Bài 43

Khái niệm• Vi rút là một thực thể sống chưa có cấu tạo tế bào chúng gồm hai phần chính: vỏ là prôtêin capsit và lõi là axit nuclêic.. Virut có được coi là một cơ thể sinh vật không?. Vi

CHƯƠNG III: VIRUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

BÀI 43

I Khái niệm:

1. Sự phát hiện ra vi rút:

Từ trước Công nguyên, đã có nhiều tài liệu về một số bệnh mà sau này người ta xác định là do virut gây nên như bệnh dại, bại liệt, đậu mùa

Năm 1892 D.I.Ivanopxki, nhà khoa học người Nga khi lấy dịch ép của lá cây thuốc lá

bị bệnh khảm, cho lọc qua nến lọc vi khuẩn rồi lấy dịch ép này nhiễm vào lá cây thuốc lá không bị bệnh thì thấy cây cũng bị mắc bệnh

Soi dưới kính hiển vi, ông không quan sát

thấy mầm bệnh, nuôi cấy trên thạch không có khuẩn lạc Ông cho rằng mầm bệnh là một loại

vi sinh vật nhỏ hơn vi khuẩn, năm 1898 người ta gọi là virut (nghĩa là mầm độc).

Năm đó, người ta cũng phát hiện ra virut

gây bệnh cho động vật (bệnh lở mồm long móng

ở trâu bò).

Năm 1915 phát hiện ra virut ở vi khuẩn và

được gọi là thể thực khuẩn (Bacterio phagơ gọi tắt là phagơ)

• Từ cách phát hiện ra virut, có nhận xét về đặc điểm

chung của virut?

• (kích thước, cấu tạo, cách dinh dưỡng)

2 Khái niệm

• Vi rút là một thực thể sống chưa có cấu tạo tế bào chúng gồm hai phần chính: vỏ là prôtêin (capsit) và lõi là axit nuclêic.

• Kích thước rất nhỏ trung bình 10 - 100 nm.

• Đời sống kí sinh bắt buộc trong tế bào chủ, ngoài tế bào chủ được gọi là hạt virut hay virion

Virut có được coi

là một cơ thể

sinh vật không?

Vì sao?

Virut chưa được coi là 1 cơ thể sống mà chỉ là dạng sống vì virut cấu tạo quá đơn giản, không có cấu tạo tế bào, bên ngoài

cơ thể vật chủ chúng không có các đặc điểm cơ bản của cơ thể sống: sinh trưởng, phát triển, chuyển hóa vật chất … sống kí sinh bắt buộc, chỉ nhân lên và phát triển trong tế bào chủ

Tuy nhiên, chúng vẫn được xếp vào VSV vì chúng vẫn có khả năng nhân lên và di truyền các đặc điểm của mình cho thế hệ sau.

• II- Hình thái và cấu tạo

Dựa vào hình thái ngoài của virut người ta chia virut thành mấy loại?

1 Hình thái của virut gồm 3 loại:

(TMV).

khuẩn (phagơ T2).

CẤU TRÚC HỖN HỢP

Dựa vào những hình dưới đây em hãy điền thông tin thích hợp vào bảng trang 145/sgk

Virut HIV

Virut dạng

phối hợp

(Phage T2)

Đặc điểm

Loại virut

Hình dạng, kích thước

Virut dạng phối

hợp (Phage T2)

Đặc điểm

Loại virut

Hình dạng, kích thước Axit nuclêic Vỏ prôtêin

Vỏ ngoài

Virut hình trụ

xoắn (TMV)

- Hình trụ ARN xoắn đơn Nhiều capsome

ghép đối xứng với nhau thành vòng xoắn

giác đều,

ADN xoắn kép Mỗi tam giác

đều được cấu tạo bởi chuỗi capsome

Không có

Virut HIV

Virut dạng

phối hợp

(Phage T2)

Virut hình trụ

xoắn (TMV)

- Hình trụ ARN

xoắn đơn

Nhiều capsome ghép đối xứng với nhau thành vòng xoắn

ADN xoắn kép

Mỗi tam giác đều được cấu tạo bởi chuỗi

capsome

Không có

Virut HIV

-Hình cầu 2 sợi

ARN đơn

Capsome ghép với nhau.

