365 lời khuyên về sức khỏe

Chûúng 1 XÛÊ LYÂ NHANH VÚÂI NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ VÏÌ SÛÂC KHOEÊ HAĐNG NGAĐY Phíìn lúân caâc lúđi chó díîn trong cuöịn saâch nađy ăïìu cuđng coâ muơc ăñch giuâp caâc baơn ăïì phođng hay xûê tr

MUƠC LUƠC

Chûúng 1 XÛÊ LYÂ NHANH VÚÂI NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ VÏÌ SÛÂC KHOEÊ HAĐNG NGAĐY 2

Chûúng 2 NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ CHÑNH VÏÌ PHOĐNG BÏƠNH, PHAÂT HIÏƠN VAĐ TRÕ BÏƠNH 49

Chûúng 3 ĂÏÍ COÂ SÛÂC KHOEÊ VAĐ GIÛÔ ẶÚƠC SÛÂC KHOEÊ 76

Chûúng 4 THÛƠC PHÍÍM VAĐ SÛÂC KHOEÊ 92

Chûúng 5 PHÛÚNG PHAÂP SUƠT CÍN - NÙƠNG BAO NHIÏU TUYĐ YÂ 105

Chûúng 6 LAĐM GÒ ĂÏÍ THÙƯNG STRESS 119

Chûúng 7 LIÏN QUAN GIÛÔA CAÊM XUÂC VAĐ SÛÂC KHOEÊ 135

Chûúng 8 THOAÂT LY VOĐNG NGHIÏƠN NGÍƠP 145

Chûúng 9 NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ SÛÂC KHOEÊ RIÏNG CUÊA PHUƠ NÛÔ 163

Chûúng 10 NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ RIÏNG CUÊA PHAÂI NAM 181

Chûúng 11 HAƠNH PHUÂC VAĐ SÛÂC KHOEÊ TRONG CUÖƠC SÖỊNG TÒNH DUƠC 189

Chûúng 12 SÛÂC KHOEÊ TÖỊT SAU TUÖÍI 55 201

Chûúng 13 KHOEÊ TRÏN ẶÚĐNG ĂI DU LÕCH 211

chûúng 14 BIÏỊT CAÂCH ĂÏÌ PHOĐNG SEÔ GIÛÔ ẶÚƠC AN TOAĐN 223

Chûúng 15 HAĐM RÙNG ĂEƠP, SÛÂC KHOEÊ TÖỊT 242

Chûúng 16 NHÛÔNG NHU CÍÌU VÏÌ Y TÏỊ 250 PHÍÌN PHUƠ LUƠC MÖƠT SÖỊ TEST VÏÌ SÛÂC KHOEÊ LIÏN QUAN TÚÂI THOÂI QUEN CUÊA MÖÎI NGÛÚĐI 271

Chûúng 1 XÛÊ LYÂ NHANH VÚÂI NHÛÔNG VÍỊN ĂÏÌ VÏÌ SÛÂC KHOEÊ HAĐNG NGAĐY

Phíìn lúân caâc lúđi chó díîn trong cuöịn saâch nađy ăïìu cuđng coâ muơc ăñch giuâp caâc baơn ăïì phođng hay xûê trñ vúâi möơt söị bïơnh thûúđng gùơp: lađm thïị nađo ăïí traânh ặúơc caâc bïơnh tim maơch, cai thuöịc laâ thïị nađo ăïí phođng bïơnh ung thû, caâch chöịng hiïơn tûúơng cùng thùỉng thíìn kinh - stress - díîn túâi huýịt aâp cao, aênh hûúêng túâi maơch maâu naôo, tûơ kiïìm chïị viïơc uöịng rûúơu thïị nađo ăïí ăïì phođng bõ xú gan Nhiïìu bïơnh khaâc cuông ặúơc ăïì cíơp túâi Chûâng úơ húi, ăau ngûơc, ăau lûng, mïơt moêi, chaêy maâu cam, söịt tuy khöng phaêi lađ nhûông trûúđng húơp cíìn ặa ăi cíịp cûâu nhûng cuông lađm cho chuâng ta ríịt khoâ chõu

Chûúng nađy coâ 49 trûúđng húơp vïì sûâc khoeê mađ caâc baơn thûúđng gùơp möîi ngađy, cuđng nhûng lúđi khuýn nïn ăïì phođng chûa trõ hay ăöịi phoâ nhû thïị nađo cho nhanh nhíịt

1 Caâch ngûđa vađ lađm dõu cún ăau ăíìu

Nhiïìu ngûúđi bõ khöí vò bïơnh ăau ăíìu Thúđi Trung Cöí, ngûúđi ta ăaô nghô rùìng do bõ quyê nhíơp vađo ăíìu nïn cíìn ăuơc möơt löî nhoê úê soơ cho quyê thoaât ra Thíơt lađ may mùưn cho chuâng ta, vò ngađy nay caâc baâc sô ăaô hiïíu khaâ hún vïì caâc nguýn nhín gíy ra chûâng bïơnh nađy vađ coâ thïí chó díîn cho ta nhiïìu phûúng phaâp chûôa trõ

Hiïơn tûúơng ăau ăíìu coâ nhiïìu loaơi: Ăau ăíìu vò huýịt aâp hay vò sûơ cùng cú thûúđng xaêy ra úê phíìn mùơt, cöí, da ăíìu lađm ta caêm thíịy ăau nhûâc nhû buâa böí nhíịt lađ úê traân, hai bïn thaâi dûúng vađ sau gaây Nguýn nhín coâ thïí do: míịt nguê, sûơ cùng thùỉng thíìn kinh vò bíơn bõu cöng viïơc töịi ngađy, phaêi laônh traâch nhiïơm möơt cöng viïơc quan troơng, ăoơc saâch liïn tuơc v.v

Nhûâc ăíìu lađ bïơnh thûúđng gùơp úê caâc bađ quaâ lo toan viïơc gia ằnh ăïịn mûâc sûâc khoeê bõ suy nhûúơc Hoơ caêm thíịy ríìn ríơt úê thaâi dûúng, ăau nûêa bïn ăíìu ăöi khi laơi keđm theo caâc hiïơn tûúơng buöìn nön, oâi, mùưt múđ hay hoa mùưt, uđ tai

Ăau ăíìu vò viïm xoang, thûúđng thíịy ăau nhûâc úê vuđng mùơt, úê traân, dûúâi traân, quaông dûúâi traân túâi hai bïn maâ, söịng muôi Sûơ viïm nhiïîm vađ nûúâc muôi gíy khoâ chõu cho ngûúđi bïơnh íịn tay vađo vuđng viïm cuông lađm ăau thïm

Nguýn nhín, coâ thïí do caêm laơnh, dõ ûâng vúâi möơt söị phíịn hoa, möơt söị víịn ăïì aênh hûúêng túâi ặúđng hö híịp nhû khöng khñ bõ ö nhiïîm

Ăïí lađm dõu con ăau, nïn:

- Nùìm nghó trong phođng ýn tônh, phođng töịi (ăoâng cûêa söí che mađn), nhùưm mùưt laơi

- Duâng ngoán tay caái, xoa tûâ tai túái gaáy (phêìn dûúái soå) Day nheå hai bïn thaái dûúng

- Ghi nhúá caác triïåu chûáng bïånh àïí coá thïí caãm thêëy luác sùæp bõ àau

- Traánh ùn möåt söë thûác ùn coá khaã nùng gêy àau àêìu àöëi vúái möåt söë ngûúâi dïî phaãn ûáng nhû:

+ Sûäa chua (yaout)

Chuá yá: nïn àïën baác sô àïí khaám bïånh nïëu baån bõ àau àêìu liïn tuåc, trong möåt thúâi gian daâi hay baån caãm thêëy mònh bõ àau nhûác möåt caách àùåc biïåt khaác

laå vúái nhûäng lêìn khaác

2 Lađm thïị nađo khi bõ söịt?

Khöng phaêi tíịt caê caâc tûúđng húơp coâ thín nhiïơt cao lađ sûơ truơc trùơc vïì sûâc khoeê Nhiïìu ngûúđi khoeê coâ thín nhiïơt vađo quaông trïn dûúâi 37oC lađ bònh thûúđng Nhûng nïịu thín nhiïơt líịy úê miïơng túâi 37o2 thò chùưc chùưn ăaô bõ söịt

Thûúđng thín nhiïơt cuêa chuâng ta thíịp luâc saâng súâm vađ cao hún vađo buöíi chiïìu vađ buöíi töịi Thín nhiïơt líịy úê híơu mön chñnh xaâc nhíịt vađ thûúđng cao hún thín nhiïơt líịy úê miïơng 0,3oC

Nïịu baơn líịy thín nhiïơt úê miïơng ngay sau khi uöịng nûúâc noâng thò baơn cuông cú thïí tûúêng líìm rùìng mònh bõ söịt Thín nhiïơt cuêa baơn coâ thïí cao hún bònh thûúđng do caâc nguýn nhín sau:

- Mùơc nhiïìu quíìn aâo quaâ

- Vûđa luýơn tíơp hoùơc hoaơt ăöơng maơnh

- Thúđi tiïịt noâng, íím

- Lûúơng hooâc-mön tùng, giaêm (sau khi ruơng trûâng, thín nhiïơt cuêa phuơ nûô thûúđng tùng cao)

Nïịu thín nhiïơt ăo ặúơc tûđ 37o2 - 37o7C trúê lïn, chùưc chùưn lađ baơn ăaô bõ söịt Cíìn phaêi túâi baâc sô nïịu hiïn tûúơng nađy xaêy ra:

- Vúâi möơt treê em dûúâi 6 thaâng tuöíi

- Nïịu thín nhiïơt ặâa treê cûâ giûô úê 38o3C (líịy úê miïơng) hay 38o8C (líịy úê híơu mön) khöng thuýn giaêm trong suöịt 48 giúđ

- Cuông nhû víơy trong liïìn 5 ngađy, ăöịi vúâi ngûúđi lúân Coâ caâc hiïơn tûúơng: cöí

bõ cûâng, ăau ngûơc, nön oâi, óa chaêy, ăi laêo ăaêo, phaât ban, ho, ăau tai

Hiïơn tûúơng söịt dûúâi 40oC lađ bònh thûúđng Nïịu cao hún 40oC vađ keâo dađi, thò cíìn phaêi chûôa trõ

Ăïí lađm dõu cún söịt, haơ thín nhiïơt, baơn nïn:

- Uöịng nûúâc hoùơc nûúâc traâi cíy Lau ngûúđi bùìng khùn ûúât thíịm nûúâc maât 21oC

- Uöịng aspirin hoùơc acetaminophen vúâi liïìu lûúơng thñch húơp vúâi ăöơ tuöíi caâch 3-4 giúđ möơt líìn (nhûông ngûúđi dûúâi 19 tuöíi vađ nhûông ngûúđi ăau daơ dađy khöng nïn duđng aspirin)

- Nùìm nghó, khöng hoaơt ăöơng

- Khöng mùơc nhiïìu quíìn aâo hoùơc ăùưp chùn, mïìn quaâ dađy

- Traânh cûê ăöơng maơnh

3 Chûâng coâ gađu úê da ăíìu

Chûâng nađy vö haơi Lađ möơt chûâng bïơnh ngoađi da thûúđng thíịy úê caâc ăiïím coâ caâc tuýịn möì höi lađm chöî ăoâ nhúđn vađ coâ caâc vaêy trùưng dïî bong ra Coâ ngûúđi bõ caê úê löng mađy Caâc vaêy gađu rúi xuöịng vađ tuơ tíơp úê vađnh tai, gaây, rúi xuöịng lûng Ngûúđi ta chûa roô ặúơc nguýn nhín, nhûng chûâng bïơnh nađy coâ thïí do di truýìn hoùơc tiïịp theo caâc hiïơn tûúơng:

- Stress, cùng thùỉng thíìn kinh

- Khöng göơi ăíìu luön luön bùìng xađ phođng göơi

- Ngûúđi coâ möì höi díìu

- AÊnh hûúêng thúđi tiïịt (noâng, laơnh, íím hay khö quaâ) Phûúng phaâp töịt nhíịt lađ luön göơi ăíìu bùìng xađ phođng göơi, chuâ yâ:

- Gaôi da ăíìu cho hïịt gađu, nhûng ặđng lađm xûúâc da

- Duđng loaơi xađ-phođng chöịng gađu coâ chûâa Selenium sunfit

Trûúđng húơp nùơng, cíìn ăïịn baâc sô ăïí ặúơc chó ắnh duđng caâc loaơi thuöịc böi coâ thađnh phíìn cortisone

4 8 caâch chöịng bïơnh míịt nguê

Baơn coâ bao giúđ míịt nguê khöng? Nïịu coâ thò cuông lađ chuýơn thûúđng thöi vò ngûúđi ta ûúâc lûúơng möîi töịi víîn coâ 30 triïơu ngûúđi Myô úê trong tònh traơng nađy

Hoơ coâ thïí nguê ặúơc möơt ñt luâc múâi vađo giûúđng, túâi nûêa ăïm hay múđ saâng thò thûâc giíịc vađ khöng sao nguê tiïịp ặúơc nûôa Thíơt ra, nhû víơy thò khöng phaêi lađ hoơ khöng nguê ặúơc: hoơ chó khöng nguê ăíîy giíịc thöi Tuy víơy, nïịu hiïơn tûúơng nađy quíịy ríìy baơn túâi 3 tuíìn liïìn, thò ăíịy cuông lađ möơt víịn ăïì cíìn chuâ yâ

Sau ăíy lađ möơt söị biïơn phaâp cíìn aâp duơng:

- Khöng uöịng cađ phï, trađ sau bûôa trûa Nïn kiïng luön caâc loaơi sö-cö-la, nûúâc uöịng Cola coâ chûâa chíịt kñch thñch

- Boê giíịc nguê trûa, kïí caê nhûông luâc chúơp mùưt möơt laât - ăïìu coâ aênh hûúêng túâi giíịc nguê ban ăïm

- Trûúâc khi nguê nïn tùưm líu bùìng nûúâc noâng ăïí caâc cú trong ngûúđi ặúơc thû giaôn

- Ăoơc truýơn nheơ nhađng hay lađm cöng viïơc gò coâ tñnh ăïìu ăïìu lùơp ăi lùơp lai ăïí khöng phaêi nghô ngúơi gò, nhû ăan len chùỉng haơn

- Khöng nïn coi ti vi hoùơc nghe radio, nhûông loaơi hònh giaêi trñ nađy seô lađm caâc baơn thïm míịt nguê

