Ăn chay Sống Thọ

Thực hiện chính sach sống "Xanh & Sạch"

Phần 1: Lịch sử Ăn chay

Ăn chay là ăn và uống những thứ có nguồn gốc thực vật, không ăn thịt cá hay thứ có

nguồn gốc từ động vật vì liên quan đến sát sinh, giết mổ Ăn chay được biết đến ở đạo Phật và vài tôn giáo khác

Quan niệm

Theo thuyết luân hồi, con người sau khi chết bị đày xuống địa ngục sẽ bị đẩy làm ngạ quỷ Tiếp theo hối cải tiếp sẽ được làm súc sinh (loài vật), cuối cùng đầu thai trở lại làm người theo bánh xe luân hồi Không nên ăn thịt và những thức ăn có máu vì trong kiếp súc sinh, sẽ ăn thịt người thân của mình Trong những ngày (ngày 1, 14,

15, 30 âm lịch) được coi là ngày mở cửa âm, những linh hồn được tự do Những ngày đó nên thực hiện ăn chay Nếu có thể thì ăn chay trường

Nguồn thức ăn chủ yếu

Thức ăn trong bữa ăn chay của Phật tử là những món ăn được chế biến từ thực vật như: rau, củ, quả, các loại ngũ cốc (đậu tương, đậu phộng)

Ăn chay không được ăn:

• Thịt, cá

• Ngũ vị tân: hành, hẹ, kiệu, tỏi, nén Theo quan niệm của Phật giáo thì những thức ăn này làm ta mê muội, kích thích dục vong và sân hận

Các kiểu ăn chay

1 Ăn chay kỳ: Là ăn chay trong những khoảng thời gian nhất định

o Nhị trai: ăn chay 2 ngày mỗi tháng (ngày 1 và 15 âm lịch)

o Tứ trai: ăn chay 4 ngày mỗi tháng (ngày 1, 14, 15, 30 âm lịch) Tháng thiếu 29

o Lục trai: ăn chay 6 ngày mỗi tháng (ngày 1, 8, 14, 15, 23, 29 hay 30

âm lịch)

o Thập trai: ăn chay 10 ngày mỗi tháng (ngày 1, 8, 14, 15, 18, 23, 24,

28, 29, 30 âm lịch Nếu tháng thiếu thì lấy các ngày 27, 28, 29)

o Nhất nguyệt trai: ăn chay suốt tháng

o Tam nguyệt trai: ăn chay suốt 3 tháng (1, 7, 9 hay 10)

Trong kinh "Thập thiện":

1 Đối với các loài sinh vật thì không sợ hãi

2. Thường khởi lòng đại từ bi

3 Giết sạch những chủng tử giận hờn

4 Thân không bệnh

5 Mạng sống lâu dài

6 Thường được mọi người hỗ trợ

7. Thường không ác mộng, giấc ngon lành

8 Diệt trừ oán nghiệt, oán thù tự giải

9 Không sợ sa vào đường dữ

** Công giáo Rôma:

Quan niệm

Kitô giáo nói chung, và Công giáo Rôma nói riêng, quan niệm rằng ăn chay là rèn luyện cho bản thân cách chống lại những ham muốn xác thịt và tỏ lòng sám hối tội lỗi đối với Thiên Chúa

Cách thức

Công giáo Rôma phân biệt giữa "giữ chay" và "kiêng thịt" (nhưng hai việc này lại thường đi đôi với nhau), thông thường được hiểu như sau:

• Giữ chay (jejunium) có nghĩa là giới hạn lượng lương thực được tiếp nạp vào

cơ thể Cụ thể, giữ chay là không được ăn và uống những thứ gì ngoài bữa

ăn chính trong ngày (như bánh, kẹo, nước ngọt, cà phê, trái cây ), chúng chỉ được dùng như một cách tráng miệng sau bữa ăn chính đó (bữa ăn chính là bữa trưa hoặc bữa tối) nhưng không khuyến khích sử dụng

• Kiêng thịt (abstinentia) có nghĩa là từ bỏ một thức ăn khoái khẩu thường

ngày, cụ thể, cấm ăn thịt hay bộ phận của các động vật máu nóng (như thịt heo, thịt bò, thịt gà, thịt các loài thú ) nhưng lại cho phép ăn cá, các sinh vật biển hay động vật máu lạnh (tôm, cua, ếch ) Trứng, sữa và các chế phẩm

từ trứng, sữa (như bơ, pho mát, sữa chua ) không thuộc danh mục những thứ buộc phải kiêng Tuy nhiên, xét cho cùng, chúng lại "vướng" vào quy định của "giữ chay"

Việc ăn chay được cho là rất nghiêm khắc trong danh mục thức ăn, Công giáo Rôma lại đề cao tinh thần của việc ăn chay Đôi khi, ăn ít hơn hoặc ăn đạm bạc hơn bình thường cũng được cho là một hình thức ăn chay

Giáo hội không đưa ra một bản luật hay danh mục nào để hướng dẫn cái gì được ăn

và cái gì là không được ăn mà để cho lương tâm tín đồ thẩm định việc ăn chay của mình Họ chỉ đưa ra quy định về thời gian và lứa tuổi áp dụng

Quy định, ngày Thứ tư Lễ Tro, ngày Thứ sáu Tuần Thánh và tất cả các ngày thứ sáu trong tuần buộc các tín đồ phải giữ chay và kiêng thịt Nhưng ngày nay, luật này được nới lỏng và chỉ buộc giữ chay kiêng - thịt vào Thứ tư Lễ Tro và Thứ sáu Tuần Thánh

• Giáo luật, điều 1251: "Phải kiêng thịt, hay kiêng của ăn nào khác theo qui định của Hội đồng Giám mục, các ngày thứ sáu trong năm, trừ khi những ngày ấy trùng với một ngày nào khác trong số những ngày lễ trọng." Như vậy, ngày giữ chay kiêng thịt theo luật có thể được dời vào một ngày khác nếu nó trùng vào một sự kiện đặc biệt Thực tế là có nhiều năm, thứ tư Lễ Tro trùng vào một trong ba ngày Tết Nguyên Đán, không thể buộc tín đồ người Việt phải giữ chay - kiêng thịt vào những ngày này, vì thế, Tòa Thánh có cho phép dời ngày giữ chay - kiêng thịt vào một ngày khác

• Điều 1252: "Ai đã trọn 14 tuổi buộc phải giữ luật kiêng thịt; còn luật ăn chay buộc tất cả những người thành niên cho đến khi bắt đầu 60 tuổi Tuy nhiên, các vị chủ chăn và cha mẹ phải lo sao để cả những người vị thành niên không buộc ăn chay kiêng thịt cũng được thấm nhuần tinh thần sám hối đích thực."

