Đề cương ôn tập sinh học 10 HK II

CHỦ ĐỀ 1: PHÂN BÀO. 1.Diễn biến cơ bản của các kì trong quá trình nguyên phân? Ý nghĩa của quá trình giảm phân? 1.1.Diễn biến của quá trình nguyên phân. Quá trình nguyên phân là hình thức phân chia tế bào phổ biến cở các sinh vật nhân thực.Quy trình này bao gồm 2 giai đoạn: phân chia nhân và phân chia tế bào.Phân chia nhân(phân chia vật chất di truyền) thực chất là 1 quá trình liên tục nhưng dựa vào một số đặc điểm người ta có thể chia thành 4 kì: kì đầu, kì giữa, kì sau và kì cuối: Các kì Những diễn biến của các kì Kì đầu Các NST kép sau khi nhân đôi ở kì trung gian dần được co xoắn.Màng nhân,nhân con dần tiêu biến, thoi phân bào dần xuất hiện. Đây có thể xem là giai đoạn “bao gói” vật liệu di truyền và chuẩn bị phương tiện chuyên chở (thoi phân bào). Kì giữa Các NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo.Thoi phân bào được dính vào 2 phía của NST tại tâm động Kì sau Các nhiễm sắc tử tách nhau ra và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của tế bào Kì cuối Thoi phân bào biến mất, màng nhân và nhân con được tái tạo; NST dãn xoắn dần thành sợi mảnh 1.2. Ý nghĩa của quá trình nguyên phân. 1.2.1.Ý nghĩa sinh học Là hình thức sinh sản ở sinh vật đơn bào. Làm số lượng tế bào tăng; là cơ sở của sự sinh trưởng và phát triển ở sinh vật đa bào nhân thực. Giúp cơ thể tái sinh mô và cơ quan bị tổn thương. Là cơ chế ổn định vật chất di truyền qua các thế hệ. 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn: Dựa trên cơ sở của quá trình nguyên phân, con người tiến hành giâm, chiết, ghép cành. Ứng dụng vào nuôi cấy mô đạt hiệu suất cao. Ứng dụng vào nhân bản vô tính.

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP SINH HỌC 10

-* - CHỦ ĐỀ 1: PHÂN BÀO

1.Diễn biến cơ bản của các kì trong quá trình nguyên phân? Ý nghĩa của quá trình giảm phân? 1.1.Diễn biến của quá trình nguyên phân

Quá trình nguyên phân là hình thức phân chia tế bào phổ biến cở các sinh vật nhân thực.Quy trình này bao gồm 2 giai đoạn: phân chia nhân và phân chia tế bào.Phân chia nhân(phân chia vật chất di truyền) thực chất là 1 quá trình liên tục nhưng dựa vào một số đặc điểm người ta có thể chia thành 4 kì: kì đầu,

kì giữa, kì sau và kì cuối:

Kì đầu

Các NST kép sau khi nhân đôi ở kì trung gian dần được co xoắn.Màng nhân,nhân con dần tiêu biến, thoi phân bào dần xuất hiện Đây có thể xem là giai đoạn “bao gói” vật liệu di truyền và chuẩn bị phương tiện chuyên chở (thoi phân bào)

Kì giữa Các NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo.Thoi phân bào được dính vào 2 phía của NST tại tâm động

Kì sau Các nhiễm sắc tử tách nhau ra và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của tế bào

Kì cuối Thoi phân bào biến mất, màng nhân và nhân con được tái tạo;

NST dãn xoắn dần thành sợi mảnh

1.2 Ý nghĩa của quá trình nguyên phân

1.2.1.Ý nghĩa sinh học

-Là hình thức sinh sản ở sinh vật đơn bào

-Làm số lượng tế bào tăng; là cơ sở của sự sinh trưởng và phát triển ở sinh vật đa bào nhân thực

-Giúp cơ thể tái sinh mô và cơ quan bị tổn thương

-Là cơ chế ổn định vật chất di truyền qua các thế hệ

1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn:

-Dựa trên cơ sở của quá trình nguyên phân, con người tiến hành giâm, chiết, ghép cành

-Ứng dụng vào nuôi cấy mô đạt hiệu suất cao

-Ứng dụng vào nhân bản vô tính

2.Diễn biến cơ bản của các kì trong quá trình giảm phân? Ý nghĩa của quá trình giảm phân?

