng chiến còn cho biết có những trận ma to kéo dài gây lũ suối làm cho quân ta vô cùng vất vả Rồi những đợt ăn măng ăn trám kéo dài vì thiếu gạo đã làm cho sức khoẻ suy yếu Tuy nhiên, bên cạnh những kỷ niệm về ký ức gian nan ấy, tác giả còn nhắc đến những sự kiện: kháng Nhật của Việt Minh, những địa điểm xuất phát hoặc khởi đầu của cách mạng nh: mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào

để gợi nhắc đến một quê hơng VB với biết bao những chiến tích, những địa danh đã làm nên một quê hơng cách mạng, làm nên những di tích lịch sử của dân tộc…

Tất nhiên ở một khía cạnh nào đó, nếu chỉ những kỷ niệm nh vậy thôi, rõ ràng cha thể tạo nên cái

ma lực tha thiết, quyến luyến, tạo thành chất thơ ở từng câu Cho nên nếu ngẫm kỹ âm hởng của từng câu thơ lại phải thấy, cái làm thành chất thơ ở khổ này hay của cả bài thơ chính là nhạc điệu Chính nhạc điệu

đã làm cho các kỷ niệm trở nên ngân nga trầm bổng réo rắt, thấm sâu vào tâm t Mà để có đợc điều đó Tố Hữu đã phải sáng tác nên những câu thơ thật chuẩn về thanh luật, ngắt nhịp đều đặn Câu nào cũng đối cân, khá tơng xứng nhau về cấu trúc Những câu 6 ngắt nhịp 3/3, những câu 8 ngắt nhịp 4/4 Thậm chí nếu tách

đôi ngay từng vế của câu 8 cũng có tiểu đối: “Ma nguồn/ suối lũ/ những mây/ cùng mù” Riêng câu cuối… của khổ này còn có sự đổi chỗ thú vị: “Mái đình Hồng Thái, cây đa Tân Trào” đợc viết thành: “Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa” chứng tỏ tên riêng và danh từ chung đều đã đồng nhất hoàn toàn về ý nghĩa

và nhịp điệu

Tóm lại: Những kỷ niệm đợc gợi nhớ đều là những kỷ niệm của cuộc sống chung Tình cán bộ với nhân dân chia se ngọt bùi, chung gian lao, chung mối thù Cho nên cái hay của những kỷ niệm đợc ngời ở lại nhắc tới ở đây không hề mang tính chất kể công mà chỉ là những kỷ niệm liên quan tới cuộc sống đồng cam cộng khổ của họ

* Phân tích khổ 4, 5, 6, 7:

- Ta với mình, mình với ta Lòng ta sau trớc mặn mà đinh ninh Mình đi, mình lại nhớ mình Nguồn bao nhiêu nớc, nghĩa tình bấy nhiêu…

Ta về mình có nhớ ta

Ta về, ta nhớ những hoa cùng ngời

Rừng xanh hoa chuối đỏ tơi

Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lng

Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ ngời đan nón chuốt từng sợi giang

Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình Rừng thu trăng rọi hoà bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung

Tuy nhìn vào văn bản, 4 khổ thơ này đợc xác định ngay là lời của ngời ra đi, nhng sự lặp lại hai chữ

“mình” – “ta” không theo trật tự ấn định (câu “Mình đi, mình lại nhớ mình” nếu viết “Ta đi ta lại nhớ mình” thì không có gì phải bàn), cho nên đã không ít ngời băn khoăn đặt câu hỏi: đây là lời của ai?

Thật ra đây không phải là lần đầu tiên trong bài thơ Tố Hữu cố ý tạo nên sự song trùng ý nghĩa ấy Chẳng hạn ngay khổ thơ trên, nếu xét thêm về cấu trúc, ta thấy các câu 6 chữ đều có mở đầu giống nhau (phép láy đầu) Sự lặp lại đều đặn cấu trúc câu nh tạo ra một nhịp ru nhẹ nhàng êm ái Nhng cái hay ở đây lại là, tuy lặp lại nhng nó không hề gây cảm giác nhàm chán Mà điều đó có đợc là nhờ tác giả đã khá tinh

tế khi sử dụng trong 6 câu 6 chữ thì 3 câu mở đầu bằng “mình đi”, 3 câu mở đầu bằng “mình về” Các từ

