Chăm sóc BN nhiễm trùng sơ sinh

Tài liệu sinh hoạt Khoa học Kỹ thuật Điều dưỡng BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG 2 PHÒNG ĐIỀU DƯỠNG I.. ـ Mẹ sốt trước tron và sau sin... NHIỄM TRÙNG SƠ SINH SỚM: a.. NHIỄM TRÙNG SƠ SINH MUỘN: c...

Tài liệu sinh hoạt Khoa học Kỹ thuật Điều dưỡng BỆNH VIỆN NHI ĐỒNG 2

PHÒNG ĐIỀU DƯỠNG

I ĐỊNH NGHĨA:

Nhiễm trù g sơ sin (NTSS) là c c bện n iễm trù g xảy ra từ lúc mới sin đến 2 n ày

tuổi NTSS có n uyên n ân trước sin ,tron sin và sau k i sin

Nhiễm trù g sơ sin có tỉ lệ tử v n c o đứn hàn thứ hai sau hội chứn su h hấp ở trẻ

sơ sin

I ĐƯỜ NG XÂM NH Ậ P C Ủ A CÁC NGUYÊN NHÂN GÂY B Ệ NH:

ـ Qua n au thai

ـ Cá ổ n iễm trù g ở tử cu g

ـ Qua c c màn vào nước ối đến thai

ـ Đườn từ âm đạo đến thai k i tốn thai ra n oài

ـ Sau k i sin có thể d tếp x c với c c bện lý n iễm trù g ở cộn đ n đặc biệt là ở môi trườn bện viện

I I CÁC Y Ế U T Ố NGUY C Ơ :

1.YẾU TỐ NGUY CƠ TỪ MẸ:

ـ Mẹ mắc bện n iễm trù g tro g thời kỳ man thai ( u ela, to o lasmosis,

cytomegalo irus)

ـ Vỡối sớm trước 1 giờ gây n iễm trù g ối

ـ Mẹ sốt trước tron và sau sin

ـ Thời gian ch yển dạ kéo dài trên 1 giờ, n ất là trên 1 giờ

ـ Mẹ bị n iễm k uẩn đườn tết niệu trư c sin mà k ô g điều trịđú g

2.YẾU TỐ NGUY CƠ TỪ CON:

ـ Trẻ trai

ـ Trẻ Sin n n

ـ Nhẹ c n so với tuổi thai

ـ San chấn sản k oa

ـ Chỉ số Ap ar thấp k i sin (bìn thư n Ap ar 8 – 1 đ tro g n ữn ph t đầu)

3.YẾU TỐ NGUY CƠ TỪ MÔI TRƯỜNG:

ـ Lây tru ền trực tếp h ặc gián tếp q a mẹ,thân n ân bện n i,c n bộ y tế

2

ـ Dụn cụ y tế k ôn v k uẩn

ـ Cá thủ th ật xâm n ập (đặt c theter, nội k í q ản…)

ـ Kh n rửa tay trước k i tếp x c với bé

ـ Kh a sơ sin với số lượn bện n ân q á tải

ـ Qua sữa mẹ,chất bài tết

IV LÂM SÀNG C Ủ A NHI Ễ M TRÙNG S Ơ SINH:

1 NHIỄM TRÙNG SƠ SINH SỚM:

a Địn n hĩa:

NTSS sớm là n iễm trù g xảy ra tro g v n 5 n ày đầu sau sin Dạn lâm sàn thườn

gặp n ất là n iễm trù g h yết

b Triệu chứn lâm sàn của NTSS sớm:

- Hô hấp: xan tm, rối loạn n ịp thở,thở rên,thở n an > 6 lần/ph t + co kéo, n ừn

thở > 1 giây

- Tim mạch: xan tái,da nổi b n ,n ịp tm n an > 1 0 lần/ph t,lạn đầu chi, thời gian hồn trở lại của da kéo dài > 3s, h yết áp hạ

- Tiêu h a: b kém,bỏ b , trư n bụn ,n n ói, têu chảy,dịch dạ dày ứ > 2/3 số lượn

sữa bơm cử trước

- Da và niêm mạc: da tái, nổi vân tm, p át ban,x ất h yết,vàn da sớm trước 2 giờ

nốt mủ,p ù nề, cứn bì

ـ Thần kin : tăn h ặc giảm trươn lực cơ, dễ bị kích thích, co giật,th p p ồn ,giảm

p ản xạ,h n mê

ـ Huyết học: tử ban, tụ máu dưới da,x ất h yết n iều nơi,gan lá h to

ـ Thực thể: đứn c n h ặc sụt c n.Rối loạn điều h a thân n iệt

2 NHIỄM TRÙNG SƠ SINH MUỘN:

c Địn n hĩa:

NTSS muộn là n iễm trù g xảy ra sau n ày thứ 5 sau sin Cá dạn lâm sàn chín là

n iễm trù g h yết, viêm màn não,n iễm trù g tại chỗ ( n iễm trù g tểu, da,rốn,niêm mạc, viêm khớp xươn ,viêm ruột h ại tử)

d Triệu chứn lâm sàn của NTSS muộn:

• Nhi ễ m trùng huy ế t triệu chứn tư n tự n ư NTSS sớm

• Viêm màng nã :có thể triệu chứn riên lẻ,k ô g rõ ràn

ـ Sốt dai dẳn h ặc thân n iệt k ôn ổn địn

ـ Thay đ i tri giá ,thay đ i trươn lực cơ, co giật,dễ bị kích thích,n ưn thở,k óc thét,th p p ồn

ـ Triệu chứn màn não có thể có h ặc k ôn

ـ Thở k ô g đều,rối loạn vận mạch, n n ói

• Nhi ễ m trùng da:

ـ Nốt mủ bằn đầu đin g im, đều n au,n n , lúc đầu tron sau mủđ c.Mụn k ô để

lại vảy trắn dễ b n

ـ Nốt p ỏn to n ỏ k ôn đều,lúc đầu chứa dịch tro g nếu bội n iễm thì có mủđ c,vỡ

để lại nền đ ,chất dịch tro g lan ra x n q an thàn mụn mới

ـ Viêm da b n (bện Ri er : lúc đầu là mụn mủ q an miện sau lan toàn thân,

thư n bì bị nứt b n từn mản ,để lại vết trợt đ ướt h yết tươn

+ Toàn thân: n iễm trù g,n iễm đ c, sốt c o,mất nước Có thể kèm: viêm phổi, têu

chảy,n iễm trù g máu

• Nhi ễ m trùng r ố n:

ـ Rốn thườn rụn sớm, sưn đ ,tm bầm,chảy mủ h ặc máu,mùi h i,sưn tấy x n

q an

ـ Rốn thườn rụn muộn,ướt,có mùi h i, sưn tấy toàn thân

ـ Có thể: sốt,kém ăn, trướn bụn , rối loan têu h a

• Nhi ễ m trùng ti ể u:

ـ Thườn có vàn da.Cấy nước tểu có vi trù g

• Viêm ruột h ại tử:

ـ Tiêu p ân máu.Triệu chứn tắc ruột,có thể có p ản ứn thàn bụn

• Nhi ễ m trùng niêm m ạ c:

ـ Viêm kết mạc tếp hợp: trẻ n ắm mắt, nềđ mi mắt,tết dịch h ặc chảy mủ

ـ Nấm miện : nấm thườn ở mặt trên lưỡi, lúc đầu màu trắn n ư cặn sữa, nấm mọc dày lên,lan rộn k ắp lưỡi, mặt tro g má x ốn họn ,nấm n ả màu vàn làm trẻđau bỏ b

Có thể gây têu chảy,viêm phổi nếu nấm rơi vào đườn têu h a và p ổi

V C Ậ N LÂM SÀNG:

1.BÀ MẸ:

ـ Cấy máu,nước tểu, dịch âm đạo

2.TRẺ SƠ SINH:

ـ Cấy máu

ـ Côn thức máu: bạch cầu < 5 0 /mm3 hay > 2 0 0/mm3,bạch cầu đa n ân tru g tn

< 1 0 – 2 0 mm3,t ểu cầu < 1 0 0 /mm3

ـ CRP

4

ـ Cấy nước tểu

ـ Soi cấy p ân

ـ Ch c d tủy sốn

ـ Cấy dịch dạ dày

ـ Cấy mủ (ở da, rốn)

ـ Cấy nội k í q ản,c theter

3.NHỮNG XÉT NGHIỆM HỖ TRỢ KHÁC:

ـ Khí máu đ n mạch

ـ Chức năn gan thận

ـ Chức năn đô g máu

ـ Điện giải đ /máu,đườn h yết

ـ X q an n ực bụn

ـ Nh m máu

VI CHĂM SÓC:

1.NHẬN ĐỊNH

H ỏ i:

ـ Họ tên,giới tn ,n ày thán năm sin của bé

ـ Họ tên,n hề n hiệp,trìn đ văn h a của ba mẹ bé

ـ Tuổi thai

ـ Cân nặn lúc sin

ـ Bé được sin thườn hay sin mổ

ـ Lúc sin có cần c n thiệp gì kh n

ـ Lý d đến bện viện,đã từn điều trị trước đó chưa

ـ Có tền sử dịứn với th ốc gì k ô g?

