Việt Bắc

Cảm nhận sõu sắc chất trữ tỡnh chớnh trị về nội dung và tớnh dõn tộc trong nghệ thuật biểu hiện của phong cỏch thơ Tố Hữu.. - Nắm vững phương thức diến đạt và tỏc dụng của bài thơ: Nội d

Tiết22,23,24- Tuần:8

Ngày soạn :25.9 Việt Bắc.

( Tố Hữu )

A- Mục tiêu bài học : Giúp HS:

Nắm được những nột chớnh trong đường đời, đường cM, đường thơ của Tố Hữu- nhà hoạt động CM ưu tỳ, một trong nhũng lỏ cờ đầu của nền văn nghệ CM Việt Nam

Cảm nhận sõu sắc chất trữ tỡnh chớnh trị về nội dung và tớnh dõn tộc trong nghệ thuật biểu hiện của phong cỏch thơ Tố Hữu

- Qua bài thơ VB cảm nhận được một thời CM và khỏng chiến gian khổ mà anh hựng, nghĩa tỡnh gắn bú thắm thiết của những người khỏng chiến với VB, với nhõn dõn ,đất nước; qua đú thấy rừ: từ tỡnh cảm thủy chung truyền thống của dõn tộc, TH

đó nõng lờn thành một tỡnh cảm mới, in đậm nột thời đại Đú là õn tỡnh CM- một cội nguồn sức mạnh quan trọng tạo nờn sức mạnh của CM và khỏng chiến

- Nắm vững phương thức diến đạt và tỏc dụng của bài thơ: Nội dung trữ tỡnh chớnh trị được thể hiện bằng một nghệ thuật đậm đà tớnh dõn tộc, cú sức tỏc động sõu xa, làm dạt dào thờm tỡnh yờu quờ hương đất nước trong tõm hồn mỡi người VN

B- Phơng tiện thực hiện: - SGK, SGV TLTK và b i soà ạn

C- Phơng thức tiến hành: - GV tiến hành giờ dạy theo hướng HD HS đọc trả lời cõu

hỏi, thảo luận

D- Tiến trình bài học : 1- ổn định tổ chức.

2- Kiểm tra bài cũ:

3- Bài mới

Hoạt động của T&T Yờu cầu cần đạt

Đọc SGK thảo luận và trả lời cõu hỏi

Nờu những nột cơ bản về cuộc đời thơ

TH? Những nột cơ bản ấy cú ảnh

hưởng gỡ đến quỏ trỡnh sỏng tỏc của

nhà thơ?

Sự nghiệp CM cú tỏc động như thế

Phần một: Tỏc giả

1-Tỏc giả: - Tờn khai sinh: Nguyễn Kim Thành.

TH sinh 4.1.1920- mất 9.10.2002

- Quờ hương : Phự Lai- Quảng Thọ, Quảng Điền- Thừa Thiờn Huế -> Xứ Huế thiờn nhiờn thơ mộng- vựng văn húa phong phỳ đậm bản sắc dõn tộc ( VH cung đỡnh, VH dõn gian ) cú ảnh hưởng sõu sắc đến hồn thơ TH

- Gia đỡnh: TH sinh trưởng trong một gia đỡnh nhà nho nghốo Cha ụng là người thớch sưu tầm dõn ca

dạy TH làm thơ theo lối cổ Mẹ ụng là người thuộc rất nhiều ca dao, dõn ca Cả hai đó truyền cho ụng lũng say mờ , sưu tầm ca dao tục ngữ -> Đay cũng là yếu tố gúp phần khụng nhỏ cho tài năng thơ TH sau này

* Quỏ trỡnh trưởng thành: !2 tuổi mồ cụi mẹ, 13 tuổi xa gia đỡnh vào học ở Huế

TH tham gia CM ngay từ khi bước vào tuổi

nào đến hồn thơ TH ?

HS đọc sgk và nêu những tập thơ

chính của TH

Nội dung cơ bản của từng tập thơ?