“đi”, “về” theo nghĩa trong văn cảnh là đồng nghĩa với nhau – cùng chỉ hớng về xuôi Nhng nét nghĩa đen

đối lập vẫn còn trong vô thức lại tạo thành cặp trái nghĩa h ảo Kết hợp với sự đối lập giữa thanh huyền với thanh không dấu, tạo ra cái điệu hồi hoàn của nhịp ru nh vỗ về nỗi niểm thơng nhớ khôn nguôi của con

ng-ời trong cuộc chia ly

Vậy thì khổ này chúng ta cũng có quyền nghĩ theo hớng ấy Chữ “mình” trong câu thứ 3 phải đợc hiểu là ngời ở lại

Câu: “Nguồn bao nhiêu nớc, nghĩa tình bấy nhiêu ” đ… ợc viết vừa với cái tứ của câu ca dao “Cồng cha nh núi thái sơn – Nghĩa mẹ nh nớc trong nguồn chảy ra”, vừa đợc viết bằng t duy quen thuộc của

ng-ời miền núi hay chí ít cũng là của những ngng-ời sống lâu ở miền núi (giống nh ngng-ời dân tộc miền núi thờng lấy đơn vị “con dao quăng” để đo độ dài của con đờng.) Một câu thơ nh vậy chắc chắn gây xúc động đối với những ngời ở lại vốn đang rất phân vân dò đoán tình cảm ngời ra đi

Nh vậy, trong khi ngời ở lại chỉ hỏi có 6 câu hỏi với 12 dòng, thì ngời ra đi lại hào hứng bày tỏ tình cảm của mình, và bày tỏ một hơi dài tới 70 dòng, nh sợ ai cớp mất lời, ngắt mất mạch cảm xúc vậy

Từ khổ 5 đến khổ 7 bài thơ bắt đầu chuyển sang những kỷ niệm

Nhớ gì nh nhớ ngời yêu Trăng lên đầu núi , nắng chiều lng nơng Nhớ từng bản khói cùng sơng Sớm khuya bếp lửa ngời thơng đi về

Nhớ từng rừng nứa bờ tre Ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê, vơi đầy

Ta đi ta nhớ những ngày Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi…

Khổ 5 bắt đầu với một nét phác tổng quát về phong cảnh thiên nhiên VB: có đêm về với vầng trăng

đầu núi, có ngày đến với nắng chiều lng nơng, rồi bản làng chìm trong sơng khói, rồi sớm khuya bếp lửa

ấm lòng, hay những địa danh “Ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê, từng in dấu không phai Tuy chẳng có gì rõ… nét, cụ thể nhng tất cả đã đọng thành nỗi nhớ – mà lại là nhớ nh nhớ ngời yêu – thật là da diết, thấm thía

Thơng nhau chia củ sắn lùi Bát cơm se nửa, chăn sui đắp cùng

Nhớ ngời mẹ nắng cháy lng

Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô, Nhớ sao lớp học i tờ

Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan

Nhớ sao ngày tháng cơ quan Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo

Nhớ sao tiếng mõ rừng chiều Chày đêm nện cối đều đều suối xa…

Khổ 6 : Tất nhiên cho dù kỷ niệm với núi rừng VB có đậm đà thiêng liêng đến mấy thì cũng không

thể sánh đợc với tình cảm, nhất là với những kỷ niệm về con ngời, (giữa nhân dân VB tin yêu và ngời cán

bộ CM) Thật xúc động, chỉ bằng một khổ thơ ngắn ngời ra đi đã nhắc lại đợc toàn bộ những kỷ niệm mà ở

đó đóng góp của quê hơng VB cho CM là vô cùng lớn lao Góp cả sức ngời, cả sức của vào những lúc khó khăn nhất Củ sắn chia đôi, bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng Ngay cả hình ảnh chịu thơng chịu khó -

ng-ời mẹ địu con lên nơng chỉa bắp cũng là những gì không thể quân đợc

Có thể nói Tố Hữu đã miêu tả vừa chân thật, vừa giản dị tình cảm của những con ngời VB đối với cuộc kháng chiến Mặc dù chính cuộc kháng chiến của dân tộc đã làm cho đời sống của miền núi có nhiều

đổi thay (Bản làng đã có nhiều lớp học “i tờ”, có cả những buổi liên hoan Không khí của bản làng tơi vui, náo nức trong nhịp sống của cuộc đời mới) Nhng có lẽ cha thấm với những gì VB làm cho kháng chiến Chính vì vậy mà đến lúc phải chia tay, những ngời cán bộ trở về thủ đô đã không thể quên đợc từ những