2.1.Diễn biến cơ bản của cá kì trong quá trình giảm phân:

Các kì Những diễn biến của các kì

Kì đầu

Các NST tương đồng bắt đôi (tiếp hợp) với nhau sau tiếp hợp các NST dần co xoắn lại, thoi vô sắc hình thành và một số sợi thoi đính với tâm động của NST Trong quá trình bắt đôi và tách rời nhau các NST tương đồng có thể trao đổi đoạn cho nhau (trao đổi chéo) Màng nhân và nhân con tiêu biến (2n kép)

Kì giữa

Các NST kép tương đồng sau khi bắt đôi và co soắn cực đại di chuyển về mặt phẳng xích đạo của tế bào và tập trung thành 2 hàng.Dây tơ phân bào từ mỗi cực tế bào chỉ dính vào 1 phía của mỗi NST kép trong cặp tương đồng

Kì sau

Mỗi NST kép trong cặp NST kép tương đồng di chuyển theo dây tơ phân bào về một cực của tế bào

Kì cuối

Sau khi đi về cực của tế bào, các NST kép dần dãn soắn.Màng nhân và nhân con dần xuất hiện.Thoi phân bào tiêu biến.Sau đó là quá trình phân chia tế bào chất tạo nên 2 tế bào con có số lượng NST kép giảm đi một nửa

2.2 Ý nghĩa của quá trình giảm phân:

-Sự phân li độc lập và tổ hợp tự do của các cặp NST trong quá trình giảm phân kết hợp với quá trình thụ tinh thường gây ra nhiều biến dị tổ hợp,là nguồn nguyên liệu cho quá trình chọn lọc tự nhiên, giúp các khả năng thích nghi với điều kiện sống mới

-Các quá trình nguyên phân , giảm phân, thụ tinh góp phần duy trì bộ NST đặc trưng cho loài

3.Nêu sự khác biệt của quá trình nguyên phần và giảm phân

Quá trình nguyên phân Qúa trình giảm phân Loại tế bào

tham gia

Tế bào sinh dưỡng và tế bào sinh dục

sơ khai

Tế bào sinh dục (2n) thời kì chín

Kì đầu

Các NST kép sau khi nhân đôi ở kì trung gian dần được co xoắn.Màng nhân,nhân con dần tiêu biến, thoi phân bào dần xuất hiện

Các NST trong cặp tương) có thể xảy ra trao đổi chéo sau đó co ngắn lại; thoi vô sắc hình thành, màng nhân và nhân con tiêu biến dần

Kì giữa

Các NST kép co xoắn cực đại và tập trung thành 1 hàng ở mặt phẳng xích đạo.Thoi phân bào được dính vào 2 phía của NST tại tâm động

Các NST đóng xoắn cực đại.Các cặp NST tương đồng song song xếp thành 2 hàng trên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.NST dính 1 phía vào thoi phân bào

Kì sau

Các nhiễm sắc tử tách nhau ra và di chuyển trên thoi phân bào về 2 cực của

tế bào

Mỗi NST kép trong cặp NST kép tương đồng phân li độc lập nhau về 1 cực của tế bào

Kì cuối

Thoi phân bào biến mất, màng nhân và nhân con được tái tạo;

NST dãn xoắn dần thành sợi mảnh

Sau khi đi về cực của tế bào, các NST kép dần dãn soắn.Màng nhân và nhân con dần xuất hiện.Thoi phân bào tiêu biến

Kết quả

Tạo 2 tế bào con có số lượng NST giống hệt tế bào mẹ

(2n)

Qua hai lần phân bào liên tiếp tạo ra 4 tế bào con có NST giảm đi một nửa so với

tế bào mẹ.(n)

4.Vì sao có sự khác nhau trong cách phân chia tế bào chất ở tế bào động vật và tế bào thực vật?

Sự hình thành vách ngăn ở tế bào thực vật là do thành tế bào thực vật được cấu tạo từ xenlulozo chúng đượcc cấu tạo từ hàng nghìn gốc bêta-D-glucozo liên kết với nhau bằng liên kết bêta-D-glucôzit theo kiểu mạch thẳng (một sấp một ngửa) lên rất bền vũng khó bị thủy phân.Do đó làm TB ko thể vận động được nên phải hình thành vách ngăn

CHỦ ĐỀ 2:CHUYỂN HOÁ VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở VI SINH VẬT

SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT

5 Nêu đặc điểm của các loại môi trường nuôi cấy vi sinh vật?

Trong phòng thí nghiệm dựa vào chất dinh dưỡng, môi trường nuôi cấy vi sinh vật được chia làm 3 loại

cơ bản:

-Môi trường dùng chất tự nhiên (gồm các chất tự nhiên): chưa biết rõ số lượng và thành phần