- Haôy chuíín bõ chöî nguê thíơt thoaêi maâi, tônh mõch, aânh saâng múđ múđ, chùn, göịi khùn traêi giûúđng thíơt saơch, nhiïơt ăöơ phođng vûđa phaêi, khöng noâng, khöng laơnh

- Khi ăaô lïn giûúđng röìi thò khöng nghô gò túâi cöng viïơc nûôa Chó nghô túâi viïơc nguê ýn tím mađ nguê

- Taơo ra nhûông viïơc lađm theo thöng lïơ möîi ngađy, trûúâc khi ăi nguê nhû: khoâa cûêa ra vađo, ăoâng cûêa söí, ăaânh rùng, ăoơc möơt ăoaơn truýơn trûúâc khi nguê

- Ăïịm chíơm chíơm trûúâc giíịc nguê coâ taâc duơng nhû ngûúđi bõ thöi miïn Nghô túâi nhûông hònh aênh múđ nhaơt, buöìn teê, lùơp ăi, lùơp laơi

Nïịu cöị gùưng theo nhûông biïơn phaâp trïn ăaô 3 tuíìn, mađ baơn víîn khöng nguê ặúơc thò nïn ăïịn baâc sô khaâm bïơnh ăïí xem nïn duđng thuöịc gò hay nïn theo sûơ hûúâng díîn thïmcuêa baâc sô khoa tím lyâ vađ thíìn kinh

5 Bïơnh ăau mùưt ăoê

Möơt buöíó saâng nađo ăoâ, khi baơn vûđa tónh díơy, sûêa soaơn ăoân möơt ngađy múâi thò chúơt nhíơn thíịy mñ mùưt cöìm cöơm, khoâ chõu Nhòn vađo gûúng, baơn thíịy mùưt mònh sûng huâp lïn, lođng trùưng con ngûúi ăoê quaơch sau möơt lúâp gheđn, ró mađu vađng Víơy lađ baơn ăa mùưc bïơnh ăau mùưt ăoê röìi! Ăau mùưt ăoê lađ möơt chûâng viïm bïn trong mi mùưt trïn vađ dûúâi, vađ lođng trùưng con ngûúi nûôa

Nguýn nhín coâ thïí do:

- Phaên ûâng cuêa mùưt ăöịi vúâi möơt söị phíịn hoa, buơi baâm, löng thuâ hoùơc nûúâc bíín, dung dõch myô phíím

Vi truđng bïơnh ăau mùưt taơo ra nhiïìu gheđn Trong caê hai trûúđng húơp vûđa kïí, cíín nhoê thuöịc ăau mùưt theo sûơ chó díîn cuêa baâc sô Ăùưp mùưt bùìng möơt tíịm gaơc tíím thuöịc khaâng sinh Bïơnh seô khoêi sau 2, 3 ngađy chûôa trõ

- Möơt loaơi vi-ruât bïơnh ăau mùưt cuđng bïơnh cuâm vađ caêm laơnh Loaơi vi-ruât nađy sinh ra ñt gheđn hún nhûng chaêy nhiïìu nûúâc mùưt Bïơnh nađy phaêi míịt tûđ 14 túâi 21 ngađy múâi khoêi hùỉn

Sau ăíy lađ möơt söị biïơn phaâp lađm giaêm bïơnh:

- Khöng ặúơc duđng tay súđ lïn mùưt Muöịn lau, rûêa, phaêi duđng khùn saơch

- Nhùưm mùưt laơi vađ líịy khùn thíịm nûúâc íịm (khöng noâng) ăùưp lïn mùưt, möîi líìn ăïí líu chûđng 5 phuât Lađm nhû víơy, coâ taâc duơng lađm tan ặúơc möơt phíìn nhûông gheđn úê mùưt

- Duđng öịng nhoê gioơt ăïí nhoê thuöịc Thuöịc ăau mùưt seô lađm ăúô ngûâa vađ dõu mùưt

- Ngûng tö ăiïím mùưt bùìng caâc loaơi son, phíịn, löng mi giaê Khöng trao ăöíi hay duđng chung nhûông thûâ ăoâ vúâi ngûúđi khaâc

- Khöng duđng bùng, gaơc, vaêi che mùưt Nhûông víơt ăoâ coâ thïí lađm mùưt nhiïîm bíín thïm

- Ngûng sûê duơng caâc loaơi kñnh ăeo úê mùưt ăïí phoâng ăaơi (kñnh cuêa ngûúđi thúơ ăöìng höì hay kim hoađn)

- Rûêa tay luön luön duđng khùn mùơt riïng Bïơnh ăau mùưt ăoê ríịt dïî líy lan tûđ ngûúđi nađy qua ngûúđi khaâc do tiïịp xuâc bađn tay, khùn lau

Cíìn túâi baâc sô nïịu tûơ chûôa mađ bïơnh khöng ăúô sau 2, 3 ngađy, hoùơc thíịy mùưt ăau nhûâc vađ nhòn ra aânh saâng bõ choâi

6 Chùưp mùưt

Chùưp mùưt coâ thïí do möơt maơch nhoê úê mi mùưt bõ viïm nhiïîm Chùưp mùưt coâ thïí lađ möơt chíịm lađm cöơm mùưt vađ cuông coâ thïí phaât triïín thađnh möơt haơt mađu ăoê, gíy ăau nhûâc

Trûúâc khi bõ lïn chùưp, coâ thïí coâ nhûng triïơu chûâng sau:

Khi coâ chùưp, nïn:

- Ăùưp lïn mùơt miïịng gaơc thíịm nûúâc íịm (khöng noâng) möîi ngađy 3-4 líìn Möîi líìn tûđ 5 ăïịn 10 phuât

- Traânh ăïí mùưt buơi bíín

- Khöng ặúơc súđ, nùưn chöî bõ chùưp, duđ baơn söịt ruöơt muöịn nùơn ra ngay

- Phíìn lúân muơn chùưp ăïìu coâ thïí tûơ chûôa úê gia ằnh Thûúđng sau 1, 2 ngađy muơn chùưp seô khoêi Nïịu quaâ thúđi gian ăoâ, chùưp víîn cođn múâi cíìn hoêi yâ kiïịn cuêa baâc sô ăïí duđng thïm thuöịc khaâng sinh

7 Mùưt mïơt moêi vò maây tñnh

Nhûông ngûúđi phaêi lađm viïơc vúâi maây tñnh úê cöng súê thûúđng kïu than vïì ăöi mùưt bõ moêi mïơt keđm vúâi nhûông chûâng ăau lûng, nhûâc vai vađ thíìn kinh cùng thùỉng

Tuy mađn hònh cuêa maây khöng phaât ra nhûông tia coâ haơi, nhûng hiïơn tûúơng ngöìi líu úê möơt tû thïị, nhòn líu vađo möơt loaơi aânh saâng múđ, phaêi chuâ yâ theo doôi caâc hađng chûô nhoê, ăoâ lađ nguýn nhín cuêa nhûông hiïơn tûúơng trïn Nhûông ngûúđi nùơng "duýn núơ" vúâi maây vi tñnh nhû thïị, coâ thïí lađm giaêm nhûông taâc ăöơng khöng töịt cuêa maây vúâi mònh bùìng caâc biïơn phaâp sau:

Ăïí baêo vïơ mùưt:

- Nïn ăùơt maây xa cûêa söí ăïí traânh bõ choâi vò aânh saâng trûơc tiïịp ngoađi trúđi, hay aânh saâng phaên chiïịu trïn mùơt hònh vađo mònh Nhûông ăeđn tûđ tríìn roơi xuöịng nïn cho qua kñnh múđ Nïịu coâ ăiïìu kiïơn, ăùơt thïm tíịm chöịng choâi trûúâc mađn hònh Nïn ăïí nhûông giíịy túđ cíìn nhòn luâc lađm viïơc vúâi maây

ÚÊ gíìn mùưt ăïí dïî ăoơc Thûúđng, ngûúđi ta duđng nhûông giaâ níng

- Ăöơ chïịch cuêa mađn hònh vúâi ặúđng nhòn xuöịng cuêa mùưt vađo khoaêng tûđ 10 túâi 15o so vúâi mùơt bađn (l/3 cuêa goâc vuöng)

- Chuâ yâ lau saơch mùơt mađn hònh luön

- Chuâ yâ chúâp mùưt nhiïìu ăïí con ngûúi mùưt khöng bõ khö

- Nïn ăi khaâm mùưt vađ cho baâc sô biïịt mònh lađ nhín viïn vi tñnh Khi lađm viïơc khöng nïn ăeo nhûông ăöì trang sûâc cho mùưt (löng mi giaê, kñnh mađu ) Kñnh hai trođng khöng thñch húơp vò thûúđng trođng thûâ hai ặúơc ăùơt ăïí nhòn thùỉng xuöịng saâch baâo, khöng húơp vúâi ăöơ chïịch cuêa mùưt vađ mađn hònh

- Nïịu caâc neât trïn mađn hònh bõ múđ, chíơp, nhaêy, nïn chûôa maây ngay

Ăïí traânh moêi, vađ khi thíịy moêi mùưt, nhûâc ăíìu, nïn:

- Duđng ghïị tûơa vađ chónh ghïị vúâi ăöơ cao húơp vúâi quan hïơ MùưT - MađN HòNH

- Rúđi maây, ăi baâch böơ tûđ 1 - 2 giúđ

- Nïn nghó giaêi lao coâ ắnh kyđ trong thúđi gian lađm viïơc ăïí tíơp möơt söị ăöơng taâc vïì cöí, vai vađ lûng nhû:

+ Nghiïng ăíìu vïì bïn traâi, phaêi, trûúâc sau röìi lùưc trođn ngûúơc ăi, ngûúơc laơi + Nhuân vai lïn, xuöịng röìi quay trođn

+ úê tû thïị ặâng hay ngöìi, cuâi xuöịng phña trûúâc mùơt, hai bïn phaêi, traâi röìi quay trođn

- Tai bõ tùưc vò daây tai

- Dõ ûâng búêi thûâc ùn, thuöịc uöịng

- Bõ viïm úê tai giûôa

- Coâ hiïơn tûúơng bíịt bònh thûúđng úê maơch maâu naôo

- Coâ hiïơn tûúơng bíịt bònh thûúđng hay töín thûúng caâc díy thíìn kinh thñnh giaâc (do nghe tiïịng nöí to, tiïịng öìn thûúđng xuýn )

Ăïí giaêm nheơ hoùơc traânh hiïơn tûúơng uđ tai, nïn:

- Khöng nïn ngöìi trûúâc loa ra-ăi-ö hay caât-seât ăïí traânh ím thanh maơnh Traânh nghe liïn tuơc

- Sûê duơng maây chöịng uđ Maây chöịng uđ lađ möơt duơng cuơ giöịng nhû thiïịt bõ nghe nhaơc, ăeo úê tai Maây thûúđng xuýn phaât ra möơt dođng ím nheơ Trong khi ăeo maây, víîn nghe ặúơc ngûúđi khaâc noâi chuýơn vúâi mònh nhû bònh thûúđng

- Baâc sô chuýn khoa coâ thïí hûúâng díîn baơn möơt söị ăöơng taâc thû giaôn giaôn thíìn kinh ăïí khöng chuâ yâ túâi tiïịng uđ trong tai

- Luýơn tíơp thín thïí ăïí maâu lûu thöng töịt

9 Lađm thïị nađo ăïí chùơn hiïơn tûúơng chaêy maâu cam

Chaêy maâu cam hay chaêy maâu muôi thûúđng liïn quan túâi caâc treê em Nguýn nhín do möơt vïịt thûúng nhoê hay ặât möơt maơch maâu nhoê úê bïn trong muôi: vò thúđi tiïịt laơnh, dõ ûâng, thúđi tiïịt khö lađm caâc mađng muôi bõ khö theo röìi bõ nûât, vò muôi bõ va chaơm maơnh

Phíìn lúân trûúđng húơp ăïìu chíịm dûât mau Möơt söị ñt trûúđng húơp chaêy maâu líu vò chöî chaêy maâu nùìm síu úê phíìn muôi trong, thûúđng gùơp úê ngûúđi lúân do:

- Bïơnh xú cûâng maơch maâu úê muôi

- Huýịt aâp cao

- Duđng thuöịc chöịng ăöng maâu

- Triïơu chûâng bïơnh vïì maơch maâu

- Coâ muơn trong muôi

Nhûông trûúđng húơp chaêy maâu cam, sau 10 túâi 15 phuât khöng khoêi thò cíìn phaêi ặa túâi baâc sô ăïí tòm nguýn nhín vađ chûôa trõ

Caâc trûúđng húơp thöng thûúđng coâ thïí xûê trñ nhû sau:

1- Ngöìi tûơa, ngûêa mùơt ra sau, muôi hïịch lïn trúđi

2- Duđng ngoân tay caâi vađ ngoân troê, boâp nheơ vađo ăoaơn giûôa muôi

3- Thúê bùìng ặúđng miïơng tûđ 10-15 phuât

4- Duđng vaêi gaơc, thíịm nûúâc laơnh ăùưp lïn muôi

5- Chuâ yâ trong suöịt thúđi gian 24 giúđ sau khi chaêy maâu cam, khi nùìm: göịi ăíịu cao, ăïí muôi bao giúđ cuông úê ăöơ cao hún tim

6- Cuông trong vođng 24 giúđ ăoâ, traânh mang nùơng, vađ cûê ăöơng maơnh., lađm viïơc cùng thùỉng hoùơc phaêi raâng sûâc

10 Tíịn cöng bïơnh tröịc meâp

Khöng coâ gò tûâc mònh bùìng bõ bïơnh tröịc meâp! - Möơt vïịt röơp mađu trùưng, chung quanh viïìn ăoê nùìm úê caơnh meâp khiïịn cho ai cuông chuâ yâ ăïịn mònh Ăaô víơy, noâ cođn ăau raât, nhiïìu luâc noâi hay ùn, ăïìu khöng thïí múê miïơng to ặúơc, cûâ phaêi, chuâm chñm Ngûúđi ta chuâm chñm cûúđi, cođn mònh chuâm chñm vò ăau! Tröịc meâp ríịt khoâ trõ Thûúđng, phaêi ăúơi cho noâ tûơ khoêi

Tröịc meâp hay bõ ăi bõ laơi vò luô vi ruât gíy ra tröịc meâp sau khi hoađnh hađnh röìi, laơi ruât vađo bñ míơt, úê íín trong cú thïí ta hađng thaâng, hùìng nùm chúđ cú höơi, khi cú thïí chuâng ta coâ hiïơn tûúơng bíịt thûúđng lađ chuâng laơi xuíịt ăíìu löơ diïơn

