Câu 1: Trình bày vai trò, đặc điểm của ngành công nghiệp ?Nêu các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp Câu 2: Phân tich các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố công nghiệp trên thế giới.So sánh đặc điểm khác nhau giữa sản xuất nông nghiệp và sản xuất công nghiệp. Câu 3: Trong điều kiện hiện nay nhân tố nào đóng vai trò quan trọng đối với sự phân bố công nghiệp trên thế giới? Câu 4: Trình bày vai trò của các ngành công nghiệp? Kể tên 1 số mặt hàng của 1 số ngành công nghiệp trên thế giới.Phân tích tình hình sản xuất và phân bố 1 số ngành công nghiệp trên thế giới Câu 5: Vẽ và nhận xét biểu đồ về tình hình sản xuất 1 số ngành công nghiệp trên thế giới.Giải thích tại sao ngành công nghiệp sản xuất hàng hoá tiêu dùng và thực phẩm lại phổ biến rộng rãi trên thế giới? Câu 6:Trình bày 1 số hình thức chủ yếu của tổ chức lãnh thổ công nghiệp, nêu vai trò của tổ chức lãnh thổ công nghiệp.Các đặc điểm chính của 1 số hình thức lãnh thổ công nghiệp?
Trang 1Các nhân tố
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP ĐỊA LÍ 10
Câu 1: Trình bày vai trò, đặc điểm của ngành công nghiệp ?Nêu các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển công nghiệp.
* Đặc điểm của các ngành công nghiệp là:
a.Sản xuất công nghiệp bao gồm 2 giai đoạn
b.Sản xuất công nghiệp có tính chất tập trung cao độ
*Quy trình công nghệ
*Sử dụng nguồn năng lượng nguyên liệu mới
Đường lối công nghiệp hoá
*Đườn
g giao thông
*Thông tin
*Cấp điện nước
*Trong nước
*Ngoài nước
*Đất cho xây dựng công nghiệp
*Nguồn lơi sinh vật biển, rừng
*Nguồn nước
*Đặc điểm khí hậu
*Trữ lượng
*Chất lượng
*Chủng loại
*Phân bố
*Đất liền
*Biển
*Giao thông
*Đô thị…
Đường lối chính sách
Cơ sở hạ tầng-vật chất KT
Thị trường Tiến
bộ KHKT
Dân cư-Lao động
Đất rừng biển
Khí hậu-nước
Khoáng sản
Tự nhiên,
Kinh tế,
Chính trị
Kinh tế - Xã hội
Tự nhiên
Vị trí địa lí
*Lực lượng sản xuất
*Tiêu thụ
Sản xuất bằng máy móc
phẩm tiêu dùng
Trang 2Biểu hiện: tập chung về tư liệu sản xuất, nhân công và sản phẩm.Trên một diện tích nhất định, có thể xây dựng nhiều xí nghiệp, thu hút nhiều lao động và tạo ra một khối lượng sản phẩm lớn
c.Sản xuất công nghiệp bào gồm nhiều ngành phức tạp, được phân công tỉ mỉ và có sự phối hợp giữa nhiều ngành để tạo ra sản phẩm cuối cùng.