-Môi trường tổng hợp: gồm các chất đã biết thành phần hoá học và số lượng

-Môi trường bán tổng hợp: gồm các chất tự nhiên chưa xác định rõ thành phần và số lượng còn một số chất hoá học đã xác định rõ thành phần và số lượng

Các môi trường nuôi cấy vi sinh vật có thể ở dạng đặc (có thạch) hoặc lỏng

6.Nêu các kiển chuyển hoá vật chất và năng lượng ở vi sinh vật dựa vào nguồn năng lượng và nguồn cacbon

Kiểu dinh dưỡng Nguồn năng lượng Nguồn cacbon chủ yêu Ví dụ

Vi khuẩn lam, tảo đơn bào, vi khuẩn lưu huỳnh màu tía và màu lục

Vi khuẩn nitrat hoá, vi khuẩn oxi hoá hidro và lưu huỳnh

Quang dị dưỡng Ánh sáng Chất hữu cơ

Vi khuẩn không chứa lưu huỳnh màu lục và

màu tía

Hoá dị dưỡng Chất hữu cơ Chất hữu cơ

Nấm, động vật nguyên sinh, phần lớn vi khuẩn không quang hợp

7.Phân biệt hô hấp hiếu khí, hô hấp kị khí và quá trình lên men

Hô hấp hiếu khí Hô hấp kị khí Khái niệm Là hình thức hoá dị dưỡng các hợp chất cacbohidrat Là quá trình chuyển hoá kị khí

Vị trí -VSV nhân thực diễn ra màng trong ti thể trong ti thể

-VSV nhân sơ diễn ra ngay trên màng sinh chất Trong tế bào chất

Chất cho

Chất nhận

electron Oxi phân tử

Phân tử vô cơ khác oxi phân tử (NO 3 - , SO 4 2- ) Chất hữu cơ

Sản phẩm CO 2 , H 2 O, năng lượng

(38 ATP)

Chất vô cơ, năng lượng ít hơn hô hấp hiếu khí

Chất hữu cơ, năng lượng ít

nhất

Đại diện Nấm, ĐVNS, xạ khuẩn Vi khuẩn nitrat hoá Vi khuẩn lactic, lên men

8 Đặc điểm sinh trưởng của quần thể VSV trong các pha của quá trình sinh trưởng trong môi

trường nuôi cấy không liên tục

Pha tiềm phát (lag) -Tế bào vi khuẩn chưa phân chia

-Số lượng tế bào chưa tăng

-VK thích nghi với môi trường mới,Enzim hình thành để phân giải cơ chất

Pha luỹ thừa (log) -TB phân chia mạnh mẽ, tốc độ sinh

trưởng cực đại -Số lượng tế bào tăng theo cấp số nhân

-Đầy đủ thức ăn, điều kiện môi trường tốt

-Qúa trình trao đổi chất diễn ra mạnh

mẽ Pha cân bằng -Tốc độ sinh trưởng giảm dần

-Số lượng tế bào đạt cực đại và không đổi theo thời gian

-Kích thước tế bào giảm so với pha log

-Chất dinh dưỡng cạn dần, chất độc tích luỹ, độ pH thay đổi

-Số lượng tế bào sinh ra bằng số lượng

tế bào chết đi Pha suy vong -Số lượng tế bào giảm dần -Do chất dinh dưỡng cạn kiệt, chất độc

hại tích luỹ ngày càng nhiều

9 Đặc điểm sinh trưởng của quần thể VSV trong quá trình sinh trưởng trong môi trường nuôi cấy liên tục?

-Trong môi trường nuôi cấy liên tục thành phần cảu môi trường nuôi cấy luôn ổn định, quần thể vi sinh vật sẽ sinh trưởng liên tục, dịch nuôi cấy có mật độ vi sinh vật tương đối ổn định

10.Các nhân tố ảnh hưởng tới sự sinh trưởng của VSV?

10.1.Chất hoá học

10.1.1.Chất dinh dưỡng

*Chất dinh dưỡng là chất giúp cho VSV đồng hoá và tăng sinh khối hoặc thu năng lượng giúp cân bằng

áp suất thẩm thấy, hoạt hoá axit amin

*Bao gồm : Các chất hữu cơ như cacbonhidrat, lipit, protein là các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự sinh trưởng và phát triển của vi sinh vật

+Các chất vô cơ chứa các nguyên tố vi lượng như Mn, Zn, Mo có vai trò quan trọng trong quá trình thẩm thấu, hoạt háo enzim

*Nhân tố sinh trưởng là chất dinh dưỡng cần cho sự sinh trưởng của VSV nhưng chúng ko tự tổng hợp được: VSV nguyên dưỡng có thể tổng hợp còn VSV khuyết dưỡng thì không