Ăoâ lađ khi ta bõ söịt, caêm laơnh, ăau rùng, eczema (bïơnh níịm), bõ söịt vò nùưng, phuơ nûô túâi ngađy coâ kinh nguýơt v.v

Thoaơt ăíìu, chuâng ta thíịy khoâ chõu úê meâp Nhòn kyô trong gûúng thíịy xuíịt hiïơn möơt chuđm nhûông nöịt röơp nhû nöịt boêng, chung quanh lađ möơt viïìn mađu höìng hay ăoê Trong vođng 2 tuíìn, caâc vïịt ăoê ăoâ khö laơi thađnh caâi vííy moêng, thïị lađ khoêi

Ăïí ăïì phođng tröịc meâp, nïn:

- Traânh nhûông sûơ viïơc lađm mònh caêm ăöơng hoùơc phaêi suy nghô thaâi quaâ

- Haơn chïị phúi mònh ra nùưng - nïịu cíìn, nïn duđng nhûông loaơi kem baêo vïơ

da nhû kem coâ keôm oxyât, böi lïn möi

- Traânh khöng tiïịp xuâc vúâi ngûúđi ăang bõ tröịc meâp

- Chuâ yâ rûêa tay saơch ăïí traânh sûơ líy lan

Ăïí giaêm ăau, nïn:

- Ăùưp nûúâc laơnh, nûúâc ăaâ lïn tröịc

- Uöịng nûúâc laơnh

- Khöng ặúơc lííy, nhïí chöî ăau

- Coâ thïí duđng thuöịc giaêm ăau nhû aspirin, acetaminophen

- Nïịu bõ ăau nhiïìu, baâc sô coâ thïí cho baơn duđng thuöịc acyclovir cođn coâ tïn lađ Zovirax

11 Biïơn phaâp chöịng höi miïơng

Nhiïìu ngûúđi líịy lađm phiïìn muöơn vò bõ höi miïơng Ăûâng gíìn hoùơc muöịn noâi chuýơn thò thíìm vúâi ngûúđi thín ríịt lađ bíịt tiïơn Bõ höi miïơng, hoùơc húi thúê coâ muđi coâ thïí lađ triïơu chûâng cuêa nhiïìu cùn bïơnh

Húi miïơng coâ muđi traâi cíy coâ thïí lađ triïơu chûâng cuêa bïơnh tiïíu ặúđng

- Coâ muđi amoniùưc (khai) chûâng toê: thíơn suy

- Coâ muđi caâ lađ gan suy

Ngoađi ra miïơng höi cođn vi caâc nguýn nhín vïì rùng, miïơng, lúơi, hoơng, phöíi vađ khi bõ cuâm, xuíịt huýịt daơ dađy (bao tûê) Möơt söị thûơc phíím thûúđng ăïí laơi muđi úê miïơng khi ùn nhû: hađnh, toêi, möơt söị díìu dïî bay húi, möơt söị thûơc phíím giađu chíịt prötïin

Caâc baâc sô khaâm rùng miïơng thûúđng chuâ yâ túâi caâc khe rùng vađ lúơi Khe rùng lađ chöî chûâa caâc thûâc ùn bõ lïn men, thöịi rûôa Khi bõ viïm lúơi, maâu ûâa ra úê caâc chín rùng choâng coâ muđi höi

Vò höi miïơng coâ nhiïìu nguýn nhín vađ coâ thïí liïn quan túâi bïơnh nïn khi thíịy hiïơn tûúơng trïn, nïn túâi thùm baâc sô ăïí ặúơc chûôa trõ ăuâng vúâi cùn nguýn bïơnh Nïịu khöng coâ bïơnh chuâng ta coâ thïí tûơ chùm soâc ăïí giaêm muđi höi bùìng caâch:

- Chùm ăaânh rùng cíín thíơn sau bûôa ùn Chuâ yâ chaêi saơch nhûông keô rùng

- Naơo lûúôi ăïí boê lúâp cùơn mađu trùưng baâm trïn lûúôi; Khöng nïn huât thuöịc;

- Duđng thuöịc suâc miïơng;

- Khaâm rùng, lúơi 6 thaâng/möơt líìn

12 Trõ chûâng ăau hoơng vuđng thanh quaên

Ăau thanh quaên lađ bïơnh cuêa nhađ chñnh trõ, caâc tađi tûê, diïîn viïn, caâc thíìy

cö giaâo: vò hoơ phaêi noâi nhiïìu Nhiïìu mön thïí thao kñch thñch ngûúđi la heât nhû jockey, boâng röí cuông khiïịn caâc ăíịu thuê bõ ăau thanh quaên

Khöng khñ ö nhiïîm, möơt cùn phođng nhiïìu khoâi thuöịc laâ cuông lađ möơt nguýn nhín gíy bïơnh Khi baơn bõ ăau thanh quaên tiïịng noâi cuêa baơn bõ khađn, ýịu, coâ khi khoâ noâi hoùơc noâi khöng ra tiïịng Hoơng ăau raât, coâ thïí keđm theo hiïơn tûúơng söịt, ho, khoâ nuöịt

Nhûông luâc ăoâ, nïịu tiïịp tuơc huât thuöịc, uöịng rûúơu, ra ngoađi trúđi laơnh noâi nhiïìu, haât, heât ăïìu lađm cho bïơnh nùơng thïm Bònh thûúđng, phaêi nùìm nghó, haơn chïị noâi ñt nhíịt lađ 2 ngađy

Nïịu bïơnh keâo dađi hún möơt tuíìn lïî khöng thuýn giaêm, laơi keđm thïm caâc hiïơn tûúơng nhû söịt, ho ra maâu hoùơc ăúđm mađu vađng - hay níu síîm thò nïn laơi baâc sô ngay

Trong caâc trûúđng húơp nheơ, coâ thïí trõ bïơnh taơi nhađ vađ chuâ yâ:

- Traânh noâi, nïịu cíìn coâ thïí lađm hiïơu thay noâi

- Nïịu giaêm noâi, nïn noâi kheô

- Múê maây ăiïìu hoađ lađm íịm phođng nguê; lađ chöî baơn úê líu trong ngađy

- Uöịng nhiïìu nûúâc íịm (nûúâc trađ pha míơt ong ríịt töịt)

- Tùưm vođi hoa sen hay ngím mònh trong nûúâc noâng

- Khöng huât thuöịc vađ traânh nhûông núi coâ huât thuöịc

- Ngíơm thuöịc ăau hoơng

- Nïịu cíìn, duđng aspirin ăïí giaêm ăau

13 Níịc

Nguýn nhín cuêa hiïơn tûúơng níịc lađ do cú hoađnh - phíìn chùưn ngang giûôa ngûơc vađ buơng bõ "chuöơt ruât" Thûúđng, hiïơn tûúơng nađy khöng líu Nhûng coâ thïí ruât ngùưn thúđi gian níịc bùìng nhiïìu caâch:

- Nuöịt 1 muöîng ặúđng khö (thòa cađ phï)

- Duđng ngoân tay vađ ngoân troê cíìm lûúôi keâo ra

- Ngûêa cöí ra phña sau, nhõp thúê möơt laât Ăïịm nhíím tûđ 1 ăïịn 10, thúê maơnh

ra röìi uöịng möơt cheân nûúâc

- Ăïí möơt caâi tuâi giíịy trïn muôi vađ miïơng, hñt vađo thúê ra nhiïìu líìn

- Nuöịt möơt cuơc nûúâc ăaâ nhoê

- Duđng möơt miïịng gaơc, lau phña trong vođm miïơng

- Ùn chíơm möơt miïịng baânh khö

- Uöịng nhanh möơt ly nûúâc

Nhûông trûúđng húơp níịc keâo dađi coâ thïí lađ triïơu chûâng cuêa bïơnh tim hoùơc bïơnh giaôn daơ dađy (bao tûê), cíìn phaêi hoêi yâ kiïịn cuêa baâc sô

14 Lađm thïị nađo ăïí ăúô ăau hoơng

Trong bađi 12, chuâng ta ăaô noâi túâi chûâng ăau thanh quaên Vò thanh quaên úê hoơng nïn ăau thanh quaên cuông thíịy ăau hoơng Trong bađi nađy, chuâng ta ăïì cíơp túâi bïơnh ăau hoơng do vi ruât hay do vi khuíín

Vi khuíín coâ thïí lađm ăau hoơng lađ loaơi streptococus thûúđng gíy söịt cao, nhûâc ăíìu, sûng hoơng keđm theo sûơ nöíi haơch úê cöí Nïịu ăau hoơng vò vi-ruât thò khöng coâ caâc triïơu chûâng trïn Tuy víơy, nhiïìu trûúđng húơp ăau hoơng do vi khuíín úê treê em ăaô lađm baâc sô luâng tuâng trong viïơc chíín ăoaân vò cuông khöng triïơu chûâng gò, nhûng nïịu khöng chûôa kõp thúđi, bïơnh nađy coâ thïí díîn túâi nhiïìu biïịn chûâng nhû viïm thíơn, suy tim kïí caê aâp-xe Do ăoâ, baâc sô cíìn chíín ăoaân

bïơnh thuöơc loaơi nađo, ăïí quýịt ắnh coâ cíìn cho thuöịc khaâng sinh hay khöng Möơt liïìu thuöịc khaâng sinh coâ khi phaêi uöịng liïìn trong 10 ngađy

Chuâng ta coâ thïí lađm hoơng ăúô ăau raât bùìng caâc biïơn phaâp sau:

- Suâc miïơng luön bùìng nûúâc muöịi íịm

- Uöịng nhiïìu nûúâc íịm, ùn suâp, uöịng trađ pha míơt ong íịm

- Sûúêi íịm phođng nguê

- Khöng huât thuöịc

Traânh ùn chíịt cay hay kñch thñch nhû haơt tiïu, böơt cađ ri

- Muât ặúđng pheđn hay keơo cûâng

- Nïịu söịt, coâ thïí duđng thuöịc nhû aspirin hay acetaminophen (acetamol) Cíịn chuâ yâ, tûđ 19 tuöíi trúê xuöịng khöng nïn duđng aspirin Ngûúđi coâ bïơnh ăau daơ dađy, khöng ặúơc uöịng aspirin

15 Muơn trûâng caâ

Coâ sûơ biïíu hiïơn gò, khi möơt chuâ choai choai hay möơt cö thiïịu nûô bûúâc vađo ăöơ tuöíi bùưt ăíìu chuâ yâ túâi caâc baơn khaâc giúâi vúâi mònh? Ăoâ lađ caâc muơn trûâng caâ Ăíìu trùưng, ăíìuăen hay ăíìu ăoê, caâc muơn nhoê nhû trûâng caâ moơc lïn úê vai, lûng, cöí vađ phiïìn nhíịt lađ caê úê mùơt úê möơt söị ngûúđi, hiïơn tûúơng nađy coâ thïí tiïịp diïîn túâi quaâ tuöíi thađnh niïn, khöng phaêi vò ùn nhiïìu múô, chíịt beâo chocolat nhû nhiïìu ngûúđi tûúêng líìm

Nguýn nhín sinh ra nhûông muơn trûâng caâ nađy do hiïơn tûúơng tùng lûúơng hooâc-mön sinh duơc úê tuöíi díơy thò Nhûông chíịt nhúđn úê trïn bïì mùơt da khaâng sinh ra muơn trûâng caâ Nhûông tuýịn chíịt nhúđn úê dûúâi da khi bõ tùưc, chñnh lađ nhûông öí ăïí vi khuíín truâ chín vađ gíy ra muơn trûâng caâ

Ngoađi ra, coâ thïí kïí túâi caâc nguýn nhín sau:

- Sûơ tùng lûúơng hooâc-mön cuêa caâc tuýịn nöơi tiïịt trong thúđi kyđ kinh nguýơt hay thai ngheân cuêa phuơ nûô

- Caâc chíịt thúm hay díìu böi mùơt coâ khaê nùng taơo thađnh möơt lúâp múô nhúđn trïn da

- Tiïịp xuâc nhiïìu vúâi caâc chíịt tííy rûêa nhû creosote

- Nùìm nguê nghiïng möơt bïn lađm möơt bïn mùơt bõ neân líu

- Duđng caâc loaơi thuöịc: ngûđa thai, chöịng co cú hay coâ nguýn töị Lithium trong thađnh phíìn thuöịc

Muơn trûâng caâ seô lùơn ăi sau möơt thúđi gian Nhûng chuâng ta cuông nïn biïịt caâch giûô gòn da, trong thúđi gian coâ trûâng caâ nhû sau:

- Giûô da luön saơch bùìng caâch rûêa mùơt hay lau nhiïìu líìn bùìng xađ phođng trong ngađy Duđng khùn saơch xoa nheơ trïn da mùơt chûđng 1-2 phuât möîi líìn

- Khùn phaêi saơch Sau khñ duđng phaêi giùơt phúi khö vò caâc vi khuíín coâ thïí baâm vađo vađ phaât triïín úê caâc khùn bíín, ûúât, röìi xím nhíơp vađo da qua caâc löî chín löng

- Nïn hoêi caâc baâc sô chuýn khoa ăïí mua ặúơc loaơi xađ phođng duđng riïng cho da coâ muơn trûâng caâ

- Khöng ặúơc nùơn, boâp, lííy, nhïí caâc muơn trûâng caâ Lađm nhû víơy coâ thïí khiïịn da nhiïîm truđng vađ taơo thađnh nhûông vïịt seơo

- Coâ thïí duđng thuöịc böi ngoađi da coâ thađnh phíìn benzoylperoxit Chuâ yâ: möơt söị ngûúđi coâ da dïî phaên ûâng vúâi thuöịc nađy, nïn khöng duđng ặúơc

- Sau möîi líìn hoaơt ăöơng cùng thùỉng, hay gùưng sûâc nïn lau saơch möì höi trïn da ăïí lađm thoaâng caâc löî chín löng

- Göơi ăíìu bùìng xađ phođng ñt nhíịt 2 líìn/tuíìn ăïí lađm saơch caâc chíịt nhúđn coâ thïí aênh hûúêng túâi traân, gaây, cöí vađ vai

- Traânh ăïí toâc xoaô xuöịng mùơt

- Ăöịi vúâi nam giúâi trûúâc khi caơo ríu nïn lau bùìng khùn thíịm nûúâc íịm Caơo ríu theo chiïìu ríu moơc ăïí traânh lađm xûúâc da