“tiếng mõ rừng chiều”, những tiếng “chày đêm nện cối” bên suối nớc bởi nó là những âm thanh quá… quen thuộc, vốn có từ ngàn đời trong sinh hoạt của làng quê

Ta về mình có nhớ ta

Ta về, ta nhớ những hoa cùng ngời

Rừng xanh hoa chuối đỏ tơi

Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lng

Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ ngời đan nón chuốt từng sợi giang

Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình Rừng thu trăng rọi hoà bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thuỷ chung

Khổ thơ 7: ở các câu thơ 6 chữ, nhà thơ Tố Hữu thể hiện nỗi nhớ của ông đối với cảnh Việt Bắc

Có thể nói Tố Hữu có 1 năng lực khái quát rất cao cho nên chỉ trong phạm vi 4 câu thơ 6 chữ thôi mà ông tái hiện đợc vẻ đẹp của thiên nhiên Tây Bắc qua 4 mùa, mỗi mùa lại hiện lên với 1 sắc thái rất riêng

Về mùa đông, trên cái nền xanh bạt ngàn của cây rừng là sắc đỏ tơi rực rỡ của những bông hoa chuối giống nh những đống lửa làm ấm cả không gian Khi mùa xuân về cả 1 vạt rừng mơ nở hoa trắng xoá làm không gian nh bừng sáng lên Tuy nhiên có lẽ câu thơ hay nhất vẫn là câu thơ tả mùa hè :

“Ve kêu rừng phách đổ vàng.”

ở đây cùng 1 lúc đã có sự cộng hởng của rất nhiều sắc vàng: cái vàng của nắng, cái vàng của lá và trong tiếng ve ngân cái sắc vàng ấy nh đang loé lên Cái trạng thái vô hình ấy của màu sắc đã đợc Tố Hữu

hữu hình hoá bằng chữ “đổ” rất tài tình Vẻ đẹp của mùa thu Việt Bắc lại đợc Tố Hữu diễn tả vào những

đêm trăng Dới ánh trăng, núi rừng Việt Bắc hiện lên với 1 vẻ đẹp hết sức yên ả, thanh tĩnh

Bức tranh thiên nhiên Việt Bắc dù chỉ đợc khắc hoạ trong 4 câu thơ thôi nhng vẫn hiện lên khá sống

động, rất đa dạng về màu sắc, về sắc thái Có cái đẹp mộng mơ của mùa thu, có cái đẹp rực rỡ của mùa hè,

có cả cái đẹp tràn đầy sức sống của mùa xuân

Trong khi các câu thơ 6 chữ tái hiện nỗi nhớ cảnh thì các câu thơ 8 chữ lại thể hiện nỗi nhớ ngời Rõ ràng là 2 nỗi nhớ này không đợc tác giả thể hiện tách ra thành 2 mảng riêng biệt mà lại đợc đan cài vào nhau Tuy nhiên chúng ta vẫn nhận thấy nhà thơ có nhớ cảnh Việt Bắc nhng hình nh nỗi nhớ ngời vẫn dể lại giấu ấn sâu đậm hơn Bởi vì trong 4 câu thơ 8 chữ thể hiện nỗi nhớ ngời thì đã có 3 câu bắt đầu bằng chữ nhớ

Có 1 điều khá đặc biệt là hình ảnh những con ngời Việt Bắc vụt đến trong ký ức Tố Hữu lúc này lại không phải là những ngời thân thiết với ông mà là những ngời rất xa lạ nhà thơ đã gặp vào 1 lần tình cờ,

đấy là 1 ngời tiều phu đốn củi mà Tố Hữu nhận ra con ngời này nhờ ánh chớp của lỡi dao từ đèo cao hất xuống, đấy còn là 1 ngời kiên nhẫn chuốt từng sợi giang nhỏ để đan nón, 1 cô em hái măng 1 mình hoặc 1 ngời mà Tố Hữu không nhìn rõ mặt chỉ nghe thấy tiếng hát ân tình thuỷ chung Vậy chúng ta nên giải thích

nh thế nào về điều này ? Điều này làm cho chúng ta nhớ lại câu thơ mà CLV đã viết :