- Công nghiệp là tập hợp của hệ thống nhiều ngành như khai thác (khoáng sản, khai thác rừng, thuỷ sản,…), điện lực, luyện kim, chế tạo máy, hoá chất, thực phẩm…Các ngành này kết hợp chặt chẽ với nhau trong quá trình sản xuất cũng hết sức chi tiết, chặt chẽ.Chính vì vậy các hình thức chuyên môn hoá, hợp tác hoá, liên hợp hoá có vai trò đặc biệt trong sản xuất công nghiệp
- Phân loại :
+Dựa vào tính chất tác động đến đối tượng lao động : Công nghiệp khai thác; công nghiệp chế biến
+Dựa vào công cụ kinh tế của từng sản phẩm: Công nghiệp nặng (A) và công nghiệp nhẹ (B)
*Vai trò của của ngành công nghiệp là:
- Công nghiệp là ngành sản xuất ra một khối lượng cảu cải vật chất rất lớn cho xã hội, có vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân
- Cung cấp hầu hết các tư liệu sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho tất cả các ngành kinh tế
- Tạo ra các sản phẩm tiêu dùng có giá trị, góp phần phát triển nền kinh tế và nâng cao trình độ văn minh của toàn xã hội
- Công nghiệp thúc đẩy sự phát triển của các nền kinh tế khác như: nông nghiệp, giao thông vận tải, thương mại, dịch
vụ và củng cố an ninh quốc phòng (Lí do : không có một ngành kinh tế nào không sử dụng sản phẩm của công nghiệp)
- Công nghiệp tạo điều kiên khai thác có hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở các nơi, làm thay đổi sự phân công lao động và giảm mức độ chênh lệch về trình độ phát triển giữa các vùng lãnh thổ
- Do công nghiệp ngày càng sản xuất ra nhiều sản phẩm mới mà không ngành sản xuất vật chất nào sánh được nên
nó tạo khả năng mở rộng sản xuất, mở rộng thị trường lao động, tạo ra nhiều việc làm, tăng thu nhập
Câu 2: Phân tich các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố công nghiệp trên thế giới.So sánh đặc điểm
khác nhau giữa sản xuất nông nghiệp và sản xuất công nghiệp.
*.Các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố công nghiệp trên thế giới ( ví dụ minh hoạ)
a Vị trí địa lí:.
Có tác động rất lớn đến việc lựa chọn các nhà máy, các khu công nghiệp, khu chế xuất ở trên thế giới và Việt Nam Chẳng hạn, khi xem xét 97 địa điểm mà các ngành công nghiệp và các địa phương lựa chọn để xây dựng khu công nghiệp d nước ta thì cả 97 (100%) đều có vị trí địa lí thuận lợi (gần cảng, sân bay, đường quốc lộ, đường sắt, gần trung tâm thành phố, ) Cụ thể hơn như khu chế xuất Tân Thuận, một trong các khu chế xuất lớn nhất của TP Hồ Chí Minh và Việt Nam, với diện tích 300 ha, nằm ở quận 7, cách trung lâm thành phố 4 km, sát cảng Bến Nghé và cảng contenơ lớn nhất TP Hồ Chí Minh, phía nam khu chế xuất là trung tâm đô thị mới Nam Sài Gòn, cách sân hay Tân Sơn Nhất 13km, gần tỉnh lộ 15 thông thương với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long,
b.Nhân tố tự nhiên:
Trang 3+ Khoáng sản: cùng với trữ lượng và chất lượng khoáng sản thì sự kết hợp các loại khoáng sản trên lãnh thổ sẽ chi
phối quy mô, cơ cấu và tổ chức các xí nghiệp công nghiệp Ví dụ: ngành công nghiệp khai thác và tuyển than của nước ta lập trung ở Quảng Ninh, nơi chiếm 94% trữ lượng than cả nước, hay các nhà máy xi măng lớn của nước ta đều được xây dựng ở những nơi có nguồn đá vôi phong phú như Hoàng Thạch (Hải Dương), Bỉm Sơn (Thanh Hóa), Chinh Fong (Hải Phòng), Hà Tiên I (Kiên Giang)
+ Nguồn nước: là điều kiện quan trọng cho việc phân bố các xí nghiệp của nhiều ngành công nghiệp như luyện kim
(đen và màu), dội, nhuộm, giấy, hóa chất, chế biến thực phẩm, Ớ những vùng có mạng lưới sông ngòi dày đặc, lại chảy trên những địa hình khác nhau tạo nên nhiều tiềm năng cho công nghiệp thủy điện
+ Khí hậu: đặc điểm khí hậu và thời tiết tác động không nhỏ đến hoạt động của các ngành công nghiệp khai khoáng
Trong một số trường hợp, nó chi phối và việc lựa chọn kĩ thuật và công nghệ sản xuất Chẳng nạn, khí hậu nhiệt đới
ẩm gió mùa làm cho máy móc dễ bị hư hỏng Điều đó đòi hỏi phải nhiệt đới hóa trang thiết bị sản xuất Ngoài ra, khí hậu đa dạng và phức tạp làm xuất hiện những tập đoàn cây trồng vật nuôi đặc thù Đó là cơ sở để phát triển các ngành công nghiệp chế biến lương thực - thực phẩm
+ Các nhân tố tự nhiên khác: Đất đai - địa chất công trình để xây dựng nhà máy.
