Cách thức phân tích vấn đề chính sách

Phân tích vấn đề chính sách là “việc xem xét cung cấp những thông tin, chứng cứ để làm cơ sở cho việc lựa chọn vấn đề chính sách từ các vấn đề của đời sống kinh tếxã hội”,đây được xem là bước quan trọng, khởi sự cho một chính sách có khả thi và đúng đắn. Điển hình như trong các hoạt động thực tế của xã hội, về khía cạnh giao thông vận tải đã làm phát sinh tình trạng “kẹt xe, ùn tắc giao thông”, đó được xem là vấn đề chính sách.

Vấn đề chính là những mâu thuẫn nảy sinh giữa các sự vật, hiện tượng trong quá trình vận động và phát triển của nó Mâu thuẫn này nếu được tháo gỡ nhằm giúp sự vật phát triển, trái lại nếu không được tháo gỡ, giải quyết có thể sẽ gây nên những xung đột, tiêu cực cho xã hội Để giải quyết vấn đề này Nhà nước phải ban hành ra pháp luật để chuyển tải các chính sách, để các chính sách này có tính khả thi trên thực tế, có hiệu lực và hiệu quả các nhà làm luật phải tiến hành phân tích nội dung vấn đề chính sách là nhiệm vụ quan trọng và đầu tiên của các nhà phân tích chính sách, để có thể phân tích vấn đề chính sách một cách rõ ràng và cụ thể thì các nhà phân tích phải áp dụng các phương pháp phân tích vấn đề chính sách, tìm ra được chính sách giải quyết vấn đề phát sinh một cách phù hợp và có hiệu quả nhất

Chúng ta có thể hiểu “vấn đề chính sách là những vấn đề của đời sống kinh tế-xã hội được lựa chọn để đưa vào chương trình nghị sự”

Điển hình như trong các hoạt động thực tế của xã hội, về khía cạnh giao thông vận tải đã làm phát sinh tình trạng “kẹt xe, ùn tắc giao thông”, đó được xem

là vấn đề chính sách

Phân tích vấn đề chính sách là “việc xem xét cung cấp những thông tin, chứng cứ để làm cơ sở cho việc lựa chọn vấn đề chính sách từ các vấn đề của đời sống kinh tế-xã hội”,đây được xem là bước quan trọng, khởi sự cho một chính sách

có khả thi và đúng đắn

Việc phân tích vấn đề chính sách nhằm mục đích hiểu các vấn đề công cần phải giải quyết trong một cộng đồng hoặc bối cảnh cụ thể, hiểu được mối quan hệ giữa những vấn đề xác định, mặt khác hiểu được mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả giữa các vấn đề khác nhau

Để tiến hành phân tích vấn đề chính sách thì chúng ta cần thực hiện những nội dung sau đây:

Mô tả vấn đề công, đây cũng là bước đầu tiên của phân tích vấn đề công, các nhà phân tích phải có sự cảm nhận về vấn đề, đôi khi vấn đề và nguyên nhân của vấn đề đều được bộc lộ rõ

Trong quá trình tiến hành mô tả vấn đề, các nhà phân tích nhất thiết cần trả lời được những câu hỏi cơ bản về bản chất của vấn đề

Kế đến, nhà phân tích phải định nghĩa được vấn đề và xác định chỉ số đo lường vấn đề, việc định nghĩa vấn đề nhằm thông tin chính xác về vấn đề cho những người khác Tiêu biểu như các nhà phân tích đang tiến hành nghiên cứu vấn

đề thất nghiệp của người dân, họ cần phải định nghĩa “thất nghiệp” là gì? Có phải chăng vấn đề thất nghiệp chỉ là vấn đề không có việc làm hay không đủ công việc

để làm, hay thất nghiệp còn bao gồm bất kỳ những đặc điểm nào khác, như thiếu trình độ hay kỷ năng nhất định?

Các lập luận vấn đề chính sách cũng cần có sự trợ giúp của các chỉ số đo lường vấn đề, thay vì nói tới thất nghiệp là một vấn đề mơ hồ thì các nhà phân tích cần phải thống kê có bao nhiêu người bị thất nghiệp ở toàn quốc và địa phương, tìm hiểu xem tỷ lệ người thất nghiệp đang tăng hay đang giảm

Tiếp theo là các nhà phân tích vấn đề dự đoán được tương lai của vấn đề Bất

cứ sự cân nhắc nào về hiện trạng của một số vấn đề đó sẽ thay đổi như thế nào theo thời gian

Xác định nguyên nhân của vấn đề công là bất kỳ đánh giá nào về vấn đề công cũng đòi hỏi phải suy nghĩ về nguyên nhân của vấn đề, cách thức xảy ra và tại sao vấn đề vẫn tiếp diễn, những việc đó sẽ giúp trả lời cho câu hỏi “liệu rằng những

vấn đề đó sẽ được giải quyết bằng chính sách công hay không và giải quyết nó như thế nào”

