Ôn tập Chí Phèo

Có chăng cái khó đối với tôi khi vào vai này là phải làm sao để khán giả không có cảm giác bị lặp lại hình ảnh của Chí Phèo trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy đã chiếu cách đây vài thập niên

Trò chuyện với "Chí Phèo"

Thứ tư, 7/11/2007, 14:55 GMT+7

"Tôi từng đóng nhiều vai diễn có tính cách điên khùng kiểu như Chí Phèo nên nhập vai không có gì khó khăn Có chăng cái khó đối với tôi khi vào vai này là phải làm sao để khán giả không có cảm giác bị lặp lại hình ảnh của Chí Phèo trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy đã chiếu cách đây vài thập niên" - NSƯT Trung Hiếu tâm sự về vai diễn Chí Phèo trong bộ phim hài cùng tên mà anh vừa tham gia của đạo diễn Đông Hồng.

- Với vai trò Trưởng đoàn kịch 1 Nhà hát Kịch Hà Nội, anh vừa dẫn đoàn đi

miền Nam lưu diễn Chuyến đi của các anh đạt kết quả thế nào?

- Trước khi quyết định Nam tiến, chúng tôi rất lo lắng bởi không như Hà Nội, sân khấu kịch nói ở TP HCM phát triển khá rầm rộ, người dân Sài thành gần đây đã "bão hòa" với món ăn tinh thần này Hơn nữa, thị hiếu của khán giả hai miền cũng khác nhau Một vở đã diễn ăn khách ở miền Bắc nhưng chưa chắc hút được người xem phía Nam Đây là "chướng ngại vật" mà chúng tôi phải vượt qua Sau nhiều lần cân nhắc, vở Đứa con bị đánh cắp được chọn

Tôi không ngờ một tháng biểu diễn đã thu hút đông đảo khán giả, có những ngày diễn hai buổi Mặc dù làm việc với cường độ khá cao, cả êkíp dàn dựng đều mệt nhoài nhưng vẫn vui vì vở kịch đã để lại ấn tượng tốt với người xem, chuyến lưu diễn này thành công ngoài mong đợi

- Anh gặp trở ngại gì khi lần đầu tiên đóng hai vai trong một vở kịch, lại là hai nhân vật có tính cách trái ngược nhau?

- Đứa con bị đánh cắp là một vở bi hài kịch Nội dung nói về cuộc sống của hai đứa trẻ sinh đôi Đàm và Linh Khi vừa cất tiếng khóc chào đời, chúng đã

bị chia lìa Bà bác sĩ nhẫn tâm đã đánh cắp Đàm đem cho một người phụ nữ, còn Linh được sống với cha mẹ đẻ

Đàm may mắn được sống trong một gia đình nề nếp Linh ham chơi, đua đòi bạn bè lao vào những cuộc vui thâu đêm Tôi nghĩ, cái khó nhất để hoàn thành hai vai diễn này là phải lột tả rõ nét tính cách hai nhân vật trong một vở Gần hai tháng tôi luyện tập cùng đạo diễn là khoảng thời gian lao động nghệ thuật kỳ công, vất vả Vở kịch dài 120 phút, suốt thời gian diễn tôi phải liên tục thay đổi cảm xúc Vai Linh vừa kết thúc, lại vào thay trang phục chuẩn bị vào vai Đàm Lúc ra sân khấu trong vai một người đàn ông chỉn chu, nghiêm túc, khi thì xuất hiện với dáng vẻ của một kẻ bụi đời, ăn chơi trác táng

Quả thật, nếu không có sức khỏe thì không thể đóng được hai vai này Chỉ chạy liên tục trên sân khấu cũng đã quá mệt rồi, lại còn phải diễn làm sao để vừa lòng người xem Có những ngày diễn hai ca liền, toàn thân tôi ê ẩm, mệt mỏi vô cùng nhưng sau đó lại quên ngay vì được nhận những bó hoa và tràng pháo tay cổ vũ nhiệt tình của khán giả Tôi cảm thấy hài lòng đã hoàn thành hai nhân vật "có xương có thịt".