2.QUAN SÁT VÀ ĐÁNH GIÁ:

ـ Ghi n ận c n nặn hiện tại của bé

ـ Da có hồn hào? trên da có chất gây k ô g? Màu sắc thế nào?

ـ Trên da có nổi mẩn đ hay mụn kh n ? Tín chất mụn đó thế nào? Bên tron có chứa

dịch tro g hay mủ kh n ?

ـ Da k ô? Bon tróc Có vết trượt đ , ư t h yết tươn ?

ـ Da tái? Nổi vân tm? Phát ban? Xuất h yết? Vàn da Ph cứn bì?

ـ Đếm n ịp thở tron 1 p út,xá địn tần số thở có bìn thườn k ô g? (4 – 6

lần/ph t)

ـ Quan sát kiểu thở: trẻ thở có đều k ôn ? Có rút lõm n ực Phập p ồn c n mũi? Có

tm tái q an môi?

ـ Ng e: tến thở k ò k è Thở rên? Thở rí?

ـ Ch ý xem để phát hiện trẻ có cơn n ừn thở k ôn ? Thời gian và k oản c ch của

mỗi cơn n ừn thởđó

ـ Cơn n ừn thở có kèm t m tái da niêm mạc k ô g?

ـ Bé có bứt rứt,q ấy k óc

ـ Trươn lực cơ có tăn h ặc giảm?

ـ Th p thế nào?

ـ Có co giật? Thời gian và k oản c ch giữa c c cơn giật?

ـ Đếm n ịp t m (bìn thườn : 1 0 – 1 0 lần/p út)

ـ Mạch rõ k ôn ? Đầu chi có lạn ?

ـ Đo n iệt đ của bé để xá địn bé có sốt h ặc bị hạ thân n iệt t

ـ Bé b được k ô g? Bú k ỏe hay b yếu?

ـ Có n n? Số lư n và tn chất dịch n n?

ـ Nôn lền n ay sau b hay một lâu sau mới n n? Cá h thức n n thế nào (n n vọt…)?

ـ Số lượn và tn chất dịch dạ dày? (đ i với bé n ịn dẫn lưu dịch dạ dày)

ـ Bụn mềm? Có chướn k ô g?

ـ Số lượn , màu sắc, tn chất p ân?

ـ Bé có tểu? Số lượn (nếu cần), màu sắc,tn chất nước tểu

ـ Rốn rụn hay chưa Chân rốn có máu mủ? Có mùi h i?

ـ Màu sắc,tn chất v n da x n q an rốn?

ـ Mi mắt có sưn nề kh n ?

ـ Mắt có ướt g èn? Màu sắc và tn chất g èn thế nào?

ـ Quan sát miện , lưỡi và mặt tro g má xem có nấm k ô g? Màu sắc và mức đ thế nào?

3.CHĂM SÓC VÀ THEO DÕI

• Điều dưỡn phải chăm sóc, theo d i sát tn trạn của bé,thực hiện g i chép vào p iếu

điều dưỡn cụ thể rõ ràn :

ـ Ngày giờ theo d i bé

ـ Cân nặn /2 h h ặc tù theo y lện

ـ Tri giá ,mạch,n iệt đ ,n ịp thở

• Thực hiện 3 tra,5 đ i trước k i thực hiện th ốc ch bện n i

6

• Thực hiện n an ch n ,kịp thời c c y lện thốc, xét n hiệm

a Đả m b ả o đ i ề u ki ệ n v khu ẩ n:

ـ Nhân viên p ải rửa tay trước và sau k i chăm sóc bé

ـ Nhữn bé mắc c c bện có n u cơ lây n iễm c o p ải ch nằm riên

ـ Thực hiện đú g n uyên tắc v k uẩn khi têm chích và làm c c thủ th ật ch bé

ـ Cá y dụn cụ d n ch bé p ải đảm bảo v k uẩn

ـ Hạn chế tối đa việc d n c c vật dụn ch n

ـ Thực hiện đú g q y trìn khử k uẩn dụn cụ,p ò g bện theo q i địn của k oa

ـ Phải mặc áo ch àn ,đ i n n, đeo k ẩu tran k i chăm sóc bện n i

b Ch ă m sóc v ề hô h ấ p:

ـ Đếm n ịp thở,q an sát kiểu thở (thở n an ,thở rên, c n mũi p ập p ồn ,rút lõm

lồn n ực )

