bài giảng kinh tế quốc tế Chuong 1

Khái niệm Là nền kinh tế của tất cả các quốc gia trên thế giới, có mối liên hệ hữu cơ và tác động qua lại lẫn nhau thông qua sự phân công lao động quốc tế cùng với các quan hệ kinh tế q

TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ QUỐC TẾ 1.1 Nền kinh tế thế giới

1.2 Quan hệ kinh tế quốc tế

1

THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

2.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của TMQT

ĐẦU TƯ QUỐC TẾ

3.1 Khái niệm và tính tất yếu khách quan của đầu tư quốc tế

3.2 Đầu tư quốc tế trực tiếp

3.3 Đầu tư quốc tế gián tiếp

LIÊN KẾT KINH TẾ QUỐC TẾ VÀ

QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ

CỦA VIỆT NAM

4.1 Liên kết kinh tế quốc tế

4.2 Các tổ chức kinh tế quốc tế

4.3 Quan hệ kinh tế quốc tế của Việt Nam

4

TỔNG QUAN VỀ KINH TẾ QUỐC TẾ

6

1.1.1 Khái niệm

Là nền kinh tế của tất cả các quốc gia trên thế giới, có mối liên hệ hữu cơ và tác động qua lại lẫn nhau thông qua sự phân công lao động quốc tế cùng với các quan

hệ kinh tế quốc tế của chúng.

+ Các chủ thể kinh tế ở cấp độ quốc tế.

1.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của nền KTTG

a Những tiền đề ra đời của nền KTTG

- Quan hệ SX của phương thức TBCN, trước hết là quan hệ thị trường thông qua trao đổi hàng hoá dịch vụ

→ Yếu tố quyết định sự hình thành nền KTQT.

- Quá trình phân công lao động quốc tế gắn liền với chuyên môn hoá và hợp tác quốc tế

→ Cơ sở hình thành thị trường thế giới.

1.1.2 Quá trình hình thành và phát triển của nền KTTG

a Những tiền đề ra đời của nền KTTG

- Sự phát triển của khoa học, kỹ thuật, công nghệ đã thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, nâng cao năng suất lao động, tăng nhanh khối lượng hàng hóa, dịch vụ ở các nước

→ Động lực phát triển nền kinh tế thế giới.

- Sự phát triển của các phương tiện vận tải, thông tin liên lạc.

* Giai đoạn thứ nhất: Nền KTTG xuất hiện và

ở vào thời kỳ CNTB tự do cạnh tranh

- Phân công lao động quốc tế chuyển từ sử dụng

sự khác biệt về điều kiện tự nhiên sang phân công lao động thông qua buôn bán quốc tế

- Lực lượng SX phát triển nhanh ở một số nước gắn liền với việc mở rộng thị trường nhằm đạt lợi nhuận cao

- Sự phát triển không đồng đều giữa các nước làm sâu sắc thêm sự cách biệt về tốc độ phát triển kinh

tế giữa một nhóm nhỏ các nước công nghiệp phát triển với phần còn lại của thế giới

vào thời kỳ chủ nghĩa đế quốc.

- Hình thành các liên minh độc quyền thống trị thị trường trong nước và thế giới.

- Nền KTTG mang tính chất TBCN thống nhất do các quy luật phát triển kinh tế - xã hội của một nhóm nước tư bản công nghiệp phát triển nhất quyết định (G8).

Pháp, Đức, Italy, Nhật, Anh, Mỹ (G 6 ), Canada (G 7 ), Nga.

- Tồn tại xu hướng xuất khẩu tư bản.

- Mâu thuẫn giữa các nước tư bản công nghiệp phát triển

và các nước thuộc địa, giữa tư bản và lao động làm thuê diễn ra ngày càng gay gắt trên phạm vi toàn thế giới.

* Giai đoạn thứ tư: Giai đoạn hiện đại

của nền kinh tế thế giới.

