ĐTQuỳnh.GA.Cây tre Việt Nam (Văn 6)

Tre từ ngàn đời xa xưa đã gắn bó thân thiết với người Việt Nam và hình ảnh cây tre đã đi vào văn học, đi vào lịch sử như một nhân vật quen thuộc hàng ngày qua ngòi bút của các nhà văn, n

Giáo án văn 6

Người soạn: Đinh Thị Quỳnh

GVHD: Nguyễn Thị Thanh Huyền

Lớp dạy : 6A1

Bài 26 Tiết 109

CÂY TRE VIỆT NAM

(Thép Mới )

I.MỤC TIÊU

1.Kiến thức

-Trình bày được giá trị và vẻ đẹp của cây tre-một biểu tượng về đất nước và dân tộc Việt Nam

-Phân tích được những đặc sắc nghệ thuật của bài kí: hình ảnh chọn lọc mang ý nghĩa biểu tượng, nhịp điệu phong phú

2.Kỹ năng

-Chi ra được các yếu tố: miêu tả, biểu cảm, thuyết minh được sử dụng trong văn bản

- Nhận biết và phân tích được tác dụng của phép so sánh, nhân hóa, ẩn dụ trong văn bản

3 Thái độ

- Hs nhận thức được tình yêu thiên nhiên, con người Việt Nam

II.CHUẨN BỊ

1.Giáo viên:

-Sách giáo khoa, giáo án, ,máy tính, máy chiếu

2.Học sinh

-Ôn kiến thức bài :Cô Tô, đọc trước bài : Cây tre Việt Nam

III.TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Thời

gian

Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh

Nội dung cần đạt

5’ Hoạt động 1: Kiểm tra bài

cũ

Gv hỏi : Trình bày khái quát

nội dung và nghệ thuật và ý

nghĩa trong bài “Cô Tô” của

Nguyễn Tuân ?

Hs trả lời miệng tại chỗ

-Nội dung :“Cô tô” miêu tả cảnh thiên nhiên và con người trên vùng đảo Cô

tô, cụ thể là : cảnh Cô Tô sau cơn bão, cảnh mặt trời mọc, phần cuối bài miêu

tả cảnh sinh hoạt của người dân ở đảo

Cô Tô

-Nghệ thuật : Cô Tô hiện ra trong mắt người đọc thật trong sáng và tươi đẹp qua ngôn ngữ điêu luyện và miêu tả tinh tế, chính xác, giàu hình ảnh và cảm xúc của Nguyễn Tuân

-Ý nghĩa: Văn bản cho ta hiểu biết và yêu mến vùng đất của Tổ quốc-quần đảo Cô Tô

1’ Hoạt động 2: Giới thiệu

bài :

GV giới thiệu

“ Tre xanh

Xanh tự bao giờ?

Chuyện ngày xưa đã có bờ

tre xanh”

Đó là lời bài thơ trích trong

Tre Việt Nam của nhà thơ

Nguyễn Duy Tre từ ngàn

đời xa xưa đã gắn bó thân

thiết với người Việt Nam và

hình ảnh cây tre đã đi vào

văn học, đi vào lịch sử như

một nhân vật quen thuộc

hàng ngày qua ngòi bút của

các nhà văn, nhà thơ Tre

gắn bó với người như thế

nào thì bài học hôm nay ta

cùng tìm hiểu ở bài Cây tre

Việt Nam của nhà văn Thép

Mới

Hs nghe và quan sát bức tranh về cây tre

Tiết 109: Cây tre Việt Nam (Thép Mới)

5’ Hoạt động 3: Hướng dẫn

tìm hiểu chung

Gv cho Hs quan sát chân

dung nhà văn Thép Mới

Gv hỏi : Nêu những hiểu

biết về tác giả Thép Mới?

HS quan sát

Hs trả lời

I.Đọc-Tìm hiểu chung

1 Tác giả

-Thép Mới ( 1925-1991) -Tên khai sinh: Hà Văn Lộc -Quê: Tây Hồ -Hà Nội, sinh ở thành

GV bổ sung : ngoài bút

danh Thép Mới, ông còn có

bút danh Phượng Kim, Hồng

Châu

Gv hỏi : cho biết hoàn cảnh,

xuất xứ của bài văn ?

