Tiết 78: Khi con tu hú

Mục tiêu tiết học 1 Về kiến thức Giúp học sinh cảm nhẩn đợc lòng yêu sự sống, niềm khao khát tự do cháy bỏng của ngời chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đang bị giam cầm trong tù ngục đợc thể

Tiết 78 – Khi con tu hú Khi con tu hú

- Tố Hữu –

I Mục tiêu tiết học

1 ) Về kiến thức

Giúp học sinh cảm nhẩn đợc lòng yêu sự sống, niềm khao khát tự do cháy bỏng của ngời chiến sĩ cách mạng trẻ tuổi đang bị giam cầm trong tù ngục đợc thể hiện bằng những hình ảnh gợi cảm và thể thơ lục bát giản dị mà tha thiết

2 ) Về kĩ năng

Rèn kĩ năng đọc thơ lục bát, phân tích những hình ảnh thơ bay bổng, sức mạnh nghệ thuật của những cây hỏi tu từ

3 ) Về thái độ

Học sinh thấy đợc lòng yêu đời, yêu lí tởng bồng bột, đầy lãng mạn của Tố Hữu

II Chuẩn bị của thầy và trò

1 ) Chuẩn bị của thầy

 Sách giáo khoa – Giáo án

 Chân dung Tố Hữu

 Tập thơ “ Từ ấy”

2 ) Chuẩn bị của trò

- Sách giáo khoa - Bài soạn theo các câu hỏi trong SGK

III Nội dung và tiến trình tiết dạy

1 ộn định, tổ chức

GV: Kiểm tra sĩ số

2 Kiểm tra bài cũ

GV: Gọi 1 học sinh đọc thuộc bài thơ “ Quê Hơng” Đây là một bài thơ tả tình hay

tả cảnh ? Vì sao ?

 4 học sinh khá - giỏi ( làm ra giấy ) cảm nhận một trong 4 hình ảnh thơ

 Cánh buồn giơng

 Chiếc thuyền tuấn mã

 Tả thân hình

 Chiếc thuyền im

 GV chấm cho điểm

3) Bài mới

* Vào bài: Mới chín tuổi, đang hoạt động cách mạng sôi nổi, say sa ở các thành phố

thì Tố Hữu bị TD Pháp bắt giam ở xà lim số 1 nhà lao Thừa Phủ Một trong những bài thơ tù đợc in trong tập “ Từ ấy” có bài lục bát “ Khi con tu hú ”

Thời

gian Hoạt động của thầy – trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1

( ? ) Dựa vào bài soạn, chú thích và kiến thức lớp 6

học sinh giới thiệu tác giả

- Ông đợc kết nạp Đảng năm 1939

I Giới thiêu chung

1 Tác giả

- Nguyễn Kim Thành ( 1920 – 2002 )

- Năm 1941 bị thực dân Pháp cầm tù, vào ngục

- Sau CMT8 hoạt động ở Huế, Thanh Hoá, Việt

Bắc, Hà Nội và giữ những trọng trách trong Đảng

và Nhà nớc ( Uỷ viên bộ chính trị, bí th BCHTW

Đảng, phó chủ tịch hội đồng Bộ trởng )

- Hồn thơ ngọt ngào sâu lắng tha thiết Cách diễn

đạt tự nhiên, lời thơ mang tính dân tộc cao, chủ

yếu dùng thể thơ lục bát truyền thống với các làn

điệu dân ca – ca dao, hình ảnh bình dị quen

thuộc dễ đi vào lòng ngời

- 7 tập thơ: Từ ấy, Việt Bắc, Gió lộng, Ra trận,

Máu và hoa, Một tiếng đờn, Ta với ta

( ? ) Em hiểu biết gì về hoàn cảnh ra đời bài thơ ?

GV mở rộng: Tố Hữu sáng tác bài thơ này lúc đang

say mê hoạt động bị thực dân Pháp bắt giam vào nhà

lao Thừa Phủ Bài thơ ra đời trong những ngày đầu

tiên bị bắt giam và đợc in trong tập thơ “ Từ ấyinon

( ? ) Bài thơ đợc sáng tác theo thể thơ nào ?