* Tài nguyên biển, rừng: rừng và hoạt động lâm nghiệp là C(í sở cung cấp vật liệu xây dựng (gổ, tre, nứa, ế), nguyên liệu cho các ngành công nghiệp giấy, chế biến gỗ và các ngành tiểu thủ công nghiệp (tre, song, mây, giang, trúc, ), dược liệu cho công nghiệp dược phẩm Tài nguyên biển (cá dầu khí, cảng nước sâu, ), tác động tới việc hình thành các xí nghiệp chế biến thủy sản, khai thác, lọc dầu, xí nghiệp đóng và sửa chữa tàu,
c.Nhân tố kinh tế - xã hội:
+ Dân cư và nguồn lao động:
*Nơi có nguồn lao động dồi dào cho phép phát triển và phân bố các ngành công nghiệp cần nhiều lao động như dệt -may, giày - da, công nghiệp thực phẩm Đây là những ngành không đòi hỏi trình độ công nghệ và chuyên môn cao *Nơi có đội ngũ lao động kĩ thuật cao, công nhân lành nghề gắn với các ngành công nghiệp hiện đại, đòi hỏi hàm lượng công nghệ và “chất xám” cao trong sản phẩm như kĩ thuật điện, điện tử - tin học, cơ khí chính xác,
+Tiến bộ khoa học kĩ thuật:
*Làm cho việc khai thác, sử dụng tài nguyên và phân bố hợp lí các ngành công nghiệp như phương pháp khí hóa than ngay trong lòng đất không những làm thay đổi hẳn điều kiện lao động mà còn cho phép khai thác những mỏ than ở sâu trong lòng đất mà trước đây chưa thể khai thác được
* Làm thay đổi quy luật phân bố các xí nghiệp công nghiệp Chẳng hạn như các xí nghiệp luyện kim đen trước đây thường gắn với mỏ than và quặng sắt Nhờ phương pháp điện luyện hay lò thổi ôxi mà sự phân bố các xí nghiệp luyện kim đã thay đổi
+Thị trường:
Có tác động mạnh mẽ tới quá trình lựa chọn vị trí xí nghiệp, hướng chuyên môn hóa sản xuất Sự phát triển công nghiệp ở bất kì quốc gia nào cũng đều nhằm thỏa mãn nhu cầu trong nước và hội nhập với thị trường thế giới Ví dụ:
ở nước ta, thời kì 1986 - 1990 do tiếp cận với cơ chế thị trường muộn và không nắm vững nhu cầu thị trường trong
và ngoài nước, hầu hết các ngành công nghiệp quốc doanh lao đao Hiện nay, một số ngành (dệt may, chế biến thực phẩm thủy hải sản, da giày, ) nhờ chiến lược thị trường có hiệu quả mà có vị trí nhất định ở cả thị trường trong nước lẫn quốc tế như Hoa Kì, EU,
Trang 4+Cơ sở hạ tầng-cật chất kĩ thuật: Đường giao thông, thông tin, điện nước.
+Đường lối, chính sách: ảnh hưởng quá trình công nghiệp hóa phân bố công nghiệp hợp lí, thúc đẩy công nghiệp
phát triển
*So sánh điểm khác nhau giữa sản xuất công nghiệp với sản xuất nông nghiệp :
Tư liệu sản xuất Đất trồng Máy móc ,thiết bị kĩ thuật, công
nghệ Đối tượng lao động Cây trồng và vật nuôi Khoáng sản, tư liệu sản xuất, các sản
phẩm từ nông nghiệp
Đặc điểm sản xuất
Phân tán theo không gian; chịu ảnh hưởng sâu sắc của điều kiện tự nhiên;
các giai đoạn phải theo trình tự bắt buộc,kế tiếp nhau
Tập trung cao độ; ít chịu ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên; các giai đoạn
có thể tiến hành đồng thời, có thể tách xa nhau về mặt không gian Chất lượng sản phẩm -Năng xuất chất lượng không ổn định
phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên
-Năng xuất chất lượng đồng đều và phụ thuộc vào trình độ khoa học kĩ thuật
Câu 3: Trong điều kiện hiện nay nhân tố nào đóng vai trò quan trọng đối với sự phân bố công nghiệp trên thế giới?
