Sử dụng biến trở có thể làm cho một bóng đèn từ từ sáng dần lên hoặc từ từ tối dần đi. Cũng nhờ biến trở mà ta có thể điều chỉnh âm thanh của rađiô hay của ti vi to dần lên hay nhỏ dần đi...Vậy biến trở có cấu tạo và hoạt động như thế nào? Bài học ngày hôm nay sẽ giúp ta trử lời câu hỏi đó: “Bài 10. Biến trở Điện trở dùng trong kĩ thuật”.
Trang 1Bài 10 BIẾN TRỞ - ĐIỆN TRỞ DÙNG TRONG KĨ THUẬT
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Phát biểu được biến trở là điện trở có thể thay đổi trị số và có thể được dùng để điều chỉnh cường độ dòng điện trong mạch
- Trình bày được cấu tạo và hoạt động của biến trở
2 Kỹ năng
- Mắc được biến trở vào mạch điện để điều chỉnh cường độ dòng điện chạy qua
- Nhận ra được các điện trở dùng trong kỹ thuật
3 Thái độ
Học sinh có thái độ học tập tích cực, nghiêm túc, tham gia phát biểu xây dựng bài
II Kiến thức trọng tâm
Biến trở
III Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Sách giáo khoa và sách bài tập vật lý 9
- 1 biến trở con chạy (20Ω - 2A)
- Bộ nguồn, dây nối
- 1 bóng đèn
- 3 điện trở kỹ thuật có ghi số
- 3 điện trở kỹ thuật có các vòng màu
2 Học sinh
Sách giáo khoa vật lý 9
Trang 2IV Tiến trình dạy – học
1 Ổn định lớp (1 phút)
2 Hoạt động dạy học
Đặt vấn đề (1 phút): Sử dụng biến trở có thể làm cho một bóng đèn từ từ sáng
dần lên hoặc từ từ tối dần đi Cũng nhờ biến trở mà ta có thể điều chỉnh âm thanh của rađiô hay của ti vi to dần lên hay nhỏ dần đi Vậy biến trở có cấu tạo và hoạt
động như thế nào? Bài học ngày hôm nay sẽ giúp ta trử lời câu hỏi đó: “Bài 10 Biến trở - Điện trở dùng trong kĩ thuật”.
Hoạt động 1: Tìm hiểu cấu tạo và hoạt động của biến trờ.
Thời
gian Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của
16
phút
Yêu cầu học sinh quan
sát hình 10.1 và cho biết tên
của mỗi loại biến trờ đó
Yêu cầu học sinh cho
biết cấu tạo của biến trở
Giáo viên giới thiệu cho
học sinh thông thường có
hai cách mắc biến trở vào
mạch điện Cách thứ nhất là
mắc hai đầu A, B của cuộn
dây vào mạch điện Cách
thứ hai là mắc hai đầu A, N
của cuộn dây vào mạch
điện Đối với biến trở con
chạy sẽ có 4 cách mắc
Giáo viên yêu cầu học
sinh thảo luận nhóm trả lời
câu C2
Học sinh trả lời: Các loại biến trở gồm: biến trở con chạy, biến trở tay quay, biến trở than (chiết áp)
Gồm con chạy (hoặc tay quay) C và cuộn dây dẫn bằng hợp kim có điện trở suất lớn
Học sinh lắng nghe
Không có tác dụng làm thay đổi điện trở Vì khi đó, con chạy C dịch chuyển, dòng điện vẫn chạy qua toàn bộ cuộn dây của biến trở, chiều
I Biến trở
1 Tìm hiểu cấu tạo
và hoạt động của biến trở
a) Cấu tạo: Gồm con chạy (hoặc tay quay) C và cuộn dây dẫn bằng hợp kim có điện trở suất lớn
b) Hoạt động:
Trang 3Giáo viên nhận xét và
kết luận: Nếu mắc vào hai
đầu A, B của cuộn dây hoặc
hai đầu M, N thì sẽ không
làm thay đổi giá trị điện trở
A, B thì R= Rmax, M, N thì
R= Rmin
Vậy muốn biến trở con
chạy này có tác dụng làm
thay đổi điện trở phải mắc
nó vào mạch điện qua các
chốt nào?