• Điều 1253: "Hội đồng Giám mục có thể ấn định rõ hơn luật giữ chay và kiêng thịt, cũng như có thể thay thế toàn phần hay một phần việc kiêng thịt và ăn chay bằng những hình thức sám hối khác, nhất là bằng những việc bác ái và việc đạo đức."

Quan niệm của các tôn giáo khác

• Hồi giáo có tháng ăn chay Ramadan, trong tháng này ban ngày phải nhịn ăn, nhịn uống, không hút thuốc

Chế độ ăn uống cho người ăn chay

Chúng ta phải làm gì với bệnh bò điên, dịch lở mồm long móng và bệnh cúm gia cầm? Vậy thì hãy nói không với việc ăn thịt, vậy có điều kỳ diệu nào không khi ngày càng có nhiều người sắp phải

ăn chay? Nhưng nó có khỏe mạnh không khi sống trong nguồn nước xanh và trong lành, và có bất kỳ tổn hại nào cho sức khỏe không?

Tóm tắt lịch sử của học thuyết ăn chay

Mặc dù nó chỉ xuất hiện như chúng ta đã biết là vào thế kỷ 19, Học thuyết ăn chay lúc bấy giờ vẫn chưa thực sự được ưa chuộng Nhiều triết lý sống, đáng chú ý nhất

là người Ấn Độ và người Hy Lạp và thậm chí là những người theo đạo Cơ Đốc đã ca ngợi đức tính tốt từ việc ăn chay này trong một thời gian khá dài Lúc bấy giờ, nó được nhìn nhận như một triết lý sống và các lập luận trong tôn giáo Mặc dù ngày nay phải công nhận rằng việc ưa chuộng ăn chay này thì chủ yếu dựa trên đạo đức, những yếu tố thuộc về sinh lý, sức khỏe và vị giác Có một vài loại chế độ ăn chay khác nhau, mà trong đó có một số chế độ ăn uống có giới hạn hơn các chế độ khác.Phổ biến nhất là chế độ ăn chay theo kiểu lacto-ovo cho phép ăn một số sản phẩm động vật như trứng, pho mát và sữa mà không cho phép ăn thịt

- Chế độ ăn chay không cho phép ăn tất cả các loại thịt động vật ngoại trừ sản phẩm làm từ sữa

- Chế độ ăn chay không cho phép ăn tất cả các loại thịt động vật ngoại trừ trứng

- Chế độ ăn chay không ăn thịt nhưng ăn cá

- Giới hạn nhất là chế độ ăn chay trường, chế độ này không ăn cả các sản phẩm làm từ động vật

Những đặc tính dinh dưỡng:

- Chế độ ăn chay phổ biến nhất ( chế độ ăn chay được ăn các sản phẩm từ trứng

và sữa) có thể cung cấp một chế độ ăn cân bằng ở khắp các nước phương Tây bởi

vì nó bao gồm tất cả các nhóm thức ăn thiết yếu cần cho cơ thể hàng ngày Việc tiêu thụ lượng trứng và các sản phẩm làm từ sữa có thể ngăn chặn sự thiếu hụt xảy ra do việc giảm bớt đi lượng thịt và cá bởi vì chúng có thể cung cấp trực tiếp một số lượng prôtein cần thiết Từ việc giới hạn về chất dinh dưỡng ít, trứng, các loại ngũ cốc và các loại đậu cung cấp cho ta chất sắt; các sản phẩm từ sữa cung cấp cho ta canxi; ngũ cốc (đặc biệt là tất cả các loại hạt đậu) cung cấp vitamin B; trái cây và rau cải cung cấp vitamin A; trứng và các sản phẩm làm từ sữa cung cấp vitamin D

- Bạn có thể ăn chay một cách khỏe mạnh nếu biết áp dụng tất cả những phương thức trên thông qua việc ăn nhiều loại thức ăn khác nhau một cách cân bằng và hợp

lý Ở nhiều mặt nào đó, không có gì tốt hơn cho bằng việc ăn chay bởi vì bạn tiêu thụ rất ít các loại chất béo bão hòa và có hàm lượng cholesterol cao so với người không theo chế độ ăn chay

- Tuy nhiên, việc theo chế độ ăn chay cũng mang lại cho ta hậu quả về sự thiếu hụt

Chế độ ăn uống cho người ăn

chay

lớn và đáng kể lượng prôtein, các loại axit amin thiết yếu như sắt, kẽm, vitamin A và

D Vậy hãy thực hiện chế độ ăn chay một cách cẩn thận nếu bạn muốn bảo vệ sức khỏe và dáng vóc

Sau đây là một thực đơn ăn uống lý tưởng dành cho một ngày theo chế độ ăn chay:

Buổi sáng:

Sữa hoặc các sản phẩm làm từ sữa

Tất cả các loại hạt đậu hoặc ngũ cốc Trái cây tươi

Chú ý: Để tiếp thu được chất RDA từ prôtein, hãy ăn ít nhất 3 hoặc 4 quả trứng/ các

sản phẩm làm từ sữa mỗi ngày (trừ khi bạn đang có vấn đề về cholesterol) Và phải

có ít nhất một bữa ăn với các loại ngũ cốc hoặc các loại tinh bột (như bột mì, bột bắp, bột yến mạch, lúa mạch đen hay lúa mạch) ăn kèm với các loại đậu tròn, đậu lăng, đậu Hà Lan, đậu nành Việc tráng miệng trong chế độ ăn chay sẽ bao gồm các loại trái cây, rau quả, các loại hạt có chiết xuất dầu (như và quả óc chó và quả hạnh), các loại bánh mì

Ăn

một bé gái ăn rau

Ăn là từ dùng để chỉ hành vi nạp năng lượng nhằm

duy trì sự sống và tăng trưởng của động vật nói chung trong đó có con người

Ăn ở con người

Con người thông thường ăn ba bữa vào các thời điểm sáng, trưa và tối, tuy nhiên vì nhiều lý do có thể có người ăn nhiều hay ít hơn con số này, chẳng hạn người có dạ dày kém thường ăn nhiều bữa để tránh gánh nặng tiêu hóa giúp dung nạp thức ăn tốt hơn Ăn có tính hướng đối tượng rất cao, tức là tùy thuộc vào thể trạng, mức độ hoạt động Trẻ em, thanh niên, trung niên và người già đều có nhu cầu dinh dưỡng hết sức khác nhau về cả mặt chất và lượng Như tất cả các hành vi khác, ăn cũng cần phải có phương pháp.

