Quan Âm Thị Kính

- Từ đó giới thiệu vài nét đặc sắc của nghệ thuật chèo và vở Quan Âm Thị Kính tiêu biểu cho sân khấu chèo truyền thống: Từ bao đời nay hát chèo đã trở thành một loại hình sinh hoạt văn h

Nguyễn Thanh Minh

Ngày soạn:

Ngày giảng:

quan âm thị kính

A- Mục tiêu cần đạt

1 Kiến thức

Giúp học sinh:

- Hiểu đợc một số đặc điểm cơ bản của sân khấu chèo truyền thống

- Tóm tắt đợc nội dung vở chèo Quan Âm Thị Kính, nội dung, ý nghĩa và một số đặc điểm nghệ thuật (mâu thuẫn kịch, ngôn ngữ, hành động của nhân vật ) của đoạn trích Nỗi oan hại

chồng.

2 Kĩ năng

- Đọc kịch bản chèo theo kiểu phân vai

- Tìm hiểu mâu thuẫn kịch bản chèo (nữ chính, mụ ác) cùng ngôn ngữ, hành động của hai loại nhân vật này

3 Thái độ

- Cảm thông với số phận của Thị Kính - ngời phụ nữ có phẩm chất tốt đẹp cùng nỗi oan bi thảm, bế tắc

B- Chuẩn bị

- GV: Giáo án, máy chiếu, t liệu tham khảo, băng hình vở chèo Quan Âm Thị Kính, một số hình ảnh minh hoạ

- Học sinh:

+ Soạn bài

+ Tập đọc diễn cảm phân vai

+ Nếu có điều kiện xem trớc ở nhà vở chèo Quan Âm Thị Kính và tập hát một làn điệu chèo

C- Phơng pháp

- Hoạt động: Cá nhân, nhóm và cả lớp

- Phơng pháp: Đọc sáng tạo, nghiên cứu, tái tạo, gợi tìm

D- Tiến trình bài dạy

1 ổn định:

2 Kiểm tra bài cũ:

a) Câu hỏi (qua máy chiếu): Em có nhận xét gì về cố đô Huế qua văn bản Ca Huế trên

sông Hơng ? Hãy làm bài tập trắc nghiệm sau:

Vì sao có thể nói: Ca Huế vừa sôi nổi, tơi vui, vừa trang trọng uy nghi ?

A Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc dân gian

B Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc tính phòng

C Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc dân gian và nhạc cung đình

D Do ca Huế bắt nguồn từ nhạc cung đình

b) Đáp án:

- Cố đô Huế nổi tiếng không phải chỉ có các danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử mà còn nổi tiếng bởi các làn điệu dân ca và âm nhạc cung đình Ca Huế là một hình thức sinh hoạt văn hoá - âm nhạc thanh lịch và tao nhã : một sản phẩm tinh thần đáng trân trọng, cần đợc bảo tồn và phát triển

- Đáp án C

3 Bài mới

a) Gới thiệu bài:

GV: - qua máy chiếu, phát một đoạn múa hát vu quy trong vở chèo Quan Âm Thị Kính

- Từ đó giới thiệu vài nét đặc sắc của nghệ thuật chèo và vở Quan Âm Thị Kính tiêu biểu cho sân khấu chèo truyền thống: Từ bao đời nay hát chèo đã trở thành một loại hình sinh hoạt văn hoá nghệ thuật quen thuộc của ngời dân Việt Nam, nuôi dỡng đời sống tinh thần dân tộc bởi cái chất trữ tình đằm thắm sâu sắc Trong kho tàng văn hoá nghệ thuật dân gian dân tộc chèo

là một loại hình sân khấu kịch hát đậm đà tính dân tộc, với sự kết hợp nhuẫn nhuyễn của hàng loạt yếu tố: hát, múa, nhạc, kịch mang tính nguyên hợp vô cùng độc đáo Từ cái nôi của chèo là vùng đồng bằng Bắc bộ, sau bao nhiêu thăng trầm của lịch sử nghệ thuật chèo ngày càng phát triển và khẳng định đợc tầm quan trọng trong nền văn hoá dân gian dân tộc Và vở Quan Âm Thị

Kính là vở chèo tiêu biểu cho sân khấu chèo truyền thống Việt Nam.

b) Các hoạt động dạy và học:

(?) Trình bày sự hiểu biết của

em về khái niệm chèo ?

