Các tai biến liên quan đến hồ đập thủy điện

Bài tiểu luận Các tại biến liên quan đến hồ đập thủy điện bao gồm các tai biến nội sinh, ngoại sinh và nhân sinh. Mỗi một loại tai biến địa chất này đều có nguyên nhân gây ra và hậu quả để lại. Từ đó, nhóm xin đưa ra những kiến nghị và giải pháp khắc phục.

Mã sinh viên Họ và tên Phân công làm tiểu

luận

593405 ( Nhóm trưởng) Nguyễn Thùy Linh Hiện trạng tai biến do

đập thủy điện gây ra+ Kết luận + ghép

bài

593415 Nguyễn Thị Hà My Nguyên nhân của các

tai biến liên quan đếnđập thủy điện + đặtvấn đề + định dạngbản word

593437 Nguyễn Thị Thảo Hậu quả của các tai

biến do đập thủy điện

gây ra

các tai biến do đạpthủy điện gây ra

thủy điện

Mục lục

1 Đặt vấn đề 3

2 Khái niệm tai biến: 4

3 Tổng quan về hồ đập thủy điện: 5

3.1 Thủy điện là gì? Tìm hiểu về nhà máy thủy điện kiểu đập: 5

3.2 Hệ thống hồ đập thủy điện ở Việt Nam: 8

3.3 Vai trò của hồ đập thủy điện: 9

4 Hiện trạng các tai biến do hồ đập thủy điện gây ra ở Việt Nam: 13

4.1 Tai biến ngoại sinh: 13

4.2 Tai biến nội sinh: 15

4.3 Tai biến nhân sinh: 16

5 Nguyên nhân của các tai biến liên quan đến hồ đập thủy điện: 18

5.1 Nguyên nhân của tai biến ngoại sinh: 18

5.2 Nguyên nhân của tai biến nội sinh: 19

5.2.1 Nguyên nhân gây ra xói mòn phía hạ lưu sông: 19

5.2.2 Nguyên nhân gây ra ngập lụt: 20

5.2.3 Nguyên nhân gây ra hạn hán: 22

5.3 Nguyên nhân của tai biến nhân sinh: 22

5.3.1 Nguyên nhân vỡ đập thủy điện: 22

5.3.2 Nguyên nhân của các tai biến ô nhiễm môi trường: 24

6 Hậu quả để lại của các tai biến liên quan đến hồ đập thủy điện: 25

6.1 Hậu quả của tai biến ngoại sinh: 25

6.2 Hậu quả của tai biến nội sinh: 26

6.3 Hậu quả của tai biến nhân sinh: 29

6.4 Các hậu quả khác: 32

7 Kiến nghị và giải pháp: 32

7.1 Quan điểm phát triển thủy điện trong điều kiện biến đổi khí hậu: 32

7.2 Nghiên cứu tai biến địa chất đặc thù các công trình thủy điện: 33

7.3 Di dân tái định cư: 34

7.4 Một số biện pháp giảm thiểu các tác động tiêu cực lên môi trường: 35

7.5 Ví dụ việc khắc phục tai biến trên đập thủy điện Sông Tranh 2: 37

8 Kết luận: 39

9 Tài liệu tham khảo: 41

1 Đặt vấn đề

Điện năng đã từ lâu trở thành nguồn năng lượng vô cùng quan trọng đối với sản xuất và đời sống xã hội Nhờ có điện năng, quá trình sản xuất được tự động hóa, cuộc sống của con người có đầy đủ tiện nghi, văn minh, hiện đại hơn Điện

nghệ biến đổi năng lượng như nhiệt năng, năng lượng từ các phản ứng hạt nhân,năng lượng gió, năng lượng mặ trời… Trong đó không thể không kể đến cơ năngcủa dòng nước (sông, suối, thủy triều…) Dang năng lượng này được biến thànhđiện năng ở các nhà máy thủy điện Thủy điện được đánh giá là có những đónggóp tích cực đối với lợi ích quốc gia, là nguồn cung cấp năng lượng quan trọngcho sự phát triển của đất nước Đây là nguồn năng lượng tái tạo, sạch và bềnvững, đảm bảo nguồn năng lượng thay thế dần cho các nhiên liệu hóa thạch (dầu

mỏ, than đá…) đang dần cạn kiệt Tuy nhiên, những công trình thủy điện cũngđem tới không ít ảnh hưởng đến môi trường Ngay từ quá trình nền móng, thicông cho đến khi đưa vào sử dụng thì các công trình này đã làm gia tăng các taibiến môi trường Những nguy cơ gây tai biến môi trường từ các hồ đập thủy điệnđang là vấn đề rất quan trọng và cần được quan tâm kịp thời

