Các vi sinh vật cơ hội sẽ lợi dụng để xâm nhập vào gây một loạt bệnh truyền nhiễm cơ hội Người bệnh kiệt sức dần rồi chết.. + Giai đoạn biểu hiện triệu chứng AIDS: Có biểu hiện triệu c
Trang 1Soạn Dạy
TIẾT 47
SỰ NHÂN LÊN CỦA VI RÚT TRONG TẾ BÀO CHỦ
I/Mục tiêu :
1/Kiến thức:
- HS nắm được đặc điểm mỗi giai đoạn nhân lên của vi rút
- Hiểu HIV là một loại vi rút gây suy giảm miễn dịch và chính do suy giảm miễn dịch mà xuất hiện các bệnh cơ hội
2/ Kĩ năng:
- Rèn luyện kĩ năng quan sát hình ảnh, nhận bết và khái quát hoá kiến thức
- Vận dụng những hiểu biết của mình để giải thích một số hiện tượng trong thực tế
II/ Đồ dùng dạy học:
III/ Hoạt động dạy học:
1/ Kiểm tra bài cũ:
- Em hãy kể tên một số loại vi rut mà em biết đồng thời hãy cho biết chúng thuộc loại nào? dựa vào đâu em có thể phân loại vi rút? Đặc điểm hình thái cấu tạo chung của các loại VR là gì?
2/ Trọng tâm:
3/ Bài mới: VI rút chưa có cấu tạo tế bào, vậy chúng sinh sản bằng cách nào?
Tiến trình bài học:
Giáo án sinh học khối 10 Nâng cao Giáo viên: Nguyễn Đức Tài
Trang 2Giáo án sinh học khối 10 Nâng cao Giáo viên: Nguyễn Đức Tài
- HS nghiên cứu sgk, thảo luận trr lời
câu hỏi
- Quá trình xâm nhiễm và nhân lên của
phagơ trỉa qua những giai đoạn nào?
- Trong gia đoạn hấp phụ, hoạt động
của vi rút diễn ra như thế nào?
- Khi xâm nhập phần nào của vi rút sẽ
xâm nhập chính thức vào tế bào vật
chủ?
- vi rút tổng hợp AND và vỏ capsit cho
mình bằng cách nào?
- Sau khi vỏ capsit và AND đã được
tổng hợp xong, làm thế nào để hình
thành một vi rút mới?
- Khi các vi rút mới được hình thành
xong với số lượng lớn có thể vượt sức
chứa của tế bào chủ thì điwuf gì sẽ xảy
ra?
- Vi rút phóng thích ra ngoài môi
trường bằng những cách nào?
- Trong quần thể vi khuẩn bị nhiễm vi
rút có thể tháy xảy ra những trường
hợp nào?
- So sánh giữa 2 loại vi rút: vi rút ôn
hoà và vi rút độc? Vi rút ôn hoà có thể
trở thành vi rút độc được không? Khi
nào thì điều dó xảy ra?
- GV nhận xét và rút ra kết luận
- HIV là gì? Quá trình phát triển của
hội chứng AIDS có thể chia thành
những giai đoạn nào?
- Trong mỗi giai đoạn phát triển của
hội chứng AIDS thì đặc điểm của mỗi
giai đoạn đó như thế nào?
- Vi khuẩn cơ hội là gì? Cho ví dụ?
- Như vậy, thực chất bệnh nhân AIDS
chết do nguyên nhân trực tiếp nào?
- Sau thời gian ủ bệnh triệu chứng
AIDS diễn biến qua những giai đoạn
nào?
- Hãy cho biết diễn biến của từng giai
đoạn
- Khi bệnh nhân đã có sự biểu hiện
triệu chứng AIDS thì bệnh nhân có thể
mắc những bệnh nào nữa? Vì sao như
vậy?
- sau khi đã làm tê liệt gần như hoàn
toàn hệ thống miễn dịch của cơ thể
bênh nhân, vi rút HIV sẽ tấn công vào
đâu? Hậu quả của hiện tượng này là
gì?