ـ Theo d i để p át hiện cơn n ưn thở? Ghi n ận thời gian và k oản c ch của mỗi cơn

n ưn thở.Nếu n ưn thở> 2 s và/h ặc kèm t m tái cần:

o Kích thích da ch bé thở lại

o Báo bá sĩ và n an ch n thực hiện y lện thở o y, thở NCPAP,c c th ốc, xét n hiệm

o Cần p ải theo d i sát và mắc mo ior theo d i bé

ـ Với n ữn bé thở ox ,Ncpap cần:

o Can la cốđịn vừa p ải,vệ sin mũi miện / 8 ,kiểm tra loét mũi? Nếu có loét p ải chăm sóc tch cực hơn

o Bẩy nước lu n ỏ vị trí thấp hơn bện n i, đ bỏ nước k i có nư c và p ải kín

o Dây o y, bộ thở Ncpap p ải thay mới mỗi 7 n ày

o Với n ữn bện n i thở Ncpap p ải đặt son e dạ dày

o Theo d i da niêm mạc,DHST,SpO2 / 1 -3 p k i bắt đầu sau đó tù theo y

lện

o Điều chỉn và kiểm tra lưu lượn o y,air theo y lện

o Ch bé thở Ncpap p ải gắn bìn làm ẩm và bật n t k ởi đ n

o Theo d i đảm bảo mực nư c tron bìn làm ẩm, tro g bìn o y

o Giữ ch đư n thở bé thẳn (kê gối dưới vai, đầu c o cổ k ôn gập)

o Kiểm tra hệ thốn o y, hệ thốn Ncpap, Pe p thườn x yên

o Áp lực hệ thốn thở ch ý âm lượn xì d

ـ Hút đàm n ớt cần:

o Tuân thủ n uyên tắc v k ẩn k i h t đàm

o Ghi n ận số lượn ,màu sắc, tn chất đàm

o Phải kiểm tra áp lực trước k i h t

o Chỉ h t k i đưa ốn vào đú g vị trí

o Đưa ốn vào n ẹ n àn

o Tron k i h t nếu bện n i n n ói cần n an ch n đặt bện n i nằm n hiên

và h t sạch chất n n

o Khi h t nếu bện n i tm tái, SpO2 < 8 % h ặc n ưn thở cần n ưn h t ch

thở o y nếu t n trạn k ôn cải thiện cần b p b n và báo bá sĩ

c Ch ă m sóc v ề dinh d ưỡ ng:

ـ Ch bé b sữa mẹ n iều lần tro g n ày kh ản 8 lần/n ày

ـ Cần xá địn mẹ có đ sữa ch bé b ? Nếu chưa đ cần bổ su g thêm sữa được p a

chế riên ch bé

ـ Nếu bé k ô g b h ặc k ôn n ốt được cần đặt so de dạ dày để bơm sữa và theo d i

dịch dạ dày trước mỗi cửăn

ـ Phải kiểm tra bảo đảm ốn son e vào đú g dạ dày trước k i ch ăn

ـ Nếu dịch dạ dày đ c,ứ n iều (2/3 số lượn sữa ăn cử trước), có vẫn hồn thì h t hết

dịch ra ch bé n ịn ăn theo d i sát đ n thời báo bá sĩ n ay

ـ So de dạ dày p ải g i rõ n ày giờđặt và p ải thay mới mỗi 3 n ày h ặc k i dơ

ـ Đưa sữa vào dạ dày từ từ q a son e

ـ Thực hiện kịp thời y lện tru ền dịch ch bé

ـ Đảm bảo n uyên tắc v k uẩn k i t êm tru ền

ـ Theo d i thườn x yên đườn vein nơi tru ền phát hiện sưn đ ,p ù nơi têm thì cần

n ưn tru ền rút kim n ay để trán h ại tử,n iễm trù g

ـ Theo d i thườn x yên đảm bảo đú g tốc đ tru ền

- Nếu đan tru ền dịch bện n i đ t n ột h ,đàm bọt hồn , k ó thở,t m tái cần n ưn

dịch tru ền,lấy dấu hiệu sin tồn,báo bá sĩ n ay

- Theo d i số lượn ,tn chất p ân,nước tểu, tn trạn bụn , n n ói (nếu có) g i n ận

c ch thức và thời điểm n n

ـ Theo d i c n nặn hằn n ày tron cù g k oản thời gian n ư n au tro g n ày

d Đả m b ả o thân nhi ệ t bé:

