Dạy trẻ phương pháp tư duy - p9

Phát triển trí năng, óc sáng tạo và sự tự tin cho trẻ

TU NGAU NHIEN

Phương pháp “từ ngẫu nhiên” là một kỹ thuật quan trọng của lôi tu duy khác lạ, và nó rất dễ sử dụng Nó được xem như là phương pháp đơn giản nhất trong tất cả các kỹ thuật sáng tạo và nó được mọi người sử dụng ngày càng rộng rãi để tạo ra những ý tưởng mới (ví dụ, sản phẩm

mới) Tôi đã trình bày kỹ thuật này từ nhiều năm trước đây

Lịch sử của những phát minh và những ý tưởng đã dẫn chứng nhiều ví dụ về những ý tưởng sáng tạo có giá trị dường như được tạo ra từ một việc tình cờ xảy ra (giống như việc quả táo rơi xuống đầu nhà bác học Niutơn và khơi nguồn khái niệm về một lực hấp dẫn) Câu hỏi được đặt ra là làm thế nào để những sự việc tình cờ có thể đem lại một hiệu qua sáng tạo?

Trong biểu đổ ở trang bên, chúng ta nhìn thấy một

khuôn mẫu bất đối xứng thông thường Nếu chúng ta tiến

lên vị trí xuất phát, chúng ta không thể tới được đường nhánh Chúng ta có thể sử dụng phương pháp chuyển

động/ khích động để đi tắt tới đường nhánh Tuy nhiên,

nếu chúng ta bắt đầu từ một điểm khác (được chỉ ra trong

hình bên là điểm RW), chúng ta có thể có được sự liên kết,

với đường nhánh Khi đó, con đường trở lại điểm xuất phát

là một đường thang Một sự kiện tình cờ có thể tạo ra điểm HEW đó Một sự kiện tình cờ cho phép chúng ta đi vào một khuôn mẫu từ một điểm khác Điều này mang lại cho chúng ta cái nhìn tức thời, hoặc khả năng trực giác hoặc tác dụng kiểu eureke Chính nhà khoa học Ác-si-mét nhờ

253

a

vao viéc xem xét banh xa phòng (hoặc một vật gì đó) trong lúc tắm làm đột nhiên hình thành trong ông ý tưởng làm thể để có thể kiểm tra được những chiếc vương miện có

được làm bằng vàng thật hay không (bằng cách chỉ ra sự

khác trong giữa trọng lượng của vương miện trong nước và

lúc ở ngoài nước)

Thế liệu chúng ta có phải cứ thế ngồi đợi những sự kiện

tình cờ để loé lên trong đầu chúng ta ý tưởng mới? Liệu

chúng ta có phải ngồi dưới gốc cây là đợi táo rơi vào đầu? Chúng ta có thể làm vậy Nhưng chúng ta cũng có thể

dung day va rung cây Chúng ta có thể tự tạo ra những cơ

hội ngàu nhiên cho chính chúng ta Đây chính là điều được làm thông qua kỹ thuật từ ngẫu nhiên của lối tư duy khác

lạ

Tìm từ ngâu nhiên

Chúng ta không thể chọn từ mang tác dụng khuyến khích bởi nếu chúng ta chọn những từ như vậy, chúng sẽ chỉ phù hợp với những ý tưởng sẵn có Vì thế, thay vì lựa chọn từ, chúng ta tìm từ đó một cách ngâu nhiên Đó

chính là lý do tại sao tôi lại chọn phương pháp này là

phương pháp từ ngẫu nhiên,

Bạn có thể bỏ rất nhiều mảnh giây, mỗi mảnh giấy ghi một từ rồi bỏ vào túi Bạn tình cờ cho tay vào và chọn ra

một từ

Bạn cũng có thể nghĩ đến một trang ngẫu nhiên trong

cuốn từ điển, sau đó bạn mở đến trang đó và chọn một vị

trí ngẫu nhiên trên trang đó: ví dụ, dòng thứ sáu từ trên xuống Sau đó bạn mở cuốn từ điển tới vị trí đó Bạn có được một từ ngẫu nhiên Nếu từ đó không phải là một danh từ, bạn tiếp tục tra dọc xuống đến danh từ đầu tiên