(?) Em biết gì về nguồn gốc

của chèo ?

(?) Cho biết các đặc trng cơ

bản của chèo

GV: Tóm tắt, chiếu trên máy

chiếu và minh hoạ thêm cho

từng đặc trng của chèo.

GV định hớng: Văn bản Quan

Âm Thị Kính có hai phần, cần

hai cách đọc Phần tóm tắt nội

dung chèo Quan Âm Thị Kính

thuyết minh nội dung tích

chèo cần đọc bằng giọng

khách quan Gọi học sinh đọc

tóm tắt vở chèo Quan Âm Thị

Kính.

(?) Về nội dung, vở chèo

Quan Âm Thị Kính mang đặc

điểm nào của các tích chèo

- Là loại kịch hát, múa dân gian, kể chuyện diễn tích bằng hình thức sân khấu

- Chèo nảy sinh và phổ biến rộng rãi ở Bắc Bộ

- Chèo thuộc loại sân khấu:

+ Kể chuyện khuyến giáo đạo

đức + Tổng hợp các yếu tố nghệ thuật

+ Ước lệ và cách điệu cao + Có sự kết hợp chặt chẽ cái bi

và cái hài

- Đọc tóm tắt vở chèo

- Tích truyện xoay quanh trục

bĩ cực - thái lai Nhân vật Thị Kính đi từ nỗi oan trái đến đợc

A- Tìm hiểu chung về chèo

và sân khấu chèo truyền thống

I- Khái niệm II- Nguồn gốc III- Các đặc trng cơ bản

(SGK)

B- Vở chèo Quan Âm Thị Kính

cổ ?

GV: Chiếu ảnh bức tợng

Quan Âm Thị Kính lên màn

hình.

(?) Qua bức tợng Quan Âm Thị

Kính ở chùa Tây Phơng đợc

chụp in trong SGK cho em

hiểu gì về chèo Quan Âm Thị

Kính ?

(?) Từ đó, em hiểu gì về giá trị

của vở chèo Quan  m Thị

Kính ?

GV nêu yêu cầu đọc: Phần

trích đoạn Nỗi oan hại chồng

là văn bản tác phẩm cần đọc

diễn cảm theo yêu cầu ca kịch:

đọc lời thoại sát với tính cách

nhân vật, sát với cấu tạo lời

văn xuôi hay văn vần, phân

biệt đọc lời thoại của nhân vật

với lời dẫn của tác giả

- Ngời dẫn chuyện: Đọc tên

các nhân vật, các lời chỉ dẫn

- Nhân vật Thiện Sĩ: Giọng

hoảng hốt, sợ hãi

- Nhân vật Thị Kính: Giọng từ

âu yếm, ân cần, chuyển sang

đau đớn, nghẹn tủi, thê thảm,

rồi buồn bã chấp nhận và có

phần bình tĩnh kìm nén khi

quyết định hành động,

giải oan thành phật

- Quan Âm Thị Kính là vở chèo mang tích phật (dân gian gọi là tích phật Quan Âm

- Là vở chèo tiêu biểu, mẫu mực cho nghệ thuật chèo cổ

n-ớc ta

- Là vở chèo tiêu biểu, mẫu mực cho nghệ thuật chèo cổ

n-ớc ta

C- Đoạn trích Nỗi oan hại chồng

I- Đọc - chú thích

- Nhân vật Sùng bà: Giọng

nanh nọc, độc ác, có lúc đay

nghiến, chì chiết, lúc quát thét,

hả hê, khoái trá

- Nhân vật Sùng ông: Giọng

lèm bèm của kẻ nghiện rợu

- Nhân vật Mãng ông: Hai câu

đầu giọng vui mừng, tự hào,

các câu sau giọng ngạc nhiên

đau khổ, bất lực, cam chịu

GV: Đọc mẫu Cho 5 HS đọc

phân vai Gọi các HS khác

nhận xét.

