tiết 26-27

Mục tiêu bài học: Giúp học sinh -Hiểu được, cảm nhận được tiếng hát than thân và tiếng hát yêu thương tình nghĩa của người bình dân trong xã hội phong kiến xưa qua nghệ thuật riêng đậm

Ngày ……… tháng……… năm ……… Tiết 26, 27

CA DAO THAN THÂN, YÊU THƯƠNG, TÌNH NGHĨA

A Mục tiêu bài học: Giúp học sinh

-Hiểu được, cảm nhận được tiếng hát than thân và tiếng hát yêu thương tình nghĩa của người bình dân trong

xã hội phong kiến xưa qua nghệ thuật riêng đậm màu sắc dân gian của ca dao

-Biết cách tiếp cận và phân tích ca dao qua đặc trưng thể loại

-Đồng cảm với tâm hồn người lao động và yêu quí sáng tác của họ

B Phương tiện thực hiện:

- Sgk, sgv

- Thiết kế bài học

C Cách thức tiến hành: GV tổ chức giờ dạy học theo cách kết hợp các hình thức trao đổi thảo luận,

trả lời các câu hỏi ,tích hợp với hình thức diễn xướng:đọc diễn cảm ,ngâm ,hát dân ca…

D.Tiến trình dạy học:

1 Oån định lớp: VS, ĐP, SS.

2 Kiểm tra bài cũ

+ Kiểm tra vở soạn

+ Câu hỏi bài cũ

3 Giới thiệu bài mới:

Hoạt động của GV và HS

* Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu

phần tiểu dẫn

Thao tác 1 : HS đọc phần tiểu dẫn

Phần tiểu dẫn cho ta thấy ca dao phản

ánh nội dung gì? Nghệ thuật có gì đặc

sắc?

* Hoạt động 2:

Thao tác 2: GV đọc 6 bài ca dao, yêu

cầu HS đọc lại Nhận xét, xác định nội

dung của bài 1, 2?

-Kết cấu hai bài ca dao có gì đặc biệt?

(2dòng ,sự vật so sánh ở nửa câu trên

,tính chất sự vật so sánh ở nửa câu dưới)

- Hai lời than thân đều mở đầu bằng

“ Thân em như…” với âm điệu ngậm

ngùi , xót xa Người than thân là ai? Vì

sao em biết ? Vì sao người phụ nữ trong

xã hội cũ lại cất tiếng hát than thân như

thế? (Chia lớp làm 2 nhóm, mỗi nhóm

Nội dung cần đạt

I Tiểu dẫn:

1 Nội dung: Ca dao diễn tả đời sống tâm hồn, tư

tưởng, tình cảm của nhân dân trong các quan hệ gia đình, xãhội, đất nước…

2 Nghệ thuật: là sáng tác tập thể của nhân dân lao

động, ca dao là tiếng nói của cộng đồng, thơ là tiếng nói của cá thể nghệ sĩ, mang dậm sắc thái dân gian

II Đọc – Hiểu:

1 Tiếng hát than thân: (Bài 1, 2)

- Lời than của người phụ nữ trong xã hội cũ Họ tự khẳng định về mình

- Nguyên nhân: thực trạng xã hội phong kiến:người phụ nữ không có quyền quyết định đời mình –nguồn gốc của mọi đau khổ mà người phụ nữ phải hứng chịu suốt cuộc đời

thảo luận 1 câu hỏi, thời gian 5 phút)

-hình ảnh và tâm trạng ở hai bài có

gì giống và khác nhau?

-tìm trong ca dao những bài có cùng mô

típ “thân em…” ?

Tại sao người phụ nữ trong bài 1 lại ví

mình như tấm lụa đào?

Tại sao tác giả dân gian dùng củ ấu gai

để ví với thân phận người phụ nữ?

“Ai ơi” gợi cho người đọc những suy

nghĩ gì?(giá trị nhân văn cùng tiếng nói

tố cáo làm nên chiều sâu ,vẻ đẹplời than

thân HXH nói đến một số bài…)

Thao tác 3: Cho HS đọc bài ca dao số 3

với giọng trầm buồn

Mở đầu bài ca dao này có gì khác so với

2 bài trên?

- Ý nghĩa biểu cảm của từ “Ai” trong

câu thơ “ Ai làm chua xót lòng người,

khế ơi!”?

- Bị lỡ duyên nhưng tình nghĩa con người

như thế nào? Vì sao tác giả dân gian lai

phải dùng đến cả 1 hệ thống so sánh và

ẩn dụ bằng những hình ảnh của thiên

nhiên, vũ trụ để nói lên tình người? (Hệ

thống so sánh – ẩn dụ: Trời-Trăng-Sao

trong bài đã nói lên điều đó, GV phân

tích từng hình ảnh )

- Câu cuối: “ Ta như… trời” thể hiện vẻ

đẹp gì? Hãy phân tích?

Thao tác 4 : GV đặt vấn đề cho HS suy

nghĩ, phát hiện tình cảm thương nhớ

trong bài ca dao

- Bài ca dao đã dùng thủ pháp gì? Thủ

pháp đó đã tạo được hiệu quả nghêï thuật

ra sao?

- “ Cái khăn” được hỏi đến nhiều nhất

trong bài(6 dòng thơ) vì sao vậy?