Ăn ở thú vật Ăn đúng cách Không gian thoáng mát

Ăn chậm

Ăn chậm là cụm từ nhằm thể hiện sự trái ngược với cách ăn uống có hại là ăn

nhanh Ăn nhanh được hiểu là như thế nào? Một người ăn nhanh khi không nhai kỹ, vội vã và không cảm nhận được hương vị của thức ăn Tác hại của việc này cũng dễ dàng nhận thấy, khi nhai không đủ nghiền nát thức ăn thì dạ dày buộc phải làm việc nặng nề hơn, nước bọt do vậy mà cũng mất đi chức năng của nó Việc không cảm nhận được nhiều cũng được cho là đã đánh mất đi một niềm vui trong cuộc sống Nguyên nhân của ăn nhanh thì có nhiều nhưng chủ yếu là vì hầu hết cảm thấy thiếu thời gian, thúc đẩy thói quen xấu này còn có sự phụ trợ của thức ăn nhanh (fast food), và để hãm lại hành vi này thậm chí người ta đã phải nói đến loại thức ăn chậm (slow food) Khi ăn quá nhanh người ta còn khó cảm thấy mình đã ăn đủ hay chưa điều này có thể dẫn đến 2 tình trạng tiêu cực, thứ nhất là ăn thiếu, hai là ăn quá no

dinh dưỡng vốn phân tán ở rất nhiều loại thức ăn, ngoài ra ăn cũng thấy ngon miệng hơn vì được thay đổi cảm giác.

Ăn tập trung

Đó là việc hạn chế tối đa sự phân tán trong khi ăn, một thói quen thường thấy hiện nay là vừa xem tivi hoặc nghe nhạc, xem báo vừa ăn Hành vi này sở dĩ có hại là vì thứ nhất sự phân tán làm giảm cường độ tiêu hóa, máu lúc này vừa phải dồn lên cả não và dạ dày với lưu lượng lớn, thứ hai là ăn phụ thuộc nhiều vào cảm xúc, các loại hình giải trí nghe nhìn thì lại làm chúng ta dễ giao động

Chỉ ăn khi tâm trạng thoải mái

Có nghĩa là tránh ăn khi cảm xúc thái quá, không chỉ buồn quá mà ngay cả vui quá

mà ăn cũng rất có hại, nguyên nhân là vì cơ thể lúc này hoàn toàn chú ý vào cảm xúc việc tiêu hóa bị xếp vào hàng thứ hai Một thực tế mà nhiều người đã từng trải qua

đó là khi [giận dữ] rất khó để ăn ngon miệng được

Không ăn quá no

Quá mức trong vấn đề gì thường cũng không tốt và ăn cũng không nằm ngoài quy luật này, ăn quá no làm chức năng tiêu hóa của dạ dày giảm đi, thời gian để lấy lại hoạt động bình thường lâu, cơ thể nặng nề, đồng thời lượng thức ăn chưa kịp tiêu hóa tiết sẽ tiết ra độc tố, việc lên men làm cho dạ dày phình to, kích thích dạ dày tăng tiết dịch vị dẫn đến viêm dạ dày Thường xuyên ăn quá no dẫn đến cung cấp thừa năng lượng cho cơ thể sinh ra béo phí và nhiều bệnh nguy hiểm khác Ăn quá no có nhiều nguyên nhân nhưng thường xuất phát từ ham muốn được thưởng thức tiếp thức ăn do thức ăn chế biến ngon, hấp dẫn, đôi khi ăn no cũng do việc ép bị ăn, điều hay xảy ra ở trẻ nhỏ hoặc ở người lớn khi tham gia tiệc tùng

Ăn kiêng

Đây là cụm từ được dùng rất nhiều khi nói về việc giảm cân nhằm chỉ đến việc hạn chế ăn một số loại thực phẩm nào đó Tuy nhiên thì hành vi ăn kiêng còn áp dụng cho nhiều đối tượng khác, điển hình là những người mắc bệnh, người trong thời kỳ mang thai và các vận động viên thể thao

Cho người bị bệnh

Người mắc bệnh phải tránh ăn một số thực phẩm bởi việc ăn chúng có thể dẫn đến bệnh nặng thêm hoặc xung khắc với các hóa chất trong thuốc ví dụ như bệnh như tim, thận, huyết áp cao, phải kiêng muối hoặc ăn ít muối, đề phòng bị phù nề; các bệnh xơ cứng động mạch, nhiều mỡ trong máu thì kiêng các thức ăn có nhiều

cholesterol như thịt mỡ, cá, lòng đỏ trứng, phủ tạng động vật để tránh tăng huyết áp

và làm xơ cứng động mạch Thuốc Aspirin có tác dụng giảm đau, giảm xót và giảm

viêm nhưng có thể gây kích thích dạ dày Tránh dùng với rượu cũng không nên uống thuốc với nước hoa quả vì sẽ có cảm giác nôn nao.

Cho phụ nữ có thai

Còn phụ nữ trong thời kỳ mang thai do nhu cầu dinh dưỡng biến đổi nhiều nên nếu không cân nhắc thì có thể dẫn đến giảm sức khỏe của đứa trẻ sau này, nhưng không nên hiểu lầm, việc ăn kiêng ở phụ nữ mang thai không phải là hạn chế ăn nói chung như người béo phì, ngược lại họ phải ăn nhiều hơn bình thường và tích cực ăn đa dạng các loại thực phẩm để cung cấp đủ dinh dưỡng cho đứa trẻ Trong suốt thời kỳ

có thai, người mẹ cần tǎng được từ 10kg đến 12kg và không nên tăng quá 18kg, ngoài ra thì số lượng cân nên tăng còn phụ thuộc vào việc trước đó người phụ nữ có thiếu cân hay không Ngụ ý trong từ ăn kiêng cho bà bầu ở đây là hướng đến việc loại trừ tất cả các loại thực phẩm tác động tiêu cực đến thai nhi, trong đó có:

• Rượu và thuốc lá kể cả việc hút thuốc thụ động

• Thực phẩm chế biến sẵn: Thường chứa chất bảo quản, phẩm màu và thiếu vitamin

• Cà phê, trà và các chất kích thích nói chung như hạt tiêu, ớt, tỏi

• Muối: Phụ nữ có thai nên ăn ít muối, vì khi lạm dụng muối có thể dẫn tới chứng phù, tiền sản giật và các triệu chứng tim hồi hộp, làm buồn bực khó chịu

Ăn và một số rối loạn tâm lý

Bài chi tiết: Rối loạn ăn uống

Một số rối loạn tâm lý có liên quan đến hành vi ăn uống, chẳng hạn chán ăn tâm thần

là căn bệnh do cảm nhận sai lạc về ngoại hình cơ thể tự cho rằng mình quá béo mà

ăn rất ít dẫn đến việc suy dinh dưỡng trầm trọng và có khả năng dẫn đến tử vong Ngược lại là ăn quá độ thường gặp ở nam giới trong các bữa nhậu nhẹt hoặc trong giai đoạn tập luyện thể thao nhằm gia tăng cơ bắp Tất cả chúng đều có đặc điểm chung là phải ép buộc mình để ăn hoặc không ăn chứ không phải căn cứ trên nhu cầu tự nhiên của cơ thể Nói chung thì việc ăn uống thất thường, ăn không ngon là yếu tố cảnh báo cho rất nhiều rối loạn liên quan đến tâm lý trong đó có trầm cảm, rối loạn lo âu, trầm cảm sau sinh