- Traânh ra nùưng nhiïìu

- Traânh caâc loaơi ăeđn chiïịu noâng

- Traânh duđng caâc loaơi díìu, kem coâ thïí taơo thađnh lúâp kïịt dñnh, nhúđn trïn

3-4 líìn trong nùm, lađ ăiïìu bònh thûúđng Nïịu baơn chûa bõ caêm laơnh, thò ăíịy lađ möơt ăiïìu hïịt sûâc may mùưn, vò nguýn nhín chûâng caêm laơnh do ríịt nhiïìu loaơi vi-ruât gíy nïn, vađ sûơ líy lan thíơt dïî dađng

Luâc bùưt ăíìu, baơn coâ thïí thíịy ngaơt muôi, chaêy möơt ñt nûúâc muôi, hùưt xò húi hoùơc söịt nheơ (coâ thïí túâi 39oC), tiïịn túâi ăau hoơng vađ ho Thûúđng thò sau 3 ngađy túâi 7 ngađy lađ khoêi

Caêm dïî líy tûđ ngûúđi nađy sang ngûúđi khaâc qua ặúđng khöng khñ do ngûúđi bïơnh ho vađ hùưt xò húi Kïịt quaê viïơc nghiïn cûâu cho thíịy, bađn tay ngûúđi bïơnh thûúđng dñnh muôi hay ăúđm, do khi ho hay hùưt húi, ngûúđi bïơnh thûúđng líịy tay che miïơng hay che muôi, sau ăoâ, lau miïơng hay lau muôi bùìng khùn Búêi víơy, khi coâ bïơnh ăïí traânh líy lan sang ngûúđi khaâc, nïn:

- Rûêa tay luön

- Khi ho, hùưt húi hay xò muôi phaêi duđng khùn che, röìi gíịp laơi

- Traânh bùưt tay vađ ăuơng chaơm vađo ngûúđi khaâc Nhûông ăöìng tiïìn vađ giíịy baơc cuêa ngûúđi bïơnh cuông lađ nhûông víơt trung gian truýìn bïơnh

Vïì phña ngûúđi bïơnh, nïn:

- Nùìm nghó, nhíịt lađ trûúđng húơp bõ söịt

- Uöịng nhiïìu nûúâc noâng hoùơc laơnh cuông ặúơc Nûúâc lađm tan vađ rûêa saơch phíìn nađo caâc chíịt ăúđm úê hoơng, lađm thöng ặúđng hö híịp

- Duđng thuöịc aspirin hay acetaminophen ăïí giaêm ăau, nhûâc Chuâ yâ, tûđ 19 tuöíi trúê xuöịng, khöng nïn duđng aspirin

- Suâc miïơng bùìng nûúâc muöịi íịm Uöịng nûúâc trađ pha míơt ong nûúâc chanh hay muât keơo ăïìu coâ taâc duơng töịt ăïí ăúô ăau hoơng

- Ăau ăíìu

- Ngheơt muôi, ró muôi thûúđng coâ mađu vađng síîm

- Nhûâc ăíìu, úê traân vađ phíìn mùơt trïn, vuđng muôi vađ hađm trïn

- Khi nùìm, caêm giaâc ăau nhûâc thûúđng taâi diïîn möîi khi trúê mònh vađ taơm ngûng khi ngöìi díơy

- Coâ thïí söịt

Hñt möơt húi khöng khñ laơnh coâ thïí lađm dõu ăau hoùơc:

- Uöịng nhiïìu nûúâc ăïí muôi ặúơc thöng

- Uöịng aspirin hay acetaminophen ăïí giaêm ăau

- Duđng thuöịc nhoê muôi

Chuâ yâ:

- Khöng duđng aspirin cho ngûúđi tûđ 19 trúê xuöịng

- Khöng nïn nhoê muôi quaâ 3 ngađy liïìn vò nhû víơy, muôi seô quen viïơc duđng thuöịc, khöng coâ thuöịc lađ muôi laơi ngaơt

- Khöng nïn duđng öịng nhoê muôi ngûúđi khaâc ăaô duđng ăïí traânh bõ líy, nhiïîm

- Nïịu viïơc ăiïìu trõ úê nhađ khöng coâ kïịt quaê gò, nïn ăi khaâm baâc sô tai – muôi

- hoơng, ăïí nïịu cíìn, seô phaêi uöịng thuöịc khaâng sinh

Trûúđng húơp xoang nùơng, phaêi tiïịn hađnh tiïíu phíîu thuíơt

bõ khuơt khõt vò söí muôi, hùưt húi, ngûúđi caêm thíịy khoâ chõu nheơ

Ngûúđi bõ cuâm míịt sûâc nhanh hún Möơt giúđ trûúâc cođn khoêe, giúđ sau ăaô thíịy mïơt, phaêi nùìm nghó

Chûâng caêm laơnh ñt khi tíịn cöng vađo phöíi, nhûng bïơnh cuâm dïî gíy biïịn chûâng thađnh viïm phöíi

Ngûúđi bõ caêm víîn coâ thïí cöị gùưng túâi cöng súê, nhûng ngûúđi bõ cuâm thíịy mònh khöng cođn sûâc ăïí ăi lađm

Búêi víơy, nïịu chuâng ta bõ cún bïơnh ăaânh quyơ xuöịng giûúđng möơt caâch nhanh choâng thò ăíịy chñnh lađ bïơnh cuâm Nhûông triïơu chûâng coâ thïí keđm theo lađ:

Nïịu cuâm nheơ, cíìn nhíịt lađ phaêi nùìm nghó ăïí dađnh sûâc cho cú thïí chiïịn ăíịu chöịng laơi caâc vi-ruât cuâm Ngoađi ra, chuâng ta nïn theo caâc ăiïìu chó díîn sau:

- Uöịng nhiïìu nûúâc noâng ăïí lađm thöng ặúđng phöíi, ặúđng muôi vađ buđ lûúơng nûúâc cú thïí ăaô bõ míịt vò ăöí möì höi khi söịt

- Suâc miïơng nûúâc muöịi

- Muât keơo cûâng ăïí ăúô raât cöí hoơng

- Ăûđng nhõn ho, vò ho coâ taâc duơng thöng caâc öịng úê phöíi vađ töịng caâc chíịt ăúđm ra Nïịu muôi vađ ăúđm coâ maâu, cíìn hoêi yâ kiïịn baâc sô

Kiïng uöịng sûôa, khöng ùn phoâ-maât vađ caâc thûơc phíím lađm tûđ bú; sûôa trong

2 ngađy vò chuâng coâ taâc duơng lađm cho caâc chíịt nhíìy úê muôi, vađ hoơng bõ ăùơc laơi, khoâ xò hoùơc nhöí ra

- Chùm rûêa tay luön, nhíịt lađ trûúâc khi ùn ăïí traânh líy lan sang ngûúđi khaâc

- Uöịng ăïìu möơt liïìu aspirin (trûđ ngûúđi 19 tuöíi trúê xuöịng khöng duđng aspirin)

Nïịu chûôa trõ úê nhađ khöng thíịy ăúô, nïn ăi baâc sô

Taơi nhiïìu vuđng, chñnh quýìn ăaô töí chûâc chñch phođng cuâm cho nhûông ngûúđi giađ trïn 65 tuöíi, möîi khi coâ dõch cuâm nïn theo doôi tin tûâc trïn baâo chñ ăïí biïịt nhûông núi coâ dõch cuâm ăïí ăïì phođng

19 Bïơnh hen

Baơn ăaô biïịt gò vïì bïơnh hen chûa? Thûúđng xuýn coâ 10 triïơu ngûúđi Myô bõ bïơnh hen, khi lïn cún, hoơ thúê khođ kheđ, khoâ nhoơc vađ caêm thíịy hai buöìng phöíi cuêa mònh nhû bõ thu heơp laơi Bïơnh hen coâ nguýn nhín víơt lyâ chûâ khöng phaêi tím lyâ Khi ăaô bõ bïơnh hen röìi, sûơ kñch ăöơng vïì tím lyâ nhû súơ haôi, lo íu, giíơn dûô lađm cùng thùỉng thíìn kinh, ăïìu coâ thïí lađm cho bïơnh nùơng hún Tuy rùìng ăoâ khöng phaêi lađ nhûông ýịu töị gíy bïơnh Khi lïn cún mađ khöng ặúơc cûâu chûôa kõp thúđi, bïơnh nhín coâ thïí chïịt

Bïơnh hen coâ ăùơc ăiïím gò khaâc vúâi caâc bïơnh khaâc cuêa cú quan hö híịp? Nguýn nhín ăún giaên cuêa hen lađ do lúâp cú cuêa nhûông öịng díîn khöng khñ túâi phöíi bõ co thùưt, khiïịn cho ặúđng öịng heơp laơi lađm bïơnh nhín khöng thúê ặúơc vađ

cú thïí thiïịu öxy Möơt söị trûúđng húơp sau ăíy coâ aênh hûúêng khöng töịt túâi bïơnh vađ coâ thïí díîn túâi sûơ lïn cún:

- Thúê khöng khñ coâ phíịn hoa, buơi möịc, khoâi thuöịc, buơi bíín

- Ùn hay uöịng nhûông chíịt cú thïí ăï phaên ûâng

- Bõ höìi höơp, xuâc ăöơng

- Lađm viïơc hay cûê ăöơng nùơng nhoơc

- Bõ nhiïîm bïơnh ặúđng hö híịp

Bïơnh hen coâ loaơi nùơng vađ loaơi nheơ, sûơ tiïịn triïín cuêa bïơnh thûúđng ríịt phûâc taơp nïn cíìn phaêi coâ baâc sô chó díîn viïơc ăiïìu trõ vađ thuöịc thang

Tuy víơy, ngûúđi bïơnh coâ thïí tûơ sùn soâc mònh theo caâc ăiïìu chó díîn sau:

- Cíìn uöịng luön, vađ uöịng nhiïìu nûúâc hađng ngađy (2-3 lñt/ngađy)

- Khöng ăïí caâc chíịt coâ muđi laơ trong nhađ, nhíịt lađ trong phođng nguê, núi lađm viïơc

- Traânh khöng duđng göịi löng Thay göịi löng bùìng göịi töíng húơp

- Khöng huât thuöịc

- Traânh nhûông núi coâ phíịn hoa

- Khi ra ngoađi trúđi, nïn quíịn khùn che muôi vađ che miïơng, nhíịt lađ khi thúđi tiïịt laơnh, ăïí sûúêi íịm khöng khñ trûúâc khi khöng khñ vađo ặúđng hö híịp

- Nïịu ăang lađm viïơc, thíịy khoâ thúê, phaêi ngûng lađm viïơc ngay

- Traânh duđng caâc thûơc phíím hay thuöịc uöịng coâ göịc sunfit (-S03) trong thađnh phíìn (Göịc níìy thûúđng coâ trong rûúơu)

- Khi lïn cún hen, phaêi ngöìi díơy, khöng ặúơc nùìm

- Caâc loaơi thuöịc vađ duơng cuơ búm thuöịc haơ cún hen thûúđng duđng, cíìn phaêi ăïí úê gíìn ngûúđi ăïí khi lïn cún vúâi tay lađ líịy ặúơc ngay

- Phaêi tûơ nghe xem mònh coâ dõ ûâng vúâi aspirin khöng Nïn duđng acetaminophen thay aspirin

Thûúđng, caâc baâc sô seô kï toa thuöịc cho caâc bïơnh nhín hen caâc loaơi thuöịc sau:

- Bronchodilator - thuöịc uöịng hay phun vađo hoơng ăïí thúê dïî hún

- Steroid - ăïí chöịng lïn cún vò phaên ûâng vúâi caâc chíịt laơ

- Cromolyn sodium ăïí hñt ăïì phođng lïn cún Khi ăaô lïn cún röìi thò thuöịc nađy khöng coâ taâc duơng

20 Cún söịt muđa coê khö

Möơt baâc sô úê thïị kyê 19, ăaô ăùơt tïn cho cùn bïơnh nađy nhû trïn vò chñnh baên thín öng, möîi khi vïì úê taơi möơt cùn nhađ lúơp coê khö lađ bõ bïơnh Nay, ngûúđi ta goơi nhû víơy thađnh quen, duđ cùn bïơnh khöng liïn quan gò túâi coê

Nhiïìu ngûúđi bõ bïơnh nađy vađo muđa xuín Coâ ngûúđi bõ quanh nùm vúâi caâc triïơu chûâng: chaêy nûúâc mùưt, nûúâc muôi, bõ xung huýịt, ngaơt thúê Nguýn nhín chñnh cuêa bïơnh, lađ sûơ phaên ûâng cuêa cú thïí vúâi khöng khñ bõ ö nhiïîm

Sau ăíy, lađ möơt söị lúđi khuýn:

- Queât doơn saơch quanh nhađ cho hïịt caâc coê daơi laâ cađnh, haơt muơc vađ möịc Chuâ yâ khöng ăïí choâ lađm bíín vò chuâng hay tha raâc, xûúng vađ phoâng úị

- Ăoâng cûêa phođng khi túâi muđa coâ phíịn hoa úê caâc cíy quanh nhađ, vađ coâ khi ăöơ íím cuêa khöng khñ cao

- Duđng maây ăiïìu hoađ khöng khñ ăïí lađm íịm vađ loơc saơch khöng khñ phođng nguê Caâc ăöì víơt úê phođng nguê phaêi luön saơch seô

- Caâc phođng phaêi queât buơi saơch vađ thoaâng

- Cíìn giùơt chùn, mïìn luön, nhíịt lađ chung quanh mïìn phaêi giûô saơch vò phíìn nađy tiïịp xuâc vúâi muôi, miïơng)

- Traânh khöng phúi khùn traêi giûúđng, quíìn aâo ngoađi trúđi vò caâc phíịn hoa vađ buơi dïî baâm vađo

Nïịu viïơc phođng bïơnh nhû trïn ñt hiïơu quaê, nïn hoêi yâ kiïịn baâc sô ăïí duđng thïm caâc thuöịc nhû:

- Thuöịc chöịng histamin (antihistamin) ăïí haơn chïị sûơ phaên ûâng cuêa cú thïí ăöịi vúâi caâc chíịt laơ Nïn duđng thuöịc nađy 30 phuât trûúâc khi ăi ra ngoađi

- Thuöịc lađm thöng muôi vađ ặúđng hö híịp (uöịng vađ phun), nïn chuâ yâ khöng duđng thuöịc nhoê muôi quaâ 3 ngađy liïìn ăïí cú thïí khoêi quen thuöịc: cûâ phaêi coâ thuöịc thò muôi múâi thöng