Liên Xô và cộng đồng xã hội chủ nghĩa của Châu Âu tan rã, hệ thống kinh tế xã hội chủ nghĩa không tồn tại, các cường quốc phương tây trở thành thế lực chủ yếu chi phối cục diện chính trị - kinh tế thế giới.

- Thế giới chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từ biệt

lập sang hợp tác → Nảy sinh hai hệ quả trái ngược:

+ Các nước ưu tiên cho phát triển kinh tế thông qua gia tăng các hình thức hợp tác KTQT

+ Cạnh tranh về kinh tế dẫn đến chiến tranh kinh tế làm cho mâu thuẫn giữa các cường quốc, các trung tâm kinh tế và các tập đoàn xuyên quốc gia … ngày càng gay gắt.

- Sự phát triển của vòng cung Châu Á – TBD.

1.2 QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ

1.2.1 Khái niệm và nội dung của quan hệ kinh tế quốc tế

a Khái niệm

Là tổng thể các mối quan hệ kinh tế đối ngoại của các nước xét trên toàn bộ nền kinh tế thế giới

Hay, quan hệ KTQT là tổng thể các mối quan hệ

về vật chất, tài chính, kinh tế và khoa học công nghệ có liên quan tới tất cả các giai đoạn của quá trình tái sản xuất diễn ra giữa các quốc gia và giữa các quốc gia với các tổ chức kinh tế quốc tế

1.2 QUAN HỆ KINH TẾ QUỐC TẾ

1.2.1 Khái niệm và nội dung của quan

hệ kinh tế quốc tế

a Khái niệm

Quan hệ kinh tế đối ngoại là tổng thể các mối quan hệ vật chất và tài chính, kinh tế và khoa học công nghệ của một quốc gia với phần còn lại của thế giới.

1.2.1 Khái niệm và nội dung của quan

hệ kinh tế quốc tế

b Nội dung của quan hệ kinh tế quốc tế

- Thương mại quốc tế (TMQT)

Là quan hệ trao đổi hàng hoá và dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế có quốc tịch khác nhau thông qua hoạt động mua, bán và lấy tiền tệ làm trung gian trao đổi.

+ Xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá hữu hình.

+ Xuất khẩu và nhập khẩu hàng hoá vô hình

+ Gia công thuê cho nước ngoài và thuê nước ngoài gia công

+ Tái xuất khẩu

+ Chuyển khẩu.

+ Xuất khẩu tại chỗ

+ Xuất khẩu tiểu ngạch.

+ Xuất khẩu chính ngạch

- Đầu tư quốc tế

Là một quá trình KD, trong đó vốn đầu tư được

di chuyển từ quốc gia này sang quốc gia khác với mục đích sinh lời

- Hợp tác quốc tế về kinh tế và khoa học – công nghệ.

+ Chuyên môn hoá hợp tác hoá quốc tế giữa các

tổ chức kinh tế, giữa các quốc gia trong SX một loại SP

+ Hợp tác và trao đổi quốc tế về khoa học công nghệ, chuyển giao công nghệ (hàng hoá hữu hình và hàng hoá vô hình)

- Các dịch vụ thu ngoại tệ.

1.2.2 Tính chất của quan hệ KTQT

- Là một mối quan hệ thoả thuận, tự nguyện giữa các quốc gia độc lập, giữa các tổ chức kinh tế có tư cách pháp nhân

- Diễn ra theo yêu cầu của các quy luật của kinh tế thị trường và chịu sự tác động của các quy luật cung - cầu, quy luật giá trị, quy luật cạnh tranh …

- Chịu sự tác động của hệ thống quản lý, của các chính sách, pháp luật, thể chế của từng quốc gia cũng như điều ước quốc tế

1.2.2 Tính chất của quan hệ KTQT

- Quan hệ kinh tế quốc tế được vận hành gắn liền với sự gặp gỡ và chuyển đổi giữa các đồng tiền thông qua tỷ giá hối đoái.