Ăn dưới quan điểm của Phật giáo

Nói chung thì Phật giáo khuyên ăn chay và hạn chế tối đa ăn mặn, điều này bắt nguồn chủ yếu từ việc giới cấm sát sinh và tránh mọi khổ đau cho chúng sinh ở tôn giáo này Tuy nhiên để không quá cứng nhắc thì tín đồ tại gia có thể chỉ phải ăn chay một số ngày được quy định trong tháng (còn gọi là ăn chay kỳ, ngược lại ăn chay dài

ngày thì gọi là ăn chay trường) Người xuất gia (tỉ-khưu) thì vẫn có thể ăn thịt nếu nó thỏa mãn tiêu chuẩn gọi là tam tịnh nhục (tịnh nhục nghĩa đen là thịt thanh tịnh):

• Không thấy con vật đó bị giết

• Không nghe tiếng con vật kêu la khi bị giết

• Người ta giết con vật ấy không phải vì mình

Thêm vào đó thì thịt con vật tự chết hoặc thịt còn dư của động vật ăn thịt bỏ lại cũng

ăn được (ngũ tịnh nhục) Ngoài ra, có 10 loại thịt đặc biệt khác mà các vị Tỉ khưu không được sử dụng Đó là thịt người, voi, ngựa, chó, rắn, sư tử, cọp, báo, gấu và linh cẩu Đức Phật cũng khuyên không nên ăn sau giờ ngọ tức 12 giờ trưa, còn gọi là

“không ăn phi thời”, lý giải được đưa ra là để cơ thể được nhẹ nhàng, thân tâm an tĩnh dễ thiền định và ngủ ngon hơn Về số lượng thức ăn đưa vào cơ thể quan điểm

là ăn để đủ sống chứ không nhằm mục đích gì khác, nguyên nhân thì có nhiều trong

đó có việc tránh giết các loài thực vật một cách vô ích (về cơ bản đạo Phật tôn trọng hết thảy các hình thức sống kể cả của thực vật, việc phải ăn chúng để sống đối với người Phật tử chân chính cũng chỉ là việc bất đắc dĩ mà thôi), tránh lãng phí và tránh

dư thừa năng lượng có thể dẫn đến nảy sinh dục vọng

Rối loạn ăn uống

Rối loạn ăn uống (tiếng Anh: eating disorder) là một bệnh có biểu hiện bằng việc người mắc tự ép buộc mình phải ăn hoặc từ chối ăn mà không căn cứ theo nhu cầu

tự nhiên của cơ thể, gây ra những tác hại tới sức khỏe thể chất và tinh thần Bệnh

ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, theo lời mô tả của tác giả cuốn sách Sống

sót sau khi mắc rối loạn ăn uống thì "các cảm giác về công việc, trường lớp, các mối

quan hệ, hoạt động hàng ngày và cảm xúc bị phụ thuộc vào việc có ăn hay không và cân nặng là bao nhiêu" Họ gặp phải những xáo trộn khủng khiếp trong hành vi ăn uống cũng như trong ý nghĩ và cảm xúc có liên quan tới các hành vi này Chứng

chán ăn tâm thần và ăn ói (bulimia nervosa, có khi còn được gọi là ăn vô độ tâm thần

tuy là một đối xứng tốt với thuật ngữ chán ăn tâm thần nhưng lại dễ bị nhầm lẫn với một loại rối loạn ăn uống khác ít xuất hiện hơn tên là ăn vô độ) là hai rối loạn ăn uống phổ biến nhất được ghi nhận trong bảng phân loại bệnh tật Cả hai đều có một số triệu chứng chung Theo ước tính trong suốt cuộc đời mình một phụ nữ Hoa Kỳ có từ 5% đến 7% khả năng mắc bệnh Dạng rối loạn ăn uống thứ ba đang được nghiên

cứu và định nghĩa nó có tên là ăn vô độ (binge eating disorder, ăn rất nhiều nhưng

không có hành vi nôn mửa để làm sạch dạ dày như ăn ói) Đây là một tình trạng mãn tính xuất hiện khi cá nhân ăn một lượng khổng lồ thức ăn trong khoảng thời gian ngắn và không có khả năng kiểm soát ngay cả việc ngừng ăn Nó có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe như dẫn tới bệnh béo phì, bệnh đái đường, chứng tăng huyết áp và bệnh tim mạch

Người có nguy cơ cao mắc bệnh

Nhiều người nghĩ rằng rối loạn ăn uống chỉ xảy đến với phụ nữ da trắng trẻ tuổi, nhưng thực tế thì điều đó không hoàn toàn chính xác Đúng là rối loạn ăn uống ảnh

hưởng lớn đến phái nữ độ tuổi từ 12 đến 35, nhưng các nhóm khác cũng cho thấy nguy cơ đang tăng dần Rối loạn ăn uống tác động đến tất cả các nước và chủng tộc, không một nhóm người nào được loại trừ Thanh niên và thiếu niên theo các số liệu thống kê được cho là có nguy cơ cao mắc bệnh này.

Đối với trẻ mắc bệnh thì phần lớn rơi vào độ tuổi từ 11 đến 13, các nghiên cứu chỉ ra rằng 80% học sinh từ lớp 3 đến lớp 6 không hài lòng về ngoại hình và trọng lượng cơ thể và mới 9 tuổi nhưng đã có từ 30% đến 40% trẻ em gái sẵn sàng cho việc ăn kiêng Giữa 10 và 16 tuổi con số này nhảy lên đến 80% Nhiều chuyên gia về rối loạn

ăn uống tin rằng hành vi này là kết quả từ những mong chờ về ngoại hình của nền văn hóa Căng thẳng tâm lý cũng là nguyên nhân làm phát triển bệnh Theo tác giả Abigail Natenshon một chuyên gia chữa bệnh rối loạn ăn uống bằng liệu pháp tâm lý

(psychotherapist) thì ngay cả đứa trẻ 5 tuổi cũng cho thấy dấu hiệu căng thẳng liên

quan đến rối loạn ăn uống Natanshon cảnh báo rằng những đứa trẻ ở tuổi dậy thì và nhỏ hơn không được trang bị đầy đủ kiến thức để nhận biết những thay đổi của cơ thể chúng Trẻ hiểu thông điệp từ truyền thông là gầy mới được coi là đẹp và cố để đạt được tiêu chuẩn đó mà không có những nhận thức đúng về tác động tiêu cực của các quan điểm đó Rối loạn ăn uống ảnh hưởng đến cả thanh niên và thiếu niên không chỉ con gái mà cả con trai Nam thanh, thiếu niên tham gia thể thao nơi mà trọng lượng là một vấn đề có khả năng cao mắc chứng bệnh này, các nam thanh niên có những vấn đề liên quan đến tình dục cũng vậy