- Trước khi đi TP HCM biểu diễn, anh đã hoàn thành vai Chí Phèo trong bộ phim cùng tên của đạo diễn Đông Hồng Cảm nhận của anh ra sao khi vào

Diễn viên Trung Hiếu (Ảnh: Hoàng Hà)

vai diễn này?

- Tôi từng đóng nhiều vai diễn có tính cách điên khùng kiểu như Chí Phèo nên nhập vai không có gì khó khăn Có chăng cái khó đối với tôi khi vào vai

này là phải làm sao để khán giả không có cảm giác bị lặp lại hình ảnh của Chí Phèo trong phim Làng Vũ Đại ngày ấy đã chiếu cách đây vài thập niên.

Đây là bộ phim hài phóng tác dựa trên tác phẩm Chí Phèo của nhà văn Nam Cao Phim có sự tham gia của diễn viên Thúy Nga vai Thị Nở, Công Lý vai

Tư Lãng, Bá Kiến do Quốc Anh đóng Bộ phim Chí Phèo mang màu sắc hài, tình cảm Trong phim vẫn có những cảnh vườn chuối, Thị Nở mang bát

cháo hành cho Chí Phèo Nói chung cốt truyện không thay đổi nhiều.

- Chí Phèo và Thị Nở là điển hình của những nét xấu về hình thức Anh hóa trang thế nào khi nhập vai?

- Đạo diễn không chú trọng vào việc làm xấu hình thức của hai nhân vật này Chí Phèo chỉ nhuộm răng úa vàng, đầu tóc bù xù, còn Thị Nở thì không đến

mức bẩn thỉu, xấu xí như nhân vật Thị Nở trong Làng Vũ Đại ngày ấy Phim này không dùng hình thức của diễn viên để "chọc"cười khán giả mà chủ yếu

thông qua hành động, cử chỉ của nhân vật Có một chi tiết rất hóm hỉnh khiến khán giả cảm động là cảnh Chí Phèo quyết tâm dựng cờ khởi nghĩa bắt bọn cường hào địa chủ trả lại công bằng cho người dân nghèo

- Khi nào bộ phim ra mắt khán giả?

- Dự kiến phim sẽ phát hành vào dịp Tết Nguyên đán năm nay Chí Phèo được sản xuất theo công nghệ HD, nghĩa là khi làm thì quay như phim video

nhưng sau đó có thể chuyển sang phim nhựa hoặc đĩa CD Hiện đơn vị sản xuất là Công ty Hồ Gươm Audio chưa có kế hoạch phát hành, nhưng nhiều ý kiến cho rằng phim nên được chiếu dưới dạng phim nhựa.

- Trước anh thường đóng vai chính diện, gần đây anh diễn nhiều vai có tính cách không bình thường hoặc những vai phản diện Tại sao lại có sự thay đổi như vậy?

- Tôi nghĩ là diễn viên thì ai cũng muốn mình đóng được tất cả các vai Có lẽ vì hình thức của tôi khá hiền lành nên các đạo diễn chỉ mời vào những vai như thày giáo làng, anh bác sĩ tốt bụng hoặc người công nhân hiền lành Tôi không muốn lặp lại hình ảnh của chính mình nên đã thử sức ở những vai phản diện, có tính cách ngang tàng, không ổn định Đóng những vai phản diện để khán giả nhìn thấy nhân vật đó là ghét cay ghét đắng thì mới thành công

- Anh đã 34 tuổi, lại thành đạt trong nghệ thuật, sao đến giờ vẫn cô đơn?

- Công việc của những người làm nghệ thuật rất vất vả, thời gian lại không ổn định nên ít có điều kiện dành cho gia đình Có khi phải xa gia đình hàng tháng Tôi thấy, người phụ nữ nào gắn bó cuộc đời với một nghệ sĩ phải hy sinh rất nhiều Vì chưa tìm được người có thể chia sẻ, cảm thông với mình nên đến giờ tôi vẫn "chăn đơn gối chiếc"

- Anh nghĩ thế nào khi có đồng nghiệp cho rằng, vì anh lấy tiêu chuẩn của mẹ mình để chọn bạn gái nên chẳng có bóng hồng nào dám yêu?