Nhân tố đóng vai trò quan trọng đối với sự phân bố công nghiệp trên thế giới là nhân tố kinh tế - xã hội
Câu 4: Trình bày vai trò của các ngành công nghiệp? Kể tên 1 số mặt hàng của 1 số ngành công nghiệp trên thế
giới.Phân tích tình hình sản xuất và phân bố 1 số ngành công nghiệp trên thế giới
Công nghiệp năng lượng Công nghiệp điện tửtin học xuất hàng tiêu dùngCông nghiệp sản Công nghiệp thựcphẩm Vai trò -Là một trong những
ngành kinh tế quan trọng và cơ bản của một quốc gia.Nền sản xuất hiện đại chỉ được phát triển với
sự tồn tại của cơ sở năng lượng nhất định.Là tiền đề cảu tiến bộ khoa học kĩ thuật
-Gồm có khai thác than, khai thác dầu, công nghiệp điện lực
-Là ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều nước
-Là thước đo trình độ phát triển kinh tế, khoa học kĩ thuật của các quốc gia trên thế giới
-Tạo ra sản phẩm đa dạng, phong phú phục vụ nhu cầu đời sống của nhân dân, nâng cao trình độ văn minh
-Thúc đẩy nông nghiệp và các ngành công nghiệp khác;
tạo công ăn việc làm cho người lao động
-Cung cấp các sản phẩm đáp ứng nhu cầu hang ngày về ăn uống
-Tiêu thụ sản phẩm của các ngành trồng trọt,chăn nuôi, thuỷ sản -> tạo điều kiện cho ngành đó phát triển
-Tăng giái trị của sản phẩm tạo điều kiện xuất khẩu,tích luỹ vốn, cải thiện đời sống
Phân bố -Khai thác dầu và
công nghiệp điện lực chủ yếu ở các nước đang phát triển -Khai thác than có ở các nước có trữ lượng than lớn lượng than lớn
-Chủ yếu ở các nước phát triển như Hoa
Kì, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ,
-Phân bố rộng rãi ở nhiều nước kể cả các nước đang phát triển
-Các nước phát triển lớn như : Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa
Kì, Nhật Bản
-Có ở mọi nơi trên thế giới
Một số sản phẩm
chính
Than, dầu mỏ, xăng dầu, điện lực,
4 nhóm : máy tính (thiết bị công nghệ, phần mềm), thiết bị
Sản phẩm của ngành dệt may như vải vóc, trang phục, da giày,
thịt, cá hộp và đông lạnh, rau quả sấy và đóng hộp, chế biến
Trang 5điện tử (linh kiện.các
tụ điện, vi mạch, ) điện tử viễn thông (fax, điện thoại,
nhựa, sành sứ, thuỷ tinh,… sữa.rượu, bia, nước giải khát,
Đặc điểm Ngành khai thác
dầu: khai thác nhiều
ở các nước đang phát triển thuộc khu vực Trung Đông, Bắc Phi, Mĩ La Tinh, Đông Nam
- Công nghiệp điện lực: tập trung chủ yếu ở các nước phát triển và các nước CNH
Ít gây ô nhiễm môi trường, không tiêu thụ nhiều kim loại, điện, nước, không chiếm diện tích rộng,
có yêu cầu cao về lao động, trình độ chuyên môn kĩ thuật
Sử dụng nhiều nguyên liệu, động lực và chi phí vậnt ải
ít hơn nhưng đòi hỏi nhiều lao động, thị trường tiêu thụ lơn
và nguồn nguyên liệu dồi dào
Đòi hỏi vốn đầu tư ít, thời gian xây dựng tương đối ngắn, quy trình sản xuất tương đối đơn giản,thời gian hoàn vốn nhanh,thu lợi nhuận tương đối dễ dàng,
có khả năng xuất khẩu
-Sản phẩ mrất phong phú và đa dạng, chấ tlượngcao và mẫu
mã đẹp, tiện lợi khi
sử dụng -Ít vốn đầu tư, quay vòng vốn nhanh, dễ thu lợi nhuận, thúc đẩy các ngành nông nghiệp khác phát triển
Câu 5: Vẽ và nhận xét biểu đồ về tình hình sản xuất 1 số ngành công nghiệp trên thế giới.Giải thích tại sao ngành
công nghiệp sản xuất hàng hoá tiêu dùng và thực phẩm lại phổ biến rộng rãi trên thế giới?