Phần 2 : Chán ăn tâm thần & Lợi ích ăn chay

Bài chi tiết: Chán ăn tâm thần

Người bệnh có tri nhận sai lệch về hình dáng cơ thể, họ thường cho rằng mình quá béo trong khi thực tế là thiếu cân nghiêm trọng

Chán ăn tâm thần là một hành động có chủ tâm nhằm duy trì trọng lượng thấp có nguyên do từ sự sợ hãi bị thừa cân và sự méo mó trong việc tự cảm nhận ngoại hình

cơ thể Nó không được nhầm lẫn với bệnh chán ăn, cái có triệu chứng chung là giảm

sự thèm ăn DSM-IV mô tả các đặc điểm của chứng chán ăn tâm thần như sau:

• Có trọng lượng thấp một cách bất thường (có trọng lượng ít hơn 85% so với tuổi và chiều cao hoặc có BMI <= 17.5)

• Mất kinh (mất kinh được định nghĩa là không có kinh trong ba chu kỳ kinh nguyệt liên tiếp) đối với phái nữ

• Có nỗi sợ hãi lớn để lấy lại trọng lượng cơ thể bình thường hoặc trở lên béo

và có mối bận tâm quá mức đến trọng lượng cơ thể và ngoại hình

Phần lớn bệnh nhân mắc chứng chán ăn tâm thần rơi vào lứa tuổi thanh niên, báo cáo cho thấy 76% bắt đầu ở độ tuổi từ 11 đến 20 Tỉ lệ tử vong của chứng chán ăn tâm thần là xấp xỉ 6%, tỉ lệ cao nhất so với bất cứ loại bệnh tâm lý nào, với khoảng một nửa số tử vong có nguyên nhân từ hành vi tự tử

Người mắc chứng chán ăn thường là những người cầu toàn (perfectionist), luôn

mong muốn thành công, tuy vậy họ thường đặt ra các tiêu chuẩn không thể đạt được cho bản thân mình Khi họ không đạt được những tiêu chuẩn đó, họ tìm kiếm những cái mà họ cảm thấy mình điều khiển được và thức ăn, trọng lượng trở thành đối tượng bị điều khiển Lòng tự trọng thấp cùng với sự tự phê bình cứng nhắc là

nguyên nhân làm cho người mắc chứng chán ăn luôn luôn sợ hãi sự mất tự chủ, thậm chí chỉ cần ăn một lượng thức ăn nhỏ cũng làm cho họ cảm thấy mình bị mất tự chủ

và gây nguy hiểm cho ruột, nó cũng gây ảnh hưởng đến tim và thận Không giống như chứng chán ăn tâm thần, chứng ăn ói có thể rơi vào tất cả mọi người bất kể trọng lượng và tuổi tác Nhưng cũng giống như người mắc chứng chán ăn họ có những lo lắng về trọng lượng cơ thể, có những đau khổ về ngoại hình ngoài ra họ còn mắc một số bệnh kết hợp thuộc tâm lý như trầm cảm, rối loạn lo âu, lạm dụng chất

Hậu quả thể chất của chứng chán ăn tâm thần và ăn ói

Rối loạn ăn uống để lại các hậu quả thể chất nghiêm trọng Cả hai chứng bệnh, khi bị nặng, có thể gây ra:

• Tai hại cho thận

• Nhiễm trùng đường tiểu và làm hại đến ruột già

• Mất nước, táo bón, và tiêu chảy

• Động kinh, co giật bắp thịt hay chuột rút

• Chứng ăn không tiêu kinh niên

• Mất kinh hoặc kinh nguyện thất thường

• Suy yếu cho hầu hết các bộ phận cơ thể

Nhiều hậu quả của chứng chán ăn tâm thần liên quan đến việc suy dinh dưỡng, gồm có:

• Bị mất kinh nguyệt

• Cực kì nhạy cảm với thời tiết lạnh

• Mọc lông khắp mình mẩy

• Không có khả năng tập trung và suy nghĩ hợp lí

Chứng ăn ói nặng có thể gây ra:

• Men răng bị ăn mòn vì ói mửa nhiều

• Các tuyến nước bọt bị sưng

• Cổ họng và thực quản bị đau kinh niên

• Rối loạn trong dạ dày và ruột

* Nguyên nhân:

Môi trường

Phương tiện truyền thông gây ảnh hưởng quan trọng đến rối loạn ăn uống thông qua tác động của nó lên những giá trị, khuôn mẫu và tiêu chuẩn hình thể được chấp nhận bởi xã hội hiện đại Cả truyền hình đại chúng và bệnh rối loạn ăn uống đều phát triển mạnh trong thập niên gần đây Các nhà nghiên cứu và thầy thuốc lâm sàng đều quan tâm đến mối quan hệ giữa hai hiện tượng này và đang tìm cách giảm bớt tác động tiêu cực của truyền thông lên nhận thức của phái nữ về hình thể Ngành công nghiệp

ăn kiêng kiếm được hàng triệu USD mỗi năm bởi hàng triệu người sử dụng nhằm đạt được cân nặng mong muốn Hollywood thì bày ra trên phim ảnh những tiêu chuẩn phi thực tế về tiêu chuẩn của vẻ đẹp và điều này ảnh hưởng đến công chúng, nó làm

họ không hài lòng với chính bản thân và cố gắng để đạt được những tiêu chuẩn bất khả về ngoại hình Nó tác động mạnh đến lòng tự trọng và dễ dàng dẫn đến hành vi

ăn kiêng, ăn uống thất thường, xấu hổ vì ngoại hình và cuối cùng là bệnh rối loạn ăn uống Thực tế này gây tác hại lớn cho phụ nữ da màu và phụ nữ thiểu số khác, từ khi

họ bị buộc phải sống trong một nền văn hóa mà có các quan điểm, nhận thức chật

hẹp về cái đẹp: "những người mà bị tác động mạnh bởi quan niệm về cái đẹp đặc

biệt là phụ nữ da màu, có thể phải chịu đựng những tác động tâm lý như lòng tự trọng thấp, ý niệm về thân thể thấp và rối loạn ăn uống".