Khi chọn từ, bạn nên nhớ rằng danh từ dễ được sử dụng

hơn động từ, tính từ và trạng từ Nêu bạn tự tạo ra một danh sách từ của riêng bạn, bạn hãy đảm bảo rằng những

từ đó được mọi người biết đến và hàm chứa những chức

năng, đặc điểm cụ thể,

Bạn nên luôn luôn bắt đầu với từ ngẫu nhiên đầu tiên

mà bạn có Bởi vì nếu bạn không bắt đầu từ từ đầu tiên, bạn sẽ muốn thử từ thứ 2, thứ 3 và cứ như vậy, bạn đang hành động giống nha cho đợi một từ kết nối với những ý

255

tưởng bạn đang có sẵn Điều này chẳng giúp ích được gì

bạn Vì vậy, nếu bạn không thể cùng suy nghĩ với từ đầu

tiên, bạn hãy chuyển sang một kỹ thuật khác và sẽ quay trở lại kỹ thuật này sau

Danh sách những từ ngẫu nhiên

Trong danh sách từ ngẫu nhiên nêu ở trang bên, tất cả

đều không có gì đặc biệt Bạn có thể dễ dàng làm một

đanh sách như vậy

cá) thùng đàn ghi ta máy phô tô

Có lẽ lúc ban đâu, ai cũng cho rằng kỹ thuật này dường

cái ghim cài

như vô lý Làm thế nào để một từ hoàn toàn có mối liên hệ

gì lại có thé giúp tạo ra những ý tưởng về một chủ đề cụ thể?

Nếu từ được chọn hoàn toàn ngẫu nhiên, thì bất cứ một

từ nào cũng có thể giúp tạo ra ý tưởng về bất cứ sự việc gì Điều này được thực hiện chính dựa trên lôgic của những điều vô lý Trên thực tế, nó chỉ vô lý trọng một hệ thống thông tin thụ động Trong một hệ thống thông tin tự tổ chức kỹ thuật này hoàn toàn có ý nghĩa

Bạn bắt đầu đi ra từ nhà của bạn Bạn đi trên con

đương mà bạn luôn đi Nhưng nếu bạn lại bắt đầu từ một

nơi nào đó ở ngoài thành phố trở về nhà, bạn luôn có thể có

nhiều con đường khác nhau để trở về nhà Nói cách khác,

nếu như chúng ta "chuyển động từ ngoài vào bên trong,những khuôn mẫu của chúng ta sử dụng sẽ khác với khuôn mâu chúng ta sử dụng để chuyển từ trung tâm ra

ngoài Điều này chẳng có gì là bí hiểm cả

Bộ não của chúng ta thực hiện sự kết nối rất tốt nên bất

cứ một từ ngâu nhiên nào cũng sẽ được chỉ dẫn tới những

ý tưởng về một chủ đề cụ thể Có đôi khi sự kết nỗi giữa từ ngau nhiên và chủ đề quá trực tiếp, nó cũng không thể khuyên khích chúng ta tới ý tưởng mới nào Cũng có khi từ ngẫu nhiên đơn giản lại dẫn chúng ta tới những ý tưởng chúng ta đã biết

Sử dụng kỹ thuật từ ngẫu nhiên

Chúng ta muốn một vài ý tưởng mới về máy phôtô Kim

giây của chiếc đồng hồ chỉ đến số 19, chúng ta có từ “cái mui” (từ danh sách nêu trên)

Chúng ta nói “máy phô tô Po mũi”

Mũi gợi ý chúng ta đến mùi

Giá trị của từ mùi ở đây là gì?