ـ Đo n iệt đ của bé thườn x yên k oản 6-8 giờ/ ần h ặc tù theo y lện

8

ـ Duy trì n iệt đ p òn từ 2 -3 0C tù theo c n nặn và thán tuổi của bé

ـ Thay tả q ần áo mỗi k i bé têu tểu,n n ói

ـ Ủấm ch bé để trán bị hạ thân n iệt

ـ Ch bé nằm th án ,lau ấm nếu bé sốt > 3 0C và thực hiện th ốc hạ sốt nếu bé sốt >

3 ,5 C

ـ Với n ũn bé đẻ n n cần ch bé nằm lồn ấp,n iệt đ lồn ấp p ải được điều chỉn

p ù hợp với c n nặn và thán tuổi của bé

ـ Ch bé nằm lồn ấp cần lưu ý:

o Kiểm tra n iệt đ của lồn ấp thườn x yên

o Vệ sin lồn áp mỗi n ày bằn d n dịch sát k uẩn và thay mỗi 7 n ày

o Điều chỉn n ay th n số nếu có tn hiệu báo đ n

o Theo d i thân n iệt bé mỗi 6-8 giờ

o Theo d i dấu hiệu mất nước của bé

o Nếu thấy bé đ da,sốt,lạn ,tm, hạ thân n iệt cần kiểm tra lại n iệt đ lồn

ấp thích hợp chưa

o Kiểm tra đảm bảo mực nước cất tro g bộ p ận làm ẩm

e V ệ sinh ph ụ c ậ n:

ـ Tắm bằn nước sạch và ấm,p ò g tắm p ải kín gió lùa, n iệt đ p ò g k oản 2

-3 0C,thời gian tắm k ô g q á 5 h

ـ Tắm từn p ần,trán kh n đểư t rốn và p ần lưu kim

ـ Trước,tro g,sau k i tắm cần q an sát tổn trạn : t m tái,da nổi b n ,n ưn thở

ـ Với n ũn bé có n iễm trù g da thực hiện b i xan meth len,h ặc tắm th ốc tm p a loãn ch bé

ـ Thay tả thư n x yên,giữ q ần áo,drap giườn nơi bé nằm lu n k ô ráo để trán

n iễm trù g da

ـ Chăm sóc rốn mỗi n ày,giữ rốn lu n kh và sạch trán ẩm ướt, dín p ân,nư c tểu

ـ Mở băn rốn sớm,tháo kẹp rốn k i cuốn rốn héo

ـ Quan sát cuốn rốn (chân - mặt cắt – dây rốn), da x n q an

ـ Dù g q e g n v k uẩn tẩm d n dịch sát k uẩn theo thứ tự: chân rốn,thân cuốn

rốn,kẹp rốn,mặt cắt cuốn rốn

ـ Sát k uẩn da x n q an rốn từ tro g ra n oài rộn 5cm

ـ Nếu rốn có mủ,có mùi h i, đ v n da x n q an cần báo bá sĩ,thực hiện cấy mủ (nếu có),theo d i n iệt đ và tn trạn rốn báo bá sĩ kịp thời

VI GIÁO D Ụ C S Ứ C KH Ỏ E

1 LÚC NẰM VIỆN:

ـ Hướn dẫn TNBN chấp hàn tốt nội q i của BV k oa p òn

ـ Kh yến k ích đ n viên TN cù g hợp tá với n ân viên y tế tro g việc điều trị và

chăm sóc bé

ـ Hướn dẫn và giải thích thắc mắc của TNBN tron p ạm vi ch p ép

ـ Hướn dẫn bà mẹ ch bé b đú g c ch

ـ Hướn dẫn bà mẹ giữ vệ sin ch mẹ và bé để trán n iễm trù g (da,rốn,nơi têm chích)

2 KHI XUẤT VIỆN:

ـ Hướn dẫn bà mẹ c ch sử dụn th ốc tại n à ch bé

ـ Hướn dẫn bà mẹ c ch ch bé b ,chếđ din dư n ch bé

ـ Kh yến k ích bà mẹ têm chủn đầy đ ch bé theo lịch têm chủn mở rộn

ـ Trán tập tục làm ản hưởn đến mẹ và bé: nằm than,kiên ăn

ـ Dặn bà mẹđưa bé đi tái k ám đú g hẹn

ـ Đưa bé đi khám n ay khi bé có 1 tro g c c dấu hiệu sau: k ó thở,co giật, sốt,hạ thân

n iệt,têu chảy, têu máu,b k ó,k ô g b được,vàn da, da mủ, rốn mủ

CNĐD Nguyễn Thị Kim Liên

10