Em biết được gì về tập thơ từ ấy của

TH ? so sánh với thơ lãng mạn cùng

thời em thấy điều gì?

thanh niên Năm 1937 TH trở thành người chủ chốt của phong trào đoàn thanh niên dân chủ ở Huế

1938 được kết nạp vào ĐCS

1939 TH bị bắt giam vào nhà lao thừa Thiên và lần lượt bị giam giữ ở nhiều nhà lao của các tỉnh miền trung và Tây Nguyên ( Đắc Pao, Đăc Xút, ĐăcLây )

1942 Ông vượt ngục và trở về tiếp tục hoạt động CM

1945 CM-8 nổ ra TH giữ chức vụ chủ tịch ủy ban khởi nghĩa ở Huế

Kháng chiến toàn quốc bùng nổ TH được điều động giĩư chức vụ bí thư tỉnh ủy tỉnh Thanh Hóa sau dó lên chiến khu VB công tác ở cơ quan Trung ương Đảng, đặc trách về văn hóa văn nghệ

Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và

Mĩ cho đến năm 1986 TH liên tục giữ những cương vị trọng yếu của Đảng và nhà nước

Ông mất tại Hà Nội và được tặng giải thưởng HCM về VHNT năm 1996

1- Sự nghiệp văn học.

a- Con đường thơ TH:

* Nhận xét chung: Thơ TH gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh Cm nên các chặng đường thơ cũng song hành với các gia đoạn của cuộc đấu tranh ấy đồng thời thể hiện sự vận động trong tư tưởng và nghệ thuật của nhà thơ

- Từ ngày cầm bút ( 1937 ) cho đến ngày cuối cùng của cuộc đời mình TH cho ra đời 7 tập thơ

*Tập thơ “Từ ấy” ( 1937- 1946 )

- Đây là tập thơ đầu tay của TH gồm 3 phần:

máu lửa - xiềng xích - giải phóng.

Nôi dung: Tập thơ là tiếng ca reo vui của người thanh niên vừa bắt gặp lí tưởng cộng sản; vừa là tiếng hát chiến đấu , là bản quyết tâm thư của người chiến sĩ cộng sản không khuất phục trước

kẻ thù ; thể hiện niềm lạc quan yêu đời

Nhân vật nổi bật nhất trong tập thơ là cái tôi của

nhà thơ Nhân vật trữ tình say mê đón nhận lí tưởng của Đảng, chia sẻ với con người bất hạnh, kiên quyết đấu tranhvới chính mình, giữ vững ý chí chiến đấu , ca ngợi chiến thắng

TH đã tiếp nhận những thành tựu nghệ thuật của

Nêu nội dung tập thơ VB?

Đọc và nêu nội dung cơ bản của tập

gió lộng

Các bài : mùa thu mới, tiếng ru, tiếng

chổi tre

Tập thơ ra trận; máu và hoa có nội

dung ntn?

Các bài tấm ảnh; odu kích Lai vu

Nêu những nét cơ bản của hai tập thơ

cuối?

Đọc sgK và nêu những nét cơ bản về

phong cách nghệ thuật thơ TH?

thơ mới lãng mạn Đó là trí tưởng tượng, miêu

tả đối lập, vươn tới lí tưởng cao đẹp, mong muón cuộc sống độc lập tự dogiải phóng con người

* Tập thơ “Việt Bắc “.( 1947- 1954 ) Tập thơ nối tiếp một cách tự nhiên tập thơ từ ấy

Từ nhân vật trữ tình là cái tôi của nhà thơ , TH

đã hướng vào quần chúng công – nông – binh Tập thơ là bản hùng ca về cuộc kháng chiến phản ánh những chặng đường gian lao anh dũng, những thắng lợi vẻ vang, thể hiện thành công vẻ đẹp con người Vn trong kháng chiến, những tình cảm lớn: tình yêu đất nước, nhân dân

* Tập “ gió lộng”: ( 1955-1961)

Tập thơ thể hiện lòng tự hào, tin tưởng ở công cuộc xây dựng CNXh ở miền bắc ; ý chí đấu tranh thống nhất nước nhà của nhân dân miền nam ; tinh thần quốc tế rộng mở với các nước anh em

* Tập thơ “ ra trận” ( 1962 -1971); “ Máu và hoa “ ( 1972 -1977): Đây là khúc ca ra trận,

mệnh lệnh tiến công, lời cổ vũ động viên hào hùng của dân tộc trong cuộc chiến đấu của nhân dân cả hai miền nam bắc

* Tập một tiếng đờn (1992); Ta với ta (1999 ).