Tất nhiên là máy phôtô có thể tỏa ra các mùi khác nhau

tùy thuộc vào nó hỏng bộ phận gì vì thế chúng ta có thể sử

dụng mùi như một dấu hiệu báo lỗi Nếu máy phô tô của

bạn không hoạt động, bạn sẽ ngửi thấy mùi Mùi bạn ngửi

được sẽ ngay lập tức báo cho bạn biết bộ phận nào bị hỏng,

Bạn được giao nhiệm vụ tiếp đãi một vài người và phải

ghét New York, tôi không biết gì về New York, tôi vui vì

New York, tôi buồn vì New York

Vì thế, bạn thấy đấy, kỹ thuật này rất dễ sử dung

Chúng ta đi theo mối liên hệ và chức năng của từ kích thích Chúng ta sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để chuyển động Chúng ta sử dụng các khía cạnh của từ đó như một phép ẩn dụ

Nhưng bạn cũng đừng thực hiện quá nhiều bước để tạo

sự kết nối, bởi vì quá nhiều bước sẽ dẫn bạn trở lại với những ý tưởng bạn đã biết và sử dụng từ ngẫu nhiên để

kích thích chẳng còn giá trị gì cả

Bạn cũng đừng bắt đầu bằng việc liệt kê những khía

cạnh của từ đó bởi vì nếu bạn làm như vậy, bạn sẽ viết

xuống danh sách đó những khía cạnh về ý tưởng đã tổn tal

Ban hay nghi vé một khía cạnh nào đó của từ ngau

nhiên và cố gắng tập trung tư duy theo khía cạnh đó Chỉ

khi bạn đã cố gắng thực hiện tốt một khía cạnh này, bạn

mới nên chuyển qua khía cạnh khác

Tóm tắt

Tư duy sáng tạo đôi khi được khởi nguồn từ những sự kiện ngẫu nhiên Kỹ thuật từ ngẫu nhiên của lối tư duy khác lạ giúp chúng ta có được sự kiện ngâu nhiên đó với vai trò như một công cụ tư duy cần trọng Một từ có thể có

nhiều khía cạnh ngẫu nhiên (không có sự lựa chọn cụ thể)

được gắn kết với chủ đề cần tìm ý tưởng mới Sự liên kết, các chức năng và các khái niệm của từ ngẫu nhiên gợi ý cho chúng ta đến với ý tưởng mới Sự lôgic của phương pháp này là, trong một hệ thống khuôn mẫu, nếu bạn bắt

đầu từ ngoài khuôn mẫu, bạn có thể mở ra các hướng khác

nhau để từ đó đi vào vị trí trung tâm

Bài tập

1 Có những chiếc bàn, ghế, giường Bạn muốn thiết kế

một kiểu dé dùng gia đình mà chưa từng được sử dụng

Bạn sử dụng kỹ thuật từ ngẫu nhiên Từ của bạn là tit con ong Đồ đạc Po con ong

2 Bạn cần viết một câu truyện ngắn nhưng bạn không

thể nghĩ ra chủ để Câu chuyện này sẽ viết về vấn đề gì?

Bạn sử dụng kỹ thuật từ ngẫu nhiên và từ của bạn là từ

cái búa

3 Bạn sẽ đi nghỉ một tuần nhưng bạn vân chưa tìm ra

ai để có thể trông nom con chó của bạn Bạn cần ý tưởng mới Bạn sử dụng từ ngẫu nhiên và từ của bạn là máy camera, Hãy bắt đầu với từ này

4 Là giám đốc một cửa hàng bạn muốn tìm cách để

khuyến khích nhân viên của bạn lịch sự hơn và giúp đở những người mua hàng Bạn không có được ý tưởng nào nên bạn chọn kỹ thuật từ ngẫu nhiên và từ của bạn là từ

dá

5 Bạn không bao giợ có thể tới gần chiếc điện thoại vì

259

chị của bạn luôn sử dụng nó Bạn có thể làm gì với vấn dé này bạn sử dụng kỹ thuật từ ngẫu nhiên và từ bạn tìm