GV: Yêu cầu HS giải nghĩa từ

"oan", các thành ngữ 6, 10,

13

(?) Xác định phơng thức biểu

đạt của đoạn trích ? Vì sao em

xác định đợc nh vậy ?

(?) Đoạn trích có mấy nhân

vật ? Những nhân vật đó thuộc

các vai nào trong chèo cổ ?

(?) Những nhân vật nào là

nhân vật chính thể hiện xung

đột kịch ? Các nhân vật đó

xung đột theo mâu thuẫn nào?

- Đọc phân vai Nhận xét

- Tự sự

- Năm nhân vật:

+ Thị Kính: vai nữ chính + Sùng bà: vai mụ ác + Thiện Sĩ vai th sinh, nhng nhu nhợc, đớn hèn

+ Sùng ông, Mãng ông: vai

lão nhng tính cách khác nhau

- Thị Kính và Sùng bà Mâu thuẫn:

(?) Hai nhân vật này đại diện

cho loại ngời nào trong xã

hội ?

(?) Vì sao đoạn trích có tên là

Nỗi oan hại chồng ?

Hỏi (qua máy chiếu): Nỗi oan

hại chồng diễn ra trong ba thời

điểm:

- Trớc khi bị oan

- Trong khi bị oan

- Sau khi bị oan

a) Tơng ứng với ba thời điểm

đó là các đoạn văn bản nào ?

b) Thời điểm nào là trọng tâm

của câu chuyện này ?

c) Nếu em đã xem Quan  m

Thị Kính trên sân khấu, em

hãy cho biết văn bản Quan Âm

Thị Kính có vai trò gì trong vở

diễn ?

GV: Tóm tắt ý đúng

(hết tiết 117 chuyển

sang tiết 118)

GV: Phát hình một cảnh

+ Hình thức: mẹ chồng > < nàng dâu

+ Bản chất: kẻ thống trị > < kẻ

bị trị

- Thị Kính: đại diện cho ngời phụ nữ lao động, ngời dân th-ờng

- Sùng bà: đại diện cho tầng lớp địa chủ phong kiến

- Vì nội dung kể là ngời vợ không định hại chồng, nhng bị

mẹ chồng buộc cho tội hại chồng, đành chịu nỗi oan này

- Từ đầu thiếp xén tày một mực

- Tiếp Về cùng cha, con ơi !

- Đoạn còn lại

- Thời điểm trong khi bị oan

- Là phần kịch bản văn học của vở diễn Quan Âm Thị Kính trên sân khấu

trong lớp Nỗi oan hại chồng

của vở diễn Quan Âm Thị

Kính , toạ không khí cho đàm

thoại bằng câu hỏi:

(?) Khung cảnh ở đầu đoạn

trích là khung cảnh gì ?

(?) Trong khung cảnh ấy, nổi

bật lên hình ảnh một ngời vợ

nh thế nào? Chi tiết nào nói

lên điều đó ?

(?) Khi chồng ngủ, Thị Kính

đã phát hiện ra điều gì ? Tâm

trạng của nàng lúc này ra sao ?

(?) Từ sự băn khoăn đó, Thị

Kính đã làm gì ? Vì sao Thị

Kính làm việc này ?

(?) Qua đó em có nhận xét gì

về tình cảm của Thị Kính dành

cho chồng ?