*Giải thích:
- Sử dụng nhiên liệu, điện và chi phí vận tải ít hơn và sử dụng nguyên liệu phong phú từ nông nghiệp, vật liệu tổng hợp và nhân tạo
- Lao động đông đảo, thu hút nhiều lao động, nhất là lao động nữ, không đồi hỏi khắt khe về thể lực và trình độ lao động
- Công nghiêp chế biến lương thực thực phẩm và công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng có ưu điểm:
+ Đòi hỏi ít vốn, thời gian xoay vòng vốn nhanh
+ Quy trình sản xuất đơn giản, thời gian xoay vòng vốn nhanh
+ Lợi nhuận tương đối dễ, có nhiều khả năng xuất khẩu
- Phân bố tương đối linh hoạt có mặt khắp mọi quốc gia, tùy thuộc vào tính chất của nguồn nguyên liệu thị trường
- Tạo nhiều hàng hóa đáp ứng nhu cầu rộng rãi hàng ngày của nhân dân về ăn uống và các nhu cầu thường nhật hàng ngày của các tầng lớp dân cư ( Thị trường tiêu thụ rộng lớn)
Câu 6:Trình bày 1 số hình thức chủ yếu của tổ chức lãnh thổ công nghiệp, nêu vai trò của tổ chức lãnh thổ công
nghiệp.Các đặc điểm chính của 1 số hình thức lãnh thổ công nghiệp?
*Vai trò của tổ chức lãnh thổ công nghiệp là:
-Các hình thức tổ chức lãnh thổ công nghiệp rất đa dạng và phong phú.Chúng luôn phát triển từ hình thức đơn giản, trình độ thấp, sang hình thức phức tạp, có trình độ cao và hiệu quả cao về kinh tế - xã hội trên cơ sở :
Trang 6+Sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên thiên nhiên vật chất và lao động nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường
-Góp phần thực hiện có hiệu quả sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước
*Một số hình thức chủ yếu và đặc điểm của tổ chức lãnh thổ công nghiệp là:
MỘT SỐ HÌNH THỨC CHỦ YÊU CỦA TỔ CHỨC LÃNH THỔ CÔNG NGHIỆP
Trung tâm công nghiệp
Khu công nghiệp tập
Điểm công nghiệp
-Vùng lãnh thổ rộng lớn
-Bao gồm nhiều điểm, khu công nghiệp, trung tâm công nghiệp
có mối liên hệ về sản xuất và có những nét tương đồng trong quá trình hình thành công nghiệp
-Có một vài ngành công nghiệp chủ yếu tạo nên hướng chuyên môn hoá
-Có các ngành phục
vụ và bổ trợ
-Gắn với đô thị vừa
và lớn, có vị trí đại lí thuận lợi
-Bao gồm khu công nghiệp, điểm công nghiệp và nhiều xí nghiệp công nghiệp
có mối liên hệ chặt chẽ về sản xuất, kĩ thuật, công nghệ
-Có các xí nghiệp nòng cốt (hay hạt nhân)
-Có các xí nghiệp bổ trợ và phục vụ
-Khu vực có ranh giới
rõ rang (vài tram ha),
có vị trí thuận lợi (gần cảng biển, quốc lộ lớn, gần sân bay) -Tập trung tương đối nhiều các xí nghiệp với khả năng hợp tác sản xuất cao
-Sản xuất các sản phẩm vừa để tiêu dùng trong nước vừa xuất khẩu
-Có các xí nghiệp dịch vụ hỗ trợ sản xuất công nghiệp
-Đồng nhất với 1
điểm dân cư
-Gồm 1-2 xí nghiệp
nằm gần nguồn
nguyên liệu-nhiên liệu
công nghiệp hoặc
vùng nguyên liệu
nông sản
-Ko có mối liên hệ
giữa các xí nghiệp