- Với tôi, bố mẹ luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc để tôi yên tâm cống hiến cho nghệ thuật Bố mẹ đều là nghệ sĩ nhiếp ảnh nên công việc khá bận rộn, nhưng mẹ vẫn dành thời gian chăm sóc ba anh em tôi chu đáo Trong mắt mẹ, tôi lúc nào cũng là một cậu bé con cần phải được ăn đủ chất, mặc đủ ấm

Nhiều đồng nghiệp của tôi đùa rằng, vì nhìn thấy Trung Hiếu được mẹ chăm cẩn thận quá nên không có cô gái nào dám yêu Tôi không muốn bị cho rằng

"mẹ hát con khen hay" nhưng thực tế thì mẹ tôi là một phụ nữ đẹp cả về hình thức và nội dung Bà có những tính cách đặc trưng của phụ nữ VN, lúc nào cũng tất bật với chuyện ăn, mặc của chồng con nhưng cũng hết mình với nghệ thuật nhiếp ảnh Nếu số tôi may mắn lấy được một người vợ có những tính nết giống mẹ thì thật hạnh phúc Tôi không đặt ra những tiêu chuẩn cho người bạn đời nhưng có lẽ số tôi chưa gặp được một nửa của mình.

NSƯT Trung Hiếu trong vai Chí Phèo

Nam Cao - Nhà văn giàu lòng nhân ái

Văn học phản ánh hiện thực cuộc sống với tất cả vẻ đẹp phong phú, đa dạng của nó.

Có lẽ bất cứ một con người nào, dù ở các cương vị xã hội khác nhau cũng đều cần nuôi dưỡng tâm hồn, nhân cách của mình bằng cách này hay cách khác mà trong đó, các tác phẩm văn học

là một loại hình rất có ý nghĩa trong quá trình này Nam Cao, nhà văn đã sống cách chúng ta hàng nửa thế kỷ, người đã từng luôn tự giày vò khổ sở vì lẽ sống thế nào cho phải, viết thế nào cho hay để cho ra đời những tác phẩm mà cho đến bây giờ và cả mãi mãi sau này vẫn còn nguyên giá trị Lâu nay, nhiều người thường đề cập đến “văn hoá đọc” với không ít mối lo ngại, quả thực nếu nhìn nhận ở một số không nhỏ lớp trẻ, kể cả một số cán bộ viên chức thì thấy rằng nỗi lo ngại ấy không phải là không có cơ sở Đọc tác phẩm của Nam Cao, cảm nhận được rất nhiều điều trong đó nổi bật lên tình người, lòng nhân ái, bao dung thấm đậm chất nhân văn,

ta học được ở ông sự quan sát, phân tích, đánh giá sự vật; ta nhận thấy nỗi day dứt trăn trở trước thời cuộc và số phận con người, biết nhạy cảm trước cái đẹp, cái xấu, cái thiện, cái ác, cái cao thượng, cái thấp hèn và đứng trước một tác phẩm văn học nói chung và tác phẩm của Nam Cao nói riêng, ta thấy cuộc sống này có rất nhiều điều mà thông qua ngôn ngữ của nhà văn ta được “hưởng thụ” nhanh nhất và cũng phần nào nhờ đó mà ta thấy cuộc sống quanh ta vô cùng

ý nghĩa, vô cùng thú vị

Nam Cao là một nhà văn hiện thực Các tác phẩm của ông đã phản ánh hiện thực bộ mặt xã hội Việt Nam trước Cách mạng tháng 8, một xã hội mà ở đó số phận của những người nông dân chất phác hồn hậu đã bị bần cùng trong đói khổ, quằn quại trong sự chèn ép và thông qua việc

sử dụng ngôn ngữ tài tình, tinh tế với những tình huống điển hình Nam Cao đã làm được một việc lớn lao hơn hẳn một số nhà văn hiện thực phê phán tiêu biểu cùng thời là “sự tổng hợp của nhiều tiếng nói, nhiều giọng điệu, nhiều lớp ý nghĩa, nhiều màu sắc thẩm mỹ, gợi sự suy ngẫm, liên tưởng” của người đọc khi đọc tác phẩm của ông và qua tác phẩm của ông thấy yêu quý, trân trọng ông – một nhà văn đầy nhân ái, đầy tình người