*Ứng dụng: Nuôi cấy VSV trong CN sinh học

+Kiểm tra thực phẩm có nhân tố sinh trưởng không

10.1.2.Chất ức chế sinh trưởng

*Là chất làm cho vi sinh vật ko sinh trưởng được hoặc làm cho tốc độ sinh trưởng của VSV

Các hợp chất phenol Biến tính các protein, các loại

màng tế bào

Khử trùng phòng thí nghiệm,

bệnh biện Các loại cồn (etanol,

izôprôpanol, 70-80%)

Thay đổi khả năng cho đi qua của lipit ở màng sinh chất

Thanh trùng trong y tế, phòng

thí nghiệm Iôt, rượu iot (2%) Ôxi hoá các thành phần tế bào Diệt khuẩn trên da, tẩy trùng

trong bệnh biện Clo (natrihipoclorit, cloramin) Sinh oxi nguyên tử có tác dụng

oxi háo mạnh

Thanh trùng nước máy, nước các

bể bơi, công nghiệp thực phẩm Các hợp chất kim loại nặng (Hg,

Ag, )

Gắn vào nhóm SH của protein làm chúng bất hoạt

Diệt bào tử đang nảy mầm, các

thể sinh dưỡng

Các anđêhit Bất hoạt các protein Sử dụng rộng rãi trong thanh

trùng

Các loại khí etilen oxit Oxi hoá các thành phần tế bào Khử trùng các dụng cụ nhựa,

kim loại Các chất kháng sinh Diệt khuẩn có tính chọn lọc Dùng trong y tế thú y

10.2.Các yếu tố lí học

Nhiệt độ

-Ah tới tốc độ phản ứng hoá sinh trong tế bào nên làm VSV sinh sản nhanh hoặc chậm

-Nhiệt độ càng cao làm biến tính các loại protein, axit nucleic -Chia VSV: ưa lạnh, ưa ẩm, ưa nhiệt, ưa siêu nhiệt

-Dùng nhiệt độ cao để thanh trùng và nhiệt độ thấp để kìm hãm sinh trưởng của VSV -Bảo quản thực phẩm

Độ ẩm

-Hàm lượng nước quyết định độ ẩm: Nước là dung môi của các chất khoáng, dinh dưỡng là yếu tốc hoá học tham gia vào thuỷ

-Dùng nước khống chế sinh trưởng ở VSV

-Muôn bảo quản nông sản phải phơi khô, sấy khô thực phẩm

phân các chất -Mỗi VSV sinh trưởng trong 1 giới hạn độ ẩm nhất định

Độ pH

-Ảnh hưởng tới tính thấm qua màng, hoạt động chuyển hoá vật chất trong tế bào, hoạt tính enzim, sự hình thành ATP -3nhóm: Ưa axit, ưa kiềm và trung tính

-Tạo môi trường nuôi cấy vi sinh

vật

Ánh sáng

Tác động tới sự hình thành bào

tử sinh sản, tổng hợp sắc tố, chuyển động hướng sang,

-Dùng bức xạ ánh sáng tiêu diệt hoặc làm ức chế VSV qua làm biến tính axit nucleic, ion hoá protein

-Tiêu diệt vi khuẩn bằng tian UV

Áp suất thẩm thấu

VSV trong môi trường ưu trương (nhiều đường, muối) làm nước trong tế bào VSV bị rút ra ngoài gây hiện tượng co nguyên sinh  VSV ko phân chia được

-Bảo quản thực phẩm

PHẦN BỔ SUNG

*Một số công thức cần nhớ:

1.Số tế bào trong bình sau n lần phân chia từ N0 tế bào ban đầu trong thời gian t là Nt = N0 x 2n

2.Công thức về nguyên phân:

*Tính số tế bào con tạo thành:

Từ a bào ban đầu qua n đợt nguyên phân tạo thành a.2n tế bào con

*Tính số NST môi trường cung cấp:

-Số NST môi trường cung cấp = 2n(2x – 1)

Trong đó: 2n là bộ NST lưỡng bội của loài

x là số lần nguyên phân

-Số NST chứa hoàn toàn nguyên liệu từ môi trường = 2n(2x – 2)

*Câu hỏi giải thích và câu hỏi vận dụng:

 Vì sao quá trình sinh trưởng của vi sinh vật trong nuôi cấy không liên tục có pha tiềm phát, còn trong nuôi cấy liên tục thì không có pha này?