Vì vậy, trong khuôn khổ bài tiểu luận này, nhóm sẽ tìm hiểu sâu hơn về

“các tai biến liên quan đến hồ đập thủy điện” với mong muốn chúng ta sẽ

quan tâm nhiều hơn tới những nguy cơ mà công trình thủy điện gây ra, để từ đóđưa ra được những biện pháp hữu hiệu nhất nhằm giảm thiểu những tai biến này,góp phần đưa đất nước phát triển một cách bền vững

2 Khái niệm tai biến:

Tai biến (Tai biến môi trường) là các sự cố hoặc rủi ro trong quá trình vậnhành của bộ máy môi trường có thể do hoạt động của con người hoặc biến đổibất thường của tự nhiên, phản ánh tính nhiễu loạn, tính bất ổn định của hệ thống

và thường gồm 3 giai đoạn:

 Giai đoạn nguy cơ (hay hiểm hoạ): Các yếu tố gây hại tồn tại trong hệthống, nhưng chưa phát triển gây mất ổn định

 Giai đoạn phát triển: Các yếu tố tai biến tập trung lại, gia tăng, tạo trạngthái mất ổn định nhưng chưa vượt qua ngưỡng an toàn của hệ thống môi trường.

 Giai đoạn sự cố môi trường: Quá trình vượt qua ngưỡng an toàn, gâythiệt hại cho con người về sức khoẻ, tính mạng, tài sản, Những sự cố gây thiệthại lớn được gọi là tai hoạ, lớn hơn nữa được gọi là thảm hoạ môi trường

3 Tổng quan về hồ đập thủy điện:

3.1 Thủy điện là gì? Tìm hiểu về nhà máy thủy điện kiểu đập:

Thủy điện là nguồn điện có được từ năng lượng nước và nhà máy thủy điện

là nơi chuyển năng lượng này thành điện năng Đa số năng lượng thủy điện cóđược từ thế năng của nước được tích tại các đập nước, sau đó, qua một hệ thốngống dẫn, năng lượng dòng chảy của nước được truyền tới tua-bin nước, tua-binđược nối với máy phát điện – là nơi chúng được chuyển thành năng lượng điện.Kiểu ít được biết đến hơn là sử dụng năng lượng động lực của nước hay cácnguồn nước không bị tích bằng các đập nước như năng lượng thuỷ triều Thủyđiện là nguồn năng lượng có thể hồi phục

A: Máy phát điện B: Tua-bin

1: Stato 2: Roto3: Cửa wicket4: Lưỡi tua-bin5: Dòng nước6: Trục máy phát điện tuốc bin

Mặt cắt ngang đập thủy điện

Nhà máy thủy điện kiểu đập được xây dựng bằng cách xây các đập chắnngang sông làm cho mức nước trong đập dâng cao, từ đó tạo ra cột nước (cột H)

có chiều cao khoảng 30-45m cho tới 250-300m Nhà máy thủy điện được bố tríngay sau đập dâng nước Nhà máy không trực tiếp chịu áp lực nước phía thượng

lưu, do đó kết cấu phần dưới nước là biện pháp chống thấm đỡ phức tạp hơ nhàmáy ngang đập dâng Nếu đập dâng nước là dập bê tông trọng lực thì cửa lấynước và đường ống dẫn nước tua-bin được bố trí trong thân đập bê tông Khoảngcách giữa đập và nhà máy thường đủ để bố trí các phòng và máy biến thế Tùythuộc vào cột nước công tác, nhà máy thủy điện sau đập thường dùng tua-bintâm trục, tua-bin cánh quay cột nước cao hoặc tua-bin cánh chéo Ở nhà máythủy điện sau đập, phần điện thường bố trí phía thượng lưu giữa đập và nhà máy,phần hệ thống dầu nước bố trí phía hạ lưu