GV bình: Cử chỉ "dọn kỉ, ngồi

quạt cho chồng ngủ, cắt râu"

để làm đẹp mặt chồng cho

thấy Thị Kính là ngời có tình

thơng yêu chồng đằm thắm,

trong sáng, chân thật và luôn

hành động vì hạnh phúc lứa

đôi Nhng cũng chính từ hành

động cắt râu chồng lại trở

thành nguyên nhân trong nỗi

oan của Thị Kính Vậy trong

khi bị oan Thị Kính đã làm

- Cảnh sinh hoạt gia đình ấm cúng, đó là ớc mơ về hạnh phúc gia đình của nhân dân

- Yêu thơng, chăm sóc chồng

- Băn khoăn, lo lắng: Thấy chồng có chiếc râu mọc ngợc

- Muốn làm đẹp cho chồng

- Tình cảm chân thật, tự nhiên

II Phân tích

1 Nhân vật Thị Kính a) Trớc khi bị oan

- Cử chỉ: Dọn kỉ, ngồi quạt cho chồng ngủ

- Băn khoăn, lo lắng: Thấy chồng có chiếc râu mọc ngợc

- Hành động: Cắt râu chồng

- > Muốn làm đẹp cho chồng

->Tình cảm chân thật, tự nhiên, đằm thắm, trong sáng

gì ?

(?) Hành động cắt râu chồng

của Thị Kính đã bị mẹ chồng

khép vào tội gì ?

(?) Khi bị khép vào tội giết

chồng, Thị Kính đã có những

cử chỉ và những lời kêu oan

nào ?

(?) Em có nhận xét gì về tính

chất của những lời nói và cử

chỉ đó

(?) Những lời nói và cử chỉ

của Thị Kính đã đợc nhà

chồng đáp lại nh thế nào ?

(?) Em hình dung nh thế nào

về thân phận Thị Kính trong

cảnh ngộ này ?

(?) Qua đó đức tính nào của

Thị kính đợc bộc lộ ?

(?) Nhân vật Thị Kính thuộc

loaị nhân vật đặc sắc nào trong

chèo cổ ?

(?) Nhân vật Thị Kính đã gợi

cho em cảm xúc gì ?

- Tội giết chồng

- Lời nói:

+ Lạy cha, lạy mẹ ! con xin trình cha mẹ

+ Giời ơi ! Mẹ ơi, oan cho con lắm mẹ ơi !

+ Oan thiếp lắm chàng ơi !

- Cử chỉ;

+ Vật vã khóc + Ngửa mặt rũ rợi + Chạy theo van xin

- Lời nói rất hiền, rất ít

- Cử chỉ yếu đuối, nhẫn nhục

- Chồng: im lặng

- mẹ chồng: cự tuyệt

- Bố chồng: a dua với mẹ chồng

- Đơn độc giữa mọi sự vô tình

- Cực kì đau khổ và bất lực

- Nhẫn nhục, trong oan ức vẫn chân thực, hiền lành, giữ phép tắc gia đình

b) Trong khi bị oan

- Lời nói rất hiền, rất ít

- Cử chỉ yếu đuối, nhẫn nhục

-> Đơn độc, đau khổ, bất lực

GV tóm tắt và kết hợp lời

bình: Kết cục nỗi oan của Thị

kính là mối tình vợ chồng tan

vỡ, Thị kính bị đuổi ra khỏi

nhà chồng Vậy khi bị đuổi ra

khỏi nhà chồng tâm trạng của

Thị kính ra sao, hành động

nh thế nào ? Chúng ta cùng

chuyển sang mục c

GV: Sau khi bị oan, Thị Kính

đã có cử chỉ (quay vào nhà

nhìn từ cái kỉ đến sách, thúng

khâu, rồi cầm lấy chiếc áo

đang khâu dở, bóp chặt trong

tay), cùng với lời nói (Thơng

ôi ! Bấy lâu cho đến nỗi

tình run rủi !).

(?) Những cử chỉ và lời nói đó

phản ánh nỗi đau nào của Thị

Kính ?

(?) ý định không về với cha,

phải sống ở đời mới mong tỏ

rõ ngời đoan chính, đã chứng

tỏ thêm điều gì ở ngời phụ nữ

này ?

(?) Cách giải oan mà Thị Kính

nghĩ tới là gì ?