Ở hai tập thơ này khuynh hướng trữ tình chính trị vẫn là nét ổn địnhnhuwng không còn là mạch cảm hứng duy nhất Xen vào đó là những trải nghiệm cuộc đời Giọng thơ troowr lên trầm lắng suy tư song điều khẳng định : trước sau thơ

TH vẫn kiên định niềm tin vào con đường Cm, vào lí tưởng của Đảng

b- Phong cách nghệ thuật thơ TH

- Phong cách nghệ thuật thơ TH thể hiện ở ba nội dung chính:

+ Thơ TH tiêu biểu cho thơ trữ tình chính trị + Thơ TH có giọng điệu tâm tình ngọt ngào tha thiết

+ Thơ TH đậm đà tính dân tộc 1- Tố Hữu là nhà thơ của lí tưởng công sản:

* Thơ TH tiêu biểu cho thơ trữ tình chính trị

- Con đường thơ TH song hành cùng với sự giác ngộ lí tưởng cộng sản cuả nhà thơ vì vậy quá trình sáng tác gắn bó mật thiết với quá trình hoạt động CM, lấy lí tưởng Cm, quan điểm chính trị

Ba con tôi đã ngủ lâu rồi

Còn bao chưa được ngủ trong nôi

Miền Bắc thiên đường của các con

tôi.

Nêu phong cách nghệ thuật thứ ba của

thơ TH? Tìm dẫn chững minh họa?

Theo em nguyên nhân làm nên nét

phong cách NT này là gì?

cho mọi nhận thức xúc cảm về mọi phương diện, mọi hiện tượng đời sống

- Xác định lí tưởng Đảng là nguồn sáng soi đường cho cuộc đời mình ( từ ấy ) Từ đó mà nêu cao lí tưởng chiến đấu, vì CM không ngần ngại hi sinh ( trăng trối )

- Tập trung ca ngợi Đảng, Bác, nhân dân anh hùng ( ba mươi năm Bác ơi )

- Ca ngợi tổ quốc và CNXH ( bài ca xuân 61 ) Ngay cả phạm vi nhỏ của đời sống cũng được TH

Liên tưởng tới những vấn đề có tính thời sự và thông qua trái tim nhạy cảm đều có thể trở thành

đề tài và cảm hứng nghệ thuật

* Nội dung trữ tình chính trị của Th thường tìm đến và gắn liền với khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

+ khuynh hướng sử thi là tái hiện lại những mốc lịch sử quan trọng của đời sống dân tộc

+ Lãng mạn là vươn tới những lí tưởng cao đẹp, vượt lên đời sống khó khăn , đầy thử thách hi sinh

+ cái tôi trữ tình trong thơ TH đã trở thành cái tôi nhân danh cộng đồng, nhân danh đảng và dân tộc Nhân vật trữ tình trong thơ THtheer hiện tập trung những phẩm chất gia cấp, dân tộc

và dần Nâng lên thành hình tượng anh hùng xứng đáng với tầm vóc của thời đại, lịch sử, nhiều khi được thể hiện bằng bút pháp thần thoại hóa

( người con gái VN )

+ Cảm hứng chủ đạo trong thơ TH là cảm hứng lãng mạn Thơ ông hướng về tương lai, khơi dậy niềm tin niềm vui đến náo nức, say mê với con đường CM Vì thế thơ th thường là tiếng hát , là bài ca ( tiếng hát sang xuân, bài ca mùa xuân )

2 Thơ TH có giọng tâm tình ngọt ngào tha thiết.

+ Lấy đối tượng là đồng bào đồng chí , lời thơ tâm tình thủ thỉ như một tiếng gọi ( anh chị em ơi Mẹ ơi lau nước mắt Các em ơi )

+ Lời ru mà cũng thực sự trang nghiêm ( con ong làm mật yêu hoa )

+ Đường ra trận mà thủ thỉ tâm tình ( đường vào)

+ Với thi nhân xưa cũng vậy ( kính gửi cụ

Hãy chững minh rằng thơ TH mang

đậm màu sắc dân tộc

Đọc ghi nhớ SGK

( Hết tiết 1- Chuyển tiết 2-3 )

Phần hai: Tác phẩm

Phần tiểu dẫn SGK giới thiệu nội dung

gì? Nêu hoàn cảnh và mục đích sáng

tác bài thơ?

Đoạn trích nằm ở phần nào của bài

thơ?

Em hiểu thế nào là kết cấu của bài

thơ? Kết cấu của bài VB thế nào?

nguyễn du )

Nguyên nhân:Thừa hưởng tâm hồn con người xứ

Huế; câu ca điệu hò tha thiết của quê hương;

xuất phát từ quan niệm của nhà thơ : Thơ là chuyện đồng điệu là tiếng nói đồng ý , đồng tình, tiếng nói đồng chí

2- Thơ TH đậm đà tính dân tộc.