Hiểu biết của em về thể thơ đó ?

GV: Yêu cầu

6 câu đầu: Vui, náo nức, phấn chấn

4 câu cuối: Bực bội, nhấn mạnh động từ, từ ngữ cảm

thán

HS đọc

( ? ) Tìm bố cục bài thơ?

(?) Em hiểu gì về loài chim tu hú?

- Thơ Tố Hữu là thơ trữ tình chính trị

Ông hay viết và viết hay về Tổ Quốc, Bác

Hồ, bà mẹ Việt Nam anh hùng, ngời lính

a) Hoàn cảnh ra đời xuất xứ bài thơ

– Bài thơ đợc sáng tác năm nhà thơ 19 tuổi ( 1939 )

b) Thể thơ

Lục bát có nguồn gốc

từ ca dao, dân ca - > nhịp nhàng, uyển chuyển, giàu âm hởng,

có nhiều khả năng chuyển tải chất trữ tình của tâm hồn

Nhan đề

 Đọc

 Bố cục

- 6 câu đầu: tiếng chim tu hú thức dạy mùa hè rực rỡ trong long nhà thơ

- 4 câu cuối: Tiếng chim tu hú bừng thức khát vọng tự do cháy bỏng trong lòng ngời tù

GV: Chim tu hú là một loài chim sống giang hồ,

chẳng bao giờ biết nuôi con vì nó không biết làm tổ,

chỉ đẻ trộm vào tổ chim sáo sậu Khi trứng nở, sáo

sậu không nhận ra con của tu hú, cứ tha mồi về nuôi

cho đến khi đủ lông đủ cánh tu hú lại bay đi tìm về

với đàn của nó Nhng tiếng kêu của nó ai cũng thích,

nghe xao xác lạ lùng nhất là vào những buổi tra hè

gay gắt Nó thờng kêu vào mùa vải chín, tu hú kéo

về Nó kêu để gọi bạn nghe xao xác cả một vùng

( ? ) Em có nhận xét gì về nhan đề bài thơ ?

GV: Đây cha phải là một câu mà chỉ là một mệnh đề

phụ Tên bài thơ tự đặt một câu hỏi: Khi tú hú cất

tiếng hót thì điều gì sẽ xảy ra và ai đó sẽ làm sao ?

Nội dung bài thơ là sự trả lời các câu hỏi đó - > gợi

sự chú ý cho ngời đọc về tâm trạng ngời tù cách

mạng khi nghe tiếng hót của chim từ ngoài vọng và

trong ngục

Hoạt động 2

( ? ) Tiếng chim tu hú đã thúc gọi trong tâm hồn

ng-ời chiễn sĩ từ trong tù một khung cảnh mùa hè nh thế

nào ?

- Tìm những từ ngữ gợi tả khung cảnh ?

- Đó là một không gian nh thế nào?

GV bình: 6 câu thơ mở ra cả một thế giới rộn ràng

thiên nhiên tràn trề nhựa sống Nhiều hình ảnh tiêu

biểu của mùa hè đợc đa vào bài thơ : tiếng ve, lúa

chiêm, bầu trời cao rộng với cánh diều chao lợn, trái

cây đợm ngọt Tiếng chim tu hú đã thức dậy tất cả

và bắt nhip cho tất cả: Mùa hè rộn ra âm thanh, rực

rỡ sắc màu, chan hoà ánh sáng, ngọt ngào hơng vị,

bầu trời khoáng đạt tự do Tất cả đều trong cảm nhận

của ngời tù - > khung cảnh vào hè đặc biệt

( ? ) Trớc khung cảnh thiên nhiên tơi đẹp nh vậy,

hoàn cảnh của ngời chiễn sĩ nh thế naò ?

 Nhan đề Đều khởi động từ âm thanh tu hú

hiểu văn bản

1 Bức tranh mùa hè

t-ơi đẹp, thanh bình

 Hình ảnh

- Đờng nét: Tiếng ve,

lúa chiêm, bầu trời cao rộng

- Màu sắc: Bắp vàng,

nắng đào, trời xanh,

- Âm thanh: Tu hú, ve

ngân, diều sáo

- Hơng vị: Lúa chín,

trái cây ngọt

 Mùa hè rộn rã âm thanh, rực rỡ sắc màu, chan hoà ánh sáng.