Nhà máy thủy điện kiểu đập có ưu điểm là tạo ra được công suất lớn, có khảnăng tận dụng toàn bộ lưu thông của dòng sông; đồng thời tạo ra được hồ chứanước là một công cụ hết sức hiệu quả để điều tiết nước và vận hành tối ưu nhàmáy, điều tiết lũ, phục vụ tưới tiêu Tuy nhiên, kiểu nhà máy này lại có vốn đầu

tư lớn, thời gian xây dựng lâu, vùng nước có thể ảnh hưởng đến sinh thái môitrường

Sơ đồ nhà máy thủy điện kiểu đập

3.2 Hệ thống hồ đập thủy điện ở Việt Nam:

Lãnh thổ Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, có lượng mưa trung bìnhhằng năm cao, khoảng 1800-2000mm Với địa hình miền Bắc và biên giới miềnTây đồi núi cao, phía Đông là bờ biển dài trên 3400km nên nước ta có hệ thốngsông ngòi khá dày đặc với hơn 3450 hệ thống Và với điều kiện tự nhiên thuậnlợi như vậy nên tiềm năng thủy điện của nước ta tương đối lớn

Việt Nam có hơn 2372 lưu vực sông, suối lớn nhỏ có dòng chảy liên tục vớichiều dài hơn 10km Trong số này có 13 lưu vực sông với diện tích trên 10000, bao gồm Sông Hồng, Thái Bình, Bằng Giang – Kỳ Cùng, Mã, Cả, Vu Gia– Thu Bồn, Ba, Đồng Nai, Cửu Long và 4 phụ lưu lớn của sông Hồng và CửuLong, tức là Đà, Lô, Sê San và Srêpôk Các lưu vực sông lớn chảy qua các tỉnh

10 trong 13 là con sông quốc tế Diện tích lưu vực bên ngoài lãnh thổ Việt Namcủa 10 con sông lớn này hơn gấp 3,3 lần ở Việt Nam

Khối lượng nước do mưa trên lãnh thổ Việt Nam là 310-315 tỷ / năm.Khối lượng nước chảy từ các quốc gia khác vào Việt Nam là 520-525 tỷ ,tương đương khoảng 63% tổng lượng nước mặt của 830-840 tỷ / năm

Tính đến tháng 12 năm 2012 đã có 118 nhà máy thủy điện và các dự ánđang vận hành, đang được xây dựng hoặc đã quy hoạch với công suất của mỗinhà máy từ 30 MW trở lên Tổng công suất lắp máy là 24.893 MW, bao gồm:

 49 nhà máy thủy điện đang vận hành với tổng công suất là 11881 MW

 47 nhà máy thủy điện đang xây dựng với tổng công suất là 5462 MW.

 22 dự án thủy điện đưa vào quy hoạch với tổng công suất 7411 MW

Hình ảnh về một số nhà máy thủy điện ở Việt Nam

Nhà máy thủy điện Sơn La

3.3 Vai trò của hồ đập thủy điện:

Thúc đẩy các khả năng kinh tế:

Thông thường các công trình thuỷ điện có vốn đầu tư lớn, thời gian xâydựng kéo dài, song hiệu quả cao và tuổi thọ đến 100 năm hoặc hơn Về lâu dài

mà nói thì không có công nghệ năng lượng nào rẻ bằng thuỷ điện Các chi phívận hành và bảo dưỡng hàng năm là rất thấp, so với vốn đầu tư và thấp hơnnhiều các nhà máy điện khác

Các dự án nhỏ và phân tán sẽ đóng vai trò quan trọng trong chương trìnhđiện khí hoá nông thôn trên khắp thế giới

Bảo tồn các hệ sinh thái:

Thuỷ điện sử dụng năng lượng của dòng nước để phát điện, mà không làmcạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên, cũng không làm biến đổi các đặc tínhcủa nước sau khi chảy qua tuabin

Linh hoạt:

Trong cung cấp điện năng, thủy điện là nguồn cung ứng linh hoạt, bởi khảnăng điều chỉnh công suất Nhờ công suất phủ đỉnh của thủy điện, có thể tối ưuhóa biểu đồ phụ tải chạy nền bởi các nguồn kém linh hoạt hơn (như các nhà máynhiệt điện hoặc điện hạt nhân)

Nhà máy thủy điện tích năng làm việc như acquy, trữ khổng lồ bằng cáchtích và xả năng lượng theo nhu cầu hệ thống điện

Một ưu điểm của thủy điện là có thể khởi động và phát đến công suất tối đachỉ trong vòng vài phút, trong khi nhiệt điện (trừ tuốc bin khí - gas turbine) phảimất vài giờ hay nhiều hơn trong trường hợp điện nguyên tử Do đó, thủy điệnthường dùng để đáp ứng phần đỉnh là phần có yêu cầu cao về tính linh hoạtmang tải

Sử dụng nước đa mục tiêu:

Thuỷ điện không tiêu thụ lượng nước mà nó đã dùng để phát điện, mà xả lạinguồn nước quan trọng này để sử dụng vào những việc khác

Hơn nữa, các dự án thuỷ điện còn sử dụng nước đa mục tiêu Trên thực tế,hầu hết các đập và hồ chứa đều có nhiều chức năng như: cung cấp nước cho sảnxuất lương thực Hồ chứa còn có thể cải thiện các điều kiện nuôi trông thủy sản

và vận tải thủy

Góp phần phát triển cơ sở hạ tầng:

Ngoài ra, thu nhập nhờ bán điện còn cho phép tài trợ cho các nhu cầu hạtầng cơ sở cơ bản khác, cũng như để xoá đói giảm nghèo cho những người dân bịảnh hưởng bởi việc xây dựng thuỷ điện, và cộng đồng dân cư nói chung.

Cải thiện công bằng xã hội:

Thuỷ điện có tiềm năng rất lớn trong việc cải thiện công bằng xã hội trongsuốt thời gian dự án được triển khai và quản lý theo cách thức đẩy mạnh sự côngbằng giữa các thế hệ hiện tại và tương lai, giữa các cộng đồng bản địa và trongkhu vực, giữa các nhóm bị thiệt hại và toàn xã hội nói chung

Do chi phí đầu tư ban đầu cao cho các nhà máy thủy điện đã được các thế

hệ hiện tại trang trải, nên các thế hệ tương lai sẽ nhận được nguồn điện trong thờigian dài với chi phí bảo trì rất thấp

Doanh thu của các nhà máy thủy điện thường “gánh thêm” phần chí phí chocác ngành sử dụng nước khác như: nước sinh hoạt, tưới và chống lũ, do vậy nótrở thành công cụ để chia sẻ nguồn tài nguyên chung một cách công bằng

Các dự án thuỷ điện còn có thể là một công cụ để thúc đẩy sự công bằnggiữa các nhóm người bị thiệt hại và toàn xã hội nói chung, khi thực hiện cảnhững chương trình di dân và tái định cư được quản lý tốt dẫn đến một sự chia sẻlợi nhuận để bảo đảm rằng những người bị thiệt hại sẽ có cuộc sống tốt hơn saukhi dự án hoàn thành so với trước kia

Thủy điện và cơ chế phát triển sạch (CDM): Vai trò của thuỷ điện trongviệc đáp ứng các nghĩa vụ Kyoto

Cơ chế của dự án Cơ chế Phát triển Sạch (CDM) của Nghị định thư Kyotodựa trên các dự án được xây dựng tại các nước đang phát triển Lượng cắt giảm

phát thải tiềm năng chủ yếu nhờ vào các công trình thủy điện Lượng lớn CO2cắt giảm nhờ sản xuất 1 MWh năng lượng tái tạo đối với mỗi lưới điện là rấtkhác nhau, từ mức thấp là 0,25 tấn CO2/MWh ở Braxin (cơ cấu sản xuất điệnchủ yếu từ thuỷ điện) đến mức cao là 1,1 tấn CO2/MWh ở Nam Phi (chủ yếu từthan) Cho đến nay, thuỷ điện là loại nhà máy cắt giảm phát thải thành công nhấttrong CDM Ở Việt Nam con số này là 0,5408 tấn CO2/MWh (nguồnTài liệucủa Cục KTTVBDKH - Bộ Tài nguyên và Môi trường).