Yêu cầu học sinh trả lời
câu C3
Yêu cầu học sinh vẽ hình
10.2 a, b, c vào vở và trả lời
câu C4 Chú ý vẽ dòng điện
chạy qua
Giáo viên nhận xét và
hướng dẫn
dài phần cuộn dây có dòng điện đi qua không đổi
Học sinh dự đoán:
Muốn làm thay đổi giá trị điện trở, ta phải mắc biến trở vào mạch điện qua các chốt: A và N hoặc B và M
Điện trở của mạch điện có thay đổi Vì khi dịch chuyển con chạy hoặc tay quay sẽ làm thay đổi chiều dài phần cuộn dây có dòng điện chạy qua do đó làm thay đổi điện trở của biến trở
Khi dịch chuyển con chạy thì sẽ làm thay đổi chiều dài của phần cuộn dây có dòng điện chạy qua và do đó làm thay đổi điện trở của biến trở
Hoạt động 2: Sử dụng biến trở để điều chỉnh dòng điện.
Thời
gian Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của
12
phút
Vậy biến trở đựơc sử
dụng như thế nào? Vào mục
đích gì? Ta vào mục 2
Giáo viên yêu cầu học
sinh trả lời câu C5 (một
học sinh lên bảng vẽ sơ đồ
Học sinh thực hiện
2 Sử dụng biến trở
để điều chỉnh dòng điện
Trang 4Những học sinh còn lại vẽ
vào vở đồng thời theo dõi
và nhận xét)
Yêu cầu học sinh cho
biết:
- Dịch chuyển con chạy
theo chiều nào thì đèn sáng
hơn? Tại sao?
- Để đèn sáng mạnh nhất
thì phải dịch chuyển con
chạy tới vị trí nào? Vì sao?
Từ đó, yêu cầu học sinh
cho biết biến trở là gì?
Được dùng để làm gì?
- Dịch chuyển về phía M thì đèn sáng hơn Vì điện trở của biến trở lúc này giảm dần khi dịch chuyển con chạy tới gần điểm M
- Để đèn sáng mạnh nhất thì phải dịch chuyển con chạy tới vị trí M Vì lúc này điện trở của biến trở đạt giá trị nhỏ nhất
Biến trở là điện trở
có thể thay đổi trị sdùng
để điều chỉnh cường độ dòng điện tron mạch
3 Kết luận
Biến trở là điện trở
có thể thay đổi trị sdùng để điều chỉnh cường độ dòng điện tron mạch
Hoạt động 3: Tìm hiểu các loại điện trở dùng trong kĩ thuật.
Thời
gian Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của
5
phút
Yêu cầu học sinh đọc và
trả lời câu C7 Gợi ý:
- Nếu lớp than hay kim
loại dùng để chế tạo các
điện trở kĩ thuật mà rất
mỏng thì các lớp này có tiết
diện nhỏ hay lớn?
- Khi đó tại sao lớp than
hay kim loại này có thể có
trị số điện trở lớn? Dựa vào
công thức:
- Nhỏ
- Lớp than hay lớp kim loại mỏng thì tiết diện S nhỏ và điện trở R
có thể rất lớn
II Các điện trở dùng trong kĩ thuật
Trang 5l R
S
ρ
=
Yêu cầu học sinh dựa
vào nhận dạng hai cách ghi
trị số điện trở
Giáo viên hướng dẫn
cách đọc cho học sinh
Cách 1: Trị số được ghi trên điện trở
Cách 2: Trị số được thể hiện bằng các vòng màu sơn trên điện trở
Hoạt động 4:Vận dụng, củng cố, giao nhiệm vụ về nhà.
Thời
gian
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
10
phút
- Yêu cầu học sinh trả lời
câu C10 Gợi ý:
+ Tính chiều dài của dây
điện trở của biến trở này
+ Tính chiều dài của một
vòng dây quấn quanh lõi sứ
tròn
+ Từ đó tính số vòng dây
của biến trở
- Yêu cầu học sinh phát
biểu ghi nhớ
- Yêu cầu học sinh làm bài
tập SBT, học bài cũ và chuẩn
bị bài tiếp theo
- Học sinh trả lời:
+ Chiều dài của dây hợp kim:
Áp dụng công thức:
( )
6
6
0,5.10
1,1.10
S
ρ
ρ
−
−
+ Chiều dài của một vòng dây quấn quanh lõi sứ tròn:
( )
2
l = πR=πd = − π m
+ Số vòng dây của biến trở là:
2 1
9,091
145 3,14.2.10
l N
vòng
- Học sinh trả lời
- Học sinh lắng nghe
V Rút kinh nghiệm