I Tóm t t ki n th c c b n
1 Các kí hi u th ng dùng
+ P: th h b , m
+ F: th h con lai
+ FB: th h con lai phân tích
+ G: giao t
+ D u x: phép lai
2 N i dung đ nh lu t đ ng tính và phân tính c a Menđen:
- nh lu t đ ng tính: Khi lai hai c th b m thu n ch ng khác nhau v m t c p tính tr ng t ng ph n
thì các c th lai th h th nh t (F1) đ u đ ng tính v tính tr ng c a b ho c m (ngh a là đ ng lo t mang tính tr ng gi ng b hay gi ng m )
- nh lu t phân tính (đ nh lu t phân ly): Khi lai hai c th b m thu n ch ng khác nhau v m t c p
tính tr ng t ng ph n thì các c th lai th h th hai (F2) có s phân li ki u hình v i t l x p x 3 tr i: 1
l n
3 i u ki n nghi m đúng c a đ nh lu t đ ng tính vƠ đ nh lu t phân tính
a i u ki n nghi m đúng c a đ nh lu t đ ng tính:
- Th h xu t phát (P) ph i thu n ch ng v c p tính tr ng đem lai
- M i gen quy đ nh m t tính tr ng
- Tính tr i ph i là tr i hoàn toàn
b i u ki n nghi m đúng c a đ nh lu t phân tính:
- Th h xu t phát (P) ph i thu n ch ng v c p tính tr ng đem lai
- M i gen quy đ nh m t tính tr ng
- Tính tr i ph i là tr i hoàn toàn
- S l ng cá th thu đ c F2 ph i đ l n thì t l phân tính m i g n đúng v i 3 tr i: 1 l n
4 Phép lai phân tích
- Ph ng pháp lai phân tích nh m đ ki m tra ki u genc a m t c th mang tính tr ng tr i là thu n ch ng hay không thu n ch ng
- Cho c th mang tính tr ng tr i c n ki m tra lai v i c th mang tính tr ng l n C th mang tính tr ng
l n luôn có ki u gen thu n ch ng, ch t o m t lo i giao t mang gen l n Sau đó d a vào ki u hình c a con lai đ k t lu n
+ N u ki u hình c a con lai đ ng lo t gi ng nhau, ngh a c th mang tính tr ng tr i ch t o m t
lo i giao t duy nh t, t c có ki u gen thu n ch ng (đ ng h p t )
+ N u ki u hình c a con lai phân li, có ngh a c th mang tính tr ng tr i đã t o ra nhi u lo i giao
t , t c có ki u gen không thu n ch ng (di h p t )
* Thí d :
P: AA (thu n ch ng) x aa
GP A , a
PH NG PHÁP GI I BÀI T P V QUY LU T PHÂN LI
(TÀI LI U BÀI GI NG) Giáo viên: NGUY N QUANG ANH
ây là tài li u tóm l c các ki n th c đi kèm v i bài gi ng Ph ng pháp gi i bài t p v quy lu t phân li thu c khóa
h c LT H môn Sinh h c – th y Nguy n Quang Anh t i website Hocmai.vn có th n m v ng ki n th c ph n quy
lu t phân li, cùng nh ng ph ng pháp đ gi i nh ng d ng bài t p v phân li c a Menđen, B n c n k t h p xem tài li u cùng v i bài gi ng này
Trang 2FB Ki u gen Aa
Ki u hình đ ng tính
P: Aa (không thu n ch ng) x aa
GP A: a , a
FB Ki u gen: 1Aa: 1aa
Ki u hình phân tính
5 Hi n t ng di truy n trung gian (tính tr i không hoàn toàn)
- Là hi n t ng di truy n mà gen tr i l n át không hoàn toàn gen l n, d n đ n th d h p b c l ki u hình trung gian gi a b và m
- Thí d : Cho lai cây hoa D Lan thu n ch ng có hoa đ v i cây hoa thu n ch ng có hoa tr ng thu đ c F1
đ ng lo t hoa màu h ng N u ti p t c co F1 lai v i nhau thu đ c F2 có t l ki u hình x p x 1 hoa đ : 2 hoa h ng: 1 hoa tr ng
II Cách xác đ nh giao t và m t s phép lai c b n
Cách xác đ nh giao t :
Ki u gen AA t o 100% giao t A
Ki u gen Aa t o ra 50% giao t A và 50% giao t a
Ki u gen aa t o ra 100% giao t a
M t s phép lai c b n
P: AA x AA
GP: A , A
F1: AA
ng tính tr i
P: AA x Aa
GP: A , A: a
F1: AA: Aa
ng tính tr i (1 tr i: 1 trung gian)
P: AA x aa
GP: A , a
F1: Aa
ng tính tr i
( ng tính trung gian)
P: Aa x Aa
GP: A: a , A: a