- Thuöịc nhoê mùưt

Ngoađi ra, baâc sô cođn coâ thïí cho duđng caâc loaơi thuöịc nhû:

- Cromolyn sodium vađ steroids

- Thuöịc miïîn dõch

- Xeât nghiïơm míîu da ăïí biïịt da dïî phaên ûâng vúâi caâc loaơi chíịt gò

- Thuöịc chñch chöịng phaên ûâng

21 Viïm phïị quaên (cuöịng phöíi )

Nïịu baơn lïn möơt cún ho khöng sao neân laơi ặúơc, cún ho tûúêng chûđng nhû böịc tûđ dûúâi ngoân chín böịc lïn, thíịm thña toađn thín, thò ăuâng lađ baơn bõ viïm cuöịng phöíi, cođn goơi lađ viïm phïị quaên röìi

Ngûúđi ta phín biïơt viïm phïị quaên cíịp tñnh vađ viïm phïị quaên maơn tñnh, cùn cûâ vađo thúđi gian bïơnh töìn taơi vađ híơu quaê cuêa bïơnh

Viïm phïị quaên cíịp tñnh thûúđng sinh ra do lúâp mađng nhíìy úê phïị quaên bõ vi-ruât tíịn cöng, hoùơc bõ viïm nhiïîm vò möi trûúđng (khoâi thuöịc laâ chùỉng haơn), khiïịn phïị quaên bõ sûng vađ ăau raât Viïm phïị quaên thûúđng díîn túâi viïm xoang hoùơc viïm caâc ặúđng hö híịp Bïơnh coâ thïí líu tûđ 3 ngađy túâi 3 tuíìn lïî

Triïơu chûâng ăíìu cuêa viïm phïị quaên cíịp tñnh lađ ho, ngûúđi úân laơnh, söịt thíịp, ăau hoơng vađ bùưp thõt

Caâch chûôa trõ:

- Xöng muôi bùìng caâch hñt húi nûúâc noâng (nïịu coâ duơng cuơ hay maây hñt cađng töịt)

- Phun thuöịc bùìng maây phun vađo hoơng

- Duđng thuöịc khaâng sinh

- Duđng aspirin hay acetaminophen ăïí trõ söịt vađ ăau nhûâc

- Duđng thuöịc long ăúđm vađ kñch thñch ho ăïí töịng ăúđm ra

Ngûúđi bõ viïm phïị quaên maơn tñnh ho nhiïìu vađ coâ nhiïìu ăúđm hún, bïơnh coâ thïí keâo dađi tûđ 2 thaâng túâi 2 nùm - phíìn lúân lađ ăađn öng Cùn bïơnh thûúđng lađm caâc phïị nang bõ töín thûúng aênh hûúêng túâi chûâc nùng thúê ra, hñt vađo cuêa phöíi nïn coâ aênh hûúêng xíịu túâi toađn hïơ thöịng hö híịp

Nhûông triïơu chûâng cuêa viïm phïị quaên maơn tñnh lađ:

- Húi thúê ngùưn khi hñt vađo

- Thúđi gian nghó giûôa thúê ra hñt vađo, ngùưn

- Ho coâ ăúđm ăùơc, vađng

Nhûông ngûúđi dïî mùưc chûâng viïm phïị quaên maơn tñnh lađ nhûông ngûúđi úê trong vuđng khöng khñ bõ ö nhiïîm cuêa khu cöng nghiïơp; nhûông cöng nhín tiïịp xuâc vúâi buơi kim loaơi, súơi böng, vaêi; nhûông ngûúđi huât thuöịc laâ

Ăïì phođng bïơnh viïm phïị quaên maơn tñnh, nïn:

- Traânh nhûông núi ö nhiïîm Nïịu cíìn thiïịt phaêi coâ mùơt, nïn coâ bùng che muôi, miïơng

- Khöng ăi ra ặúđng trong thúđi gian khñ bõ ö nhiïîm nùơng

- Duđng caâc thûâ thuöịc long ăúđm, thöng khñ quaên vađ caâc thuöịc khaâng sinh khi bõ bïơnh, theo sûơ chó díîn cuêa thíìy thuöịc

- Nïịu bïơnh keâo dađi quaâ möơt tuíìn, nhíịt thiïịt phaêi ăi khaâm bïơnh, coi coâ phaêi bïơnh tiïịn triïín thađnh viïm phöíi hay khöng

22 Ăau thûơc quaên

ÚÊ Myô cho túâi ngađy nay, coâ nhiïìu cùn bïơnh bõ goơi sai vúâi thûơc chíịt cuêa chuâng, nhûng vò thoâi quen ngûúđi ta víîn khöng ăöíi tïn Chùỉng haơn, sau möơt bûôa ùn ngon, baơn böîng thíịy ăau raât úê dûúâi ngûơc traâi, taơi vuđng tim Ngûúđi Myô goơi ăoâ lađ chûâng "Boêng tim" (Heartburn) Thíơt ra, chûâng ăoâ chùỉng coâ liïn quan

gò túâi tim caê, mađ nguýn nhín laơi do dõch tiïu hoaâ úê daơ dađy, coâ tñnh a-xñt, trađo lïn phña trïn, chöî öịng thûơc quaên nöịi vúâi daơ dađy Võ trñ nađy úê ngay phña sau tim: ăoâ lađ hiïơn tûúơng ăau ăoaơn cuöịi öịng thûơc quaên

Daơ dađy (bao tûê), coâ möơt lúâp mađng bïn trong baêo vïơ, nïn khöng caêm thíịy taâc duơng cuêa a-xñt (trûđ trûúđng húơp nhûông ngûúđi bõ loeât daơ dađy, chöî loeât khöng coâ mađng baêo vïơ) Phíìn öịng thûơc quaên khöng coâ lúâp baêo vïơ, nïn khi tiïịp xuâc vúâi dõch tiïu hoaâ coâ tñnh a-xñt lađ chuâng ta caêm thíịy ăau raât ngay

Coâ thïí do nhûông nguýn nhín sau:

- Ùn nhiïìu thûâc ùn khoâ tiïu

- Ùn nhanh

- Ùn nhiïìu chololate, toêi, hađnh, caâc chíịt cay nhû baơc hađ

- Huât thuöịc sau khi ùn

- Uöịng cađ phï, rûúơu

- Uöịng thuöịc aspirin

- Coâ chûâng thoaât võ, lađ möơt dõ tíơt cuêa daơ dađy, coâ möơt ăoaơn trïn bõ nhö lïn saât chöî nöịi vúâi thûơc quaên, khiïịn dõch tiïu hoaâ cuêa daơ dađy dïî trađo lïn thûơc quaên Gíìn möơt nûêa söị ngûúđi trïn 60 tuöíi hay coâ dõ tíơt nađy

Caâch chûôa khoêi ăau:

- Ngöìi thùỉng ngûúđi hay ặâng díơy, ăi ăi laơi laơi möơt laât

- Traânh cuâi ngûúđi hay nùìm, vò nhû víơy, dõch tiïu hoâa úê daơ dađy dïî trađn lïn thûơc quaên

- Nïịu bõ ăau ban ăïm, kheô nhöím díơy vađ göịi cao ăíìu

- Tòm caâch lađm cho ngûúđi nheơ cín búât ăi Ngûúđi beâo míơp vađ phuơ nûô coâ mang (bíìu), dïî bõ ăau thûơc quaên vò daơ dađy coâ thïí bõ ăöơn phöìng lïn úê chöî cuöịng thûơc quaên

- Traânh khöng ùn no quaâ ùn thûâc ùn dïî tiïu

- Uöịng 1-2 muöîng magnesium hydroxñt pha nûúâc 1-2 giúđ/líìn

Chuâ yâ: nhûông ngûúđi coâ bïơnh tim, bïơnh thíơn, aâp huýịt cao phaêi hoêi yâ kiïịn baâc sô trûúâc khi duđng caâc loaơi thuöịc chöịng a-xñt nhû trïn

- Uöịng möơt ly sûôa Sûôa khöng coâ tñnh trung hoađ a-xñt nhûng lađm giaêm ăau, raât

23 Bïơnh taâo boân

Cuơc phín cûâng, ngùưn, thoaât ra ngoađi möơt caâch khoâ khùn: ăoâ lađ ăùơc ăiïím cuêa bïơnh taâo boân Ngûúđi ta khöng coi ăíy lađ möơt "bïơnh" nhû caâc bïơnh khaâc, tuy ngûúđi bõ taâo boân caêm thíịy ríịt khoâ chõu Muơc ăñch cuêa viïơc chûôa trõ bïơnh taâo boân lađ lađm cho böơ ruöơt lađm viïơc ăïìu ăùơn vađ chùm chó hún theo caâc biïơn phaâp sau:

- Ùn nhiïìu rau vađ traâi cíy, vò ăíịy lađ caâc chíịt coâ nhiïìu xú Caâc chíịt xú coâ khaê nùng huât nûúâc núê ra, khi ăi qua chöî heơp coâ thïí bõ neân nhoê laơi Do ăoâ, phín mïìm vađ dïî di chuýín trong ruöơt ăïí thoaât ra ngoađi

- Ùn caâc baânh lađm tûđ nguô cöịc vađ caâc loaơi haơt

- Uöịng nhiïìu nûúâc

- Tíơp thïí duơc vađ nùng hoaơt ăöơng ăïí ruöơt cuông cûê ăöơng theo

Khi thíịy cíìn ăi tiïu nïn ăi ngay, khöng nïn nhõn

Nïn nhúâ: caâc loaơi thuöịc chöịng a-xñt, coâ sùưt vađ húơp chíịt sùưt trong thađnh phíìn ăïìu coâ thïí gíy taâo boân cho nhûông ngûúđi vöịn ăaô hay bõ taâo boân röìi

- Coâ thïí hoêi baâc sô ăïí uöịng thuöịc lađm phín mïìm

Nïịu sau khi aâp duơng nhûông biïơn phaâp trïn mađ khöng coâ kïịt quaê, haôy duđng túâi biïơn phaâp: uöịng thuöịc tiïu, hay thuöịc tííy Khöng nïn uöịng thuöịc tiïu vađ tííy luön vò nhû víơy seô lađm cho ruöơt míịt díìn nhûông phaên xaơ eo boâp tûơ nhiïn ăïí chuýín phín ra ngoađi Tííy nhiïìu cuông lađm cho cú thïí míịt cín bùìng vïì lûúơng caâc húơp chíịt coâ kim loaơi trong cú thïí

Viïơc thuơt rûêa nhiïìu cuông coâ taâc duơng khöng coâ lúơi cho ruöơt nhû trïn

Nïịu baơn bõ taâo boân liïn tuơc, nïn ăi túâi baâc sô khaâm ăïí xaâc ắnh roô vò nguýn nhín cođn coâ thïí gíy nïn búêi:

- Möơt söị thuöịc ăaô uöịng

- Möơt söị víịn ăïì vïì sûâc khoêe nhû: coâ bïơnh trô liïn quan túâi caâc cú vođng úê híơu mön; tuýịn giaâp hoaơt ăöơng ýịu; bïơnh viïm ruöơt.v.v

24 Ngùn chùơn bïơnh tiïu chaêy

Bïơnh tiïu chaêy ngûúơc vúâi bïơnh taâo boân Chuâng ta, ai cuông coâ thïí ăaô bõ qua möơt vađi líịn Bïơnh nheơ chó trong möơt, hai ngađy: Tuy víơy, nhûông tríơn ăau buơng

vò daơ dađy vađ ruöơt bõ co boâp, thò khöng thïí nađo qún!

Nguýn nhín bïơnh thò nhiïìu Coâ thïí toâm tùưt:

- Bõ nhiïîm ăöơc vò vi-ruât, vi khuíín, ùn hay uöịng phaêi ăöì nhiïîm ăöơc, nhíịt lađ trïn ặúđng ăi du lõch túâi nhûông núi laơ

- Ùn phaêi baânh ăaô ăïí líu, möịc

- Böơ maây tiïu hoaâ bõ dõ ûâng

- Quaâ laơm duơng viïơc duđng thuöịc tííy, thuöịc tiïu

- Coâ sûơ xaâo tröơn vï tinh thíìn

- Dõ ûâng vúâi möơt söị thuöịc khaâng sinh nhû tetracylin, cleocin, ampicillin

- Viïm ruöơt

- Triïơu chûâng ung thû ruöơt

Cú thïí ngûúđi ăi tiïu chaêy bõ míịt nhiïìu nûúâc Do ăoâ, phaêi uöịng nhiïìu nûúâc ăïí buđ ăaâp laơi Viïơc nađy ríịt cíìn thiïịt, nhíịt lađ ăöịi vúâi treê em Nïn cho ùn suâp, nûúâc luöơc thõt, uöịng nûúâc gûđng, ngíơm nûúâc ăaâ, uöịng nûúâc ăun söi ăïí nguöơi Sau ăíy lađ möơt söị ăiïìu nïn chuâ yâ theo:

- Ùn ñt Nhûông ngađy ăíìu, traânh ùn chíịt ăùơc

- Nïn ùn: chuöịi, chaâo gaơo, nûúâc taâo, baânh mò nûúâng Nhûông thûâc ùn trïn coâ taâc duơng lađm phín cûâng laơi

- Khi ăaô ăúô nïn ùn nheơ, ùn caâc thûâ ùn mïìm Kiïng ùn caâc chíịt beâo, nhiïìu díìu, múô vađ prötïin

- Khöng ùn caâc chíịt coâ nhiïìu xú, baânh lađm tûđ nguô cöịc cođn nguýn haơt, nhiïìu caâm

- Kiïng traâi cíy, rau söịng, ăöì nguöơi, baânh ăïí tuê laơnh, keơo, uöịng cađ phï vađ moơi thûơc phíím cûâng, líu tiïu

- Haơn chïị hoaơt ăöơng ăïí ruöơt ặúơc phuơc höìi

Coâ thïí duđng thûê caâc thuöịc coâ Bismuth

Nïịu tûđ 48-72 giúđ, bïơnh khöng thuýn giaêm, ăùơc biïơt, nïịu thíịy phín coâ maâu, cíìn phaêi túâi baâc sô ăïí khaâm vađ hoêi yâ kiïịn