GV chia lớp làm hai nhóm

thảo luận câu hỏi:

- Nhân vật nữ chính, bản chất

đức hạnh, nết na, gặp nhiều oan trái

- Xót thơng, cảm phục

- Nỗi đau nuối tiếc, xót xa cho hạnh phúc lứa đôi bị tan vỡ

- không đành cam chịu oan sai

- Muốn tự mình tìm cách giải oan

- Đến đây Thị Kính không còn nhu nhợc mà đã quyết liệt trong tính cách

- Cách giải oan: đi tu cầu Phật

tổ minh chứng cho sự trong

-> Nhẫn nhục, trong oan ức vẫn chân thực, hiền lành, giữ phép tắc gia đình

c) Sau khi bị oan

- Đau đớn, nuối tiếc, xót xa cho hạnh phúc lứa đôi bị tan vỡ

(1) Con đờng Thị Kính chọn

để giải oan có ý nghĩa gì ?

(2) Theo em, có cách nào tốt

hơn để giải thoát những ngời

nh Thị Kính khỏi đau thơng ?

(?) Phân tích mặt tích cực và

tiêu cực con đờng mà Thị Kính

trọn để giải oan

GV tóm tắt ý trả lời của HS

kết hợp lời bình:

Con đờng giải thoát của Thị

Kính có hai mặt Mặt tích cực

là ớc muốn đợc sống ở đời để

tỏ rõ là con ngời đoan chính

Mặt tiêu cực thì cho rằng mình

khổ vì do số kiếp, do "phận

hẩm duyên ôi", tìm vào cửa

Phật để tu tâm Thị Kính cha

đủ bản lĩnh để đẻ vợt lên trên

hoàn cảnh, Thị Kính đã cam

chịu hoàn cảnh bằng sự chịu

đựng nhẫn nhục

GV yêu cầu HS so sánh nhân

vật Thị Kính với nhân vật Vũ

Nơng trong vở chèo Chiếc

bóng oan khiên, nhân vật Thị

Phơng trong chèo Trơng

Viên.

GV: Kẻ gieo hoạ cho Thị

Kính là Sùng bà, mẹ chồng

của Thị Kính Theo dõi phần

sạch

- Phản ánh số phận bế tắc của ngời phụ nữ trong XH cũ

- Lên án XH vô nhân đạo

- Loại bỏ những kẻ nh Sùng bà

Loại bỏ quan hệ mẹ chồng -nàng dâu kiểu phong kiến

- Loại bỏ XH phong kiến thối nát

- Cách giải oan: đi tu cầu Phật

tổ minh chứng cho sự trong sạch

-> Phản ánh số phận bế tắc của ngời phụ nữ trong XH cũ -> Lên án XH vô nhân đạo

thứ hai trong Nỗi oan hại

chồng, cho biết:

(?) Sự việc cắt râu chồng của

Thị Kính đã bị Sùng bà khép

vào tội nào ? Chi tiết nào

chứng tỏ điều đó ?

GV: Trong bản luận tội Thị

Kính, Sùng bà đã căn cứ vào

ba điểm chính:

- Cho rằng Thị Kính là loại

đàn bà h đốn, tâm địa xấu xa

- Thị Kính là con nhà thấp hèn

không xứng với nhà mình

- Thị Kính phải bị đuổi đi

(?) Em hãy tìm những lời buộc

tội cụ thể của Sùng bà

(?) Em có nhận xét gì về cách

luận tội và những lời luận tội

của Sùng bà ?

(?) Cùng với lời nói, Sùng bà

còn có những cử chỉ nào đối

với Thị Kính ?

(?) Tất cả những lời nói và cử

chỉ đó đã làm hiện nguyên

hình một ngời đàn bà có tính

- Tội giết chồng

- Mày định giết con bà à ?

- Tuồng bay

- Mày có trót

- Trứng rồng

- Mày là con nhà

- Con gái nỏ mồm

- Gọi Mãng tộc

- Tự nghĩ ra tội để gán cho Thị Kính

- Lời lẽ lăng nhục, hống hách, vân dụng trong câu nói dùng nhiều thành ngữ, tục ngữ

- Dúi đầu Thị Kính ngã xuống

- Khi Thị Kính chạy theo van

2 Nhân vật Sùng bà

- Khép cho Thị Kính vào tội giết chồng

- Dùng nhiều lời buộc tội Thị Kính

-> Tự nghĩ ra tội để gán cho Thị Kính

-> Lời lẽ: chua ngoa, lăng nhục, hống hách, vận dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ

cách nh thế nào ?