- Khoảng cách về không gian địa lý giữa các nước có tác động trực tiếp đến thời gian và chi phí vận tải.

quan hệ kinh tế quốc tế

- Do sự khác nhau về điều kiện tự nhiên giữa các nước

- Do sự phát triển không đồng đều về kinh tế, khoa học kỹ thuật và công nghệ giữa các quốc gia

- Quá trình phát triển kinh tế tất yếu dẫn đến phân công lao động

- Do yêu cầu khách quan cần phải tiến hành chuyên môn hoá giữa các quốc gia

- Do sự đa dạng trong nhu cầu của mỗi quốc gia đòi hỏi phát triển các quan hệ KTQT

1.2.4 Vai trò của hoạt động kinh tế đối ngoại

a Đối với những nước công nghiệp phát triển

+ Bành trướng sức mạnh kinh tế, tìm kiếm, mở rộng thị trường tiêu thụ hàng hóa.

+ Tìm kiếm nơi đầu tư thuận lợi.

+ Phân tán rủi ro trong kinh doanh.

b Đối với những nước đang phát triển

+ Thu hút vốn đầu tư và công nghệ tiên tiến

+ Khai thác có hiệu quả nguồn lực trong nước, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tăng trưởng kinh tế

+ Thúc đẩy sản xuất trên quy mô lớn, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm sang các quốc gia khác

+ Tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm quản lý từ các nhà đầu tư nước ngoài

28

- Quan hệ kinh tế đối ngoại:

Những vấn đề cần lưu ý:

+ Bản chất

+ Chủ thể tham gia

- Quan hệ kinh tế quốc tế

- Phân biệt quan hệ KTĐN và quan hệ KTQT:

+ Góc độ nghiên cứu

+ Phạm vi

+ Tính chất

29

1.2 Sự ra đời của các quan hệ KTQT

+ Sự phát triển của LLSX dẫn đến sự ra đời của các quan hệ KTQT trong các lĩnh vực

khác nhau

+ Sự phát triển của KHCN

+ Sự phát triển của giao thông vận tải

+ Sự phát triển của cuộc cách mạng về

thông tin

30

1.3 Đối tượng và nội dung nghiên cứu môn học KTQT

a Đối tượng nghiên cứu:

Khoa học KTQT nghiên cứu những vấn đề

về phân phối, sử dụng các nguồn lực giữa các quốc gia thông qua trao đổi quốc tế các yếu tố sản xuất nhằm đạt được sự cân đối cung - cầu các yếu tố đó trong nền KTTG

31

b Nội dung khoa học KTQT

diễn ra trong lĩnh vực trao đổi quốc tế hàng hóa, dịch vụ, vốn,

những nhân tố tác động đến phát triển KTTG và TTTG

tế của các chủ thể tham gia

32

2 Sự phát triển các mối quan hệ KTQT

2.1 Các hình thức quan hệ KTQT

- Thương mại quốc tế:

+ Thương mại hàng hóa quốc tế.

+ Thương mại dịch vụ quốc tế.

- Trao đổi quốc tế các yếu tố sản xuất:

+ Trao đổi quốc tế về vốn.

+ Trao đổi quốc tế về KHCN.

+ Trao đổi quốc tế về sức lao động.

33

2.2 Sự phát triển của các quan hệ KTQT

- Hình thức ngày càng phong phú và đa dạng

- Phạm vi, không gian ngày càng rộng

- Trình độ ngày càng cao

được thể hiện rõ trong các chương tiếp theo

34

3 Các học thuyết KT trong trao đổi quốc tế

Học thuyết về lợi thế tuyệt đối của Adam Smith.

Học thuyết về lợi thế tương đối của David Ricardo.

Học thuyết về chi phí cơ hội của Haberler.

Học thuyết về mô hình chuẩn TMQT của Heckscher - Ohlin (H-O).

35

36