TRUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH

TRUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH Trích Vũ Tuỳ Bút A.Tác giả -Tác giả Phạm Đình Hổ 1768-1839 tên chữ là Tùng Niên hoặc Bỉnh Trực , hiệu là Đông Giã , tục gọi là Chiêu Hổ , người làng Đan Lo

TRUYỆN CŨ TRONG PHỦ

CHÚA TRỊNH

(Trích Vũ Tuỳ Bút)

A.Tác giả

-Tác giả Phạm Đình Hổ (1768-1839) tên chữ là Tùng Niên hoặc Bỉnh Trực , hiệu là Đông Giã , tục gọi là Chiêu Hổ , người làng Đan Loan , huyện Đường An , tỉnh Hải Dương (nay xã Nhân Quyền , huyện Bình Giang , tỉnh Hải Dương )

-Ông sống vào thời buổi đất nước loạn lạc nên muốn ẩn cư.Đến thời Minh Mạng nhà Nguyên , vua vời ông ra làm quan , ông đã mấy lần từ chức , rồi lại bị triệu ra

-Phạm đình Hổ để lại nhiều công trình biên soạn khảo cứu có giá trị thuộc đủ các lĩnh vực văn học , triết học , lịch sử , địa lý, tất cả đều bằng chữ Hán

B.Tác phẩm

1,Ý nghĩa nhan đề

-Vũ trung tuỳ bút (tuỳ bút viết trong những ngày mưa)

2,Thể loại

-Tác phẩm gồm 88 mẩu chuyện nhỏ , viết theo thể tuỳ bút ,hiểu theo nghĩa là ghi chép tuỳ hứng ,tản mạn , không cần hệ thống kết cấu gì.Ông bàn về các thứ lễ nghi , phong tục , tập quán , ghi chép về những việc xảy ra trong lúc đó , viết về một số nhân vật , di tích lịch

sử ,khảo cứu về địa lý dư , chủ yếu là vùng Hải Dương quê ông.Tất

cả nội dung ấy đều được trình bày giản dị văn chương đặc sắc mà còn cung cấp những tài liệu quý về sử học, địa lý , xã hội học

3,Hoàn cảnh

-Tác phẩm được viết đầu thời Nguyễn (đầu thế kỉ 19)

4,Giá trị nội dung và nghệ thuật đoạn trích:

-Giá trị nội dung : “ Truyện cũ tronh phủ chúa Trịnh ’’ phản ánh đời sống xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời

Lê – Trịnh

- Giá trị nghệ thuật : Phạm Đình Hổ Thành công ở thể loại tuỳ bút ,

sự ghi chép chân thực , sinh động , giàu trữ tình Các chi tiết miêu tả chọn lọc, đắt giá , giàu sức thuyết phục tả cảnh đẹp tỉ mỉ nhưng lại nhuốm màu sắc u ám , mang tính dự báo Giọng điệu tác giả gần như khách quan nhưng cũng đã khéo léo thể hiện thái độ nên án bọn quan qua thủ pháp liệt kê

C.Phân tích văn bản

1,Thói quen ăn chơi xa xỉ của chúa Trịnh và các quan hầu cận được miêu tả như thế nào?

a.Thói ăn chơi xa xỉ , xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê – Trịnh được Phạm Đình Hổ miêu tả rất cụ thể sinh động Cuộc sống của chúa là cuộc sống giàu sang đến tột đỉnh

- Chúa đã cho xây nhiều cung điện, đền đài ở khắp mọi nơi , để thoả thích đèn đuốc “ ngắm cảnh đẹp ” , ý thích đó biết bao nhiêu cho vừa, vì vậy “việc xây dựng đèn đài cứ liên miên”, hao tiền tốn của

- Chúa bày ra nhiều cuộc dạo chơi tốn kém ở các li cung (cung điện lâu đài xa kinh thành )

-Những cuộc dạo chơi của chúa ở Tây Hồ được miêu tả tỉ mỉ :

+) Diễn ra thường xuyên “tháng ba, bốn lần”

+)Huy động rất nhiều người hầu hạ “ binh lính hầu bốn mặt hồ”-mà

Hồ Tây thì rất rộng

+Không chỉ là dạo chơi đơn thuần, mà còn nghi lễ đón tiếp tưng bừng , độc đáo, những trò chơi lố lăng( tổ chức hội chợ, cho quan nội thần cải trang thành đàn bà bày bán hàng),chùa Chấn Quốc,nơi linh thiêng của phật giáo cũng trở thành nơi hoà nhạc của bọn nhạc công cung đình

-Dùng quyền lực để tìm và cướp những của của quí trong thiên hạ như trân châu cầm dị thứ, cổ mộc quái thạch ( chim quí, thú lạ, cây cổ thụ, những hòn đá có hình dáng kì lạ, chậu hoa, cây cảnh ) về tô điểm cho nơi ở của chúa ở

