Mùa xuân nho nhỏ

Ng ời ta dùng nhiều định ngữ gắn với mùa xuân nh : mùa xuân chín, mùa xuân xanh, xuân ý, xuân lòng… “Mùa xuân nho nhỏ” mang ý nghĩa khiêm nh ờng, thể hiện ớc nguyện chân thành của nhà

Mùa xuân nho nhỏ

Thanh Hải

I, Tìm hiểu về tác giả và tác phẩm

1 Tác giả

- Thanh Hải (1930 – 1980) tên khai sinh là Phạm Bá Ngoãn, quê ở huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế Ông hoạt

động văn nghệ từ cuối những năm kháng chiến chống Pháp Trong thời kì chống Mĩ cứu n ớc, Thanh Hải ở lại quê h ơng hoạt động và là một trong những cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu

- Những năm tháng tham gia cách mạng, Thanh hải tham gia hết

sức nhiệt tình Những bài thơ của ông nh Mồ anh hoa nở, Cháu nhớ

Bác Hồ … đã cùng với những tiếng thơ khác của văn học cách mạng

miền Nam v ợt lên sự khủng bố tàn bạo của kẻ thù, khẳng định niềm tin vào chiến thắng của cách mạng và nhân dân Sau ngày giải

phóng, Thanh Hải vẫn gắn bó với quê h ơng xứ Huế, sống và sáng tác ở đó cho đến lúc qua đời

2 Tác phẩm

- Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ đ ợc sáng tác vào cuối năm

1980, không bao lâu tr ớc khi ông qua đời

- Bài thơ nh một lời tâm niệm chân thành, lời gửi gắm tha thiết của nhà thơ để lại cho đời Sau này bài thơ đã đ ợc phổ nhạc và trở thành bài hát phổ biến đ ợc yêu thích, đặc biệt là mỗi dịp xuân về

- Bài thơ thể hiện niềm yêu mến thiết tha cuộc sống, đất n

ớc và ớc nguyện của tác giả

II, Đọc - Hiểu văn bản

- Cuộc sống là một cuộc hành trình không ngừng nghỉ, con ng ời cứ mải miết đi và kiếm tìm, chinh phục những đỉnh cao mà mình đặt ra Thế rồi,

đến một ngày nào đó chúng ta sẽ già, sẽ chững lại những khát khao và nhiệt huyết Đời ng ời là hữu hạn, đó là quy luật của sự sống, chúng ta cần nghỉ ngơi sau một chặng đ ờng vất vả để chiêm nghiệm và cảm nhận một cách đầy đủ hơn ý nghĩa và giá trị của tất cả những gì đã qua Đến lúc đó chúng ta càng cảm thấy cuộc sống này đáng yêu biết bao! Vậy thì còn phân vân gì nữa, ngay hôm nay chúng ta hãy sống cho trọn vẹn để đến một lúc nào đó chúng ta không phải hối tiếc vì những điều đã qua Không chỉ vậy, hãy là một “mùa xuân nho nhỏ” hòa cùng mùa xuân lớn của cả dân tộc mình!

Bố cục

• Khổ đầu ( 6 dòng đầu): cảm xúc tr ớc mùa xuân thiên nhiên, đất n ớc

• Hai khổ tiếp theo (10 dòng tiếp theo): cảm xúc về mùa xuân đất n ớc

• Hai khổ tiếp theo (8 dòng tiếp theo): suy nghĩ và ớc nguyện của nhà thơ tr ớc mùa xuân đất n ớc

• Khổ cuối ( 5 dòng cuối): lời ngợi ca quê h ơng đất n ớc qua điệu dân ca xứ Huế

Em hiểu gì về nhan đề của tác phẩm?

“Mùa xuân nho nhỏ” là một sáng tạo

độc đáo của nhà thơ Ng ời ta dùng nhiều định ngữ gắn với mùa xuân nh :

mùa xuân chín, mùa xuân xanh, xuân

ý, xuân lòng… “Mùa xuân nho nhỏ”

mang ý nghĩa khiêm nh ờng, thể hiện

ớc nguyện chân thành của nhà thơ - đ

ợc làm một mùa xuân nhỏ góp vào mùa xuân lớn của đất n ớc, của cuộc

đời chung

1 Hình ảnh mùa xuân của thiên nhiên và đất n ớc qua

cảm xúc của nhà thơ

a, Mùa xuân của thiên nhiên,

đất n ớc

Hình ảnh mùa xuân của

thiên nhiên đ ợc khắc họa

nh thế nào? Cảm xúc

của nhà thơ tr ớc cảnh

đất trời vào xuân?

Mọc giữa dòng sông xanh Một bông hoa tím biếc

Ơi con chim chiền chiện Hót chi mà vang trời

Từng giot long lanh rơi Tôi đ a tay tôi hứng

- Chỉ bằng vài nét bút phác họa, nhà thơ đã vẽ ra đ ợc cả

không gian cao rộng với dòng sông xanh, bông hoa tím

biếc, bầu trời bao la có tiếng chim chiền chiện hót vang… màu sắc t ơi thắm ( xanh, tím) và âm thanh tiếng chim cũng tô điểm cho mùa xuân xứ Huế thêm mộng và thơ

- C¶m xóc cña nhµ th¬ tr íc c¶nh mïa xu©n cña thiªn nhiªn ® îc diÔn t¶ tËp trung ë chi tiÕt rÊt t¹o h×nh:

Tõng giät long lanh r¬i

T«i ® a tay t«i høng

Em hiÓu “tõng giät” cã ý nghÜa nh thÕ nµo?