 Hai nét vẽ trên cao, dới thấp >< nhng thật hài hoà, thống nhất

Thiên nhiên

Tơi đẹp, tràn đầy sức sống

 Ngời tù Trong 4 bức t-ờng, không thấy gì

bên

( ? ) Em có nhận xét gì về tâm hồn tác giả?

Hoạt động 3:

H/s: Đọc khổ thơ cuối

(? ) Em hãy nhận xét về cách ngắt nhịp và cách dùng

từ của tác giá trong khổ thơ cuối này ? Tác dụng ?

( ? ) Tâm trạng nhà thơ trong đoạn này đợc bộc lộ

khác đoạn trên ở chỗ nào ?

( ? ) Tiếng chim tu hú ở đầu bài thơ và cuối bài thơ

có gì khác nhau ?

GV:

- Đoạn đầu: Tiếng chim tu hú mở ra -> Khung cảnh

mùa hè khoáng đạt

- Đoạn cuối: Tiếng chim tu hú - > Nỗi ai oán, uất

ức vì bị mất tự do

GV chốt: Ngoài kia là cuộc sống sôi động còn ngời

tù vẫn bị giam cầm nên càng cảm thấy ngột ngạt,

khao khát tự do Tiếng chim tu hú nh xoáy sâu vào

tâm trí ngời tù cách mạng Lời thơ nh thốt ra từ đáy

lòng, không màu mè kiểu cách mà nh tiếng nói hàng

ngày - > Có sức truyền cảm mạnh mẽ

( Thực chất cuộc sông bên ngoài những năm 30 là

cuộc sống của ngời dân bị mất nớc - > tăm tối nô nệ

nhng vì quá đam mê cháy bỏng đợc thoát ra khỏi

ngục tù, yêu tự do nên nhà thơ mới có tâm trạng

nay )

Hoạt động 4

( ? ) Đặc sắc nghệ thuật của bài thơ ?

 Sức cảm nhận mãnh liệt, tinh tế của một tâm hồn trẻ trung, yêu đời

và đang khao khát tự do cháy bỏng

2 Tâm trạng, cảm xúc của ngời tù

Cách ngắt nhịp bất th-ờng

6/2 ( câu 8 ) 3/3 ( câu 9 )

- Các ĐT mạnh: Đập tan, uất

- Từ ngữ cảm thán: Ôi, thôi, sao

-> Tâm trạng đau khổ, uất ức, ngột ngạt

- > Ngời chiến sĩ cách mạng quá trẻ, tha thiết yêu đời, yêu cuộc sống

và khát kháo t do -> Tiếng chim tu hú chính là tiếng gọi của tự

do, tiếng gọi tha thiết của cuộc sống

kết

1 Nghệ thuật

( ? ) Nội dung bài thơ

- Thể thơ lục bát mềm mại, uyển chuyển linh hoạt

- Giọng điệu tự nhiên, cảm xúc nhất quán khi tơi sáng, khoáng đạt, khi dằn vặt, u uất

2 Nội dung

- Cả hai đoạn thơ tả cảnh và tình đều truyền cảm: Cảnh thì thật đẹp, dạt dào sức sống rất gợi cảm và có hồn, tình thì sôi nổi, sâu lắng và da diết

- Lòng yêu cuộc sống, niềm khao khát tự do cháy bỏng của ngời chiếm sĩ trong cảnh tù

đầy

4) Củng cố – Dặn dò

( ? ) Cái hay của bài thơ đợc thể hiện nổi bật ở điểm nào ?

 Định hớng :

Thể thơ, hình ảnh thơ gần gũi, gợi cảm, cảm nhận tinh tế, cảm xúc mãnh liệt chân thành, giọng điệu thay đổi tự nhiên

 Nghệ thuật tơng phản đối lập: Tiếng tu hú đầu >< cuối

- > nổi bật tựa đề

 Dặn dò:

 Học thuộc bài thơ

 Phân tích những hình ảnh thơ hay

 Soạn bài: Câu nghi vấn