- Thơ TH thể hiện sự gắn bó hòa nhập với truyền thống tinh thần, tình cảm đạo lí dân tộc

và làm phong phú thêm truyền thống ấy

- Sử dụng nhuần nhuyễn thể thơ lục bát

- Sử dụng nhiều hình ảnh quen thuộc trong ca dao

- Chiều sâu của tính dân tộc là nhác điệu Lối ngắt nhịp phối âm phù hợp với điệu tâm hồn VN

Ghi Nhớ: sgk

* Củng cố : Xuân Diệu nói : “ TH đã đưa thơ

chính trị lên đến trình độ thơ rất đỗi trữ tình “

Em hiểu câu nói đó như thế nào?

Bài thơ: Việt Bắc I-Tìm hiểu chung:

1- Tiểu dẫn:-

a - Hoàn cảnh sáng tác bài thơ: Tháng 10-1954 trưng ương Đảng và chính phủ về tiếp quản thủ

đô HN Một trang sử mới của đất nước đã được

mở ra.TH đã từng gắn bó với VB trong suốt những năm kháng chiến- Nhà thơ đã viết bài thơ này

b - Mục đích sáng tác : Bài thơ nhằm tổng kết tái hiện lại giai đoạn gian khổ vẻ vang của CM

và kháng chiến ở chiến khu VB đồng thời là khúc ca hùng tráng về cuộc kháng chiến và con người kháng chiến , tình cảm ânnghĩa thủy chung

Bài thơ còn thể hiện những dự cảm mong ước về tương lai giữa miền xuôi và miền ngược

c - Kết cấu của bài thơ

- Kết cấu là thuật ngữ để chỉ nội dung và hình thức của một tác phẩm văn học Những biểu hiện bên ngoài là hình thức, bên trong là nội dung

- Bài thơ VB có kết cấu theo lối đối đáp của ca dảotữ tình Thực chất nó là lối độc thoại, đắm mình trong hoài niệmngọt ngào về quá khứ Nó

Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn trích?

Cuộc chia tay được miêu tả như thế

nào? Tại sao tác giả lại để cho người ở

lại lên tiengs trước?

Em hãy phân tích các yeus tố nghệ

thuật để làm rõ tình cảm ân nghĩa giữa

Nhân dân VB và CB kháng chiến?

nêu bật tình nghĩa thắm thiết, với con người với

CM và kháng chiến Nó còn là khát vọng về tương lai với nhiều dự cảm mới mẻ

- bài thơ chia làm hai phần.Đoạn trích thuộc phần đầu ôn lại những kỉ niệm đầy ân nghĩa sâu nặng của con ngưòi Đó là tình cảm của người cán bộ kháng chiến đối với thiên nhiên và con người VB

Và ngược lại

d- Cảm xúc chủ đạo của bài thơ :

- Cảm xúc chủ đạo của bài là tình cảm của nhân vật trữ tình Đoạn trích bộc lộ nỗi nhớ thương da diết của người CB kháng chiến với thiên nhiên

và con người VB đồng thời là khúc ca hùng trángvề cuộc kháng chiến Tình cảm ấy đọng lại niềm tin vào Đảng, Bác Hồ

II- Đọc hiểu văn bản

1 Cuộc chia tay

Nhà thơ tạo ra lời đối đáp giữa kẻ ở người đi

* Việt Bắc hỏi: Mình về mình có nhớ ta

Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn

* Cán bộ kháng chiến trả lời:

Tiếng ai tha thiết bên cồn .

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

-> Từ ngữ diễn tả trong tình yêu đôi lứa vợ chồng “mình- ta” Bằng âm điệu ngọt ngào như lời ru trong thể thơ trong thể thơ lục bát, phát hiện nt trên đã đưa người đọc vào thế giới tâm tình đầy ân nghĩa

Tg để cho người ở lại lên tiếng trước Đây là thể hiện sự nhạy cảm về tâm hồn trước hoàn cảnh đổi thay 15 năm là lời hỏi về thời gian và ko

gian (cây, núi, sông, nguồn).

Thời gian và ko gian thường gợi những kỉ niệm gắn bó sâu nặng, nó chứng tỏ người dân VB sống gần gũi với thiên nhiên, với những gì rất cụ thể Lời của anh cán bộ kháng chiến thể hiện khi chia tay với VB cũng cảm thấy lòng mình bâng khuâng xao xuyến Điều đó đươc thể hiện bằng

một loạt những từ ngữ gợi tâm trạng “Bâng khuâng”, “Bồn chồn”, “tha thiết” Trong hoài

niệm của người cán bộ kháng chiến, cuộc sỗng con người và cảnh vật đã lắng vào dòng tâm

Đọc đoạn thơ.

Điệp từ nhớ trong đoạn trích nhằm

diễn tả điều gì?

Phân tích nỗi nhớ của anh cán bộ

kháng chiến với thiên nhiên và con

người VB?