F1: 1 AA: 2 Aa: 1aa
3 tr i: 1 l n (1 tr i: 2 trung gian: 1 l n) P: Aa x aa
GP: A: a , a
F1: 1 Aa: 1 aa
1 tr i: 1 l n
(1 trung gian: 1 l n)
P: aa x aa
GP: a , a
F1: aa
ng tính l n
Ghi chú: Các t l ki u hình trong d u ngo c dùng trong b ng nêu trên nghi m đúng khi tính tr i không
hoàn toàn
III Cách xác đ nh tr i, l n
1 Trong tr ng h p tr i hoàn toàn
Tính tr ng tr i hoàn toàn trong các tr ng h p sau:
Tính tr ng tr i:
+ B m thu n ch ng, t ng ph n, tính tr ng tr i là tính tr ng c a b ho c m xu t hi n đ ng lo t F1 + B m d h p t , tính tr ng tr i là tính tr ng chi m t l 3/4 đ i lai
+ Tính tr ng bi u hi n c th d h p là tính tr ng tr i
Tính tr ng l n:
+ Tính tr ng l n không bi u hi n c th có ki u gen d h p
+ Tính tr ng l n không bi u hi n P nh ng bi u hi n F1
+ B m d h p t , tính tr ng tr i là tính tr ng chi m t l 1/4 đ i lai
2 Tr ng h p tr i không hoàn toàn
Trang 3Tính tr ng là tr i không hoàn toàn trong các tr ng h p sau:
- B m thu n ch ng t ng ph n, sinh ra con có ki u hình trung gian
- B m d h p t , t l phân li ki u hình đ i con là 1 : 2 : 1
Tính tr ng đ ng tr i
- c th d h p, c 2 alen đ u đ c bi u hi n, ki u hình c a th d h p không gi ng th đ ng h p tr i
ho c l n
Ví d : S di truy n nhóm máu: Alen IAđ ng tr i v i alen IB
; c IA và IBđ u tr i hoàn toàn so v i IO
Do
v y ki u gen IAIA; IAIO là nhóm máu A; ki u gen IBIB; IBIO là nhóm máu B; IAIB cho nhóm máu AB; IOIO cho nhóm máu O
III Ph ng pháp gi i bài t p
1 D ng 1: Bài toán thu n: Là d ng bài toán đã bi t tính tr i, tính l n, ki u hình c a P t đó xác đ nh
ki u gen, ki u hình c a P và l p s o đ lai
a Cách gi i: có 3 b c:
B c 1: D a vào đ bài, quy c gen tr i, gen l n (có th không có b c này n u nh đ bài đã quy c
s n
B c 2: T ki u hình c a b , m bi n lu n đ xác đ nh ki u gen c a b , m
B c 3: L p s đ lai, xác đ nh k t qu ki u gen, ki u hình con lai
b Thí d : chu t tính tr ng lông đen là tr i hoàn toàn so v i lông tr ng Khi cho chu t đ c lông đen giao
ph i v i chu t cái lông tr ng thì k t qu s nh th nào?
Gi i
B c 1:
Quy c gen:
+ Gen A quy đ nh lông đen
+ Gen a quy đ nh lông tr ng
B c 2:
Chu t đ c lông đen có ki u gen AA ho c Aa
Chu t cái lông tr ng có ki u gen aa
B c 3:
Do chu t đ c lông đen có 2 ki u gen nên có 2 tr ng h p x y ra
* Tr ng h p 1:
P: AA (lông đen) x aa (lông tr ng)
GP: A , a
F1 Aa
Ki u gen 100% Aa
Ki u hình 100% lông đen
* Tr ng h p 2:
P: Aa (lông đen) x aa (lông tr ng)
GP: A: a , a
F1 Aa: aa
Ki u gen 50% Aa: 50% aa
Ki u hình 50% lông đen: 50% lông tr ng
2 D ng 2: Bài toán ngh ch: Là d ng bài toán d a vào k t qu lai đ xác đ nh ki u gen, ki u hình c a b ,
m và l p s đ lai Th ng g p hai tr ng h p sau đây:
* Tr ng h p 1: N u đ bài đã nêu t l phân li ki u hình c a con lai thì có hai b c gi i:
+ B c 1: C n c vào t l ki u hình c a con lai (có th rút g n t l con lai thành t l quen thu c đ d
nh n xét); t đó suy ra ki u gen c a b m
+ B c 2: L p s đ lai và nh n xét k t qu
Trang 4Thí d : Trong phép lai gi a hai cây lúa thân cao ng i ta thu đ c k t qu nh sau: 3018 h t cho cây thân cao và 1004 h t cho cây thân th p Hãy bi n lu n và l p s đ cho phép lai trên
Gi i
B c 1:
- Xét t l phân li ki u hình c a con lai
Cao/ th p = 3018/1004 = 3/1
- T l 3: 1 là t l tuân theo quy lu t phân tính c a Menđen
- Suy ra: Tính tr ng thân cao là tr hoàn toàn so v i tính tr ng thân th p