-Ngoài hai thủ pháp trên thì bài ca dao

còn sử dụng những nét nghệ thuật gì đặc

sắc khác? Ý nghĩa của nghệ thuật đó?

- So sánh và ẩn dụ + “Tấm lụa đào”: Đẹp quý báu

+ “ Củ ấu gai”: Hình dáng bên ngoài thiếu thẩm mỹ nhưng phẩm chất bên trong tuyệt vời

2 Duyên kiếp không thành nhưng nghĩa tình vẫn bền vững, sắc son (bài 3)

- Dùng lối đưa đẩy, gợi cảm hứng → Nỗi đau chua xót vì lỡ duyên

- Từ “ Ai”: Phiếm chỉ → gợi ra sự trách móc, oán giận, nghe xót xa đến tận đáy lòng

-Bị lỡ duyên nhưng tình cảm con người vẫn bền vững, thủy chung như thiên nhiên, vũ trụ vĩnh hằng

-Sự chờ đợi mòn mỏi trong cô đơn và vô vọng nhưng tất cả vẫn ánh lên vẻ đẹp của tình con người , trước sau vẫn sáng nhấp nháy không bao giờ tắt

3 Nỗi niềm thương nhớ người yêu da diết, bồn chồn

(bài 4):

- Nhân hóa và hoán dụ:

+ Khăn, đèn (nhân hóa) + Mắt (hoán dụ)

→ Biểu tượng Cho nỗi niềm thương nhớ của người con gái đang yêu

- Vật trao duyên, vật kỉ niệm luôn quấn quýt như cùng chia sẻ với họ trong niềm thương nhớ

- Sáu câu thơ cấu trúc theo lối vắt dòng láy 6 lần từ

“ khăn” → Nỗi nhớ da diết, triền miên

- Thanh bàêng (6 câu hỏi khăn) -> gợi nổi nhớ bâng khuâng, đậm màu sắc nữ tính

- Đảo thanh, hình ảnh vận động trái chiều (xuống, lên, rơi, vắt) -> tâm trạng ngổn

Hai câu cuối có gì khác so với 10 câu

trên?(thơ lục bát kéo dài như tháo cởi

những dồn nén tức tưởi10 câu trên).Tại

sao cô gái lại lo lắng cho việc “không

yên một bề ”

- HS liên hệ một số bài ca dao khác

Thao tác 5: GV cho HS phát hiện vẻ

đẹp độc đáp của bài ca dao: Đây là lời

của ai nói với ai? Nói điều gì? Điều đó

được biểu đạt bằng một cách nói độc

đáo ntn?

(Là lời ước muốn của cô gái, lời cô thầm

thì với người yêu của mình, bằng một

hình ảnh độc đáo: Bắc cầu dải yếm- để

chàng sang chơi)

- Chiếc cầu dãi yếm là mô típ nghệ thuật

chỉ có trong ca dao để nói lên mơ ước

mãnh liệt của người bình dân trong tình

yêu Hãy phân tích để làm rõ nét đẹp

độc đáo của nghệ thuật này?

Tìm trong ca dao những bài có cùng mô

típ “Cái cầu”?

Thao tác 6 : Hướng dẫn HS tìm hiểu ý

nghĩa biểu tượng của “muối – gừng”

- Vì sao nói tới tình nghĩa của con người,

ca dao lại dùng hình ảnh “muối –

gừng”? Phân tích ý nghĩa biểu tượng và

giá trị biểu cảm của hình ảnh này trong

bài ca dao? Phân tích tác dụng của việc

thay đổi âm tiết câu cuối bài ca dao? (lối

nói trùng điệp, nhấn mạnh…)

- Tìm thêm một số bài ca dao có hình

ảnh “muối – gừng” để minh họa

Hoạt động 3:trình bày những nét đặc

sắc về nội dung và nghệ thuật của “ca

dao than thân yêu thương tình nghĩa”?

ngang trăm mối tơ vò

-Cha mẹ không ưng, núi cách sông ngăn…

4 Ước muốn mãnh liệt trong tình yêu (bài 5)

- “Cái cầu”: Chi tiết nghệ thuật quen thuộc, đặc sắc -> Chỉ nơi gặp gỡ, hò hẹn của đôi lứa đang yêu

- “Cái cầu –dải yếm” -> ước muốn độc đáo

-> Táo bạo, mãnh liệt nhưng cũng trữ tình, ý nhị: Người em gái dùng một vật gần gũi với mình để mời mọc người mình yêu

 Là kết tinh đẹp đẽ nhất táo bạo nhất của người lao động trong việc biểu đạt tình yêu

5 Tình nghĩa thủy chung của người bình dân trong

ca dao (bài 6).

- Muối mặn, gừng cay -> tình nghĩa con người có mặn mà, có cay đắng mới sâu đậm, thật thương nhau -Thời gian: Muối nhạt dần, gừng không còn cay nhưng tình ta là mãi mãi

III Tổng kết:

-Sự lặp lại của mô thức mở đầu

-Các hình ảnh đã thành biểu tượng…

Hình ảnh so sánh ẩn dụ

-Thể lục bát, bốn chữ, song thất lục bát, hỗn hợp -Ca dao là tiếng nói cộng đồng ,mang vẻ đẹp tâm hồn nhân dân

4 Củng cố :

- Cho HS đọc phần ghi nhớ SGK/85.

- HS cần nắm được nội dung và nghệ thuật của ca dao

5 Dặn dò: ………