Kinh tế dự án thuỷ điện:

Đối với bất kỳ việc đầu tư nào đó vào năng lượng tái tạo ở các nước đangphát triển có thể có hai dòng thu nhập: dòng thu nhập truyền thống (bán điện) vàgiá trị về môi trường của việc đầu tư (ví dụ tín dụng cacbon)

4 Hiện trạng các tai biến do hồ đập thủy điện gây ra ở Việt Nam:

4.1 Tai biến ngoại sinh:

Gây ra các cơn địa chấn và động đất kích thích cho khu vực xung quanhđập thủy điện Chỉ riêng tháng 7-2014, tại Quảng Nam (khu vực thủy điện SôngTranh 2) đã xảy ra 3 trận động đất Tại Sơn La (gần thủy điện Sơn La và thủyđiện Huội Quảng) xảy ra 4 trận động đất và tại Quảng Ngãi (gần khu vực thủyđiện Đăk Đrinh) cũng xảy ra 2 trận động đất Thế nhưng đến nay, chỉ có thủyđiện Hòa Bình, thủy điện Sông Tranh 2 được chính thức kết luận là gây ra độngđất kích thích vì đây là các công trình lớn, trọng điểm, được thiết lập sớm hệthống quan trắc Ngay khi xảy ra động đất tại thủy điện Sông Tranh 2, hệ thốnggồm 10 trạm quan trắc đã được lắp đặt tại khu vực Bắc Trà My (do chủ đầu tưthủy điện chịu chi phí) để thu thập số liệu cũng như cảnh báo động đất

Xung quanh khu vực đập Sông Tranh 2 từng xảy ra nhiều dư chấn

Mới đây nhất là chiều ngày 13/4/2016, lúc 14 giờ 46 phút 21, Trung tâmBáo tin động đất và cảnh báo sóng thần (thuộc Viện Vật lý địa cầu Việt Nam)ghi nhận một trận động đất có độ sâu chấn tiêu khoảng 5 km mới xảy ra tại khuvực thủy điện sông Tranh 2, huyện Bắc Trà My (Quảng Nam) với cường độ 3 độRichter Tuy nhiên, nhà máy và hồ chứa thủy điện sông Tranh 2 vân an toàn vàhoạt động bình thường

Bản đồ tâm chấn động đất do Viện Vật lý địa cầu Việt Nam ghi nhận

4.2 Tai biến nội sinh:

 Tần suất lũ, hạn hán ngày càng nhiều hơn, mạnh hơn và phức tạp hơn

 Về tình trạng lũ lụt: việc xây dựng hồ đập thủy điện như Quảng Nam,Bình Định, Tây Nguyên… đã mất rất nhiều rừng đầu nguồn ngăn lũ Điển hình

là trận lũ sau bão số 9 ở địa bàn phía Bắc thuộc hạ lưu hệ thống sông Vu Thu Bồn đã vượt đỉnh lũ trong lịch sử các năm hang mét nước một cách bấtthường là nguyên nhân từ việc điều tiết xả lũ của thủy điện A Vương ngoài lý domưa lớn ở thượng nguồn

Gia- Về nguy cơ thiếu nước: một ví dụ điển hình mà báo chí gần đây nhắc đến

đó là các dự án thủy điện trên sông Vu Gia Thực tế là gần đây khi thủy điện AVương (một nhánh ở thượng nguồn sông Vu Gia) tích nước đã gây hạn hán cho10.000 ha đất nông nghiệp hạ lưu, khiến Nhà máy nước Cầu Đỏ ngừng hoạtđộng vì nhiễm mặn… Ngoài ra còn nhiều đập thủy điện khác cũng gây nguy cơhạn hán trầm trọng nếu đi vào hoạt động theo kế hoạch như Đăk Mi 4 nếu đi vàohoạt động thì sẽ không chỉ hàng vạn đất nông nghiệp bị thiếu nước, người dânđịa phương Đà Nẵng thiếu nước,… mà sẽ là thảm họa đối với môi sinh, môitrường, gây bất ổn xã hội