Có vỏ glicôprôtêin

Virut dạng

phối hợp

(Phage T2)

Virut hình trụ

xoắn (TMV)

- Hình trụ ARN

xoắn đơn

Nhiều capsome ghép đối xứng với nhau thành vòng xoắn

ADN xoắn kép

Mỗi tam giác đều được cấu tạo bởi chuỗi

capsome

Không có

Virut HIV -Hình cầu 2 sợi ARN

đơn

Capsome ghép với nhau. Có vỏ glicôprôtêin

Đầu do các capsome hình tam giác ghép lại

Không có

• Qua bảng trên em hãy cho biết các thành phần cấu tạo của virut và chức năng của chúng?

* Phức hợp gồm axit

nuclêic với vỏ Capsit

tạo thành nuclêôcapsit

* Vỏ ngoài

a) Acid nuclêic

b) Vỏ prôtêin (Capsit)

2 Cấu tạo

a) Axit nuclêic (ADN hoặc ARN):

+ Là bộ gen của virut, giữ chức năng

di truyền.

+ ADN, ARN có thể là một chuỗi

xoắn đơn hoặc xoắn kép.

b) Vỏ prôtêin (capsit):

+ Cấu tạo bởi nhiều đơn vị hình thái (capsome) + Vỏ mang các thành phần kháng nguyên có tác dụng bảo vệ lõi acid nuclêic

Đơn vị hình thái prôtêin (Capsome)

Vỏ capsit

* Một số virut có thể ở dạng trần hoặc được bao bọc bởi vỏ ngoài.

* Vỏ ngoài được tạo bởi lipid hay lipôprôtêin.Trên vỏ ngoài có thể có gai glicôprôtêin chứa các thụ thể giúp virut hấp phụ vào tế bào vật chủ.

Gai glycoprôtêin

300 nm

Sợi ARN

Capsome

15 nm

Capsome

Capsit Acid nucleic

Kích thước 70-90 nm

ADN xoắn kép

2R=90-110 nm

Đầu đối xứng khối

đa diện

Bao đuôi Đĩa gốc

Gai bàn đuôi Lông đuôi

0nm

100nm

220nm

Dựa vào vật chủ người ta chia virut thành những

nhóm nào?

Phân biệt các nhóm đó?

III- Phân loại virut (dựa vào vật chủ)

1 Virus ở vi sinh vật:

- Virut ở vi sinh vật thường mang ADN, ADN có thể là xoắn đơn hay xoắn kép; nhưng cũng có một số chứa ARN xoắn đơn.

- Các phagơ E.coli (phagơ T2) được

nghiên cứu kỹ nhất vì khả năng ứng

dụng to lớn của nó trong kỹ thuật di

truyền.

2 Virut ở thực vật:

- Hầu hết các virut thực vật mang ARN.

3 Virut ở người và động vật:

- Virut ở người và động vật thường chứa ADN hoặc có thể là ARN

VIRUT H5N1

Virus H5N1 nhìn dưới kính hiển vi điện tử

Capsit ARN

VIRUT H5N1

Virut cúm týp A được phân chia thành

những thứ týp dựa trên 2 kháng nguyên bề mặt (glycoprôtêin màng) là Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA)

Có 15 kháng nguyên HA và 9 kháng

nguyên NA khác nhau Sự kết hợp giữa

HA và NA sẽ tạo ra nhiều thứ týp khác

nhau về khả năng gây bệnh.

VIRUT H5N1

Virut cúm A có bộ gen bao gồm 8 mảnh ARN mạch đơn

Củng cố

Câu 1 Virut là:

Một dạng sống đặc biệt chưa có cấu trúc tế

bào.

Chỉ có vỏ là prôtêin và lõi là axit nuclêic.

Sống kí sinh bắt buộc.

Củng cố

Câu 3 Virut có cấu tạo:

Có vỏ prôtêin và axit nuclêic, có thể có

vỏ ngoài.

Có vỏ prôtêin và ADN.

Có vỏ prôtêin và ARN.

Có vỏ prôtêin, ARN và có thể có vỏ