-Năm 1955, một đoàn điện

ảnh Ba Lan đã đến nước ta

để làm một bộ phim tư liệu

về cuộc kháng chiến chống

Pháp gian khổ và hào hùng

của nhân dân ta Trọng tâm

của cuốn phim ấy là tìm hiểu

, giới thiệu hình ảnh Việt

Nam, một đất nước tươi đẹp

với những con người ngoan

cường tới bạn bè thế giới

Nhà văn Thép Mới đã phối

hợp với đạo diễn Ba Lan

trong đợt làm phim này Ông

trực tiếp tham gia vào viết

lời bình cho bộ phim và hình

ảnh cây tre bình dị đã được

lựa chọn làm biểu tượng cho

sức sống của dân tộc Việt

Nam Cây tre Việt Nam đã

ra đời trong hoàn cảnh đó,

vừa là thuyết minh cho bộ

phim cùng tên vừa là tùy bút

tiêu biểu cho văn phong bình

luận của Thép Mới Đồng

thời ghi dấu một số những

tác phẩm thành công lớn của

văn học cách mạng

GV hướng dẫn HS đọc văn

bản: rõ ràng, trầm lắng-> thể

hiện cảm xúc của tác giả(GV

Hs trả lời

Hs đọc

Hs trả lời

Hs xác định

bố cục

Hs tìm đại ý

phố Nam Định

2.Tác phẩm

-Hoàn cảnh: sáng tác 1955, là lời bình cho bộ phim cùng tên của các nhà điện ảnh Ba Lan Thông qua hình ảnh cây tre, bộ phim thể hiện vẻ đẹp của đất nước và con người Việt Nam, ca ngợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của dân tộc ta

-Đọc-chú thích: (sgk) -Thể loại : Bút kí -Phương thức biểu đạt : miêu tả, biểu cảm, thuyết minh, nghị luận

-Bố cục gồm 3 phần:

+Đ1: Từ đầu….chí khí như người :Giới thiệu chung về cây tre Việt Nam + Đ2: Tiếp…của trúc, của tre: Sự gắn

bó của tre và người trong mọi hoàn cảnh

+ Đ3 : còn lại : Tre vẫn còn mãi trong tương lai

-Đại ý: Cây tre đã trở thành bạn thân của nhân dân Việt Nam Tre có mặt ở khắp mọi nơi Tre gắn bó với con người

đọc mẫu, 2 HS đọc), tìm

hiểu chú thích trong phần

phân tích văn bản

Gv hỏi: Xác định thể loại,

phương thức biểu đạt của

văn bản?

- Miêu tả+biểu cảm + thuyết

minh + nghị luận

Gv hỏi : hãy xác định bố

cục của văn bản?

Gv hỏi: Nêu đại ý của văn

bản ?

trong mọi hoàn cảnh, trong quá khứ, hiện tại và tương lai

Hoạt động 4: Hướng dẫn

tìm hiểu văn bản

Gv chuyển ý : Để cảm nhận

được giá trị nhiều mặt của

tre, phẩm chất của tre như

thế nào, chúng ta cùng phân

tích Trước hết, ta hãy xem

nhà văn Thép Mới giới thiệu

cây tre Việt Nam như thế

nào

Gv hỏi: Đọc phần 1 và cho

biết , tác giả giới thiệu về

cây tre như thế nào ?

Cây tre là người bạn

thân… thân thuộc nhất vẫn

là tre….đâu đâu ta cũng có

nứa tre làm bạn

Gv hỏi : Tác giả đã dùng

biện pháp nghệ thuật gì để

Hs trả lời

Hs trả lời

II.Tìm hiểu văn bản

1.Giới thiệu chung về cây tre

- …là người bạn thân của nông dân, nhân dân Việt Nam…

-> Nghệ thuật : điệp ngữ, nhân hóa -> Khẳng định mối quan hệ giữa tre với người rất thân thiết

-Nơi sống: ở đâu cũng xanh tốt

- Hình dáng: mầm mọc thẳng ,vươn mộc mạc

giới thiệu cây tre trong lời

văn mở đầu này?Tác dụng?

- Điệp ngữ, nhân hóa “bạn

thân” nhằm xác lập mối

quan hệ giữa tre với người

đã gắn bó lâu đời và khẳng

định mối liên hệ bền chặt

Gv hỏi : Sau khi giới thiệu

mối liên hệ giữa tre với

người, tác giả đã miêu tả cây

tre như thế nào?(bằng từ ngữ

nào?)