 Gây ra tai biến sạt lở, xói lở gây biến dạng môi trường cảnh quan:

 Một biểu hiện đáng lo ngại tại một số công trình ở nước ta là: người ta đãphát hiện ở gần đập thủy điện Hòa Bình có nhiều vết nứt rộng 0,5m hoặc hơn; cóvết nứt dài tới 50m và máy móc đo đạc được có nơi nứt sâu từ 30-40m Ở nơi cómật độ đất nứt càng lớn, nguy cơ sạt lở đất bề mặt càng cao Nhiều nơi tình trạngsạt lở còn kèm theo cả nứt đất

4.3 Tai biến nhân sinh:

 Gây thiệt hại của cải, tài sản và tính mạng người trong quá trình xâydựng các hồ đập thủy điện hoặc rủi ro sập hồ thủy điện Tiêu biểu là vụ đập thủyđiện Đakrông 3 bị vỡ từ 7 giờ sáng ngày 7/10 Chỉ sau một trận mưa vừa, đậpdâng của công trình đã bị vỡ dài gần 30m, tạo thành luồng nước mạnh chảy vềphía hạ lưu gây sạt lở một số hạng mục khác Ước tính thiệt hại lên tới 20 tỷđồng Điều đáng nói là sự cố đã kéo theo hàng chục tấn hoa màu của các hộ dân

ở 2 xã Tà Long và Đakrông cũng bị mất trắng Và cho đến nay, người dân vẫnchưa được nhận bất cứ sự đền bù thiệt hại nào Công ty Tân Hoàn Cầu, gần 1tuần sau khi đập bị vỡ mới thừa nhận sự cố và do sai sót trong thi công

Đập thủy điện Đakrông 3 vỡ toang

 Một số tai biến khác như ô nhiễm môi trường, mất tài nguyên rừng làmgiảm đa dạng sinh học:

 Ô nhiễm môi trường: Gây ra ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn, ônhiễm đất và nước

 Mất tài nguyên rừng: Ở Quảng Nam, ông Dương Chí Công – giám đốc

Sở Tài nguyên Môi trường cho biết đến nay hơn 4.000 ha rừng đầu nguồn đãđược địa phương này cấp phép cho các dự án thủy điện chủ yếu là lòng hồ Tuy

nhiên điều ông Công lo ngại là mới triển khai bốn dự án hồ thủy điện mà rừngmất hơn 4.000 ha, chưa kể 6.000 ha rừng phải bị chặt bỏ để làm đường dây điệnkhu tái định cư Tình trạng mất rừng tự nhiên không chỉ xảy ra ở công trình thủyđiện ở Quảng Nam mà các tỉnh khác cũng mất rất nhiều rừng đầu nguồn nhưcông trình thủy điện Trà Xom làm mất 633,7 ha rừng đầu nguồn, cồn trình thủyđiện Vĩnh Sơn 2, Vĩnh Sơn 3 mất gần 700 ha rừng,… Tình trạng mất rừng ngàycàng trầm trọng, là một trong những nguyên nhân gây ra các tai biến khác nhưhạn hán – lũ lụt, làm giảm đa dạng sinh học mà ta sẽ được tìm hiểu ở phầnnguyên nhân gây ra tai biến.