Từ việc tìm hiểu và phân tích các nguyên nhân làm phát sinh vấn đề và đưa

ra các giải pháp để giải quyết các vấn đề phát sinh đó

Nhưng khi tiến hành phân tích vấn đề chính sách thì các nhà chính sách cần quan tâm đên thời gian tồn tại của vấn đề đó là dài hay ngắn, mức độ khẩn cấp của vấn đề đã báo động hay chưa, như vấn đề “quấy rối tình dục của trẻ vị thành niên hiện nay” đã rất khẩn cấp và báo lên một hồi chuông về việc bảo vệ trẻ vị thành niên

Chẳng hạn khi phân tích vấn đề “gia tăng dân số ở Việt Nam giai đoạn năm

2009 đến nay” thì các nhà phân tích cần phải thực hiện những công việc dưới đây: Định nghĩa vấn đề chính sách: Bản chất của vấn đề dân số là gì? Đó là việc gia tăng dân số hiện nay ở nước ta là, theo Nhân khẩu học gia tăng dân số được hiểu rõ ràng hơn qua thuật ngữ “tỷ lệ tăng trưởng dân số (PGR)” là tỷ lệ theo phân

số mà số các cá nhân trong một dân số tăng lên Chúng ta cũng có thể hiểu “gia tăng dân số là sự thay đổi trong dân số theo thời gian, và có thể được định lượng như sự thay đổi trong số lượng của các cá thể của bất kỳ giống loài nào sử dụng cách tính toán “trên đơn vị thời gian” Từ năm 2009 đến nay, dân số Việt Nam đang theo xu hướng gia tăng, được thể hiện qua các năm:

(triệu người)

Nhưng chất lượng dân số đang gặp nhiều thách thức về tình trạng thể lực, kết quả Tổng điều tra Dân số và nhà ở năm 2009 cho thấy, có 1,5% dân số Việt Nam

bị thiểu năng về thể lực và trí tuệ Bên cạnh đó, số lượng người bị tàn tật, khuyết tật trong cả nước rất lớn, khoảng 5,3 triệu người (chiếm 6,3% số dân)

Về chỉ số đo lường về tình hình dân số Việt Nam thì chúng ta có thể tham khảo Tổng cục thống kê Việt Nam, chỉ số tốt nhất dùng cho gia tăng dân số được thể hiện qua tổng số dân trong cả nước, ngoài ra chúng ta còn biết được thông qua

sô phần trăm gia tăng dân số so với các năm…

Về mức độ vấn đề thì tình hình dân số có sự chênh lệch giữa dân số nông thôn và thành thị, năm 2011 dân số thành thị hiếm 30,6%, dân số nông thôn chiếm 69,4%, chênh lệch giữa đồng bằng và miền núi năm 2014: Ở đồng bằng song Hồng là khoảng 20 triệu người, trong khi đó ở Tây Nguyên chỉ khoảng 5 triệu người

Nguyên nhân của vấn đề là quan trọng, bởi từ nguyên nhân thì chúng ta mới căn cứ vào đó mà đưa ra giải pháp, vấn đề gia tăng dân số của nước ta trong mấy năm qua liên tục tăng, và đến năm 2013 đã chạm mức 90 triệu dân, sự tăng dân số diễn ra liên tục qua các năm Vì sao lại như vậy? Đó là do công tác giáo dục, tuyên truyền kế hoạch hóa dân số của nhà nước chưa tốt, mang tính hình thức, chưa áp dụng được các biện pháp hành chính hay kinh tế vào chương trình để người dân hưởng ứng và thực hiện, việc vận động tuyên truyền chỉ trên tính hình thức Ngoài

ra ý thức của người dân chưa cao, họ không thấy được mặt trái của việc tăng dân

số hiện nay

Từ đó chúng ta đưa ra các biện pháp kịp thời để khắc phục như: Tuyên truyền cho từng họ gia đình về hậu quả của việc sinh nhiều, khuyến khích người dân sinh

2 con, có thể dùng biện pháp kinh tế tác động đến họ, nhưng hỗ trợ tiền khi đi kế

hoạch hóa gia đình, ngoài ra cần nâng cao trình độ, kỉ năng của cán bộ, công chức

về dân số, kế hoạch hóa gia đình

Các nhà phân tích tiến hành tốt việc phân tích vấn đề chính sách thì phải áp dụng các phương pháp, có hai phương pháp chủ yếu đó là phương pháp phân tích thất bại của thị trường và phương pháp cây vấn đề