25 Lađm thïị nađo ăïí traânh bõ ăíìy húi?

Buơng coâ húi do sûơ tiïu hoaâ sinh ra lađ viïơc thûúđng ăöịi vúâi moơi ngûúđi Nhûng nïịu coâ nhiïìu húi quaâ thò cuông coâ ăiïìu bíịt tiïơn! Nhûông vi khuíín trong ruöơt phín tñch caâc chíịt ặúơc tiïu hoâa ra khñ cacbonic vađ hydrogen Caâc chíịt khñ nađy nïịu nguýn chíịt thò khöng coâ muđi, nhûng laơi thûúđng líîn vúâi möơt söị khñ coâ muđi khaâc nhû sunfua hydrö cuđng muđi cuêa chíịt thaêi ăang nùm chúđ úê ăoaơn cuöịi ruöơt giađ ăïí ặúơc töịng ra ngoađi

Trong caâc loaơi thûơc phíím, coâ möơt söị trong quaâ trònh tiïìu hoaâ sinh ra nhiïìu khñ hún caâc thûơc phíím khaâc Chuâng ta cíìn biïịt ăïí traânh ùn nhiïìu trong möơt bûôa, nhíịt lađ trûúâc khi chuâng ta ăi höơi hoơp tiïịp khaâch hay gùơp ngûúđi ýu Ăoâ lađ caâc loaơi rau vađ traâi cíy nhû:

- Caâc loaơi caêi kïí caê caêi bùưp

- Caêi hoa (xuâp-lú)

- Caâc loaơi cađ

- Caâc loaơi ăíơu; ăíơu thûúđng, ăíơu Hađ Lan, ăíơu tûúng

Khi buơng sònh húi nhiïìu, ta cuông nïn nghô túâi caâc víịn ăïì sau:

- Böơ maây tiïu hoaâ khöng tiïu thuơ töịt caâc chíịt sûôa vađ thûơc phíím tûđ sûôa, caâc chíịt beâo

- Trong ruöơt coâ quaâ nhiïìu vi khuíín

- Sûơ co boâp cuêa ruöơt úê traơng thaâi khöng bònh thûúđng

26 Viïm ặúđng tiïíu tiïơn

Bònh quín cûâ 5 phuơ nûô thò coâ möơt ngûúđi tûđng bõ viïm ặúđng tiïíu tiïơn Ăađn öng cuông dïî bõ, nhûng ñt hún

Ăïí hiïíu roô víịn ăïì nađy, chuâng ra cíìn biïịt qua böơ maây thaêi nûúâc tiïíu cuêa cú thïí göìm: thíơn, bađng quang (boơng ăaâi), öịng díîn nûúâc tiïíu nöịi thíơn vúâi boơng ăaâi (niïơu quaên), öịng díîn nûúâc tiïíu tûđ boơng ăaâi ra ngoađi (niïơu ăaơo)

ÚÊ phuơ nûô, niïơu ăaơo ríịt dïî bõ viïm nhiïîm vò phíìn nađy thûúđng bõ ăuơng chaơm, ma saât trong quaâ trònh quan hïơ tònh duơc, khiïịn cho caâc vi khuíín dïî xím nhíơp vađo Sûơ viïm nhiïîm öịng ăaâi coâ thïí díîn túâi sûơ viïm nhiïîm cuêa thíơn Búêi víơy, sau khi quan hïơ tònh duơc, nïn ăi tiïíu ngay duđ chûa caêm thíịy cíìn Viïơc ăi tiïíu nhû víơy cöịt ăïí töịng caâc vi khuíín ra, nïịu chuâng coâ.mùơt taơi cûêa öịng ăaâi Caâc phuơ nûô ăang mang thai thûúđng öịng ăaâi bõ thai vađ daơ con eâp, caâc ngûúđi coâ öịng ăaâi khöng thöng suöịt (dõ hònh), thûúđng dïî bõ viïm böơ maây tiïíu tiïơn hún ngûúđi khaâc

Caâc triïơu chûâng cuêa bïơnh viïm ặúđng tiïíu tiïơn göìm:

- Luön buöìn ăi tiïíu

- Ăi tiïíu nhiïìu vađ lùưt nhùưt (ăaâi luön vađ ñt möơt)

- Buöịt, raât ặúđng tiïíu tiïơn

- Nûúâc tiïíu coâ maâu

- Sau khi ăaâi röìi víîn caêm thíịy boơng ăaâi cođn ăíìy, hoùơc tûâc

- Ăau buơng dûúâi (boơng ăaâi) hay hai bïn buơng (thíơn)

- Caêm thíịy úân laơnh, söịt, buöìn nön, oâi mûêa (triïơu chûâng cuêa viïm thíơn)

Nïịu coâ caâc triïơu chûâng trïn, cíìn phaêi ăi túâi baâc sô ngay Cađng ăïí líu, bïơnh cađng nùơng Baâc sô seô líịy míîu nûúâc tiïíu ặa ăi xeât nghiïơm ăïí biïịt roô tónh traơng cuêa bïơnh

Sau ăoâ, baơn phaêi uöịng ăuê liïìu thuöịc khaâng sinh do baâc sô hûúâng díîn vađ chó ắnh Nhúâ phaêi uöịng ăuê liïìu thuöịc, duđ trong khi uöịng, khöng cođn caâc triïơu chûâng úê trïn nûôa

Sau ăíy lađ nhûông biïơn phaâp ăïì phođng bïơnh:

- Nïịu baơn lađ phuơ nûô, cíìn lau saơch vađ khö bïn ngoađi löî tiïíu vađ böơ phíơn sinh duơc sau khi tiïíu vađ sau khi tùưm

- Uöịng nhiïìu nûúâc Ăi tiïíu nhiïìu töịt vò möîi líìn ăi nhû víơy lađ möơt dõp thöng rûêa ặúđng tiïíu, töịng caâc vi khuíín (nïịu coâ) ra ngoađi

- Khöng nïn nhõn tiïíu Nïịu caêm thíịy muöịn ăi lađ ăi

- Sau quan hïơ tònh duơc, phaêi ăi tiïíu ngay, duđ chûa caêm thíịy cíìn

- Nïn mùơc ăöì loât bùìng vaêi böng cho thoaâng, traânh noâng, íím lađ nhûông ăiïìu kiïơn thñch húơp cho caâc vi khuíín phaât triïín:

- Phuơ nûô khi ăang coâ bïơnh, traânh rûêa böơ phíơn sinh duơc bùìng caâc duơng cuơ thuơt, búm (ăïí traânh líy vađo ím ăaơo vađ daơ con)

27 Traânh cûúâc vò laơnh

Möîi nùm coâ túâi 10.000 ngûúđi Myô bõ cûúâc

Nhòn bïì ngoađi, cûúâc giöịng nhû nhûông nöịt da bõ giöơp vò boêng Thíơt ra thò

mö da úê nhûông chöî ăoâ bõ laơnh coâng vađ coâ thïí ăaô bõ huyê hoaơi Nhûông chöî da dïî

bõ cûúâc lađ ngoân tay, ngoân chín, daâi tai, cùìm vađ ăíìu muôi

Thoaơt ăíìu, ngûúđi ta caêm thíịy ăau úê nhûông chöî bõ cûúâc, röìi nhûông chöî ăoâ phöìng, giöơp lïn vađ míịt caê caêm giaâc

Tuyđ úê thúđi tiïịt, cún laơnh túâi tûđ tûđ hay ăöơt xuíịt mađ ngûúđi ta caêm thíịy hay khöng caêm thíịy mònh ăaô bõ cûúâc Thíơt lađ sai líìm nïịu muöịn chûôa cûúâc líịy tuýịt xoa lïn chöî ăau hay ngím tay vađo nûúâc laơnh Cíìn phaêi:

- Ngím hay phun nûúâc noâng tûđ 38oC - 40oC, vađ dung dõch chíịt khaâng sinh vađo chöî bõ cûúâc vađ ngûng, khi thíịy caêm giaâc laơi - chûđng 45 phuât

- Túâi phođng cíịp cûâu vò cûúâc coâ thïí lađm baơn bõ nhiïîm truđng uöịn vaân

- Khi nhiïơt ăöơ ngoađi trúđi thíịp quaâ, cuông nhû khi gioâ maơnh nïn úê trong nhađ

28 Bïơnh ngûâa trong muđa ăöng

Muđa ăöng, ngûúđi ta hay bõ ngûâa Nguýn nhín lađ da khö ăïịn mûâc coâ chöî

bõ nûât neê vađ sûng phöìng

Chûôa bïơnh ngûâa muđa ăöng lađ lađm thïị nađo cho da giûô ặúơc ăöơ íím, khöng míịt nûúâc trong khi khöng khñ úê ngoađi khö Búêi víơy, khöng nïn tùưm nhiïìu líìn trong ngađy vò nûúâc vađ xađ phođng lađm tan chíịt nhúđn baêo vïơ da úê ngûúđi cao tuöíi, lûúơng chíịt nhúđn nađy coâ xu hûúâng giaêm

- Duđng loaơi xađ phođng nheơ, ăùơc biïơt

- Tùưm xong nïn duđng khùn thíịm nûúâc trïn mònh, hún lađ lau khö

- Traânh ngím tay vađo nûúâc noâng vađ nhûông chíịt tííy rûâa Nïịu cíìn thiïịt, nïn duđng gùng tay baêo vïơ

- Traânh ngöìi gíìn lođ sûúêi quaâ

Duđng maây phun, giûô ăöơ íím cho phođng úê

29 Traânh röm sííy

Röm sííy lađ bïơnh ngoađi da úê muđa heđ, nhíịt lađ taơi caâc nûúâc vuđng nhiïơt ăúâi Nhiïìu muơn giöơp nhoê, nöíi lïn trïn mùơt da bõ míín ăoê úê tay, cöí, naâch, lûng nhûng khöng bao giúđ xuíịt hiïơn úê mùơt Thúđi tiïịt noâng, íịm, loaơi da nhaơy caêm, ngûúđi beâo dû múô lađ nhûông ăiïìu kiïơn töịt ăïí röm moơc

Ăïì phođng, traânh röm sííy, nïn:

- Mùơc ăöì nheơ, moêng, thoaâng

- Rùưc nheơ phíịn röm vađo caâc núi bõ röm

- Tùưm nûúâc maât

- Traânh nhûông chöî noâng, íím, khöng thoaâng vađ nïịu coâ ăiïìu kiïơn, sûê duơng maây laơnh

Nïịu ặúơc úê núi maât, röm seô tûơ lùơn trong vođng 1-2 ngađy

30 Ngûâa vò nhûơa cíy

Möơt cuöơc daơo chúi trong rûđng cíy, trïn baôi coê, nhòn vođm laâ vađ nghe chim hoât bao giúđ cuông coâ nhiïìu ăiïìu thuâ võ vađ mú möơng Tuy víơy, cuông nïn cíín thíơn

vò sûơ mú möơng seô choâng tiïu tan nïịu baơn böîng bõ ngûâa cuöìng caê ngûúđi lïn Nguýn nhín do möơt söị cíy coâ nhûơa gíy ngûâa túâi ăöơ lađm baơn giöơp caê da

Trong trûúđng húơp nhû víơy, nïn:

- Giuô vađ giùơt quíìn aâo, tíịt vúâ Nhûông ăöì khöng giùơt ặúơc nïn ăïí dûúâi quaơt hay chöî thoaâng ăöơ 3 tuíìn lïî

- Tùưm bùìng xađ phođng Duđng böng tíím cöìn, rûúơu, thíịm nheơ lïn chöî ngûâa Laât sau, rûêa bùìng nûúâc

Thûúđng, nhûơa cíy gíy ngûâa, raât túâi 2-3 ngađy Nïịu bõ raât nhiïìu, rûêa vađ ăùưp bùìng dung dõch calamin vađo chöî da bõ ngûâa raât

- Coâ thïí duđng thïm thuöịc uöịng loaơi antihistamin nhû diphenhydramin, cođn coâ tïn lađ Benadryl

- Nïịu da tiïịp tuơc bõ giöơp vađ lan röơng, coâ thïí rûêa nheơ bùìng dung dõch soda Rûêa nhû víơy, nhûông nöịt giöơp coâ thïí bõ vúô nhûng seô ngûng lan röơng

- Nïịu nhûông vïịt giöơp víîn líy lan, nhíịt lađ úê vuđng miïơng, mùưt vađ cú quan sinh duơc, cíìn phaêi túâi baâc sô ăïí ặúơc chó díîn ăiïìu trõ vađ uöịng thuöịc Thuöịc ặúơc chó ắnh seô lađ loaơi steroid ăïí uöịng vađ ăùưp lïn chöî ngûâa

31 Chûôa trõ chûâng phaât ban

Sau möơt bûôa ùn ngon coâ caâc thûơc phíím ăùơc biïơt nhû cua, töm, sođ baơn coâ thïí bõ míín ngûâa khùưp ngûúđi Nhûông nöịt phöìng nhû muöîi ăöịt, nhûng tûđng ăaâm, mađu ăoê xuíịt hiïơn tûđ mùơt, thín mònh túâi tay, chín, ăuđi, gíy ngûâa ngaây khoâ chõu: ăoâ lađ chûâng phaât ban Ban coâ thïí lùơn trong vođng 24 giúđ nhûng sau ăoâ laơi bõ laơi

Nguýn nhín chûâng phaât ban coâ thïí do:

- Cú thïí kõ vúâi caâ loaơi thuöịc nhû aspirin, sunfa, penicillin

- Thúđi tiïịt laơnh

- Sûơ mïơt moêi, cùng thùỉng thíìn kinh (stress)

- Möơt söị thûơc phíím nhû chocolate, haơnh nhín, cađ chua

Nhiïìu khi chuâng ta khöng xaâc ắnh ặúơc nguýn nhín sûơ phaât ban Tuy víơy,viïơc ăiïìu trõ hoùơc phođng chöịng sûơ phaât ban taâi phaât lađ cíìn thiïịt vò ban cuông coâ thïí lađm chïịt ngûúđi trong trûúđng húơp lađm sûng lûúôi vađ cöí hoơng, khiïịn bïơnh nhín khöng thúê ặúơc, hoùơc ban aênh hûúêng túâi tim, phöíi vađ böơ phíơn tiïu hoaâ

Khi bõ ban, cíìn theo sûơ chó díîn sau:

- Khöng tùưm nûúâc noâng Coâ thïí tùưm nûúâc íịm Nhiïơt ăöơ cao lađm ban nùơng thïm

- Ăùưp khùn tùưm nûúâc laơnh lïn chöî ban moơc

- Mùơc quíìn aâo röơng, thoaâng

- Nghó ngúi, cöị thû giaôn cú thïí vađ tinh thíìn

- Ăïì nghõ vúâi baâc sô cho uöịng antihistamin (Nïn nhúâ thuöịc nađy gíy buöìn nguê, khöng tónh taâo) Búêi víơy, sau khi uöịng thuöịc khöng ặúơc laâi xe hoùơc tham gia cöng viïơc gò ăođi hoêi sûơ tónh taâo, xûê trñ nhanh, nhaơy beân