Khi nuôi cấy không liên tục vi khuẩn cần thời gian để làm quen với môi trường (các hợp chất của môi trường cảm ứng để hình thành các enzim tương ứng), còn trong nuôi cấy liên tục thi môi trường ổn định vi khuẩn đã có enzim cảm ứng nên không cần thiết phải có pha tiềm phát

 Vì sao trong nuôi cấy không liên tục, vi sinh vật tự phân hủy ở pha suy vong, còn trong nuôi cấy liên tục hiện tượng này không xảy ra?

Trong nuôi cấy không liên tục các chất dinh dưỡng dần cạn kiệt, các chất độc hại qua trao đổi tích lũy ngày càng nhiều Do đó, tính thẩm thấu của màng bị thay đổi, làm cho vi khuẩn bị thủy phân Còn trong nuôi cấy liên tục các chất dinh dưỡng và các chất trao đổi luôn ở trong trạng thái tương đối ổn định nên không có hiện tượng tự thủy phân của vi khuẩn

 Tại sao nên phơi quần áo ngoài nắng?

Trong ánh nắng mặt trời có chứa các tia bức xạ, các tia này có tác dụng diệt khuẩn do đó có thể diệt được một số loài vi khuẩn kí ính trên quần áo, khử đi mùi hôi

 Tại sao tác nhân gây hư hại hoa quả thường là nấm mốc mà ít khi là vi khuẩn?

Nấm mốc ưa axit và hàm lượng đường cao mà dịch tế bào của hoa quả thường có hàm lượng đường và axit cao, không thích hợp với vi khuẩn tuy nhiên do hoạt động của nấm mốc làm hàm lượng đường và axit giảm  vi khuẩn có thể hoạt động gây hỏng rau quả

 Vì sao trong sữa chua hầu như không có vi sinh vật gây bệnh?

Vì trong sữa chua có vi khuẩn lactic tạo ra môi trường axit ức chế mọi vi khuẩn kí sinh gây bệnh

Vì trong sữa chua có nồng độ pH thấp làm cho VSV gây bệnh không phát triển được

 Muối dưa vào mùa hè và mùa đông thì mùa nào nhanh chua hơn vì sao?

Mùa hè vì nhiệt độ cao hơn mùa đông thích hợp cho VSV lactic trong muối dưa

 Vì sao khi rửa rau sống nên ngâm trong nước muối hay thuốc tím pha loãng 5-10 phút?

Vì nước muối hay thuốc tím pha loãng gây hiện tượng VSV co nguyên sinh làm cho VSV ko phân chia dược, ngoài ra chúng có tác dụng oxi háo mạnh

 Xà phòng có phải chất diệt khuẩn không?

Không , xà phòng chỉ là chất tạo bọt giúp rửa trôi các VSV dễ dàng

 Vì sao có thể giữ thức ăn tương đối lâu trong tủ lanh?

Vì nhiệt độ thấp sẽ ức chế sự phát triển của VSV làm đồ ăn để được lâu hơn

 Vì sao thức ăn chứa nhiều nước rất rễ bị nhiễm vi khuẩn?

Vì vi khuẩn sinh trưởng tốt trong môi trường độ ẩm cao

 Vì sao nên đun sôi lại thức ăn còn dư trước khi lưu giữ trong tủ lạnh ?

Sau khi ăn, các thức ăn thừa đã nhiễm khuẩn, do đó trước khi cho vào tủ lạnh cất giữ cần đun sôi lại để diệt khuẩn Có như vậy mới hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và giữ thức ăn được lâu hơn và tốt hơn

 Tại sao vải chin để qua 3-4 ngày sẽ bị chua?

Vì dịch vải chứa nhiều đường, dễ bị nấm mem ở vỏ xâm nhập, diễn ra quá trình lên men, vi sinh vật chuyển hoá đường thành rượu và axit

 Tại trẻ em ăn nhiều kẹo dễ bị sâu răng?

vì vi khuẩn lactic biến đường còn sót ở chân răng thành axit lactic, hợp chất này ăn mòn chân răng tạo điều kiện cho các vi khuẩn khác xâm nhập ăn mòn chân răng

 Bình đựng nước thịt và bình đựng nước đường lâu ngày khi mở nắp có mùi giống nhau ko?Vì sao?

Không hề có mùi giống nhau Bình đựng nước thịt để lâu ngày sẽ có mùi thối vì có hiện tượng khử amin từ các axit amin do quá dư thừa nitơ và thiếu cacbon Bình đựng nước đường sẽ có mùi chua vì vi sinh vật thiếu nitơ và quá dư thừa cacbon cho nên chúng nên men tạo axit

Biên soạn

Vũ Văn Hậu

Facebook: www.facebook.com/hauvanvo.2602

Tài liệu được lưu hành nội bộ 10M – THPT GIA LỘC