được là từ chìa khoá

6 Trong thị trấn hiện nay không có đủ chỗ đỗ xe cho ô

tô Bạn tách vấn đề này ra thành ba vấn đề nhỏ hơn Chọn một trong ba vấn đề đó và cố gắng tạo ra một ý tưởng mới hữu ích bằng cách sử dụng từ ngẫu nhiên, từ cây xương rồng:

Vấn để 1: không khuyến khích mọi ngươi Ìái xe vào thành phố

Van dé 2: lam cach nao dé dé tang cho dé xe

Van dé 3: giảm nhu cầu lái xe của mọi người vào thành phố

7 Làm thế nào mà bố mẹ có thể kiểm soát con trẻ, những đứa trẻ không bao giờ làm những gì cha mẹ bảo? hãy chọn một từ ngẫu nhiên và sử dụng nó để đưa ra BỢI ý

về vấn để này

8 Tơ báo Po quả bóng Hãy phát triển một vài ý tưởng mới

NHIN LAI PHAN II

Phần một của cuốn sách này đưa ra nhiều công cụ tư duy cu thé (PMI, OPV, sáu chiếc mũ .) Day là các công cụ

có thể được sử dụng riéng lẻ hoặc kết hợp Một người tư duy học cách sử dụng những công eụ này và sử dụng các công cụ đó thuần thục thành kỹ năng và trở thành một người tư duy tốt hơn Điều cơ bản ẩn trong tất cä các công

cụ này là một hoạt động tư duy quan trọng Đó là hoạt động định hướng sự chú ý Đây là một hoạt động tư duy quan trọng đối với sự nhận thức của tư duy Và phần nhận

thức của tư duy chính là chìa khóa đối với tất cả hành vì

tư duy hàng ngày

Phần II đề cập đến một vài công cụ tư duy Ở phần nhìn

lại phần II để cấp đến một vài hoạt động tư duy co ban Chúng ta cần biết và cần hiểu những hoạt động này Một vài hoạt động này sử dụng một số công cụ cụ thể (chang han céng cu Po của lối tư duy khác lạ), và có thể là các thói quen tư duy Trong hầu hết các hành vi tư duy của chúng

ta, chúng ta thưởng sử dụng những hoạt động này mà không hề xem xét chúng Giờ là cơ hội để chúng ta xem xét những hoạt động tư duy cơ bản này

Sự thực uà sự sáng tao

Chúng ta đã được đọc ở phần trước về sự thực và sự

sáng tạo

Sự thực đảm bảo rằng: “Đây là cách mà sự việc diễn ra”

Su sang tạo chỉ ra rằng: “Đây là cách mà sự việc có thể

diễn ra”.

Ca hai déu 1a hai khia canh tu duy quan trọng và cần thiết

Có những lúc chúng ta phải bat đầu từ một sự thực Và cuố cùng chúng ta lại trở về với sự thực Vì thế, sự thực vô

Tồn tại sự thực của trò chơi, khi bản thân chúng ta đặt

ra trò chơi hoặc một hệ thống và chúng ta xét đoán xem trò chơi có được chơi theo đúng luật của chúng ta hay không Toán học là một ví dụ,

Nhưng cũng tồn tại sự thực đời Lhực khi chúng ta đối

chiếu những gì chúng ta nói với những thực sự gì diễn ra trong thể giới xung quanh ta Có các cấp độ sự thực khác

nhau Đó là sự thực được hình thành đựa trên kinh

nghiệm của bản thân chúng ta và của những người khác

thực có thể khiến sự việc thay đổi rất nhiều

Vai trò tiếp theo của tư duy phê phán là kiểm tra dựa

theo lôgic được sử dụng Dựa vào lôgic, chúng ta tìm cách

rút ra được nhiều sự thực hơn so với những gi chúng ta

đang có

Chúng ta cần hỏi câu hỏi thói quen:

Điều gì tiếp theo sau?