Khöng duđng aspirin lađm ban tùng thïm

32 Trõ muơn coâc vađ haơt cúm

Haơt cúm, muơn coâc coâ thïí lađm xíịu tay, chín, nhûng vö haơi Chuâng coâ thïí líy tûđ ngûúđi nađy qua ngûúđi khaâc Ngûúđi ta phín biïơt:

- Haơt cúm nöng, hònh trođn thûúđng úê tay, mađu ăen nheơ Ăöi khi moơc thađnh cuơm, nhiïìu haơt nhoê chung quanh möơt haơt lúân

- Haơt cúm síu, phíìn dûúâi moơc rïî vađo da thõt, thûúđng thíịy úê gan bađn chín, thûúđng gíy ăau nhûâc khi ta ặâng hay ăi Do víơy, cíìn phaêi trõ boê hoùơc loât möơt lúâp ăïơm ăïí giaêm sûơ coơ saât hay eâp vađo chuâng

Haơt cúm síu cuông dïî líy Búêi víơy, phaêi traânh súđ moâ trûơc tiïịp vađo chín ngûúđi coâ haơt cúm Nhûông chöî tùưm chung cuông lađ chöî dïî líy lan Khi tùưm, khöng nïn ăi chín ăíịt vađ lau khö chín ngay sau khi tùưm

Möơt söị haơt cúm seô tûơ biïịn míịt Möơt söị coâ thïí trõ bùìng xñt salicylic hay xñt lactic Khi sûê duơng caâc a-xñt nađy, nïn cíín thíơn khöng ăïí a-xñt dñnh vađo nhûông chöî da khöng bõ muơn, vò a-xñt coâ thïí huyê hoaơi da

a-Baâc sô chûôa trõ muơn coâc hay haơt cúm thûúđng chó ắnh caâc biïơn phaâp:

- Duđng dung dõch nitrogen

- Lađm tiïíu phíîu thuíơt ăöịi vúâi caâc haơt cúm síu (muơn )

- Duđng tia laser

- Khöng nïn ăöịt bùìng ăiïơn vò seô coâ seơo

33 9 biïơn phaâp ăïì phođng dõ ûâng (ECZEMA)

Dõ ûâng eczema thûúđng xuíịt hiïơn úê daơng nhûông vïịt phöìng nhoê, coâ thïí coâ vííy cûâng gíy ngûâa, raât, úê caê treê em líîn ngûúđi lúân Eczema coâ thïí do di truýìn Nhûông ngûúđi bõ hen thûúđng keđm theo bïơnh eczema

Nhûông trûúđng húơp sau, coâ thïí lađm bïơnh nùơng thïm:

- Mùơc ăöì len, löng

- Ngûúđi ăöí möì höi

- Thíìn kinh cùng thùỉng (Stress)

- ê núi noâng vađ íím

- Ên trûâng, haêi saên (cua, caâ, öịc ), sûôa vađ thûơc phíím tûđ luâa mò

- Tiïịp xuâc vúâi hoaâ chíịt: caâc chíịt tííy rûêa, díìu thúm, kem böi da, caâc dûúơc phíím

Eczema khoâ trõ Nhiïìu khi noâ ăeo ăùỉng ngûúđi bïơnh suöịt ăúđi hoùơc giaêm díìn luâc tuöíi cao, röìi khoêi hùỉn Tuy víơy, chuâng ta coâ thïí xûê trñ ăïí lađm bïơnh thuýn giaêm nhû sau:

- Ñt tùưm, traânh tùưm líu Nïn tùưm bùìng vođi hoa sen Nïịu tùưm böìn tùưm, nïn pha thïm díìu tùưm vađo nûúâc

- Tùưm nûúâc íịm

- Khöng tùưm xađ phođng hoùơc duđng xađ phođng loaơi nheơ, ăùơc biïơt

- Traânh mùơc ăöì len, chùn len

- Sau khi tùưm traânh xoa daâ bùìng nhûông dung dõch nhúđn, coâ muđi

- Khöng mùơc nhiïìu quíìn aâo ăïí cú thïí ặúơc maât vađ thoaâng

- Traânh caâc thûơc phíím, thuöịc uöịng, díìu thúm ăaô gíy cho mònh dõ ûâng

- Hïịt sûâc traânh gaôi, gaôi seô lađm da bõ xûúâc, taơo ăiïìu kiïơn cho da bõ viïm nhiïîm

34 Bïơnh thuêy ăíơu

Bïơnh thuêy ăíơu hay gùơp úê treê em nhûng ăöi khi cuông gùơp caê úê ngûúđi lúân Bïơnh líy ăöịi vúâi treê em, nhûng khöng líy vúâi ngûúđi lúđn Virus bïơnh chó tíịn

cöng ngûúđi lúân trïn 50 tuöíi, trong trûúđng húơp hïơ miïîn dõch cuêa nhûông ngûúđi nađy ăùơc biïơt ýịu vađ coâ khaê nùng bõ ung thû

Nhûông triïơu chûâng bïơnh nhû sau:

- Trûúâc khi moơc thuêy ăíơu, caêm thíịy da bõ ngûâa

- Nhûông nöịt phöìng ăoê xuíịt hiïơn röìi xeơp xuöịng, phíìn lúân úê lûng, hai bïn mùơt, ăöi khi caê úê vuđng mùưt

- Ăöi khi keđm theo söịt vađ caêm thíịy ngûúđi mïơt moêi

Sau 3 tuíìn, caâc nöịt muơn coâ thïí lùơn hïịt, nhûng víîn cođn caêm thíịy da ăau tûđ 1-6 thaâng

Khi caâc muơn ăaô khö hay vúô, cíìn chuâ yâ:

- Ăïí nguýn khöng cíìn bùng boâ caâc nöịt muơn Khöng mùơc ăöì boâ ngûúđi

- Rûêa nheơ caâc nöịt muơn nhûng khöng ặúơc gaôi

- Ăùưp khùn tíím nûúâc laơnh, dung dõch calamine hay nûúâc soda

Ăùơc biïơt, nïịu coâ muơn úê vuđng mùưt, cíìn hoêi baâc sô ăïí duđng thïm thuöịc uöịng vađ thuöịc ăùưp loaơi steroid Nhíịt lađ trûúđng húơp muơn bõ viïm nhiïîm

35 Traânh ăïí cön truđng chñch

Nhûông cuöơc cùưm traơi dûúâi göịc cíy, nùìm dađi trïn baôi biïín trong nhûông ngađy heđ thíơt lađ thuâ võ Nhûng lađm thïị nađo ăïí khoêi bõ cön truđng chñch

- Goâi kñn caâc thûơc phíím vađ ăöì uöịng, nhíịt lađ caâc ăöì ngoơt

- Traânh duđng caâc loaơi díìu, kem böi da coâ muđi

- Khöng mùơc quíìn aâo mađu sùơc súô giöịng hònh hoa Nïn choơn mađu trùưng hay möơt mađu

- Mùơc quíìn aâo dađi, che chín tay vađ khöng ăi ăíịt

Nïịu bõ chñch, cíìn:

- Nheơ nhađng gùưp ngođi cön truđng ra, cađng súâm cađng töịt

- Chuâ yâ khöng gaôi hoùơc líịy ngođi bùìng tay khöng vò ngođi coâ chíịt ăöơc Lađm nhû víơy coâ thïí lađm vïịt chñch ăau thïm hoùơc bõ thïm vïịt chñch (vò ngođi ăím vađo tay Nïịu cön truđng lađ ong thò sau khi chñch noâ ăïí ngođi laơi Caâc loaơi cön truđng khaâc khöng nhû víơy)

- Rûêa chöî bõ chñch bùìng xađ phođng vađ nûúâc

- Duđng nûúâc ăaâ aâp lïn chöî chñch ăïí giaêm ăau röìi böi loaơi pom-maât coâ antihistamin lïn

- Uöịng thuöịc aspirin hoùơc acetaminophen vađ antihistamin

- Nïịu bõ chñch vađo miïơng hoùơc vađo lûúôi phaêi túâi phođng cíịp cûâu ngay vò coâ thïí aênh hûúêng túâi sûơ hö híịp

Phíìn lúân chöî chñch gíy ngûâa hoùơc ăau, raât, nhûng tuyđ thuöơc vađo ăiïím bõ chñch, mađ phaên ûâng cú thïí coâ thïí tríìm troơng hún, tûđ mûâc bõ sûng phöìng túâi tònh traơng khoâ thúê hay tùng nhõp ăíơp cuêa tim, bõ ngíịt hoùơc coâ thïí chïịt

Búêi víơy, nïn cùn cûâ vađo tònh hònh mađ ặa ằ cíịp cûâu Nhûông cuöơc ăi chúi

xa coâ töí chûâc, thûúđng phaêi mang theo tuâi thuöịc cíịp cûâu, göìm thuöịc lađm giaêm búât phaên ûâng cuêa cú thïí, thuöịc khaâng sinh, thuöịc trúơ tim Nhûông ngûúđi tûđng bõ phaên ûâng búêi caâc vïịt chñch phaêi coâ biïơn phaâp tûơ lo cho baên thín

36 Moâng tay coâ thïí noâi gò vïì sûâc khoêe?

Baơn ăaô ngùưm nhòn ngoân tay mònh caê ngađn líìn röìi, nhûng coâ bao giúđ baơn nghô rùìng caâc moâng tay coâ thïí phaên aênh ríịt ăuâng tònh traơng sûâc khoêe cuêa mònh hay khöng?

Göịc moâng tay coâ vïịt trùưng hònh thòa thïí hiïơn cú thïí thiïịu chíịt sùưt Moâng tay moêng, dïî gaôy, cho biïịt tuýịn giaâp möơt tuýịn nöơi tiïịt úê hoơng - keâm hoaơt ăöơng

Ăïí giûô caâc mong tay lađnh lùơn, coâ thïí phaên aênh cho mònh biïịt sûâc khoêe cuêa chñnh mònh, nïn:

- Ùn nhiïìu traâi cíy vađ rau tûúi, caâc loaơi haơt, thõt tûúi vađ caâc thûơc phíím ñt chíịt beâo

- Mang gùng baêo vïơ khi phaêi tiïịp xuâc bùìng tay vúâi caâc hoaâ chíịt vađ caâc chíịt tíịy rûêa

- Ăaânh moâng tay saơch sau möîi líìn lao ăöơng

- Cùưt xeân biïíu bò úê 2 goâc ngoân ăïí traânh bõ xûúâc úê phíìn nađy

- Khöng duđng moâng tay ăïí gaơch, níơy víơt gò

- Khöng cùưt vađ giuôa moâng tay saât quaâ

Traơng thaâi moâng tay Nguýn nhín (chûâng toê) - Giođn dïî gaôy - Thûúđng bõ ngím líu trong nûúâc noâng, sûâc khoêe keâm, thiïịu vitamin A, C, B6, calci, sùưt, tuýịn giaâp hoaơt ăöơng keâm - Caâc moâng khöng ăïìu - Tim, phöíi ýịu, triïơu chûâng

ung thû, ýịu bíím sinh - Bïì mùơt khöng nhùĩn - eczema, bõ chíịn thûúng, bïơnh vííy nïịn - Nhíịp nhö - Thíịp khúâp, thíơn ýịu, cao tuöíi, khñ thuông - Moâng nûât -

Dõ ûâng vúâi chíịt tö moâng tay, thiïịu chíịt sùưt, thiïịu höìng huýịt cíìu, coâ thai, bïơnh vííy nïịn - Nûât úê ăíìu moâng - Ngím nûúâc líu, hiïơn tûúơng thay moâng - Coâ vïơt trùưng hònh thòa - Tuýịn nöơi tiïịt hoaơt ăöơng ýịu (tuýịn giaâp) thiïịu chíịt sùưt vađ höìng cíìu

- Giođn dïî gaôy - Thûúđng bõ ngím líu trong nûúâc noâng, sûâc khoêe

keâm, thiïịu vitamin A, C, B6, calci, sùưt, tuýịn giaâp hoaơt ăöơng keâm

- Caâc moâng khöng ăïìu - Tim, phöíi ýịu, triïơu chûâng ung thû, ýịu bíím sinh

- Bïì mùơt khöng nhùĩn - Eczema, bõ chíịn thûúng, bïơnh vííy nïịn

- Nhíịp nhö - Thíịp khúâp, thíơn ýịu, cao tuöíi, khñ thuông

- Moâng nûât - Dõ ûâng vúâi chíịt tö moâng tay, thiïịu chíịt sùưt, thiïịu

höìng huýịt cíìu, coâ thai, bïơnh vííy nïịn

- Nûât úê ăíìu moâng - Ngím nûúâc líu, hiïơn tûúơng thay moâng

- Coâ vïơt trùưng hònh

thòa

- Tuýịn nöơi tiïịt hoaơt ăöơng ýịu (tuýịn giaâp) thiïịu chíịt sùưt vađ höìng cíìu

37 Lađm thïị nađo ăïí khoêi mïơt?

Duđ khoa hoơc vađ kyô thuíơt ăaô giuâp cho chuâng ta hoađn thađnh nhiïìu cöng viïơc hađng ngađy möơt caâch nheơ nhađng hún, nhûng nhiïìu ngûúđi víîn túâi baâc sô kïu ca:TÖI BÕ MÏƠT

Möîi ngûúđi chuâng ta nïn tûơ biïịt taơi sao mònh mïơt vađ hiïơn tûúơng mïơt cuêa mònh thuöơc loaơi nađo? Ngûúđi ta phín biïơt 2 loaơi mïơt: Mïơt thïí xaâc vađ Mïơt tinh thíìn

Ngûúđi lao ăöơng nhiïìu thûúđng thíịy mïơt vađo buöíi chiïìu vađ coâ thïí phuơc höìi ặúơc sûâc khoêe sau möơt giíịc nguê qua ăïm: ăoâ lađ loaơi Mïơt thïí xaâc

Ngûúđi Mïơt tinh thíìn thûúđng mïơt tûđ buöíi saâng vađ ăúô hún vïì buöíi chiïìu

Nguýn nhín sûơ Mïơt thïí xaâc thûúđng do:

- Ùn ñt, nguê khöng ăíîy giíịc

- Lûúơng caâc chíịt coâ kim loaơi trong maâu, khöng ăuâng tyê lïơ quy ắnh nhû tyê lïơ vïì caâc húơp chíịt coâ Na vađ K