(?) Sùng bà thuộc loại nhân

vật đặc biệt nào trong chèo

cổ ?

(?) Nhân vật này gây cảm xúc

gì cho ngời xem ?

GV: tính cách hai nhân vật

Sùng bà và Thị Kính đợc bộc

lộ qua xung đột.

(?) Theo em, xung đột kịch

trong đoạn này thể hiện cao

nhất ở sự việc nào ? Vì sao ?

GV yêu cầu HS thảo luận

nhóm câu hỏi:

Em thử bình luận về bản chất

của xung đột này

(?) Trớc những lời kêu oan

thảm thiết của vợ, trớc sự hành

hạ của mẹ mình với vợ Thiện

Sĩ đã làm gì ?

(?) Em có nhận xét gì về một

ngời chồng nh Thiện Sĩ ?

xin, dúi tay cho ngã khuỵ xuống

- Độc địa, tàn ác, bất nhân

- Nhân vật "mụ ác", bản chất tàn nhẫn, độc địa

- Ghê sợ về sự tàn nhẫn, lo cho ngời hiền lành nh Thị Kính

- Sự việc Sùng bà cho Gọi Mãng ông đến trả Thị Kính

- Vì sự việc này bộc lộ cực

điểm tính cách bất nhân bất nghĩa của Sùng bà, đồng thời bộc lộ nỗi bất hạnh lớn nhất của Thị Kính

- Đó là xung đột giữa quyền lực của kẻ thống trị với địa vị nhỏ mọn của kẻ bị trị trong gia

đình cũng nh trong XH phong kiến

- Xung đột này tạo thành nỗi

đau thê thảm cho kẻ bị trị Đó

là xung đột bi kịch

- Im lặng trớc những lời kêu

-> Độc địa, tàn ác, bất nhân

(?) Sùng ông đã a dua với vợ

làm điều ác nào ?

(?) Thái độ của Sùng ông ra

sao khi lừa đợc Mãng ông ?

(?) Em hãy nhận xét về bản

chất của Sùng ông

(?) Khi đợc Sùng ông mời

sang ăn cữ cháu thái độ của

Mãng ông ra sao ?

(?) Trớc lời kêu oan của con

Mãng ông đã làm gì ?

(?) Các nhân vật phụ có vai trò

gì trong trích đoạn này ?

(?) Qua vở chèo Quan Âm Thị

Kính và đoạn trích nỗi oan

hại chồng, em biết gì về những

đặc sắc của nghệ thuật chèo cổ

?

(?) Em hiểu gì về số phận của

ngời phụ nữ đức hạnh trong

XH cũ ?

(?) Cùng với nỗi thơng cảm

dành cho Thị Kính, em còn có

tình cảm nào khác đối với

nhân vật này ?

oan của vợ

- Bỏ mặc vợ bị mẹ hành hạ

- Đớn hèn, bạc nhợc, đáng trách

- Lữa Mãng ông sang ăn cữ

cháu kì thực là sang nhận con về

- Vui thú làm điều ác, làm cho cha con Mãng ông phải nhục nhã ê chề

- A dua với vợ, tàn ác, nhẫn tâm

- Vui mừng, tự hào về con

- Thơng con, cảm thông cho con nhng bất lực

- Cùng với nhân vật chính tham gia làm thành xung đột kịch

3 Các nhân vật phụ

a) Nhân vật Thiện Sĩ

- Im lặng trớc những lời kêu oan của vợ

- Bỏ mặc vợ bị mẹ hành hạ

- > Đớn hèn, bạc nhợc, đáng trách

b) Nhân vật Sùng ông

- Lừa Mãng ông

- Vui thú làm điều ác

- Thay đổi quan hệ thông

gia Dúi ngã Mãng ông

-> A dua với vợ, tàn ác, nhẫn tâm

c) Nhân vật Mãng ông

- Thơng con, cảm thông cho con nhng bất lực

III- Tổng kết