Và một câu hỏi quan trọng hơn nhiều là:

Điều gì phải tiến theo sau đây?

Theo lôgic tranh luận, chúng ta phải đưa ra những kết luận từ bước liền trước nó Chúng ta cần để ý chặt chẽ hơn đến từ “phải” Thường thì chúng ta đưa ra lời tuyên bố có

từ “phải” khi chúng ta không thể tưởng tượng ra một phương án thay thế Nếu chúng ta có thể hình dung ra

phương án thay thế, khía cạnh “phải”"ở đây bị loại bỏ

Sau cùng thì tư duy phê phán (tư duy mũ đen) có thể

đưa ra những kết luận như:

Điều này sai

Điều này là nghỉ ngờ

Điều này chưa được chứng mình

Điều này đã được chứng mình

Tư dưy sắng tqo

Theo lối tư duy sáng tạo, chúng ta không quan tâm

nhiều đến việc chứng minh điều gì, chúng ta chuyển động

tiến lên với một vài khả năng Và khi chúng ta có được một ý tưởng mới, chúng ta có thể bắt đầu chứng minh sự

thực và giá trị của nó

Theo lối tư duy sáng tạo, chúng ta có thể nhảy về phía

trước và khi chúng ta đứng ở vị trí mới, chúng ta có thể

kiểm tra các giá trị của vị trí đó,

Giá thuyết, suy luận và khích động luôn luôn giúp chúng ta tạo ra những cú nhảy Chúng ta phải đoán bởi vì chúng ta không đủ thông tin để hành động theo lối tư duy sáng tạo, chúng ta đoán đẻe có những cách xem xét thông

263

tin mới và để khám phá khả năng có được những ý tưởng

mới

Chỉ dựa vào sự phân tích thông tin để hình thành ý tưởng mới là chưa đầy đủ, bởi vì trí óc của chúng ta chỉ có thể nhìn thấy những gì nó được chuẩn bị để nhìn, điều này

đồng nghĩa với những ý tưởng cũ Chúng ta cần phát triển

kỹ năng suy đoán,

Suy đoán có thể được phần loại từ một sự suy đoán rất hợp lý (điều mà chúng ta có thể có được từ giả thuyết) tới một khả năng chỉ được xem nhự một sự khích động mà chăng hề có dấu hiệu sự thực Mục đích của sự khích động

là khiến chúng ta nhìn nhận điều gì đó theo cách mới- không phải bằng cách chỉ ra cách mới mà bằng cách đẩy chúng ta ra khỏi cách cũ

Một cú nhảy sáng tạo có thể kéo chúng ta tư duy về

phía trước Chúng ta được dẫn đường từ phía trước Không

có tư duy sáng tạo, chúng ta được dẫn đường từ phía sau

và chúng ta phải đấu tranh để đẩy về phía trước, dựa trên

những gì chúng ta biết

Quan điểm sáng tạo chứa đựng cả khả năng săn sàng đi

lên trước và khám phá các khả năng

Tư duy khác ïq

Tư duy khác lạ để cập chủ yếu tới việc thay đổi ý tưởng

và nhận thức Các công cụ định hướng tự duy đề cập khía cạnh chung của nhận thức Công cụ tư duy khác lạ đề cập

đến khía cạnh “thay đổi” của nhận thức

Tư dưy khác lạ được hình thành trực tiếp trên sự xern xét khuôn mẫu hình thành hành vi tư duy của hệ thống

thông tin tự tổ chức (như là sự nhận thức) Những hệ

thống như vậy cho phép các thông tin đến tự tổ chức thành các khuôn mẫu thông lệ Những khuôn mẫu như

vậy cho phép chúng ta xem xét thế giới thực tại Chúng ta nên quí trọng những khuơn mẫu như vậy Nhưng chúng ta khơng thể đi tắt tới một hướng khác bởi gì hệ thống khuơn mâu là một hệ thống bất đối xứng