- Mức độ phát triển của bệnh phụ
thuộc vào những yếu tố nào?
- Như vậy làm thế nào để có thể phòng
và tránh can bệnh thế kỉ này?
I/ Chu trình nhân lên của vi rút:
1/ Các giai đoạn xâm nhiễm và phát triển của phagơ:
1 Hấp phụ Phagơ bám lên bề mặt tế bào chủ nhờ
thụ thể thích hợp với thụ thể của tế bào chủ
2 Xâm nhập Bao đuôi của phagơ co lại đẩy bộ
gen của phagơ vào trong tế bào chủ
3 Sinh tổng hợp
Bộ gen của phagơ điều khiển bộ máy
di truyền của tế bài chủ tổng hợp AND và vỏ capsit cho mình
4 Lắp ráp Vỏ capsit bao lấy lõi AND, các bộ
phận như đĩa gốc, đuôi gắn lại với nhau và tạo thành phagơ mới
5.Phóng thích Các phagơ mới phá vỡ tế bào chủ
chui ồ ạt ra ngoài, hoặc tạo thành một
lỗ thủng trên vỏ tế bào chủ rồi chui rra từ từ
2/ Vi rút ôn hoà và vi rút độc:
+ Vi rút độc là vi rút khi phát triển làm tan tế bào chủ
+ Vi rut ôn hoà là vi rút có bôj gen gắn vào nts của tế bào chủ
mà tế bào chủ vẫn sinh trưởng và phát triển bình thường Chỉ
có khi có tác động của điều kiện bên ngoài như tia tử ngoại thì
vi rút ôn hoà có thể biến đổi thành vi rút độc
II/ HIV và hội chứng AIDS:
* HIV la vi rút gây hội chứng suy giảm miễn dịch ở người 1/ Phương thức lây truyền: HS nhắc lại kiến thức đã học ở lớp 8
2/ Các giai đoạn phát triển của hội chứng AIDS:
- Sau khi lây nhiễm, HIV hấp phụ lên bề mặt của tế bào limphô T AND của vi ruút chui ra khỏi vỏ capsit rồi phiên mã ngược thành AND của HIV, gắn vào AND của tế bào T và chỉ huy bộ máy di truyền và sinh tổng hợp của tế bào, bắt đầu sao chép và sản sinh ra hàng loạt HIV mới làm tan hàng loạt tế bào T làm suy giảm hệ thống miễn dịch của cơ thể Các vi sinh vật cơ hội sẽ lợi dụng để xâm nhập vào gây một loạt bệnh truyền nhiễm cơ hội Người bệnh kiệt sức dần rồi chết
- Sau thời gian ủ bệnh thì xuất hiện các triệu chứng của bệnh AIDS (gồm ba giai đoạn)
+ Giai đoạn sơ nhiễm: (Giai đoạn cửa sổ)
Biểu hiện bệnh chưa rỏ, có thể sốt nhẹ(kéo dài 2 – 3 tuần) + Giai đoạn triệu chứng: một số trường hợp sốt, ỉa chảy không
rõ nguyên nhân…, số lượng tế bào lipho T giảm dần (kéo dài
1 – 10 năm)
+ Giai đoạn biểu hiện triệu chứng AIDS:
Có biểu hiện triệu chứng điểm hình của AIDS như:viêm thực quản, hế quản, phổi… sau đó vi rút tấn công vào tế bào thần kinh và tế bào cơ, cuối cùng bệnh nhân có thể chết vì tê liệt và điên dại
3/ Phòng tránh:
- Hiện nay chưa có thuốc đặc hiệu để trị AIDS, chỉ có thuốc làm chạm quá trình tiến triển bệnh Một số loại thuốc có khả năng ngăn chặn sự nhân lên của vi rút nhưng mới đang ở giai đoạn thử nghiệm
- Mức độ phát triển của bệnh phụ thuọc vào thể lực của cơ thể
Trang 3c Củng cố: - Hãy so sánh giữa vi rút HIV và các vi rút khác? như vậy HIV không có AND mà chỉ có
A RN, làm thế nào để chúng có thể tổng hợp được AND cho chính mình? HS đọc kết luận SGK