Nguyên nhân phát triển bệnh

Nghiên cứu từ các gia đình chỉ ra rằng rối loạn ăn uống bắt nguồn từ hai nguyên nhân đó là từ phía cha mẹ và vấn đề của các mối quan hệ Khi cha mẹ có những phê

phán quá mức và không tỏ sự thương yêu với những đứa con của mình thì chúng có

xu hướng bộc lộ những hành vi tự hủy hoại bản thân (self-destructive) và tự chỉ trích

mình gây ra khó khăn trong việc phát triển các kỹ năng tự chăm sóc Khi sớm gặp thất bại trong việc phát triển các mối quan hệ với người khác, đặc biệt là mẹ mình sẽ làm giảm sự phát triển của các cảm xúc bên trong và dẫn đến tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào môi trường Khi những giai đoạn cần thiết không được phát triển trong cái nôi gia đình thì thức ăn và thuốc như là một sự khỏa lấp

Tổn thương

Rối loạn ăn uống cần được hiểu trong sự kết hợp với tổn thương cá nhân, với nhiều người các rắc rối liên quan đến ăn uống bắt đầu như những chiến lược tồn tại hơn là

tính kiêu căng hay sự ám ảnh về ngoại hình (appearance) Theo nhà xã hội học

Becky Thompson, rối loạn ăn uống phát sinh từ sự khác nhau của phụ nữ về tình hình kinh tế xã hội, định hướng và cạnh tranh giới tính Rối loạn ăn uống và sự cắt đứt các mối quan hệ với người khác thường được hiểu như là sự đáp trả lại các căng thẳng từ cuộc sống bao gồm tình dục, thể chất, tình trạng phân biệt chủng tộc

và sự nghèo đói

Sinh học

Người mắc bệnh rối loạn ám ảnh cưỡng chế nặng, trầm cảm, ăn ói đều được tìm thấy có mức serotonin thấp một cách bất thường Các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamin và norepinephrin được tiết ra bởi ruột và hệ thần kinh trung ương trong thời gian tiêu hóa Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy mức cholecystokinin thấp

ở những người mắc chứng ăn ói Cholecystokinin là một hooc môn có tác dụng gây

no và giảm bớt ăn Hooc môn này ở mức thấp là nguyên nhân cản trở cảm giác thỏa mãn khi ăn và dẫn đến tình trạng ăn quá nhiều Các nghiên cứu khác tìm thấy

nguyên nhân của hành vi ăn quá nhiều là sự bất thường trong những peptide điều

biến thần kinh (neuromodulator peptides), neuropeptide Y và peptide YY Cả hai

peptide này gây ra thèm ăn và kết hợp với một peptide khác tên là leptin Leptin được phóng thích bởi tế bào chất béo và có tác dụng giảm thèm ăn, phần lớn người mắc chứng ăn ói tiết ra một lượng bình thường leptin nhưng có thể chúng bị cản trở

bởi bộ phận lọc máu của não (blood-brain barrier) khiến cho số lượng không đủ cần

thiết để ức chế sự thèm ăn

Cortisol một hooc môn được tiết ra bởi vỏ tuyến thượng thận có tác dụng tăng đường huyết và trao đổi chất, mức độ của hooc môn này tương đối cao ở người mắc rối loạn ăn uống Sự không cân bằng này có thể là nguyên nhân gây ra vấn đề trong hoặc xung quanh vùng hạ đồi (vùng não điều khiển thân nhiệt, đói khát v.v) Một nghiên cứu tại bệnh viện Maudsley thuộc London tìm thấy ở người chán ăn tâm thần lượng serotonin cao (ngược với người mắc bệnh ăn ói) và sự biến đổi lớn ở các bộ phận cảm thụ serotonin Những hóa chất và những hooc môn này liên quan đến vùng hạ đồi trong não Tổn thương vùng hạ đồi có thể dẫn đến những bất thường trong việc điều chỉnh nhiệt độ, cách ăn uống, hành vi tình dục và sự nhanh nhẹn Trong khi các nhà khoa học vẫn đang tiếp tục tìm kiếm xem những hóa chất nào

kiểm soát cảm giác đói, sự ngon miệng và quá trình tiêu hóa đã bị mất cân bằng, thì những chuyên gia như Dr Edward J Cumella, Giám đốc điều hành của chương trình Điều trị Remuda cho rằng có ba thành phần là nguyên nhân của bệnh:

1. do gien

2 do các yếu tố môi trường riêng biệt, ví dụ như là các kinh nghiệm cá nhân

3 do các yếu tố môi trường chung như là nền văn hóa

Theo Dr Cumella, "Người người nào đó sinh ra với khuynh hướng bị rối loạn ăn uống

và tồn tại những gien di truyền có thể đẩy đến bệnh chán ăn tâm thần hay ăn ói tuy nhiên nó không bảo đảm chắc chắn rằng người đó bị rối loạn ăn uống Môi trường và kinh nghiệm cuộc sống cá nhân vẫn là cái quyết định".

Sự khác biệt về giới tính

Thông thường việc ăn kiêng và cố để đạt được như những mẫu hình trên phương tiện truyền thông là độc lập với các hành vi ăn vô độ trước đó của phụ nữ ở mọi lứa tuổi Ở nam giới, những bình luận tiêu cực về trọng lượng của con trai từ người bố như là một dấu hiệu báo trước cho hành vi ăn vô độ kéo dài ít nhất một tuần

Chẩn đoán

Về phương diện lâm sàng rối loạn ăn uống được đánh giá thông qua công cụ có tên gọi là Bảng câu hỏi về Hành vi ăn uống và Các mẫu khối lượng (viết tắt theo tiếng

Anh là QEWP - Questionnaire of Eating and Weight Patterns) là cái chuyên dùng để

chuẩn đoán cho thanh niên và cha mẹ (QEWP-A và QEWP-P, A là viết tắt của từ

adolescent có nghĩa là thanh niên còn P là viết tắt của từ parents có nghĩa là cha

mẹ) Thêm vào đó để đánh giá chính xác hơn, bảng cũng bao gồm các câu hỏi đo mức độ trầm cảm

Điều trị

Càng sớm can thiệp khi bệnh mới bắt đầu thì kết quả càng khả quan Thời gian bình phục có thể mất hàng tháng hay hàng năm, nhưng phần lớn đều khỏi Những thay đổi trong hành vi ăn uống có thể là do sự phối hợp nhiều bệnh khác nhau gây ra do vậy bước đầu tiên phải làm là khám sức khoẻ tổng quát Trong việc chữa trị không chỉ có bác sĩ tâm lý mà còn bao gồm các bác sĩ thuộc chuyên ngành liên quan như dinh dưỡng, đồng thời phải chữa cả bệnh thể lý để đạt hiệu quả cao nhất

Việc điều trị có thể bao gồm:

• Giúp tạo lại các thói quen ăn uống lành mạnh

• Tác động về mặt tâm lí để giúp người bệnh thay đổi niềm tin và hành vi có hại liên quan tới ăn uống

• Thuốc trị trầm cảm có thể được dùng để làm giảm bớt tâm trạng lo âu

Việc nhập viện có thể cần thiết cho những người bị suy dinh dưỡng trầm trọng, điều thường gặp ở bệnh nhân chán ăn tâm thần Gia đình và bạn bè của người mắc chứng rối loạn ăn uống có thể thường cảm thấy bối rối và đau khổ do vậy một phần quan trọng trong việc chữa trị là việc hỗ trợ và giáo dục, cũng như tạo sự hiểu biết sâu sắc hơn trong cộng đồng.