 Làm giảm đa dạng sinh học: sự “bành trướng” của các nhà máy thủy điện

là một trong những thách thức đáng lo nhất đối với công tác bảo tồn.Theo báocáo quốc gia lần thứ 5 thực hiện Công ước đa dạng sinh học giai đoạn 2009-2013của Bộ Tài nguyên và Môi trường, được công bố vào cuối năm 2014, việc xâydựng các công trình thủy điện, thủy lợi đã trực tiếp gây ra sự suy thoái, làm mấtcác sinh cảnh tự nhiên, gây tác hại nghiêm trọng và lâu dài tới sự sống còn củacác quần thể động vật hoang dã.Về công trình thủy điện, tính đến nay, cả nước

có hơn 800 đập thủy điện nằm trong quy hoạch Về vấn đề này, phần lớn cácnghiên cứu đều cho rằng việc xây dựng nhiều thủy điện đã làm mất các khu rừng

tự nhiên, chia cắt dòng chảy Trường hợp xây dựng các hồ chứa cho thủy điệnbên cạnh việc làm mất đi các khu rừng tự nhiên, ngăn cản đường di cư của cá,phân cắt dòng sông

5 Nguyên nhân của các tai biến liên quan đến hồ đập thủy điện:

5.1 Nguyên nhân của tai biến ngoại sinh:

Những rung lắc do sự dịch chuyển của bề mặt trái đất được chúng ta gọi làđộng đất tự nhiên Chúng được gây ra bởi sự di chuyển của các tầng đá cứng bêndưới mặt đất Những tầng này di chuyển dọc theo đường đứt gãy và khi nhữnglớp này trượt lên nhau hoặc trượt ra xa thì động đất xảy ra Ngoài ra động đấtcòn xảy ra do núi lửa mà nguyên nhân là do con người (thử bom dưới lòng đất,sụp mỏ khai thác để lấp đầy những khoảng không trong long đất…)

Vậy với một con đập – một con đập chỉ giữ lại nước thôi thì làm sao gây rađược động đất?

Trước tiên, xây dựng đập đòi hỏi nhiều kỳ công và nó tích tụ một lượngnước rất lớn Khối lượng nước khổng lồ này sẽ tác động đến nền đất bên dưới.Nền đất bên dưới một con sông có vai trò đỡ cho lượng nước ở trên Nước tácđộng một lực nhất định lên nền đất, nó thấm qua lớp đất đá tới độ sâu nhất định.Khi người ta chặn sông để tích nước, khúc sông trước đập mở rộng và dồn nướcvào hồ chứa, khi đó sẽ có một số yếu tố thay đổi rất nhanh Cụ thể là sẽ có một

áp lực lớn tác động xuống mặt dất một cách đột ngột

Đồng thời, việc hoạt động của các nhà máy thủy điện đòi hỏi phải nạp xảnước liên tục, vì vậy mà hồ chứa phía thượng lưu làm mức nước của hồ cũngthay đổi lên xuống Khi cột nước tăng thì áp lực tăng theo, ngược lại, khi cộtnước giảm thì áp lực giảm Chính sự dao động lên xuống của áp lực nước đã làmmất sự cân bằng tự nhiên của các lớp đất đá và khiến nó dịch chuyển

Mặt khác, nước len vào các khe đá cứng dưới lòng sông làm xói mòn vàlàm rộng thêm ra, với áp lực nước cực lớn sẽ làm nảy sinh thêm nhiều vết nứttrên mặt đá cứng Nước cũng đóng vai trò như “chất bôi trơn” khiến các lớp đácứng ở sâu dễ trượt lên nhau.

Những giải thích trên đây đã chứng minh hồ đập thủy điện có thể gây rađộng đất

5.2 Nguyên nhân của tai biến nội sinh:

5.2.1 Nguyên nhân gây ra xói mòn phía hạ lưu sông:

Xói mòn phía hạ lưu sông xảy ra là do sự thay đổi chế độ nước ở hạ lưu.Các đập thủy điện có tác dụng điều tiết ngày Có nghĩa là trong mùa khô,các nhà máy có khả năng giữ lưu lượng nước đến trong ngày Tuy nhiên chúnglại gây nên sự thay đổi dòng chảy, đặc biệt là gây suy giảm dòng chảy mùa khôđến hạ lưu

Ngoài ra, mỗi một con sông khi đi qua lớp trầm tích đều mang theo mộtlượng phù sa rất dồi dào, đáp ứng nông nghiệp, nguồn sống của các loài thủysinh Phù sa giúp bồi đắp và bổ sung độ màu mỡ cho những vùng đất bị khô cằn