-Tác giả giới thiệu họ hàng

nhà tre đông đúc nhưng lại

có một nét tương đồng: cùng

một mầm non mọc thẳng,

vào đâu tre cũng …xanh tốt

Dáng tre mộc mạc, màu

nhũn nhặn, phát triển cứng

cáp, dẻo dai, vững chắc,

tre….thanh cao, giản dị, chí

khí như người

Gv hỏi : Em có nhận xét gì

cách sử dụng từ ngữ cũng

như biện pháp nghệ thuật

được sử dụng trong đoạn văn

này?

- “Tre” được nhân hóa, được

lặp lại qua phép điệp từ Đặc

biệt thấy được sự giàu có về

ngôn từ của nhà văn qua

việc sử dụng hàng loạt các

tính từ chỉ hình dáng, màu

sắc, tính chất của tre Liệt kê

họ hàng nhà tre: tre, nứa,

trúc, mai vầu

Hs trả lời

Hs cảm nhận hình ảnh cây tre

HS tự bộc lộ

Hs trả lời

- Màu sắc: tươi nhũn nhặn

-Tính chất: cứng cáp, dẻo dai, vững chắc

-Phẩm chất: thanh cao, giản dị, chí khí như người

->Nghệ thuật : điệp từ, nhân hóa, liệt

kê, tính từ, so sánh -> Vẻ đẹp phẩm chất của tre

 Cây tre mang vẻ đẹp và phẩm chất tốt đẹp của người Việt Nam : thanh cao, giản dị, bền bỉ

2.Sự gắn bó giữa tre với người:

-Từ ngữ miêu tả linh hoạt,

chỉ hình dáng, màu sắc, tính

chất, phẩm chất của tre

Gv hỏi: Qua đoạn văn, tác

giả giúp em cảm nhận hình

ảnh cây tre Việt Nam như

thế nào?

- Tre đã trở thành một biểu

tượng sáng giá qua phép

nhân

hóa, điệp từ tre, hệ thống các

tính từ đã nhấn mạnh phẩm

chất của tre: sức sống kì

diệu, mạnh mẽ với những vẻ

đẹp riêng, mang những giá

trị cao quý: thanh cao, giản

dị, chí khí Phẩm chất tốt

đẹp này của tre cũng chính

là phẩm chất tốt đẹp của con

người Việt Nam trên những

chặng đường vẻ vang của

lịch sử

GV chốt phần 1

Gv chuyển ý,cho HS quan

sát tranh trong sgk, hỏi: hình

vẽ gợi cho em cảm nghĩ gì?

- Hình vẽ gợi một bức tranh

thân thuộc, mộc mạc của

làng quê, đặc biệt hình ảnh

của tre thể hiện sự gắn bó

với con người trong cuộc

sống làm ăn, lao động hàng

ngày

Gv hỏi : Khi nói về sự gắn

bó thân thiết của tre với

người trong đời sống hằng

HS phát hiện chi tiết

HS Thảo luận nhóm

HS phát hiện chi tiết

HS phát hiện chi tiết

Hs trả lời

Lao

động

Chiến đấu

Sinh

hoạt

Đời sống tinh thần

….Là

cánh

tay…

( cối xay

thóc)

là người

nhà

(Giang

chẻ lạt,

que

chuyền,đi

ếu cày,

nôi,giườn

g )

…là đồng chí…

(gậy,c hông)

…là khúc nhạc

(diều, sáo,

Điệp từ, nhân hóa

Khẳng định vai trò của cây tre đối với đời sống người dân Việt Nam

Sự gắn bó của tre : ăn ở : đời đời, kiếp kiếp ;giúp người trăm nghìn công việc

Khẳng định vai trò của cây tre đối với

đời sống người dân Việt Nam

ngày, tác giả đã liên tưởng

đến hình ảnh nào?Hình ảnh

đó gợi cho suy nghĩ gì?

-Hình ảnh “bóng tre” (được

mượn từ câu thơ của Tố Hữu

“Bóng tre trùm mát rượi”),

bóng tre, dưới bóng tre được

lặp lại tạo nên giọng văn nhẹ

nhàng, mênh mang, biểu

cảm, gợi ra một vẻ đẹp của

lũy tre, vẻ êm đềm của xứ

sở, vẻ đẹp của nền văn hóa

lâu đời của dân tộc qua hàng

nghìn năm lịch sử Tre trở

nên thân thuộc, gắn bó, đáng

yêu

Gv hỏi : Câu văn nào nói lên

sự gắn bó của tre đối với

người trong mọi hoàn cảnh ?