** Biểu Hiện:

Chán ăn tâm thần:

Chán ăn tâm thần (tiếng Anh: anorexia nervosa), hay chán ăn tâm lý, biếng ăn tâm

lý, là một dạng của bệnh rối loạn ăn uống, có các triệu chứng như trọng lượng cơ thể

thấp và sự bất thường trong cảm nhận về ngoại hình của bản thân, bị ám ảnh sợ hãi tăng cân Người mắc chứng chán ăn biết rõ cách để giảm cân như chủ động nhịn ăn, dùng thuốc nhuận tràng, nôn mửa hoặc tập thể dục rất nặng để tiêu hao năng lượng, ngoài ra họ có thể dùng thuốc ăn kiêng, lợi tiểu Chứng bệnh này chủ yếu ảnh hưởng đến các thiếu nữ, chỉ khoảng 10% người mắc là nam giới Chán ăn tâm thần có nguyên do phức tạp, nó là sự kết hợp của các yếu tố sinh học thần kinh, tâm lý và xã hội, trong trường hợp bị nặng, có thể dẫn đến cái chết Bằng chứng là vào năm 2006, thế giới đã thực sự sửng sốt sau sự ra đi vĩnh viễn của người mẫu Brasil Ana

Carolina Reston khi mới 21 tuổi, tại thời điểm đó cô chỉ nặng có 40 kg trong khi chiều cao là 1,72 m, chỉ số khối cơ thể (BMI) vào khoảng 13,4 thấp hơn nhiều giá trị cho phép Ana từng là người mẫu quảng cáo cho hãng thời trang nổi tiếng thế giới của Giorgio Armani Sau vụ việc này các quốc gia như Tây Ban Nha, Ý và Brasil đã cấm những người mẫu siêu gầy tham gia trình diễn Tuy nhiên, hai trung tâm thời trang hàng đầu châu Âu là Paris và London vẫn từ chối áp dụng lệnh cấm kiểu này

Từ nguyên

Về mặt từ nguyên, thuật ngữ chán ăn có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: a là tiền tố phủ định, n có tác dụng liên kết giữa hai nguyên âm và orexis có nghĩa là muốn ăn do vậy

nghĩa của từ này là không muốn ăn

Cần phân biệt chứng chán ăn tâm thần với chán ăn sinh lý - cái có nguyên nhân thực thể chẳng hạn như đau răng, họng sưng hoặc miệng có các tổn thương Chán ăn tâm thần thì khác nguyên nhân của nó bắt nguồn từ các yếu tố tâm lý hoặc sinh tâm lý

Biểu hiện

Có một số đặc điểm không nhất thiết là chẩn đoán cho chứng chán ăn tâm thần nhưng thường được tìm thấy ở người mắc loại rối loạn ăn uống này

Ví dụ: Câu chuyện co thật:

Tôi nhận ra con gái của mình - Jen - bị rối loạn ăn uống từ 6 tháng trước Jen thường

ăn rất cầu kỳ Đến một hôm tôi thấy con bé cứ đưa đi đưa lại thức ăn quanh cái đĩa

và chỉ ăn rất ít thôi Nó tập thể dục quá mức, thậm chí cả khi bị ốm Thực tế thì Jen rất hay bị ốm Con bé gầy và xanh xao, tóc mảnh và dễ gãy, tâm trạng thì buồn phiền – tôi nghĩ các thiếu nữ ở tuổi của nó đều như vậy nhưng khi tập hợp các biểu hiện lại, tôi đã nói chuyện với Jen về chứng chán ăn tâm thần Nó phủ nhận rằng mình có vấn

đề Nhưng tôi biết mình phải giúp đỡ Sau khi nói chuyện với bác sĩ chúng tôi đã đưa Jen vào bệnh viện, việc điều trị đã giúp con bé lấy lại trọng lượng bình thường Giờ thì mọi chuyện đã tốt hơn nhiều

Tâm sự của một người mẹ có con gái mắc chứng chán ăn tâm thần

Tâm lý

Hành vi khởi nguồn từ tâm lý, hàng loạt các vấn đề có thể xảy đến với người mắc bệnh này, họ có sự tri nhận về trọng lượng cũng như vẻ đẹp hết sức sai lệch, cụ thể thì:

Người bệnh có tri nhận sai lệch về hình dáng cơ thể, mặc dù rất gầy họ luôn cho rằng mình trông quá béo

• Méo mó trong tự cảm nhận ngoại hình cơ thể của bản thân

• Tự đánh giá bản thân phần lớn hoặc thậm chí toàn bộ phụ thuộc vào ngoại hình và trọng lượng như thế nào

• Ám ảnh về thức ăn và cân nặng

• Có tính cách của người cầu toàn

• Có khả năng mắc rối loạn ám ảnh cưỡng chế tức là có những ý nghĩ hoặc/và hành vi ép buộc lặp đi lặp lai gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống

• Không chấp nhận trọng lượng hay sức khỏe ở mức bình thường

• Rất nhạy cảm với những nhận xét về trọng lượng cơ thể

• Giảm sự sáng suốt

Thể chất

Biếng ăn tâm lý có thể làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến các cơ quan và hoạt động sinh lý, đặc biệt là cấu trúc và chức năng của tim và hệ thống tim mạch Người bệnh gặp những vấn đề về cân bằng điện giải, mức phốt phát ở mức thấp là nguyên nhân gây ra những rắc rối ở tim, làm suy yếu cơ bắp và giảm khả năng miễn dịch

Người mắc chứng chán ăn tâm thần trước tuổi trưởng thành có thể bị chậm phát triển thể chất dẫn đến còi cọc và các hoóc môn chủ yếu ở mức thấp hơn bình thường

(trong đó có hoóc môn sinh dục) đồng thời mức cortisol tăng mãn tính Bệnh loãng xương cũng xuất hiện ở 38% đến 50% trường hợp Dinh dưỡng kém dẫn đến chậm phát triển cấu trúc cơ bản của xương và mật độ xương cũng ở mức thấp Bệnh không gây tác hại giống như nhau ở tất cả mọi người, chẳng hạn có sự khác biệt rõ ràng về tác hại của bệnh giữa thanh niên và người trưởng thành.

Thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ là dấu hiệu sớm của bệnh Sự phình to của não thất có liên quan đến việc nhịn ăn Chán ăn tâm thần cũng làm giảm lưu lượng máu trong thái dương, mặc dù điều này được tìm thấy không tương xứng với khối lượng cơ thể hiện thời, nó có thể là đặc điểm nguy hiểm hơn là kết quả của sự nhịn ăn

Các tác hại khác bao gồm:

• Trọng lượng cơ thể giảm quá

nhiều

• Chỉ số khối cơ thể (body mass

index - BMI) dưới 17,5 ở người

trưởng thành hoặc thấp hơn 85%

so cới cân nặng bình thường ở trẻ

em

• Ngăn cản sự phát triển thể chất

• Rối loạn nội tiết, dẫn đến tình trạng

mất kinh ở phụ nữ, giảm ham

muốn, bất lực ở nam giới

• Có dấu hiệu của sự nhịn ăn như

giảm trao đổi chất, tim đập chậm,

huyết áp thấp, thân nhiệt giảm và

• Giảm số lượng bạch cầu

• Giảm khả năng miễn dịch

• Da xanh và mắt trũng

• Các khớp và xương có vấn đề

• Xuất hiện vùng chất lỏng quanh mắt cá chân vào ban ngày và quanh mắt vào ban đêm

• Sâu răng

• Táo bón

• Khô da

• Môi khô hay bị nứt nẻ

• Giảm tuần hoàn dẫn đến các cảm giác tê tê buồn buồn như bị kiến bò

và xuất hiện vết ban đỏ ở các chi

• Trong trường hợp cân nặng bị giảm quá lớn có thể dẫn đến tình trạng khó khăn trong di chuyển

• Đau đầu

• Móng tay dễ gãy

• Dễ dàng xuất hiện các vết thâm

• Dáng điệu yếu đuối

Cảm xúc

• Lòng tự trọng thấp

• Biểu hiện sự sợ hãi mãnh liệt bị thừa cân

• Có dấu hiệu trầm cảm hoặc tâm trạng luôn buồn phiền, không ổn định

Các quan hệ xã hội

• Từ bỏ các quan hệ bạn bè và các quan hệ tương đương khác

• Có vấn đề trong các mối quan hệ với người thân trong gia đình

• Không thực hiện các nhu cầu cơ bản như ăn và ngủ

Hành vi

• Tập thể dục nặng, hạn chế thực phẩm

• Ăn uống hoặc tập luyện một cách kín đáo

• Uể oải

• Tự gây thương tích , lạm dụng chất hoặc có ý định tự tử

• Nóng nảy khi bị bắt ăn các thức ăn bị liệt vào danh sách "cấm ăn"

Các nguyên nhân gây bệnh

Không có nguyên nhân đơn lẻ cho chứng biếng ăn tâm lý, căn bệnh phát sinh từ sự phối hợp các nguyên nhân sinh học, xã hội và tâm lý Hiện tại các nghiên cứu vẫn tập trung vào các yếu tố này để khám phá ra các nguyên nhân mới Vẫn có nhiều điều không rõ ràng về việc các nguyên nhân trên đóng góp như thế nào vào sự phát triển của bệnh Đặc biệt hay gây tranh cãi là có đúng các yếu tố truyền thông gây sức

ép lên phụ nữ phải có cơ thể thật mảnh mai dẫn đến bệnh chán ăn tâm thần hay không?

Nguyên nhân xã hội và môi trường

Cân nặng là điều ám ảnh đối với người bệnh

Bài chi tiết: Tự cảm nhận ngoại hình cơ thể

Các nghiên cứu văn hóa xã hội đều làm nổi bật vai trò của yếu tố văn hóa, ví dụ đề cao vóc dáng gầy như một ngoại hình lý tưởng cho nữ giới ở các nước công nghiệp phát triển phương Tây, đặc biệt thông qua truyền thông

Một nghiên cứu dịch tễ học gần đây trên 989.871 người Thụy Điển chỉ ra rằng gien, văn hóa quốc gia và tình trạng kinh tế xã hội là các ảnh hưởng mạnh nhất trong việc

phát triển bệnh biếng ăn tâm lý, những người có cha mẹ không phải là gốc châu Âu nằm trong số những người có ít nguy cơ nhất, còn trong số những người có điều kiện kinh tế tốt thì các gia đình da trắng có nguy cơ cao nhất.

Một nghiên cứu cổ điển được thực hiện bởi Garner và Garfinkel chứng minh rằng những người làm các công việc phải chịu sức ép của xã hội phải trở nên gầy ốm như các người mẫu và các vũ công có nguy cơ phát triển bệnh cao nhất, các nghiên cứu thêm chỉ ra những người bị mắc chứng biếng ăn tâm lý phải tiếp xúc nhiều nhất với văn hóa đề cao sự gầy ốm

Mặc dù biếng ăn tâm lý thường liên hệ với nền văn hóa phương Tây, nhưng với sự lan tỏa của truyền thông phương Tây, sẽ dẫn đến sự gia tăng bệnh ở các nước khác Tuy nhiên các nền văn hóa khác không cho thấy sự ám ảnh sợ hãi béo như các nước phương Tây mà thường thay vào đó là giảm sự ngon miệng kèm với các đặc điểm khác

Có một tỉ lệ cao báo cáo về tình trạng bị Lạm dụng tình dục khi còn nhỏ ở những người được chuẩn đoán chán ăn tâm thần (với bệnh nhân nội trú có hơn 50% thú nhận với người chăm sóc còn với người bệnh ngoại trú tỉ lệ này có giảm một chút) Mặc dù trong giai đoạn bị lạm dụng không cho thấy các nhân tố nguy cơ đặc biệt cho chứng chán ăn nhưng những người này tăng khả năng phát triển các triệu chứng nguy hiểm và mãn tính

Internet cho phép người chán ăn tâm thần và ăn ói kết nối và chia sẻ với những người khác ngoài môi trường điều trị, với nguy cơ thấp nhất bị từ chối Rất nhiều các trang web đa dạng xuất hiện được lập ra bởi người đang mắc bệnh hoặc đã từng mắc bệnh và những cái khác thì do các chuyên viên trong lĩnh vực này Phần lớn các trang này cung cấp cái nhìn y học về bệnh chán ăn tâm thần như một rối loạn có thể

điều trị, tuy nhiên một số trang khác lại cổ vũ cho chứng bệnh này với các phương

pháp giảm cân và coi đó như sự lựa chọn cách sống riêng của mình, điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến các phụ nữ bình thường

Nguyên nhân di truyền

Nghiên cứu trên các gia đình và các cặp sinh đôi (nghiên cứu trên các đối tượng sinh đôi rất hay được dùng để xác định ảnh hưởng của yếu tố gien, sinh đôi có hai kiểu một là sinh đôi cùng trứng, còn lại là sinh đôi khác trứng - sinh đôi cùng trứng có tỉ lệ trùng lặp gien cao hơn) cho thấy yếu tố gien đóng góp khoảng 50% gây bệnh rối loạn

ăn uống và các gien gây chứng biếng ăn tâm lý cũng là các gien gây ra bệnh trầm cảm] Có những bằng chứng rõ ràng về việc gien gây ảnh hưởng lớn đến thói quen

ăn uống, nhân cách và cảm xúc

Trong một nghiên cứu khác việc thay đổi gien vận chuyển norepinephrine có liên quan đến chứng chán ăn tâm thần dạng hạn chế nhưng lại không liên quan đến chán

ăn tâm thần dạng ăn nhiều/tẩy rửa (có thể là vì mẫu nghiên cứu nhỏ)