ĐẠI CƯƠNG: Nứt hậu môn có tổn thương là một vết nứt dài của lớp bì hậu môn, đi từ dưới đường lược đến bờ hậu môn, tương ứng với phần dưới của cơ thắt trong.. Hầu hết các vết nứt thấy ở đ
Trang 1BỆNH NỨT HẬU MÔN
1 ĐẠI CƯƠNG:
Nứt hậu môn có tổn thương là một vết nứt dài của lớp bì hậu môn, đi từ dưới đường lược đến bờ hậu môn, tương ứng với phần dưới của cơ thắt trong Hầu hết các vết nứt thấy ở đường giữa-sau ống hậu môn Vị trí vết nứt ở đường giữa-trước ống hậu môn cũng có gặp nhưng ít hơn nhiều: 10% ở nữ giới và 1%
ở nam giới
Đa số nứt hậu môn có thể khỏi sau ít tuần lễ điều trị táo bón, nhưng một số có thể trở thành mạn tính (quá 6-8 tuần lễ) và khi đó có thể xuất hiện các tổn thương thứ phát
Dù là cấp tính hay mạn tính, vết nứt đều có thể nung mủ dẫn đến các áp-xe hậu môn-trực tràng và gây ra rò hậu môn thấp với lỗ rò ngoài được mở ra ở đường giữa-sau của hậu môn
2 TRIỆU CHỨNG
- Rất đau ổ hậu môn khi đi cầu, đau kéo dài hàng giờ Đau nhói như bị vết cắt hay đau kiểu nóng rát
- Ra máu đỏ nhạt khi đi cầu, thường là ít Triệu chứng này có thể không có
- Ngứa hay kích thích quanh hậu môn
- Nhìn thấy vết nứt của lớp bì hậu môn, hầu hết ở vị trí đường giữa-sau hậu môn
- Một mẩu da thừa nhỏ gần đầu dưới vết nứt, gặp trong trường hợp các vết nứt mạn tính
- Chảy ít dịch ở hậu môn, dây vào quần lót
- Táo bón là triệu chứng thường thấy
- Đôi khi đau hậu môn kèm theo triệu chứng tiểu gắt, tiểu đau hay bí tiểu
3 NGUYÊN NHÂN
- Phân to hoặc cứng đi qua hậu môn
- Táo bón hay rặn khi đi cầu
- Tiêu chảy mạn tính
- Viêm vùng hậu môn-trực tràng do bệnh Crohn hay bệnh viêm ruột
- Tiền sử phẫu thuật vùng hậu môn như cắt trĩ, thắt trĩ bằng vòng cao su, chích
Trang 2xơ, quang đông hồng ngoại có thể gặp biến chứng nứt hậu môn
- Trường hợp nứt hậu môn ở phụ nữ sau sinh tự nhiên, khi đó vết nứt ở vị trí giữa-trước ống hậu môn
- Các nguyên nhân ít gặp: giao hợp đường hậu môn, ung thư, HIV, lao, giang mai
4 CHẨN ĐOÁN
4.1 Khi bệnh nhân có cảm giác đau ghê gớm và được mô tả đau như dao cắt xảy ra khi đi cầu phân rắn hay cục phân to thì vấn đề có thể là nứt hậu môn Cần hỏi kỹ về bệnh sử để loại trừ các bệnh khác đi kèm, cần chú ý đến bệnh viêm đại trực tràng
Tam chứng của nứt hậu môn mạn tính là: mẩu da thừa hậu môn ở đầu dưới vết nứt, vết nứt dài ở ống hậu môn từ đường lược đến bờ hậu môn, nhú hậu môn phì đại ở đầu trên vết nứt
4.2 Khám lâm sàng:
- Nhìn: thấy mẩu da thừa ở rìa hậu môn phía sau, khi dùng 2 ngón trỏ banh hậu môn thì bệnh nhân than đau và nhìn thấy được vết nứt ở đường giữa-sau ống hậu môn, từ đường lược ra đến rìa hậu môn
- Thăm trực tràng: bệnh nhân than đau nhiều, đôi khi không cho thăm khám, cảm nhận được bó cơ thắt trong co thắt mạnh
5 ĐIỀU TRỊ
5.1 Điều trị nội khoa:
- Làm mềm phân, chống táo bón (thêm chất xơ, uống nhiều nước, tập thể dục đều, dùng thuốc tạo khối phân, thuốc nhuận tràng Psyllium ), hay điều trị tiêu chảy
- Ngâm hậu môn với nước ấm ngày nhiều lần: giúp giãn cơ thắt
- Thuốc thoa tê tại chỗ: thoa vào ống hậu môn, tránh thoa ở da quanh hậu môn vì
có thể gây viêm da
- Thận trọng trong việc dùng các thuốc làm giãn mạch và giảm áp lực cơ vòng (nitroglycerin, adalate, diltiazem ) vì có các tác dụng phụ
5.2 Điều trị bằng dụng cụ:
- Nong hậu môn dưới gây mê giúp cơ thắt giãn ra, được Gabriel thực hiện từ năm
1948 và được bệnh viện Saint Mark coi là phương pháp lựa chọn kinh điển Tuy vậy lại có những tác giả coi phương pháp này là thô bạo, nguy hiểm
- Chích Botulinum Toxin A vào cơ thắt trong với mục đích làm giãn cơ thắt
Trang 35.3 Phẫu thuật:
- Ap dụng trong điều trị nứt hậu môn mạn tính
- Phẫu thuật được thực hiện với cắt bỏ vết nứt + cắt bên cơ thắt trong ở vị trí 3h hay 9h + cắt bỏ các nhú hậu môn phì đại hay các polyp xơ