d Dặn dò: Trả lời câu hỏi sách giáo khoa, Chuẩn bị bài “VI RÚT GÂY BỆNH – ỨNG DỤNG CỦA
VI RÚT”
Ngày … Tháng … năm Ngày ………Tháng…… Năm
TIẾT 48
VI RÚT GÂY BỆNH – ỨNG DỤNG CỦA VI RÚT
I/Mục tiêu :
1/Kiến thức:
- Giúp hs hiểu được vi rút gây bệnh cho vi sinh vật, thực vật, động vật và con người như thế nào
để từ đó hs thấy rỏ tác hại của vi rút không chỉ gây ảnh hưởng lớn đến sức khoẻ của con người mà còn gây thiệt hại lớn đói với nêề kinh tế quốc dân
- Nắm được nguyên lý của kĩ thuật di truyền có dùng phagơ, hiểu được nguyên tắc sản xuất một số sản phẩm thế hệ mới dùng trong y học và trong nông nghiệp
2/ Kĩ năng:
- Nghiên cứu thông tin, tranh hình, phát hiện kiến thức và vận dụng kiến thức vào giải thích hiện tượng thực tế
II/ Đồ dùng dạy học: sơđò tranh hình sgk
III/ Hoạt động dạy học:
1/ Kiểm tra bài cũ: Hãy so sánh giữa vi rút HIV và các vi rút khác? như vậy HIV không có AND
mà chỉ có A RN, làm thế nào để chúng có thể tổng hợp được AND cho chính mình? Trình bày quá trình nhân lên của vi rút?
2/ Trọng tâm: Vi rút gây bệnh, ứng dụng của vi rút trong thực tiển
3/ Bài mới:
Tiến trình bài học:
- Cấu trúc bộ gen của các vi rút kí sinh trên
thực vật là gì? I/ Vi rút gây bệnh: 1/ Vi rút kí sinh ở thực vật:
Giáo án sinh học khối 10 Nâng cao Giáo viên: Nguyễn Đức Tài
Trang 4- vi rút có thể xâm nhập trực tiếp qua tế bào
thực vật đươvj không? Vì sao? Như vậy vi
rút xâm nhập vào thực vật bằng cách nào?
- Sau khi nhân len vi rút lan sang tế bào khác
bằng con đường nào?
- vi rút gây ra hậu quả gì đối với thực vật, qua
đó gián tiếp gây thiệt hại nhưthế nào đến nền
kinh tế của Việt Nam nói riêng và thế giới
nói chung
- Hiện nay đã có loại thuốc đặc trị các bệnh
do vi rút gây ra ở thực vật chưa?
- Như vậy làm thế nào để phòng và tránh các
bệnh do vi rút gây ra ở thực vật?
- Có khoảng bao nhiêu phagơ kí sinh trên
thực vật?
- Vì sao người ta thường tập trungnghiên cứu
phagơ E.coli nhiều hơn?
- Có những loại vi rút nào có thể kí sinh trên
côn trùng?
- Vi rút kí sinh trên côn trùng có thể có mấy
dạng?
- Hiện nay người ta đã phát hiện rra được bao
nhiêu loại vi rút kí sinh trên côn trùng và sau
đó là sang người và động vật?
- Vi rút kí sinh ở người và động vật hiện nay
người ta đã phát hiện ra được bao nhiêu loại?
- Vi rutú kío sinh ở người và động vật đã gây
tác hại như thế nào đến sức khoẻ và đời sống
kinh tế của thế giới nói chung và Việt Nam
nói riêng?
- Bên cạnh những tác hại mà vi rút gây ra
cho con người, chúng vãn có một số ứng
dụng rất quan trọng trong đời sống thực tế nư
thế nào?
- Vác xin là gì? Kháng sinh là gì?
- phân biệt kháng ính, kháng nguyên, kháng
thể:
- trong ngành bảo vệ thực vật, vi rút được
ứng dụng như thế nào?