Sẽ có một khoảng trống không nhỏ nếu vì một lý do nào đấy dòng văn học của Việt Nam không

có Nam Cao Không chủ quan khi chúng ta hoàn toàn có quyền tự hào xếp Nam Cao của chúng

ta bên cạnh những Môpatxăng (Pháp), Đôttôiepxki, Bunhin, (Nga) Tác phẩm của Nam Cao không có những xung đột căng thẳng, không đao to búa lớn mà cứ đời thường giản dị, thông qua các tình huống, các cuộc đời nhân vật để nêu bật nên những giằng xé trong nội tâm, những ước mơ về một tương lai tốt đẹp Văn Nam Cao viết về những kiếp người mà cuộc đời họ là những chuyển tiếp khác nhau của nỗi buồn, nỗi khổ, của những tâm hồn đẹp đẽ, đáng trân trọng dù là người đàn bà quanh năm bị áp lực của thiếu thốn, lo toan đè nặng, lúc nào cũng nặng mặt, bẳn gắt chì chiết chồng con hay những anh chàng trí thức tiểu tư sản ăn nói độc địa, hằn học Bởi trên tất cả những biểu hiện ấy vẫn toát lên bản chất của họ là hồn hậu, chất phác, chứa chan tình người Nhà văn đã thấy phần “u tối” của cuộc sống, tìm ra trong đó cái đẹp

và ông viết về những người nông dân, những trí thức tiểu tư sản cùng khổ với một thái độ đầy tôn trọng, không phải là sự miệt thị cũng không thi vị hoá Nam Cao là nhà văn có tầm cỡ còn là bởi vì ngay từ thời của ông, giữa lúc dòng văn học hiện thực phê phán, dòng văn học lãng mạn đang là một trào lưu mạnh mẽ, Nam Cao đã không quá đắm chìm hoàn toàn theo hướng đó mà ông chọn cho mình một hướng đi đúng đắn, hướng đi ấy đã góp phần xếp Nam Cao là một trong những nhà văn đặt nền móng cho nền văn học hiện đại Việt Nam : “Văn chương không

cần đến những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho Văn chương chỉ dung nạp được những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi và sáng tạo những gì chưa có” (Đời thừa - 1943), ông lên án thứ văn chương “tả chân”, “hời hợt” Nam Cao

đã thông qua một loạt tình huống để miêu tả chiều sâu đời sống nội tâm của con người Viết về nhân vật “Chí phèo”, về sự tha hoá của con người – cái gã Chí mà chất “con” đôi lúc nhiều hơn chất “người”, lúc tỉnh lúc say, khi thì thật bản năng lúc lại như một con người có ý thức vậy mà Nam Cao vẫn có cái nhìn đầy nhân ái, ông thấy Chí Phèo không phải là thứ bỏ đi mà là một con người cũng có những khoảng lặng của cảm xúc, có những lúc luôn muốn vươn tới cái tốt, cái người nhất để rồi qua ông, người đọc cũng có cái nhìn bao dung với dạng người như Chí Phèo này, chia sẻ, cảm thông với ước muốn làm người lương thiện của hắn chứ không phải cảm giác ghê tởm, cái nhìn không thiện chí Lòng nhân ái, tình người còn bao trùm ở Làng Vũ Đại của người nông dân nghèo khổ, của anh thả ống lươn nhặt Chí Phèo xám ngoét từ lò gạch bỏ không mang về, là bát cơm của bác Phó Cối, là bát cháo hành tình nghĩa của Thị Nở, là những người bạn tế nhị xử sự vô cùng nhân ái khi đến nhà người bạn nghèo của mình, chứng kiến những vũng bùn đứa con đau bụng thổ ra từ đêm, chứng kiến cái nhà dột nát, nghèo túng khốn cùng

“Anh nào cũng làm ra dễ tính Sự cố gắng ấy do lòng quý bạn Cái nhà thật không đáng cho lòng tôi phải bận ” (truyện ngắn “Mua nhà” – năm 1943)

Áp-phích Bộ phim "Làng Vũ Đại ngày ấy"

Đạo diễn : Phạm Văn Khoa

Diễn viên : Bùi Cường, Đức Lưu, Nguyễn Hữu Mười, nhà văn Kim Lân, Thanh

Hiền, Mạnh Sinh, Phạm Hoàng Hà, Hoàng Yến, Mai Châu, Quách Thị Hồ, Vương

Ngọc Điền

Kịch bản: Đoàn Lê, dựa theo các tác phẩm "Sống mòn",“Lão Hạc”, “Chí Phèo” của

nhà văn Nam Cao

Hãng sản xuất : XN Phim truyện VN

Trong truyện ngắn “Đời thừa” ta thấy Hộ nhiều lần dằn hắt, thô bạo với Từ và

các con: “Mình biết không, chỉ ngày mai thôi là tôi đuổi tất cả mẹ con mình ra

khỏi nhà này mấy đứa kia đều đáng vật một nhát cho chết cả ”, rắp tâm

đuổi vợ con ra khỏi nhà lại còn có ý định “vật mỗi đứa một nhát” cho chết mà

lại còn “mình” với “tôi” , lời lẽ nghe cay độc và có phần ác nhưng lạ lùng thay

người đọc lại vẫn thấy âm vang đâu đó cái nỗi đau của người đàn ông đang

đau khổ, đang không có lối thoát và yêu thương vợ con rất mực!

Với truyện ngắn “Lão Hạc”, ngòi bút của Nam Cao giúp ta nhìn ra vẻ đẹp cao thượng của người nghèo khó và thương họ vô cùng Lão Hạc âm thầm lựa chọn cái chết để giữ trọn tình với con, với con chó, đó là sự lựa chọn đau đớn và tàn khốc của một kiếp người Lão là người cha nhân

từ, lão chết để gieo niềm sống cho con, hy vọng con được sướng hơn mình Rồi trong truyện

“Nghèo”, người đàn ông ốm đau, tuyệt vọng, bế tắc, thương vợ con đến độ tìm cách thắt cổ tự

tử để “giải thoát” cho vợ con khỏi phải vì mình mà khổ Đây cũng là một kết cục bi thảm của một kiếp người, một vòng tròn u ám, định mệnh

Truyện ngắn Nam Cao nói nhiều đến thân phận người phụ nữ Truyện “Nghèo”, “Dì Hảo”, “Ở hiền”, “Trẻ con không được ăn thịt chó” , tất cả họ đều nghèo khổ, đói khát và bất hạnh và dẫu cơ hàn người nông dân sống với nhau thật nhân ái, họ quan tâm đến nhau, yêu thương nhau Hãy nghe người mẹ nhắc con “Khe khẽ cái mồm một chút! réo mãi bố mày nó nghe thì nó chết! Nó đã ốm đấy, thuốc không có, mà còn bực mình thì chết”; thân phận Dì Hảo: “Dì Hảo chẳng nói năng gì Dì nghiến chặt răng để cho khỏi khóc nhưng mà dì cứ khóc Chao ôi! Dì Hảo khóc Dì khóc nức nở, khóc nấc lên, khóc như người ta thổ Dì thổ ra nước mắt” Dì Hảo, người phụ nữ đẹp, cô đơn âm thầm, vẻ đẹp đáng quý của nội tâm Tâm hồn Dì vừa đơn côi vừa bao dung, trắc ẩn Giọng điệu của truyện ngắn này đã được nhà văn viết ra: buồn phiền, tiếc nuối và xót xa Người phụ nữ trong các truyện của Nam Cao thường gặp phải những ông chồng chết yểu, say rượu, theo gái hoặc gặp tai ương, hoạn nạn và họ phải chịu đựng, nhà văn hiểu thấu nỗi đau của họ, ông đã đánh động vào tâm linh người đọc qua những mảnh đời muốn vùng thoát mà không sao thoát ra được

Hiện thực cuộc sống luôn là chất liệu để nhà văn phản ánh hay nói như Bandăc “Nhà văn là thư

ký trung thành của thời đại” Làng Vũ Đại của Nam Cao chỉ là một làng quê như bao làng quê khác, ta thấy có dòng sông hiền hoà hai bên bờ là những vườn chuối thấm đẫm ánh trăng, thấy tiếng dệt cửi và tiếng lao xao của các bà, các chị đi chợ sớm, thấy những vườn trầu không, những vườn mía tả tơi sau bão và trên mảnh đất ấy là những người nông dân chất phác, nhân hậu Họ bần cùng mỗi người một kiểu Người mẹ và bầy con nhỏ lê la trên nền nhà vũng nước trộn lẫn bùn; bát cháo cám đắng nghét không thể nuốt nổi; người đàn ông đi lĩnh những đồng tiền ít ỏi về mua thuốc cho đứa con nhỏ ốm đau mà không nỡ trách cứ viên thư ký ở nhà dây thép tỉnh bẳn gắt lại làm thiệt mất của gã một đồng bạc bởi lẽ “Điền thấy thương ông ấy quá Điền tưởng ra cho ông ấy một gia đình đông con túng thiếu tựa nhà Điền Số lương chẳng đủ tiêu Sau mỗi ngày công việc rối tít mù, loạn óc lên vì những con số, vì những cái bưu phiếu, ông mỏi mệt giở về nhà, lại phải nghe mấy đứa con lớn chí choé đánh nhau, đứa con nhỏ khóc, chủ

nợ réo đòi và vợ thì sưng sỉa hoặc gào thét như con mẹ dại để sáng hôm sau lại mải mốt đến

sở, nhăn mặt lại khi thấy những người gửi tiền, người lĩnh tiền vòng trong, vòng ngoài và người nào cũng muốn ông làm trước cho” và “Chỉ vì người nào cũng khổ cả, và người nọ cứ tưởng vì người kia mà khổ” – tấm lòng nhân ái, cảm thông và độ lượng của con người Nam Cao, nhân cách Nam Cao thể hiện rõ nét trong hầu hết tất cả các tác phẩm của ông mà những dẫn chứng trên chỉ là một đôi nét phác hoạ

Giá trị nhân đạo của các tác phẩm của Nam Cao thể hiện sâu sắc ở tấm lòng yêu thương trân trọng của tác giả với những người nghèo khổ Nói như văn hào Nga Eptusenco: “Chẳng có ai tẻ nhạt ở trên đời/Mỗi số phận chứa một điều cao cả” Nam Cao đã tìm thấy những hạt trân châu

Chí Phèo và Thị Nở trên sân khấu kịch

lóng lánh trong sâu thẳm những thân phận con người - Nam Cao tỏ ra rất nhạy bén trong việc miêu tả tâm lý nhân vật, ông đi vào từng ngóc ngách tâm hồn của con người để tìm ra được những cái hay, cái dở trong mỗi nhân vật và bao trùm lên tất cả là một tấm lòng nhân ái, tình người thấm đậm trong từng trang viết và trong cuộc sống thời đại nào và lúc nào cũng cần lòng nhân ái, cái nhìn thiện chí – nó giúp con người sống vươn tới “chân, thiện, mỹ” hơn, xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn và phải chăng khi ngắm nhìn một buổi hoàng hôn trên mảnh đất mình đang sinh sống, đâu đó giữa bộn bề công việc bắt gặp một bức tranh đẹp, một áng thơ hay, một tác phẩm văn học mang nhiều thông điệp mà ta dửng dưng không rung động thì cuộc sống sẽ mất đi nhiều phần ý nghĩa! và phải chăng đọc Nam Cao chúng ta thấy rằng: hãy cố gắng hiểu những người xung quanh ta, thông cảm và có cái nhìn thiện chí, có cái tâm trong sáng chính là sợi dây nối liền con người với con người – nền tảng để xây dựng cuộc sống tốt đẹp hơn?

Trần Thu Hương - Văn phòng ĐHQGHN