-Tre ăn ở với người, đời

đời , kiếp kiếp Tre , nứa,

mai ,vầu giúp người trăm

nghìn công việc khác nhau

Gv hỏi : Cho biết, tre gắn bó

với con người trên những

lĩnh vực nào?

-Sự gắn bó của tre trên mọi

hoàn cảnh : trong lao động,

trong sinh hoạt hàng ngày,

trong chiến đấu và đời sống

tinh thần

Gv cho Hs thảo luận nhóm

2p : Tìm dẫn chứng tác giả

nêu ra trong mỗi lĩnh vực

-Chia lớp làm 4 dãy

+dãy 1: Lao động

Hs phát hiện nghệ thuật

HS rút ra cảm nhận riêng

HS phát hiện

Hs nêu cảm nhận

HS tự bộc lộ

HS trả lời

+dãy 2: Sinh hoạt

+dãy 3: Chiến đấu

+dãy 4: Đời sống tinh thần

Gv chữa phần kết quả thảo

luận của HS

Gv hỏi : Chi tiết nào thể

hiện sự gắn bó của tre trong

lĩnh vực lao động ?

GV giảng: Cây tre là người

bạn cần cù trong lao động

của nhà nông, “Tre là cánh

tay của người nông dân”

từng chia ngọt sẻ bùi, từng

một nắng hai sương “Cánh

đồng…quanh năm”.Câu

“Cối xay…nắm thóc” cắt

thành những vế ngắn, có vần

gợi đời sống kinh tế lạc hậu,

thiếu thốn của nhân dân ta

sau một thế kỉ bị thực dân

thống trị Đặc biệt chú ý đến

câu văn “Một thế kỉ “văn

minh” , “khai hóa” của thực

dân cũng không làm ra một

tấc sắt.” từ trong ngoặc kép

nhằm ý mỉa mai chế độ thực

dân Pháp, một thời kì chúng

từng rêu rao là đã “văn

minh”, “khai hóa” cho các

xứ thuộc địa

Gv hỏi: Không những thế,

trong đời sống sinh hoạt, tre

gắn bó với con người như

thế nào?

Gv giảng: cây tre đã gắn bó

với cuộc đời vất vả, ấm no,

Hs tự bộc lộ 3 Tre với người trong tương lai:

-“Tre già măng mọc”

- …còn mãi với dân tộc Việt Nam…

-Tình cảm tác giả đối với cây tre, ca ngợi tre bằng nghệ thuật:

+ điệp từ “Cây tre”, “tre”, “vẫn”; + liệt kê : bóng mát, cổng chào, khúc nhạc tâm tình,chiếc đu, sáo diều;

+ câu cảm thán: Cây tre Việt Nam!

-> sự hiểu biết của mình đối với cây tre, bộc lộ tình cảm, cảm xúc đối với loài cây đặc trưng của đất nước

->Cây tre đã thành một biểu tượng của đất nước, của dân tộc Việt Nam

hạnh phúc của con người trong dòng chảy thời gian, khít chặt mối tình quê thắm

thiết chung thủy.(Trong mỗi gia đình đến chung thủy.)

Gv hỏi: Chi tiết nào cho

thấy tre gắn bó với người trong chiến đấu?

-Như tre mọc thẳng… Tre, anh hùng chiến đấu !

Gv hỏi: Em có nhận xét gì

về giọng điệu của đoạn văn này?(Gậy tre… con người)

GV bình: Đây là đoạn văn

tráng lệ nhất , mang âm điệu anh hùng ca trong nền văn xuôi hiện đại Trong lịch sử

xa xưa của dân tộc, tre đã từng hiệu nghiệm trong tay người anh hùng làng Gióng đánh đuổi giặc Ân, và gần gũi đây, trong cuộc kháng chiến chống Pháp, tre là vũ khí thô sơ nhưng rất hiệu quả Không khí lịch sử thời đại, chiến thắng Điện Biên Phủ thần kì đã làm nên sức tung hoành của ngòi bút Thép Mới.Và cuối cùng, kết lại vai trò lớn lao của tre , tác giả đã khái quát:

“Tre….chiến đấu!”