“tõng

giät”

Giät m a xu©n long lanh trong ¸nh s¸ng cña trêi xu©n

Tõng giät ©m thanh tiÕng chim chiÒn chiÖn

- Cách hiểu thứ nhất: nhà thơ say mê từng giọt m a xuân long lanh

- Cách hiểu thứ hai: có sự chuyển đổi cảm giác Tiếng chim từ chỗ là âm thanh ( cảm nhận đ ợc bằng thính giác) chuyển thành từng giọt ( hình và khối, cảm nhận đ ợc bằng thị giác), từng giọt

ấy lại long lanh ánh sáng và màu sắc, có thể cảm nhận bằng xúc giác (“ Tôi đ a tay tôi hứng”)

Dù hiểu theo cách nào thì hai câu thơ vẫn biểu hiện

niềm say s a, ngây ngất của nhà thơ tr ớc vẻ đẹp của

thiên nhiên, đất trời lúc vào xuân

b, Mùa xuân của đất n ớc

Hình ảnh “ng ời cầm

súng” và “ng ời ra đồng”

biểu tr ng cho nhiệm vụ

gì của dân tộc?

- Hình ảnh “ng ời cầm súng” và “ng ời ra đồng” biểu tr ng cho hai nhiệm vụ chiến đấu và lao động xây dựng đất n ớc

- Hình ảnh thơ tuy không mới nh ng tác giả đã tạo nên sức gợi cảm cho đoạn thơ bằng hình ảnh lộc non của mùa xuân: Lộc giắt

đầy trên l ng… Lộc trải dài n ơng mạ Mùa xuân của đất trời

đọng lại trong hình ảnh lộc non, đã theo ng ời cầm súng và ng ời

ra đồng hay chính là họ đã đem mùa xuân đến mọi nơi trên đất n ớc?

- Sức sống của mùa xuân đất n ớc còn đ ợc cảm Nhận trong nhịp

điệu hối hả, những âm thanh xôn xao Đất n ớc còn đ ợc hình

dung bằng một hình ảnh so sánh đẹp: “Đất n ớc nh vì sao/ cứ đi

2 Tâm niệm của nhà thơ

Điều tâm niệm của nhà thơ là gì? Tâm niệm đó đ ợc thể hiện qua những hình ảnh nào và nét đặc sắc của những

hình ảnh đó là gì?

Từ cảm xúc về mùa xuân của thiên nhiên

đất n ớc, mạch thơ chuyển một cách tự nhiên sang bày tỏ những suy ngẫm và tâm niệm của nhà thơ tr ớc mùa xuân đất n ớc

Đó là khát vọng đ ợc hòa nhập vào cuộc sống của đất n ớc, công hiến phần tốt đẹp -

dù nhỏ bé của mình cho cuộc đời chung, cho đất n ớc

- Mở đầu bài thơ là hình ảnh thật đẹp về con chim chiền chiện,

về nhành hoa tím biếc Ước nguyện chân thành của nhà thơ cũng chỉ là : “Ta làm con chim hót/ Ta làm một cành hoa” làm

đẹp cho cuộc đời Cách cấu tứ lặp nh vậy tạo ra một sự đối

xứng chặt chẽ Những hình ảnh chọn lọc ấy đã trở lại và mang một ý nghĩa mới, thể hiện mong ớc của tác giả đ ợc là một con chim mang đến tiếng hót, bông hoa tỏa h ơng sắc cho đời Bởi lẽ:

Nếu là con chim chiếc lá

Thì con chim phải hót, chiếc lá phải xanh

lẽ nào vay mà không có trả?

Sống là cho, đâu chỉ nhận riêng mình?

(Một khúc ca xuân, Tố Hữu)

Một mùa xuân nho nhỏ Lặng lẽ dâng cho đời

Dù là tuổi hai m ơi

Dù là khi tóc bạc

- Hình ảnh “mùa xuân nho nhỏ” là một sáng tạo độc đáo của nhà thơ Thanh Hải Ông đã đề cập đến một vấn đề lớn của nhân sinh quan- vấn đề của đời sống cá nhân trong mối quan hệ với cộng đồng Nhà thơ nguyện làm một “mùa xuân nho nhỏ” lặng

lẽ dâng hiến để tô điểm cho cuộc đời Một con chim hót, một cành hoa, một nốt trầm xao xuyến là những hình ảnh bình dị, khiêm nh ờng thể hiện ớc nguyện chân thành của nhà thơ đ ợc làm đẹp cho đời Sự cống hiến ấy có kể gì tuổi tác, dù là tuổi

đôi m ơi trẻ trung sôi nổi hay khi tóc bạc trầm t cũng có thể làm

“một nốt trầm xao xuyến” hòa trong bản nhạc vui của dân tộc

…

3 NghÖ thuËt bµi th¬

“Mïa xu©n nho nhá” lµ mét bµi th¬ hay, trµn ®Çy c¶m xóc Em h·y t×m hiÓu nh÷ng nÐt nghÖ thuËt lµm nªn thµnh

c«ng cña b i th¬?ài th¬?

• Thể thơ 5 chữ gần với các điệu dân ca, đặc biệt là dân ca miền Trung, có âm h ởng nhẹ nhàng, tha thiết Sử dụng cách gieo vần liền giữa các khổ thơ tạo sự liền mạch của dòng cảm xúc

• Kết hợp những hình ảnh tự nhiên giản dị từ thiên nhiên với

những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu t ợng, khái quát Điều đáng nói

là hình ảnh biểu tr ng th ờng đ ợc phát triển từ những hình ảnh

thực, tạo nên sự lặp lại mà nâng cao, đổi mới của hệ thống hình

ảnh (cành hoa, con chim, mùa xuân)

• Cấu tứ của bài thơ chặt chẽ, có sự chuyển đổi hợp lí

• Giọng điệu của bài thơ thể hiện đúng tâm trạng, cảm xúc của

Chúc các bạn đạt đ ợc ớc

mơ của mình