Nói về phương pháp phân tích thất bại của thị trường, thì chúng ta phải hiểu được “thất bại thị trường là một thuật ngữ kinh tế học miêu tả tình trạng thị trường không phân bổ thật hiệu quả các nguồn lực”, các dạng thất bại thị trường chủ yếu là hàng hóa công cộng, ngoại ứng, độc quyền tự nhiên và không đối xứng thông tin.o Ở vấn đề này thì nhà nước lại là chủ thể quan trọng có tác động rộng đến xã hội và nền kinh tế ,những hành động hay chính sách của nhà nước có thể loại trừ những sản phẩm và hàng hóa được sản xuất theo thị trường hữu hình hoặc

có thể ảnh hưởng tiêu cực đến phúc lợi xã hội

Trong phương pháp này thì trước tiên các nhà phân tích cần xác định liệu có thất bại thị trường không? Cần nghiên cứu lý thuyết, bằng chứng, dữ liệu và những

sự kiện liên quan đến thất bại thị trường, đó là cơ sở để biết rằng thị trường đang vận hành như thế nào, đến đây chúng ta phân tích trên hai trường hợp “có thất bại thị trường và không có thất bại thị trường”, nếu qua các dữ liệu mà kết luận rằng không có thất bại thị trường thì liệu rằng có sự can thiệp của nhà nước không? Nếu nhà nước tác động vào thị trường một cách hiệu quả thì không còn vấn đề, trường hợp không có hiệu quả thì có vấn đề và càn đề ra các chính sách, cách thức để điều chỉnh vấn đề Trong trường hợp không có sự can thiệp của nhà nước thì vấn đề vẫn còn đó, chưa được giải quyết

Mặt khác thất bại thị trường không tồn tại sự thất bại thì trường hợp thứ nhất

mà không có sự can thiệp, tác động của nhà nước thì hiển nhiên không có vấn đề,

mặt khác có sự can thiệp nhưng điều đó lại không tốt, không hiệu quả thì vấn đề đó lại thuộc về nhà nước, nếu sự can thiệp trở nên hiệu quả thì không có vấn đề

Phương pháp này giúp xác định các cấp độ nguyên nhân gây ra vấn đề đó, để các nhà phân tích xác định được những nguyên nhân nào là cốt lõi (gốc), từ đó xác định mục tiêu và cách thức để giải quyết vấn đề

Phương pháp cây vấn đề được tiến hành qua 6 bước:

Bước 1: Viết ra vấn đề chính sách Trong bước này nhà phân tích chính sách

viết ra chính xác tên của vấn đề

Bước 2: Xác định nguyên nhân trực tiếp của vấn đề đó, hay còn gọi là

nguyên nhân ở cấp độ 1;

Bước 3: Xác định nguyên nhân của nguyên nhân (nguyên nhân ở cấp đọ 2);

Tùy theo cách suy nghĩ của mỗi con người về nguyên nhân và kết quả, cho nên cần phải xác định nguyên nhân nào chính yếu và đâu là nguyên nhân thứ yếu

Bước 4: Lặp lại trình tự trên cho đến khi không xác định được nguyên nhân

nào nữa thì dừng lại

Bước 5: Hoàn thành mối liên hệ giữa nguyên nhân và kết quả, trong đó:

Bổ sung thêm các nguyên nhân nếu thấy cần để hoàn thành logic nguyên nhân và kết quả;

Loại bỏ những nguyên nhân bị trùng lặp;

Viết lại các nguyên nhân cho rõ ràng và chuẩn mực hơn;

Bảo đảm chắc chắn các nguyên nhân là có thật;

Bước 6: Kiểm tra lại cây vấn đề để bảo đảm chắc chắn các mối quan hệ

nguyên nhân và kết quả là hợp lý

Qua cách thức thực hiện phân tích vấn đề chính sách thông qua phương pháp cây vấn đề thì chúng ta có thể tiến hành vẽ cây vấn đề về vấn đề gia tăng dân số

Cây vấn đề:

7

Giáo dục chưa

NghèoNhận thức còn

Chất lượng cuộc sống giảm Sức ép cho cơ

sở hạ tằng Cạn kiệt TNTN-KS

Tệ nạn xã hội Sức

hút từ

Tìm

kiếm

Phát triển kt-xh

Di dân theo chiến lược phát triển

Di dân

hạ

Đội ngũ tuyên truyền

Chưa có phươn

g pháp

Đánh giá

Năng lực quản lý

Chín h sách còn

Tuyên truyền chưa sâu

Quản

lý của

Vùng sâu vùng xa

Trọng nam khinh nữ

Con đàng cháu đóng

Trình độ

Quan điểm

Khai thác quá

TN khôn g

Trộm

cướp

Ma

túy

Mại dâm

Điện Đường Trường

Thất nghiệp

Thiếu nhà ở

Thiếu nhu cầu

Quá tải đối với y