Gv hỏi: Tre không chỉ gắn

bó với người trong đời sống vật chất, trong lao động, mà còn gắn bó với người trong

cuộc sống tinh thần, chi tiết nào thể hiện ?

-Nhạc của trúc,…của trúc , của tre….

Gv hỏi: Ở đoạn văn này có

âm hưởng như thế nào ? -giàu tính nhạc và chất thơ, gợi cảm xúc du dương, êm đềm như một khúc dàn đồng ca

Gv hỏi: Em có nhận xét gì

về đặc sắc nghệ thuật và cách sắp xếp dẫn chứng khi thể hiện sự gắn bó của tre đối với con người trong mọi hoàn cảnh ?

- Điệp từ “tre”, nổi bật là

phép nhân hóa: tre là cánh tay, bạn thân, là người nhà,

là đồng chí, là dáng đứng không chịu khuất…những câu thơ, đoạn văn giàu tính biểu cảm, giàu tính nhạc, dẫn chứng được sắp xếp theo thứ tự hợp lí

Gv hỏi: Qua những biện

pháp nghệ thuật trên, một lần nữa Thép Mới đã giúp

em cảm nhận thêm vẻ đẹp nào của tre?

GV chốt:Khẳng định vai trò

của cây tre đối với đời sống người dân Việt Nam

GV chuyển phần 3

Gv hỏi: Vị trí của tre trong

tương lai được nhắc tới như

thế nào?

-“Tre già măng mọc” Măng mọc trên phù hiệu ở ngực thiếu nhi….còn mãi với dân tộc Việt Nam,…còn mãi với chúng ta,vui hạnh phúc, hòa bình.

Gv hỏi: Trong phần cuối,

tác giả đã bộc lộ tình cảm của mình đối với cây tre như thế nào?

-Tác giả đã dành những lời tốt đẹp nhất để ca ngợi cây tre với tất cả tình yêu, niềm tin, viết về tre cũng là cách thể hiện niềm tự hào về quê hương, xứ sở , về đất nước, con người Việt Nam…

Gv hỏi: tác giả nhận định :

“Tre già măng mọc; còn mãi với dân tộc Việt Nam”, theo

em có đúng không ? Vì sao ?

GV: Tre vẫn mãi đi vào đời

sống vật chất và tinh thần của người Việt, tiếp tục là bạn đồng hành với con người, những sản phẩm của tre chính là niềm tự hào với bạn bè quốc tế với những giá trị văn hóa dân tộc…là hình ảnh thân thương gợi nhớ quê hương của những lữ khách

xa nhà

GV hỏi: Nếu chỉ nói riêng

về “tre” như một loài cây

thông thường, thì ý nghĩa tác

phẩm sẽ như thế nào?

Mặc dù viết rất hay về vẻ

đẹp của cây tre nhưng ý

nghĩa của hình tượng này chỉ

tỏa sáng khi gắn với hình

tượng con người Thép Mới

đã dựng lên một biểu tượng

nghệ thuật có sức gợi lớn:

cây tre chính là hình ảnh cao

đẹp của con người, của dân

tộc Việt Nam

Gv hỏi: Từ đây, hình ảnh

cây tre đã gợi lên trong em

cảm xúc, suy nghĩ gì?

Hoạt động 5: Tổng kết

Gv hỏi: Nêu những đặc sắc

về nghệ thuật , nội dung và ý

nghĩa của văn bản ?

GV chốt, gọi HS đọc ghi

nhớ

HS khái quát lại nội dung, nghệ thuật và rút

ra ý nghĩa

Hs đọc

III.Tổng kết.

-Nội dung: Cây tre là người bạn thân

thiết lâu đời của người nông dân và nhân dân Việt Nam Tre có vẻ đẹp bình

dị và nhiều phẩm chất quý báu Tre đã trở thành một biểu tượng của đất nước Việt Nam, dân tộc Việt Nam

-Nghệ thuật: từ ngữ giàu hình ảnh,

nhân hóa, liệt kê, điệp ngữ,lời văn giàu cảm xúc và nhịp điệu

-Ý nghĩa :

+Ca ngợi vẻ đẹp và phẩm chất của cây tre

+Tác giả là người có hiểu biết về cây tre, có tình cảm sâu nặng với quê hương, đất nước

+Giáo dục lòng yêu nước, yêu thiên nhiên,giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc

• Ghi nhớ ( sgk/100)

Hoạt động 6: Luyện tập IV.Luyện tập –củng cố