- Thuốc trừ sâu sinh học là gì? Sử dụng thuốc
trừ sâu sinh học có ý nghĩa gì?
- VI rút nào đã được sử dụng để sản xuất
thuốc trừ sâu snh học?
- Vi rút được ứng dụng như thế nào trong
việc sản xuất dược phẩm?
- Em có biết các loại kháng sinh được sử
dụng trong y học có nguồn góc từ đâu
không?
- Bộ gen của vi rút kí sinh ở thực vật hầu hết là A RN mạch đơn Tế bào thực vật thường có thành xellulô nên rất bền vững, vi rút không thể tự chui qua thành tế bào
mà phải nhờ vào vết côn trùng chích, hoặc vết xước… sau khi nhân lên vi rút lan sang tế bào khác thông qua cầu sinh chất và gây rối loạn hoạt động sinh lí của cơ thể thực vật gây ra nhiều thiệt hại lớn cho ngành nông nghiệp nước ta nói riêng và trên thế giới nói chung
- Hiện nay chưa có thuốc đặc trị chống các vi rút kí sinh trên thực vật
- Phòng tránh: chọn giống sạch bệnh diệt côn trùng truyền bệnh…
2/ VI rút kí sinh ở vi sinh vật:
- Có khoảng 3000 loại phagơ kí sinh trên nhiều loại vi sinh vật khác nhau, phagơ E.coli được nghiên cứu kĩ hơn vì thường được ứng dụng rộng rải trong kĩ thuật cấy gen nhiều loại phagơ gây thiệt hại lớn đối với nhiều nghành côngnghệ vi sinh
3/ Vi rút kí sinh ở côn trùng:
+ Nhóm vi rút chỉ kí sinh ở công trùng: Baculo kí sinh ở nhều loại sâu bọ ăn lá cây
+ Nhóm vi rút kí sinh ở côn trùng sau đó nhiễm vào cơ thể người và động vật: có khoảng 150 loại vi rút kí sinh trên côn trùng (muỗi bọ chét), truyền bệnh cho người và động vật vi rút này thường sinh ra các loại độc tố 4/ VI rút kí sinh ở người và động vật:
- Bên cạnh bệnh AIDS, người ta còn phát hiện ra khoảng 500 bệnh do vi rút gây ra ở người và động vật, trong đó có nhiều bệnh nguy hiểm như: Viêm não nhật bản, bệnh dại… một số bệnh có khả năng lây nhiễm rất nhanh và gây thiệt hại rất lớn
II/ Ứng dụng của vi rút trong thực tiển:
1/ Bảo vệ đời sống conh người và môi trường:
- Nhiều vi rút được dùng làm vác xin
- Một số vi rút được dùng để giảm thiểu sự ohát triển của mọt số động vật hoang dã như (pox) hạn ché sụ phát triểm quá mức của đàn thở hoang
2/ Bảo vệ thực vật: - dùng để tiêu diệt một số côn trùng gây hại cho thực vật (được thiết kết tự huỷ sau một thời gian nhát định).Việt nam đã sản xuất được thuốc trừ sâu sinh học chứa vi rút Baculo để diệt sâu ăn lá
3/ Sản xuất dược phẩm:
- Có vai trò quan trọng trong việc thiết lập bản đồ gen, đặc biệt có vai trò đặc biệt trong sản xuất dược phẩm… cần thiết trên quy mô công nghiệp để giảm giá thành nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của con người
c Củng cố: HS đọc kết luận SGK
- Hãy nêu những tác hại do vi rút gây ra cho con người và gia súc từ đó gây thiệt hại cho nền kinh
tế quốc gia
- Hãy nêu một số ứng dụng của vi rút trong các lĩnh vực sản xuất mà em biết?
Trang 5d Dặn dò: Trả lời câu hỏi sách giáo khoa, Chuẩn bị bài “KHÁI NIỆM VỀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM
VÀ MIỄN DỊCH”
Giáo án sinh học khối 10 Nâng cao Giáo viên: Nguyễn Đức Tài