Nếu chúng ta muốn đi tắt tới những khuơn mẫu nhánh, chúng ta phải cĩ sự hài ước hoặc sự sáng tạo Tất cả các ý tưởng sáng tạo cĩ giá trị rốt cuộc đều là những ý tưởng lơgic, nhưng điều này khơng cĩ nghĩa là chúng cĩ thể đến

được với lờIc ngay tại vị trí đầu tiên

Cĩ hai kỹ thuật cụ thể được đề xuất để đi tắt tới những nhánh bên đĩ

Ky thuật đầu tiên sử dụng kết hợp sự khích động và sự chuyển động Một ý tưởng khích động là một ý tưởng dương như khơng tồn tại dựa theo kinh nghiệm hay sự

thực Chúng ta ra dấu hiệu cho một ý tưởng kích động với

một từ mới được phat minh, tii “Po”,

Sau đĩ chúng ta sử dụng “sự chuyển động” để chuyển từ

con đường thơng lệ tới đường nhánh để tới được với ý tưởng mới Sự chuyển động khác với sự xét đốn Với sự xét đốn, chúng ta so sánh một y tưởng với những gì

chúng biết,và chúng ta bác bỏ nĩ nếu nĩ khơng đúng với kiểm tra Với sự chuyển động, chúng ta hoạt động bên

ngồi sự hệ thống xét đốn chứng ta xem xét ý tưởng tới

để xem làm như thế nào chúng ta cĩ thể chuyển động từ

đĩ

Cĩ những phưong pháp cụ thể khác nhau dể hình thành sự khích động: chấp nhận, đảo ngược, thốt ly, tư duy ao ước và khích động

Cũng cĩ những phương pháp khác nhau để cĩ được sự chuyển động từ một sự khích động: quan điểm, từng lúc, từng lúc, rút ra một nguyên tắc, chú trọng đến sự khác biệt, tìm kiếm giá trị và sự chú ý

Các công cụ tư duy khác lạ được vận dụng một cách cẩn trọng bất cứ khi nào chúng ta cần tạo ra những ý tưởng

mới

Hoạt động cơ bản

Chúng ta sẽ xem xét lại những hoạt động tư duy cs ban Chúng ta cần nhận thức những hoạt động này và thực hành chúng thường xuyên Bất kỳ một sự thực hiện tư duy nảo cũng sử dụng kết hợp những hoạt động tư duy cơ bản này nếu chúng ta chỉ thực hành những hoạt động cơ bản

đó là chưa đủ, cũng giống như luyện tập các nhóm cơ

không cung cấp cho chúng ta kỹ năng của một môn thể

thao

Sử dụng khuôn mẫu người thợ mộc, chúng ta phân chia các hoạt động cơ bản đó thành ba nhóm

Hoạt động cắt: chú trọng tới một phần của tình huống;

rút ra một phần của tình huống; phân tích tình huống dựa trên từng phần; mở rộgn sự chú ý tới cả ngoài tình huống

hiện tại

Hoạt động dán: tạo nên sự kết nối: ghi nhận và nhận điện; đặt mọi thứ cùng nhau theo sự tổng hợp; hình thành

nên đồ vật thật và theo thiết kế

Hoạt động dán: đây là vấn để so sánh những gì phía trước chúng ta với khuôn mẫu thiết kế Vì thế, chúng ta cần xét đoán, đối chiếu, kiểm tra lý thuyết và qua so sánh thực tế

Điều quan trọng cần nhớ là việc mô tả tư duy theo cách

lý giải triết học không giống với kỹ năng thực hành tư duy Một sự mô tả về môn tennis không giống như khi bạn chơi

môn thé thao đó Sự phân tích tư duy thành từng phần không giúp chúng ta sử dụng được các công cụ tư duy Các

công cụ đó được thiết kế để ứng dụng thực tế