- Quy c gen:
+ Gen A quy đ nh thân cao
+ Gen a quy đ nh thân th p
T l con lai 3: 1 ch ng t b , m có ki u gen d h p là: Aa
B c 2: S đ lai:
P: Aa (thân cao) x Aa(thân cao)
GP: A: a , A: a
F1: Ki u gen: 1 AA: 2 Aa: 1aa
Ki u hình 3 thân cao: 1 thân th p
V y k t qu phù h p v i đ bài
* Tr ng h p 2: N u đ bài không cho t l ki u hình c a con lai
- gi i bài toán này, ta d a vào c ch phân li và t h p NST trong quá trình gi m phân và th tinh C
th là c nn c vào ki u gen c a con lai đ suy ra lo i giao t mà con có th nh n t b và m T đó xác
đ nh ki u gen c a b , m
- N u c n thì l p s đ lai đ ki m tra
Thí d : ng i, màu m t nâu là tr i so v i màu m t xanh Trong m t gia đình b và m đ u có m t nâu Trong s các con sinh ra th y có đ a con gái m t xanh Hãy xác đ nh ki u gen c a b , m và l p s đ minh ho
Gi i
Quy c:
Gen A quy đ nh màu m t nâu
Gen a quy đ nh màu m t xanh
Ng i con gái m t xanh mang ki u hình l n, t c có ki u gen aa Ki u gen này đ c t h p t 1 giao t a
c a b và 1 giao t a c a m T c b và m đ u t o đ c giao t a
Theo đ bài b và m đ u có m t nâu l i t o đ c giao t a Suy ra, b và m đ u có ki u gen d h p t
Aa
S đ lai minh ho :
P: Aa (m t nâu) x Aa(m t nâu)
GP: A: a , A: a
F1: Ki u gen: 1 AA: 2 Aa: 1aa
Ki u hình 3 m t nâu: 1 m t xanh
IV M t s bài t p minh h a
Bài t p 1. lúa, tính tr ng thân cao do alen A quy đ nh tr i hoàn toàn so v i tính tr ng thân th p do alen
a quy đ nh N u đ i con có t l 100% thân cao thì ki u gen c a b , m là:
A. aa x aa B. AA x Aa C. Aa x Aa D. Aa x aa
Bài t p 2: B nh u x n ng ng i do gen đ t bi n l n n m trên NST th ng gây ra Ng i đàn ông bình
th ng m c b nh k t hôn v i ng i ph n bình th ng có b m bình th ng nh ng em gái b b nh Kh
n ng h sinh ra đ a con đ u lòng m c b nh ux nang là:
Trang 5A. 1/2 B. 1/3 C. 1/6 D. 1/12
Bài t p 3. đ u Hà Lan, A là alen quy đ nh tính tr ng h t vàng tr i hoàn toàn so v i alen a quy đ nh tính
tr ng h t xanh Cho phép lai:
P thu n ch ng: H t vàng x h t xanh
F1: 100% h t vàng
F1 x F1: H t vàng x H t vàng
F2: 312 h t vàng : 106 h xanh
L y ng u nhiên m t cây h t vàng F2 cho th ph n
a Xác su t F3 có c h t vàng và h t xanh là bao nhiêu?
b Xác su t F3 ch xu t hi n h t vàng là
c Gi s trên cây F2 có các qu đ u có 5 h t Xác su t xu t hi n qu đ u g m 3 h t vàng, 2 h t xanh là:
Bài t p 4. m t loài th c v t, lôcut gen quy đ nh màu s c qu g m 2 alen, alen A quy đ nh qu đ tr i hoàn toàn so v i alen a quy đ nh qu vàng Cho cây (P) có ki u gen d h p Aa t th ph n, thu đ c F1
Bi t r ng không phát sinh đ t bi n m i và s bi u hi n c a gen này không ph thu c vào đi u ki n môi
tr ng D đoán nào sau đây là đúng khi nói v ki u hình F1?
A Trên m i cây F1 có hai lo i qu , trong đó có 50% s qu đ và 50% s qu vàng
B. Trên mõi cây F1 có 2 lo i qu , trong đó có 75% s qu đ và 25% s qu vàng
C. Các cây F1 có 3 lo i ki u hình, trong đó có 25% s cây qu vàng, 25% s cây qu đ và 50% s cây
có c qu đ và qu vàng
D Trên m i cây F1 ch có m t lo i qu , qu đ ho c qu vàng
Bài 5 Cho s đ ph h mô t s di truy n m t b nh ng i do m t trong hai alen c a m t gen quy đ nh, alen tr i là tr i hoàn toàn
Bi t r ng không x y ra đ t bi n và b c a ng i đàn ông th h th III không mang alen gây b nh Xác
su t ng i con đ u lòng c a c p v ch ng th h th III b b nh là
A. 1
1
1
1 9
Giáo viên : NGUY N QUANG ANH