Cuộc sống sinh hoạt của con người

VB tái hiện qua nối nhớ của anh cán

bộ kháng chiến như thế nào?

Đọc và nêu cảm nhận của em về đoạn

thơ cuois bài?

tưởng Đó là nỗi nhớ da diết mênh mang với thiên nhiên, con người, với CM và kháng chiến

2 Nỗi nhớ da diết về thiên nhiên và con người VB.

a Thiên nhiên VB:

- Điệp từ “nhớ” lặp lại 35 lần.

- Đối tượng nhớ: Thiên nhiên + Mưa nguồn suối lũ

+ Sản phẩm của VB: Trám bùi, măng mai + Những mái nhà “hắt hiu lau xám”

+ Địa danh: Tân Trào, Hồng Thái.

+ Những di tích lịch sử: Mái đình, cây đa + Rừng VB: “Hoa chuối đỏ tươi”, “hoa mơ nở trắng rừng”, “rừng phách vàng”,

-> Câu thơ lục bát với âm điệu nhịp nhàng cho ta thấy bức tranh thiên nhiên VB hết sức tươi tắn, sinh động, ấm cúng

b Cuộc sống sinh hoạt của con người VB:

Cái hay cái đẹp của đoạn thơ là sự kết hợp đến dung dị giữa thiên nhiên và con người VB

- Nhớ “người mẹ nắng cháy lưng địu con lên rẫy

- Nhớ những nhà: “Đậm đà lòng son”; “bát cơm

sẻ nửa, chăn sui đắp cùng”

- Nhớ “em gái hái măng”

- Nhớ “Người đan nón”

- Nhớ “lớp học i tờ”

-> Đó là hình ảnh những con người cần mẫn trong công việc, gần gủi với thiên nhiên và bình

dị như thiên nhiên, hết sức thủy chung son sắt nghĩa tình với kháng chiến

3 Nỗi nhớ về cuộc kháng chiến và niềm tin của con người.

+ Nhớ khi giặc đến:

“Nhớ khi giặc đến giặc lùng Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây”

+ Nhớ thế trận của cuộc chiến tranh nhân dân

“ Núi giăng thành lũy sắc dày chiến khu một lòng”

+ Nhớ hình ảnh trên đường gia trận:

“ Những đường VB của ta ngày mai lên”

+ Nhớ những ngày tin vui chiến thắng dồn dập

đổ về

“ Tin vui chiến thắng trăm miền Hòa Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui về”

Đọc các câu thơ thể hiện niềm tin

tưởng tuyệt đối của nhân dân VB và

anh CB kháng chiến đối với Đảng và

Bác Hồ?

Nêuvaf phân tích nghệ thuật đặc sắc

của bài thơ?

Đọc ghi nhớ SGK

HDHS làm phần luyện tập SGK

-> Nhịp thơ sôi nổi hào hùng, hình ảnh so sánh gây ấn tượng mạnh mẽ Tg đã truyền đến cho người đọc người nghe khí thế sôi động của cuộc chiến tranh toàn dân mà ko phải nhà thơ nào cũng có được Ở đây tg đã kết hợp giọng điệu ngọt ngào của thơ lục bát với khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

* Ở đoạn thơ cuối, tg còn phản ánh cuộc chiến tranh toàn diện và niềm tin tuyệt đối vào Đảng, Bác Hồ

“Ai về ai có nhớ không về Việt bắc mà nuôi chí bền”

Đoạn thơ thể hiện một niềm tin tưởng tuyệt đối vào Đảng, vào Bác của cả anh cán bộ kháng chiến và đồng bào VB

4 Nghệ thuật:

- Từ ngữ quen thuộc, thể thơ dân tộc gắn với ca dao Thể hiện được tình cảm lớn

- Đại từ “Ta- Mình: lúc tách ra lúc nhập vào diễn

tả được lời của người ở lại và lời của người ra đi

- Lối đối đáp giao duyên

- Lối so sánh, ẩn dụ, tượng trưng ước lệ -> làm dạt dào thêm tình yêu quê hương đất nước trong tâm hồn mỗi con người Việt Nam

Ghi nhớ: SGK

III Luyện tập

Bài thơ VB rất tiêu biểu cho phong cách thơ trữ tình chính trị của TH Hãy phân tích phần đầu bài thơ để làm sáng tỏ

Gợi ý

- Nêu những biểu hiện của phong cách thơ trữ tình chính trị của TH

- VB là bài thơ tiêu biểu ch phong cách thơ trữ tình chính trị của TH