- Lâm viïåc úã mưi trûúâng nống vâ êím

- Thiïëu mấu

- Bõ cuám kếo dâi hóåc cẫm lẩnh

- Bõ nhiïỵm bïånh do virus

- Mưåt sưë tuyïën nưåi tiïët nhû tuyïën giấp hoẩt àưång yïëu

Nguyïn nhên sûå Mïåt tinh thêìn, cố thïí do:

- Phẫi cấng àấng quấ nhiïìu cưng viïåc, nïn lo lùỉng

- Phẫi lâm cấc cưng viïåc nhâm chấn, khưng húåp khẫ nùng

- Cố sûå thay àưíi àưåt xuêët trong àúâi sưëng (ly dõ, vïì hûu )

- Mêët tinh thêìn, chấn nẫn

Cấc biïån phấp sau, cố thïí lâm ta àúä mïåt:

- Chuá yá tẩo cho mịnh mưåt chïë àưå ùn uưëng tưët: thûåc phêím nhiïìu chêët sùỉt, cố trong thõt vâ cấc loẩi hẩt, loẩi cuã, rau vâ trấi cêy tûúi

- Chuá yá hoẩt àưång thên thïí, têåp thïí duåc, ài bưå ra ngoâi trúâi, thúã sêu

- Tẩo cho mịnh núi lâm viïåc thoấng mất: múã cûãa sưí, uưëng nhiïìu nûúác

- Àiïìu hoâ cưng viïåc nhû thïë nâo àïí cố thúâi gian nghĩ vâ thû giận Mưåt, hai buưíi tưëi nguã àêỵy giêëc sệ khiïën sûác khỗe phuåc hưìi nhanh Trong nhûäng ngây lâm viïåc, thu xïëp sao àïí cố mưåt thúâi gian ngùỉn thû giận bùỉp thõt, thúã sêu vâ ngûng mổi sûå suy nghơ (thû giận thêìn kinh) cuäng rêët tưët

- Thay àưíi lïì lưëi lâm viïåc àïí khỗi bõ nhâm chấn tûâ cấch ngưìi, cấch sùỉp xïëp vâ thûåc hânh cưng viïåc, thúâi gian lâm viïåc vâ nghĩ ngúi cưët àïí tẩo ra cho mịnh cấi gị àố múái lẩ

Nïëu hiïån tûúång Mïåt kếo dâi quấ 2 tuêìn, nïn ài túái bấc sơ

38 Trõ bïånh thiïëu mấu

Nïëu khi soi gûúng, bẩn thêëy mùåt mịnh tấi, cố vễ mïåt mỗi lúâ àúâ, thị rêët cố thïí, bẩn àang bõ thiïëu mấu Nối chđnh xấc hún lâ bẩn thiïëu hưìng huyïët cêìu trong thânh phêìn cuãa mấu Hưìng huyïët cêìu rêët cêìn thiïët cho cú thïí vị chuáng cố nhiïåm vuå nhêån ưxy úã phưíi rưìi mang ài phên phưëi cho mổi núi trong cú thïí Mưåt hiïån tûúång chđnh cuãa bïånh thiïëu mấu lâ thiïëu chêët sùỉt trong thânh phêìn mấu úã Myä, 20% phuå nûä úã àưå tuưíi cố thïí sinh àễ bõ mùỉc bïånh thiïëu mấu

trong khi chó coâ 2% ăađn öng mùưc bïơnh nađy Lyâ do lađ hoơ míịt nhiïìu maâu trong caâc kyđ kinh nguýơt ùn ñt chíịt sùưt hoùơc cú thïí ñt khaê nùng híịp thuơ chíịt sùưt cuông lađ nhûông víịn ăïì díîn túâi bïơnh nađy

Möîi ngađy cú thïí chuâng ta phaêi ặúơc híịp thuơ tûđ 7-20mg sùưt coâ bíìu khi sinh ăeê cho con buâ, bïơnh gan, ruöơt, ung thû, ăïìu lađ nhûông nguýn nhín bïơnh

Khi cú thïí míịt khaê nùng híịp thuơ vitamin B12, ngûúđi ta baêo ngûúđi ăoâ bõ bïơnh thiïịu maâu maơn tñnh

Chûôa bïơnh thiïịu maâu, phaêi tòm nguýn nhín Nïịu chó lađ do chïị ăöơ ùn khöng ăíìy ăuê thò thíơt lađ may vò dïî chûôa trõ Baâc sô seô chó díîn cho baơn nhû sau:

- Ùn thûơc phíím coâ nhiïìu chíịt sùưt: rau xanh, thõt ăoê, gan bođ, gađ, võt, chim, caâ, sođ huýịt, míìm luâa mò

- Kñch thñch khaê nùng híịp thuơ chíịt sùưt bùìng caâch ùn nhiïìu traâi cíy giađu vitamin C nhû chanh, cađ chua (tö-maât), cuê caêi ăoê Thõt ăoê coâ nhiïìu chíịt sùưt vađ kñch thñch cú thïí híịp thuơ chíịt sùưt

- Traânh uöịng nhiïìu nûúâc trađ, vò trong trađ coâ chíịt ta-nin lađm khaê nùng híịp thuơ chíịt sùưt cuêa cú thïí bõ chíơm laơi

- Uöịng thïm thuöịc coâ chíịt sùưt Nïn uöịng sau bûôa ùn hoùơc trûúâc khi ùn Khöng nïn uöịng khi ăoâi, chíịt sùưt seô lađm daơ dađy (bao tûê) bõ cöìn cađo, khoâ chõu

39 Ăïì phođng vađ chûôa ngûúđi bõ ngíịt xóu

Trûúâc khi bõ ngíịt xóu, ta thûúđng thíịy chung quanh töịi síìm laơi vađ moơi víơt quay cuöìng Mùưt hoa lïn nhû nhòn thíịy bao nhiïu ngöi sao löịm ăöịm, mùơt taâi

ăi, ngûúđi ăöí möì höi laơnh Thïị röìi ta ngaô xuöịng

Tinh traơng ngíịt xóu coâ thïí líu vađi giíy cho túâi nûêa giúđ Nguýn nhín vò lûúơng maâu lûu thöng lïn naôo bõ giaêm ăöơt ngöơt do: xuâc ăöơng, quaâ mïơt, thay ăöíi

tû thïị bíịt chúơt, nhû ăang ngöìi bíịt chúơt ặâng nhanh lïn, nöìng ăöơ ặúđng trong maâu thíịp, nhõp ăíơp cuêa tim thíịt thûúđng, lïn cún ăau tim, quaâ tûâc giíơn

Ăíy lađ nhûông viïơc ta phaêi lađm khi cíịp cûâu möơt ngûúđi bõ ngíịt

- Ăúô khöng ăïí cho naơn nhín bõ ngaô

- Ăùơt naơn nhín nùìm dađi trïn giûúđng, ăùơt sao cho ăíìu thíịp hún tim, hai chín gaâc lïn cao Muơc ăñch ăïí maâu dïî lûu thöng lïn naôo

Nïịu naơn nhín ặúơc nùìm súâm nhû víơy hoơ seô víîn yâ thûâc ặúơc sûơ viïơc chung quanh khöng bõ míịt caêm giaâc hoađn toađn

- Quay ăíìu naơn nhín sang möơt bïn ăïí lûúôi khöng bõ tuơt vađo cöí

- Núâi loêng quíìn aâo

- Ăùưp khùn laơnh hay ûúât lïn mùơt vađ gaây

- Giûô cho ngûúđi naơn nhín ặúơc íịm, nhíịt lađ nïịu ăang vađo muđa laơnh Nhûông ăiïìu khöng ặúơc lađm:

- Khöng ặúơc taât hoùơc lay naơn nhín, nhíịt lađ khi vûđa múâi ngíịt

- Khöng ặúơc cho naơn nhín uöịng gò, kïí caê uöịng nûúâc

- Chó ăïí naơn nhín ặâng díơy khi hoơ caâm thíịy chùưc chùưn ăaô höìi sûâc Phaêi chuâ yâ theo doôi möơt vađi phuât sau ăoâ, ăïì phođng hoơ bõ ngíịt laơi

Nïịu baơn ăaô tûđng bõ ngíịt, haôy thûê ngíîm laơi xem nguýn nhín vò ăíu Ngíịt khöng phaêi lađ möơt bïơnh Nhiïìu ngûúđi coâ thïí bõ ngíịt cuđng thúđi gian taơi möơt núi ăöng ăuâc, noâng khi quaâ mïơt, luâc buơng ăoâi hoùơc gùơp möơt viïơc gò gíy uíịt ûâc

Nïịu baơn vûđa ặâng lïn böîng eaêm thíịy choâng mùơt: ăoâ lađ baơn ăang bõ giaêm huýịt aâp Tònh traơng nađy xaêy ra khi baơn thay ăöíi tû thïị ăöơt ngöơt nhû: ăang ngöìi vöơi ặâng díơy Ăaô biïịt mònh thûúđng bõ nhû thïị, möîi líìn ăang nùìm cíìn ngöìi díơy hay ăang ngöìi muöịn ặâng lïn, haôy lađm thíơt chíơm chaơp, tûê tûđ Khöng ặâng líu quaâ úê möơt chöî

Caâc dûúơc phíím (thuöịc uöịng) cuông coâ khaê nùng lađm cho baơn bõ giaêm huýịt aâp mađ khöng hay biïịt Nïịu thíịy coâ triïơu chûâng choâng mùơt sau khi duđng thuöịc, nïn hoêi baâc sô ăïí ăöíi loaơi thuöịc khaâc

Nhûông ngûúđi hay ngíịt, cíìn mùơc quíìn aâo röơng ăïí khöng aênh hûúêng túâi sûơ lûu thöng cuêa maâu túâi tíơn caâc maơch maâu nhoê taơi nhûông ăiïím tíơn cuđng cuêa hïơ tuíìn hoađn

40 Trõ chûâng ăau lûng

Phíìn lúân caâc trûúđng húơp ăau lûng lađ do caâc bùưp thõt úê lûng dûúâi bõ moêi mïơt Caâch chûôa trõ ăún giaên lađ:

- Nùìm nghó trïn giûúđng Tû thïị nùìm ngûêa lađm lûng bõ eâp xuöịng Möîi líìn

ta ăöơng ăíơy, lûng nhû ặúơc xoa boâp: caêm giaâc nhûâc moêi seô ăúô díìn Nhûng, nùìm 2-3 ngađy lađ ăuê

Nùìm líu hún seô lađm caâc bùưp thõt ýịu ăi Trong thúđi gian nùìm nghi haôy dûúông bïơnh:

- Chó ngöìi hay ặâng daơy luâc thíơt cíìn thiïịt Khi nùìm, thónh thoaêng nïn nghiïng ngûúđi sang traâi, sang phaêi; co duöîi chín, chöịng tay vađo giûúđng ăïì níng ngûúđi lïn röìi laơi nùìm xuöịng

Ăïí taâc duơng vađo lûng dûúâi, ăïí víơt ăïơm xuöịng dûúâi ăíìu göịi hoùơc nùìm nghiïng vađ co hai chín laơi

Thuöịc: caâc loađi thuöịc ăïìu chó lađm ăúô ăau nhíịt thúđi (möơt thúđi gian khöng chûôa ặúơc hïịt maôi maôi

- Aspirin lađ möơt thuöịc thöng duơng lađm giaêm ăau noâi chung, vađ ăau lûng noâi riïng

- Baâc sô cođn coâ thïì cho chuâng ta duđng möơt söị thuöịc lađm giaêm sûơ co thùưt cuêa caâc cú bùưp Nhûông thuöịc nađy cíịn uöịng theo sûơ hûúâng díîn cuêa baâc sô, kïí caê caâc thuöịc an thíìn coâ codein

Phûúng phaâp chûúđm laơnh:

- Nïịu lûng ăau vò va chaơm, coâ nhûông maơch maâu vađ cú bùưp bõ raâch, coâ thïí chûúđm laơnh: boơc nûúâc ăaâ vađo möơt caâi khùn röìi nùìm ăeđ lûng lïn trong 20 phuât Lađm 2, 3 líìn möîi ngađy liïn tuơc trong 3 ngađy

Phûúng phaâp chûúđm noâng:

- Ăau lûng vò cú raâch khöng nïn chûúđm noâng vò nhû víơy seô lađm chaêy maâu thïm Nïịu chó coâ chöî sûng phöìng nheơ, thûê chûúđm noâng coâ thïí lađm xeơp chöî bõ xûng

- Coâ thïí chûúđm noâng 4 ngađy sau khi chûúđm laơnh Ngoađi ra cođn caâc phûúng phaâp chaơy ăiïơn, chûúđm bùìng chai hay tuâi nûúâc noâng, ăùưp khùn thíịm nûúâc noâng, chiïịu ăeđn, ngím nûúâc noâng hay tùưm vođi hoa sen Thûúđng thúđi gian aâp duơng lađ 20 phuât möîi líìn, 3 líìn möîi ngađy

Xoa boâp: lađ möơt phûúng phaâp töịt trõ ăau lûng, coâ taâc duơng lađm cho maâu lûu thöng túâi nhûông maơch maâu nhoê vađ lađm thû dùn caâc cú bùưp

Duđng aâo nõt: Ăöịi vúâi ngûúđi khoêe, lûng to, ngûúđi ta cođn duđng aâo nõt mùơc boâ vađo phíìn lûng dûúâi ăïí cöị ắnh phíìn nađo xûúng söịng vađ caâc cú bùưp úê ăíy, ăïí chuâng ặúơc nghó ngúi

Bùìng caâc phûúng phaâp trïn, khi caêm giaâc ăau lûng ăaô ăúô nïn chuýín qua luýơn tíơp thïí duơc nheơ nhađng vúâi caâc ăöơng taâc taâc duơng túâi phíìn cú buơng vađ lûng dûúâi Thúđi gian nađy nïn traânh ngöìi líu Khi nguê, chó nùìm ngûêa hay nùìm nghiïng Khöng bao giúđ nùìm síịp

Sau 7 ngađy, nïịu lûng víîn khöng ăúô ăau, caêm giaâc ăau laơi chuýín chöî sang ăiïím khaâc nhû: ăau hai bïn lûng dûúâi, xuöịng möng, xuöịng duđi, khoâ ặa chín lïn cao, ăi cuông thíịy ăau v.v nïn laơi khaâm baâc sô ăïí ặúơc chíín ăoaân thïm vïì caâc bïơnh:

- Thíơn

- Cöơt söịng vađ gai cöơt söịng

- Thíìn kinh toaơ v.v