ở hạ lưu Chính vì vậy, việc xây dựng đập thủy điện ở phía thượng nguồn đã cảntrở dòng chảy phù sa cho đồng bằng hạ lưu

Mặt khác, việc sụt giảm lượng nước ngọt đổ từ các con sông ra biển làmthay đổi độ mặn trong nước ở những vùng cửa sông Một trong những tác độngnghiêm trọng đang diễn ra hiện nay chính là hạn “xâm nhập mặn” ở vùng đồngbằng (điển hình là ở vùng đồng bằng sông Cửu Long tại Việt Nam) Khi lượng

đồng bằng Từ đó gây ra việc suy giảm trầm tích ở hạ lưu và hậu quả là gây raxói mòn ở bờ sông.

5.2.2 Nguyên nhân gây ra ngập lụt:

Theo kỹ sư Nguyễn Văn Tăng: “Hồ thủy điện chỉ gây lũ lụt khi vận hànhkhông đúng”

Tất cả các hồ thủy điện đều có chức năng tạo nên cột nước cao, giữ nướctrong hồ cho nhiều để phát điện Khi lũ về, đầu tiên là phải tích nước trong hồcho đầy, sau đó mới xả lũ qua tràn để an toàn cho đập, quá trình này gọi là điềutiết lũ Việc tính điều tiết lũ bao nhiêu, xả nước qua tràn bao nhiêu được quyđịnh trong thiết kế thông qua “quy trình vận hành hồ chứa” Vậy thì lưu lượngqua tràn dứt khoát phải nhỏ hơn lưu lượng nước đến

Có 2 trường hợp ta có thể đổ lỗi lũ sinh ra do hồ thủy điện:

Trường hợp 1: Khi có dự báo mưa lớn, mưa chưa tới, nhưng các nhà quản

lý xả nước với lưu lượng lớn để đón lũ, gây úng hạ lưu

Trường hợp 2: Nhà quản lý xả nước qua tràn với lưu lượng lớn hơn lưulượng nước chảy vào hồ

Quy trình vận hành hồ chứa liên quan mật thiết đến kết cấu tràn xả lũ Có 2loại hình kết cấu:

i, loại hình tràn xả lũ tự do (tràn hở)

ii, loại hình tràn xả lũ có cửa (tràn xả sâu)

Với hồ thủy điện tràn hở đều có chức năng giảm lưu lượng và làm chậm lũkhi có lũ về vì hồ này bao giờ cũng tự động tích trong hồ một lượng nước nhất

định trước tiên rồi sau đó mới xả về hạ lưu Vậy dạng hồ này hoàn toàn không cólỗi gây úng lụt hạ lưu.

Khả năng gây lũ lụt phía hạ lưu chỉ có thể gây nên ở trường hợp hồ thủyđiện tràn xả sâu Dạng hồ này đảm nhiệm 2 nhiệm vụ chính: xả nước với lưulượng lớn đảm bảo an toàn cho đập khi có lũ và xả nước trước khi lũ về tạo nêndung tích phòng lũ để cắt lũ Tuy nhiên chúng lại có thể gây lũ rất lớn bấtthường Nguyên nhân tại sao?

 Xả lũ lớn bất thường là lũ do trên tràn xả lớn hơn nước lũ chảy vào hồ,trường hợp lưu lượng xả qua tràn nhỏ hơn lưu lượng đến hồ thì không gọi là lũrất lớn bất thường

 Có 2 lý do tràn xả sâu xả lưu lượng rất lớn:

 Vì tràn xây dựng dưới sâu, cột nước trước tràn rất lớn

 Lưu lượng lũ cần phải xả theo tần suất tính toán là rất lớn, mức hàngtrăm năm mới xuất hiện một lần Vậy, nhà quản lý công trình khi cần thiết nếu

xả với lưu lượng lớn như thế, về pháp lý thì không sai nhưng sẽ gây ngập lụt vôcùng nghiêm trọng cho hạ du