“Khi ta ở chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi đất hóa tâm hồn”

Nhiều khi sông lâu ở 1 mảnh đất nào đó, chúng ta có cảm giác nh những con ngời mà chúng ta vẫn gặp chẳng có gì là đặc biệt cả, họ chẳng để lại trong ta 1 chút dấu ấn nào nhng khi ta phải ra đi phải rời xa mảnh đất ấy thì chính vào cái giờ phút chia ly ta mới chợt nhận ra những con ngời xa lạ ấy thực ra lại là những con ngời rất đỗi thân thiết đối với ta

Có 1 điều đặc biệt nữa là hình ảnh những con ngời Việt Bắc hiện lên trong ký ức của Tố Hữu lúc này không phải trong những sự kiện lớn lao, những trận đánh, những cuộc mit tinh hay những đêm hội mà

ông chỉ nhớ họ trong những trong những công việc rất ngày thờng: họ đốn củi, họ hái măng, họ đan nón

Điều này cho thấy ngời ra đi - tác giả muốn khẳng định với ngời ở lại là: diện mạo của đời sống không phải chỉ đợc làm nên bởi những cái phi thờng mà phần nhiều nó đợc làm nên bởi những cái bình thờng nh thế

Có thể nói chỉ riêng khổ thơ thứ 7 này thôi đã thể hiện khá trọn vẹn tình cảm của ngời ra đi đối với

ng-ời ở lại

Tất cả những kỷ niệm sâu sắc ấy đều bắt đầu từ VB và thuộc về VB

4 – Phân tích 4 khổ cuối : Kí ức về cuộc sống kháng chiến ở Việt Bắc

Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây.

Núi giăng thành lũy sắt dày Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Mênh mông bốn mặt sơng mù

Đất trời ta cả chiến khu một lòng

Ai về ai có nhớ không?

Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng Nhớ sông Lô, nhớ phố Ràng Nhớ từ Cao - Lạng, nhớ sang Nhị Hà

Để tái hiện những vấn đề lớn của đời sống xã hội con ngời, có lẽ bất kì 1 ngời viết nào cũng phải dùng 1 lợng ngôn từ không nhỏ bởi vì có bao nhiêu điều phải viết, chọn cái gì, bỏ cái gì?

Tố Hữu vốn là 1 nhà thơ có năng lực khái quát rất cao, vì thế đề tài mà ông chọn thờng là những vấn

đề chính trị lớn lao, những vấn đề lí tởng, lẽ sống Cuộc sống kháng chiến 9 năm ở Việt Bắc cũng là một đề tài lớn cho nên nếu không có năng lực khái quát cao, không thể nào diễn tả hết Và có lẽ để vợt qua thử thách này, nhà thơ đã phải tìm đến 1 giải pháp mà ông cho là tối u nhất Đó là không viết nhiều, không sa vào những chi tiết vụn vặt mà chỉ tập trung vào những hình ảnh tiêu biểu, để làm nổi bật tinh thần của cuộc kháng chiến ở chiến khu VB đó là 1 cuộc kháng chiến toàn dân toàn diện

Khổ 8 là một khổ thơ thể hiện khá trọn vẹn tinh thần này Với giọng thơ say sa hồi tởng tác giả đã

khiến ngời đọc có cảm giác nh nhân vật trữ tình đang tách mình ra khỏi không gian chia tay, để trở về quá khứ – một quá khứ hào hùng của dân tộc

Hình ảnh đáng tự hào đầu tiên mà tác giả đem đến cho khổ thơ là hình ảnh một núi rừng VB cùng

đứng lên đánh giặc Chữ “rừng” đợc lặp đi lặp lại, rải kín khổ thơ nh nhân rộng thêm địa bàn vốn đã rất rộng của VB Và điều đáng nói nhất là rừng cũng có lòng với CM, với kháng chiến, với bộ đội Với địa thế hiểm trở của nó, rừng VB đã tạo thành cái thế trờng thành lũy thép vây đánh quân thù Và sự cảm nhận sâu sắc ấy đã khiến ông viết thành công câu thơ: “Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù” Nh vậy là chẳng những con ngời mà cả thiên nhiên cũng vào trận Thiên nhiên cũng góp sức với con ngời để diệt thù

Khổ thơ 9

Những đờng Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập nh là đất rung Quan đi điệp điệp trùng trùng

ánh sao đầu núi bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn