Dạy trẻ phương pháp tư duy - p8

Phát triển trí năng, óc sáng tạo và sự tự tin cho trẻ

TU DUY KHAC LA

Liệu sáng tạo có phải là một khả năng thần bí mà chỉ một số ít người có được? „

Liệu tư duy sáng tạo có phải là một bộ phận của kỹ

năng tư duy va vì thế có thể có được kỹ năng đó nhờ vào việc học và phát triển nó?

Sáng tạo: Từ sáng tạo trong tiếng Anh có nghĩa là làm

điều gì đó hoặc mang lại điều gì đó Những thứ được làm

là mới bởi vì nó chưa có trước đây Nhưng cũng có thể nó không chứa đựng một ý tưởng mới Tôi thích gọi kiểu tư duy này là kiểu tu đuy “xây dựng”

Nghệ thuật: Từ “sáng tạo” có nghĩa rất rộng và bao gồm

cả nghệ thuật bởi vì trong nghệ thuật, rất nhiều thứ mới được tạo ra Nghệ thuật bao gồm sức mạnh của sự biểu

đạt, tình cảm và nhiều thứ khác Một vài nghệ sỹ (trong lĩnh vực âm nhạc, thiết kế, kiến trúc, kịch ) đã nói với tôi

rằng họ đã sử dụng các phương pháp của tôi, nhưng tôi

không khẳng định rằng các phương pháp của mình chỉ về

sự sáng tạo trong nghệ thuật

Thiên tài: tôi không đảm bảo rằng có khiến mọi người trổ thành thiên tài Cấp độ sáng tạo của một thiên tài thực

tế phụ thuộc vào một số phẩm chất đặc biệt (chẳng hạn khả năng tưởng tượng) Tuy nhiên, nhiều thiên tài đã sử

dụng các phương pháp tương đối giống với kiểu tư duy mớt

iạ Chẳng hạn như Anhxtanh đã thưc hiện các thí nghiệm

tưởng tượng, giống như tư duy khiêu khích của lối tư duy

khác lạ

Thay đổi ý tưởng và nhận thức: Tôi đặc biệt quan tâm

tới khả năng thay đổi ý tưởng và nhận thức Đây cũng

chính là mục tiêu của tư duy khác lạ

Nêu tư duy khác lạ thực chất là một kỹ nang, tat ca moi

người có thể có được kỹ năng tư duy mới lạ, nếu mọi người

nỗ lực Bất cứ với một kỹ năng nào, chúng ta sẽ trở nên thành thục hơn nếu chúng tá cố gắng hơn

Qua nhiều năm, rất nhiều người vốn là những người

sáng tạo và đã giành được nhiều thành công nhờ sự sáng tạo đã nói với tôi rằng lối tư duy khác lạ giúp ích cho họ

rất nhiều

Sự hình thành

Tôi phát mình ra thuật ngữ “tư duy khác lạ” vào năm

1969 Và ngày nay, thuật ngữ này đã trở thành một bộ

phận của Anh ngữ và là một mục từ trong cuốn từ điển

Oxford

Đôi lúc, mọi người luôn sử dụng tư duy khác lạ để mang lại nhận thức mới và ý tưởng mới Đôi khi, những kinh

nghiệm tình cở lại châm ngòi cho những ý tưởng mới

Việc hình thành và phát triển phương pháp tư duy khác

lạ đã được mọi người ghi nhận và trở thành một phần có giá trị và hữu ích của tư duy Nó cũng được mọi người sử

dụng ngày càng đông đảo Bên cạnh đó, nó còn giúp mọi người phát triển và sử dụng các kỹ thuật tư duy một cách cin trọng Và trên tất cả, mọi người đã gắn được lối tư duy này vào hệ thông thông tin tự tổ chức Nếu chúng: ta xem

xem một hành vị của hệ thống thông tin tự tổ chức, chúng

ta sẽ thấy rằng để tư duy khác lạ ching | ta cũng chỉ cần cố găng như đối với lôgic và toán học Chẳng có điều gì cao

siêu ca

229

Sử dụng tư đuy khác la

Tư duy khác lạ không chỉ giới hạn đành cho các nhà

kiến trúc, quảng cáo, thiết kế sản phẩm mới và các nhà đầu tư, bất eứ ai khi cần nghĩ về bất cứ điều gì đều cần có

một vài kỹ năng của tư duy khác lạ

Tất cả mọi suy nghỉ là sự kết hợp giữa nhận thức và lôgic Tư duy khác lạ lâ cần thiết đối với tự duy nhận thức Định nghĩa

Có nhiều cấp độ định nghĩa khác nhau

“Ban không thể đào một cái hố ở một nơi khác bằng cách đào sâu hơn cái hố bạn đang có”

Bạn đặt nhiều cố gắng vào những ý tưởng giống nhau

và những cách tiếp cận giống nhau nhưng có thể bạn vẫn không giải quyết được van dé Ban có lẽ cần chuyển dịch

khác đi để tìm một ý tưởng mới và một cách tiếp cận mới

“Tư duy khác lạ từ kiểu tự duy thoát ra khỏi những ý

tưởng và nhận thức đã được thiết lập để tìm những ý tưởng mới”,

Những ý tưởng hiện thời của chúng ta được hình thành dựa vào kinh nghiệm Chứng ta có xu hướng bảo vệ những

ý tưởng này và nhìn nhận thế giới thông qua những nhận

thức đã được hình thành trước đó Tự duy khác lạ cung cấp một phương tiện để tư duy của chúng ta thoát ra khỏi những ý tưởng và nhận thức đang tồn tại để tìm những ý

tưởng tốt hơn

Một hệ thống thông tin tự tổ chức cho phép nhận các

thông tin và tự tổ chức thành các mẫu Những mẫu này

không phải là đối xứng Chúng ta cần một phương tiện để

đi tắt (di chuyển khác lạ) Tư duy khác lạ cung cấp công cụ như vậy

Có thể đây là một định nghĩa mang tính chuyên môn và

những người không hiểu hệ thông tự tổ chức là gì có thé không hiểu rõ định nghĩa naỳ Thực ra, định nghĩa kỹ

thuật chứ không phải là một sự miêu tả kỹ lưỡng Tư duy khác lạ dựa trên hành vi thông tin trong hệ thống tự tổ chức

Tổng quát va cu thể

Nghĩa cụ thể của cụ từ “tư duy khác lạ” để cập đến việc

sử dụng những kỹ thuật cụ thể được sử dụng dể giúp chúng ta tạo ra những ý tưởng mới và nhận thức mới Nghĩa này tương đương với định nghĩa tư duy sáng tao

Nghĩa tổng quát của cựm từ “tư duy khác lạ” đề cập đến

kiểu tư duy thể hiện sự khám phá và phát triển nhận thức

mới thay cho việc tư duy tích cực hơn với những nhận thức

săn có Theo nghĩa này, tư duy khác lạ tương đồng nhiều với tư duy nhận thức Rất nhiều công cụ định hướng tư

duy (CAF, OPV, C va 8) là một bộ phận của tư duy khác

la

Trong mục này, tôi trình bày một mảng tư duy sáng tạo

cụ thể của phương pháp tư duy khác lạ, liên quan đến các

công cụ tư duy như khiêu khích và sử dụng một từ mới, từ

“Po”

Khuôn mẫu

Là một hệ thống tự tổ chức, não bộ cho phép những

thông tin đến tự tổ chức thành các khuôn mẫu Những

người quan tâm nhiều tới việc tìm hiểu vấn để này nên

tìm đọc cuốn sách của tôi với tựa đề “Cơ chế của trí óc” xuất bản năm 1969 và cuốn “Tôi đúng, còn anh thì sa?

xuất bản năm 1990,

Hoạt động hình thành khuôn mẫu của bộ não rất hiệu quả Nó được hình thành dựa trên những mẫu thông lệ

23I

Một người mù bẩm sinh không thể nhìn được khi anh ta được chữa trị sáng mắt, trừ khi chúng ta những khuôn

mâu thị giác tự nhiên mà chúng ta coi là tự nhiên được hình thành

Chúng ta có thể đọc, viết, trò chuyện, băng qua đường, nhận ra bạn bè, nhận biết thức ăn nhờ vào khả năng hình

thành khuôn mẫu hoàn hảo của bộ não Vì thế chúng ta nên cảm tạ sâu sắc hành vi hình thành khuôn mẫu của trí

óc chúng ta Nhưng khuôn mẫu không phải là đối xứng Hãy nhìn biểu đổ: khi chúng ta đi dọc theo đường chính, chúng ta thậm chí không nhận ra sự tổn tại của đường bên Nhưng nếu chúng ta bắt đầu đi trên con đường bên,

hiển nhiên và chắc chắc rằng con đường sẽ dẫn chúng ta

trở lại điểm đầu tiên Nói theo cách khác, con đường từ A

tới B có thể là một đường vòng, nhưng nếu chúng ta bắt đầu từ B tới A thì đó sẽ là đường thẳng Đó là những gì mà tôi muốn diễn tả cho cụm từ “bất đối xứng” Điều này là đặc tính của tất cả các hệ thống khuôn mẫu và không có gi

la bi hiém ca

Sự hài hước

Hài hước là một kiểu của tư duy khác lạ Khi chúng ta

lắng nghe một câu đùa, tư duy chúng ta đang đi theo

hướng chính Đột nhiên, điểm nút của câu chuyện khiến

chúng ta băng qua một hướng bên Tại đó, chúng ta có thể

thấy được sự kết nối lôgic Quá trình này được minh họa

bằng biểu đồ Sự chuyển hướng đột nhiên của sự nhận

thức sẽ phát huy hiệu quả cao hơn nếu nó kéo theo cảm xúc, sự suy đoán và đề tài của sự kiện Chúng ta chấp nhận lôgic của sự hài hước cũng giống như chúng ta chấp nhận cấu trúc ngữ pháp bất thường của thơ ca

Theo lôgic thì một chiếc xe ô tô chưa sử dụng bao giờ

thường đắt hơn nhiều so với cái đã sử dụng Mặt khác, một

bộ não chưa từng sử dụng có thể không được sử dụng nhiều Theo cách nói thông thương của câu chuyện đùa

này, bộ não chưa được sử dụng đó được nói là thuộc về một

ngươi đặc biệt, một nhà chính trị hoặc một tổ chức tôn giao

Sự nhìn nhận sau ý tưởng

Theo cách tư duy khác lạ, chúng ta phát triển các kỹ

thuật kỹ lưỡng để đưa chúng ta tới một nhánh bên của tư

duy Những kỹ thuật này sẽ được giải thích ở những trang tiếp theo Khi chúng ta đã tới được nhánh bên, từ đó, với một cách nhìn hài ước, đường quay trở lại điểm xuất phát trở lên rõ ràng Đó chính là lý do tại sao các tất cả ý tưởng sáng tạo có giá trị cuối cùng đều là những ý tưởng lôgtc

Và bởi vì những ý tưởng như vậy sau cùng đều là những ý

tưởng lôgic, chúng ta lại khăng khăng nói rằng chúng ta

không cần đến tư duy sáng tạo, bởi vì lập luận lôgic tốt

hơn có thể giúp chúng ta có được những ý tưởng như vậy

Điều này không đúng đối với hệ thống khuôn mẫu Nếu nó đúng, thì ngay cả một người ngốc nghếch cũng có khiêu

hai ude ma

235

SU KHIEU KHICH VA PO

Bây giơ chúng ta sẽ xem xé những kỹ thuật cụ thể của

tư duy khác lạ, Những người tư duy khi cần thiết tạo ra

một ý tưởng mới sẽ sử dụng những kỹ thuật này một cách

cẩn trọng

Po: bd ¢6 thé bay

Po: nhting chiée 6 t6 cé banh hình vuông

Cả hai nhận định trên đều hoàn toàn vô lý, Chứng trai

ngược với kinh nghiệm và với sự thực, Nhưng tại sao

chúng ta nên đưa ra những nhận định vô lý như vậy?

Sự khiêu khích nằm ngoài những giả thuyết và suy đoán Theo giả thuyết và theo suy đoán, chứng ta đoán điều gì đó có thể xảy ra nhưng chúng ta chưa thể chứng

mình nó Theo sự khiêu khích không có bất cứ lý do gì

rằng điều gì đó có thể thành st thực

Bởi vì sự khiêu khích được đưa ra không nhằm để được

chứng mỉnh là thực, nên chúng ta cần một cách ra dấu hiệu để những người nghe chúng ta nói biết được nhận định đó được đưa ra như một sự khiêu khích, bằng không

ngươi nghe có thể nghĩ rằng chúng ta bị điên!

Chúng ta cần một từ dùng làm dấu hiệu cụ thể để thể hiện sự khiêu khích Những từ trong từ điển không bao

gồm một từ như vậy Những từ như “giả sử” và cụm từ

“điều gì nếu” không đủ nghĩa để diễn tả, bởi vì chúng có

thể được sử dụng để biểu hiện dau hiệu của sự suy đoán

những điều có thể trở thành sự thực Vài năm trước, tôi đã phat minh ra một từ mới, từ “Pa”, Nghĩa của từ này là;

"những gì tiếp sau đây được trình bây trực tiếp như là một

sự khiêu khích” Chữ cái “P” là chữ viết tắt của từ “khiêu

khích” và chữ cái “O” là chữ viết tắt của từ “hành động” Mặc dau những ý tưởng Po đường như điên rổ và trái

ngude han véi légic thông thường, nhưng một sự khiêu khích lại thực sự là một hành động lôgic trong một hệ

Bước đâu tiên là đưa ra sự khiêu khích Sau đó chúng

ta sẽ từ đó thoát ra khỏi đường chính để nhảy vọt tới

đường nhánh Và một khi chúng ta ở đó, chúng ta có thể

SỰ KHIÊU KHÍCH

nhận ra rằng chúng ta đã có một ý tưởng mới hoàn toàn

hợp lý Chúng ta quên đi cách làm thế nào để chúng ta có

nó

Một giải pháp thuộc lối tư duy khác lạ không bao giờ cần chúng ta chứng minh làm thế nào chúng ta có được nó (tral với lôgIc thông thường) nhưng giá trị của nó chính là

ở chỗ chúng ta có được ý ý tưởng mới

Nếu chúng ta hình thành một đường cắt ngang biểu đô khuôn mẫu (trang bên) giữa hai điểm X và Y, chúng ta có một bức tranh trông giéng như hai nhánh sông nằm sát cạnh nhau Thật khó để thoát ra khỏi đó từ nhánh chính, bởi vì chúng ta sẽ bị kéo lại Tương tự như vậy, thật là khó

có thể thoát ra khỏi luồng tư duy chính Chúng ta phải đi

ngược lại tư duy tự nhiên và kinh nghiệm của chúng ta, đi ngược đường đốc để thoát ra Đó chính là lý do tại sao sự khiêu khích là cần thiết Khi chúng ta đang ở trên thượng nguồn của dòng chảy, chúng ta có thể tự tìm ra cách xuôi xuống một dòng chay mdi

Chính vì điều này chúng ta cần đến sự khích động, bởi

nêu không, chúng ta không thoát khỏi luồng tư dụy chính

Sự chuyển động

Khi chúng ta đưa ra ý tưởng khiêu khích chúng ta có thể làm gì với nó? Chúng ta hướng tới một ý tưởng múi, Hành động “chuyển động” rất khác so với hành động xét

đoán Tôi sẽ giải thích hành động “chuyển động “này ở

phần sau Sự khiêu khích và sự chuyển động luôn Song hành với nhau

Chúng ta có được điều gì từ sự khiêu khích: “Po: con bò

có thể bay?” Trong sự tưởng tượng của chúng ta, chúng ta

có thể nhìn thay một con bò đang bay Điều gì sẽ xảy ra Điều gì đang xây rạ? Có lẽ chúng có thể đậu trên cành

cây? Và chính tại điểm này, chúng ta có thể bắt đầu có

được một ý tưởng Một con bò đậu trên cây có thể gặm lá

thay có Và có lẽ chúng ta sẽ sử dung lá cây để nuôi bò Có phát triển theo hai chiều, trong khi đó lá cây lại phát triển theo ba chiều Có lẽ chúng ta có thể tìm những cây tăng

trưởng nhanh và có nhiều lá <iể làm thức ăn tốt cho bò (có

thể ăn trực tiếp hoặc có thể sau sơ chế) Lá cây chứa nhiều

Protein, Và nếu chúng ta chỉ có một khoang không gian giới hạn, chúng ta sẽ thu được trên mỗi hécLa sản lượng cỏ-lá nhiều hơn so với cổ trồng thực ©ó thé diéu nay không thực hiện được, nhưng nó là một ý tưởng mới

Chúng ta thu được điểu gì từ sự khiêu khích: “Po chiếc

ô tô có bánh hình vuông”? Chúng ta tưởng tượng ra chiếc

xe ô tô đang lăn bánh tiến về phía trước Chiếc bánh xe

đang chuyển động tiến lên Con đường mà chúng ta ởi là

một con đường ghd ghé Nhung chiéc xe leo Jén tu tu va

chúng ta biết chính xác được độ cao của chiếc xe như thế nào Vì thế nếu tình trạng đường như vay trở lên ngắn hơn, xe sẽ ít tăng độ cao hơn và chúng ta có thể đang đi

trên một con đường bằng phẳng Điều này dẫn tới ý tưởng của thiết kế một chiếc ô tô để đi những con đường ghé ghé

Vi dụ, một chiếc bánh xe nhỏ ở phía trước là dấu hiệu báo

con đường ghô ghề Tùy vào tình trạng được mà người

thiết kế sẽ biết phải nâng hay hạ trục xe để phù hợp với độ phô ghề Kết quả là khi đi trên một con đường bằng phẳng, chiếc xe như đang “trôi” trên mặt đường chứ không phải đang “nhảy” trên mặt đương Tôi đã gợi ý ý tưởng này từ những năm 1975 Và một vài công ty sản xuất và chế tạo ô

tô hiện nay đang thiết kế những chiếc ô tô “thông mình”

dựa trên ý tưởng như vậy

239