*Tác giả chọn một cảnh điển hình của cuộc cướp đoạt ấy là cảnh lính tráng trở một cây đa cổ thụ về phủ chúa(đây là một chi tiết tiêu biểu làm rõ chủ đề) Tác giả miêu tả kĩ lưỡng , công phu

bằng những từ ngữ sống động một giọng văn thật nặng nề “ Cây

đa to , cành lá rườm rà , được rước qua sông ’’ như một cây

cổ thụ mọc trên đầu nọn hốc đá , rễ dài đến vạn trượng , phải một cơ binh khiêng mới nổi , lại có bốn người đi kèm , đều cầm gươm đánh thanh la đốc thúc quân lính khiêng đi cho đều tay”

Người viết tuỳ bút, danh nho Phạm Đình Hổ đã đưa ra những sự việc cụ thể, chân thực và khách quan, không bình luận mà các hình ảnh chi tiết hiện lên đầy ấn tượng

Những chi tiết kể, tả chân thực cho thấy phủ chúa là nơi bày

ra những trò tốn kém và hết sức lố bịch Để phục vụ cho sự ăn chơi thì tiền của , công sức , mồ hôi nước mắt và thậm chí cả đến mạng sống của nhân dân nghèo khổ phải hao tốn biết bao nhiêu mà kể

b.Ấn tượng nhất là cảnh đêm nơi nhà vườn chúa qua đoạn văn “Mỗi

đêm thanh cảnh vắng , tiếng chim kêu , vượn hót ran khắp bốn bể , hoặc nửa đêm ồn ào như sa trận mưa sa gió táp , vỡ tổ tan dàn , kẻ thức giả biết đó là triệu bất thường ’’.

Cảnh được miêu tả là cảnh thực nhưng âm thanh lại gợi cảm giác ghê rợn trước một cái gì tan tác , đau thương như không phải trước cảnh đẹp yên tĩnh , phồn phực “chiêu bất tường” tức là điềm gở , điềm

chẳng lành Hình ảnh ẩn dụ tả cảnh bất thường của đêm thanh cảnh vắng như báo trước sự suy vong tất yếu của một triều đại chỉ biết chăm lo đến chuyện ăn chơi hương lạc trên mồ hôi , nước mắt và cả xương máu của dân lành Cảm xúc của tác giả đến đây mới được bộc lộ

2,Sự tham lam nhũng nhiễu của bọn quan lai hầu cận trong phủ chúa

-Thời chúa Trịnh Sâm, bọn quan lại hầu cận trong phủ chúa rất được sủng ái, bởi chúng có thể giúp chúa đắc lực trong việc bày các trò ăn chơi, hưởng lạc Do thế, chúng cũng ỷ thế nhà chúa mà hoành hành, tác oai, tác quái trong nhân dân

-Để phục vụ cho sự hưởng lạc ấy, chúa cũng như các quan

đã trở thành những kẻ cướp ngày Chúng ra sức hoành hành chấn lột khắp nơi trong thành tìm đồ vật, cây cối đẹp, con thú

về để trang trí cho phủ chúa lộng lẫy, xa hoa: “bao nhiêu loài

chân cầm dị thú, cổ mộc quái thạch, chậu hoa cây cảnh ở

chốn nhân gian , chúa đều gắng sức thu lấy”, “trong phủ,

tuỳ chỗ điểm xuyết bày vẽ ra hình núi non bộ trông như bến

bể đầu non” Chúa có những vật quí ấy thì bao nhiêu ngùi

dân bị ăn cướp trắng trợn Bọn quan lại thường “mượn gió bẻ măng, ngoài dựa dẫm, dò xem nhà nào có vật quí thì biên lai vào hai chữ “phụng phủ”,đem cho người đến lấy phăng đi Rồi vừa ăn cướp vừa la làng, chúng còn doạ dấu vật của

phụng để doạ lấy tiền của dân Người dân vừa bị cướp vật

quí,vừa bị đòi tiền, có khi lại còn phải tự ra tay phá huỷ

những thứ mình đã chăm sóc, nuôi trông để tránh khỏi tai vạ Còn bọn hoạn quan đối với chúa thì được hưởng, được khen, được thăng quan tiến chức, bổng lộc ních đầy túi, một công

mà lợi cả đôi đường

-Đoạn văn cuối là chi tiết rất thật về gia đình của tác giả:

bà mẹ của tác giả đã phải sai chặt đi một cây lê và hai cây lựu quí, rất đẹp trong vườn nhà mình đẻ tránh tai vạ Đây không chỉ là điều tác giả mắt thấy, tai nghe mà còn điều ông đã trải qua ,nên rất có sức thuyết phục

- Cảm xúc của tác giả (thái độ bất bình, phê phán) cũng được gửi gắm một cách kín đáo qua đó

D.Bài tập

3.Theo em thể văn tuỳ bút trong bài có gì khác so với thể truyện mà em đã học từ tiết trước (truyện người con gái nam xương )

+)Giống nhau :Đều thuộc thể loại văn xuôi trung đại

+)Khác nhau :

THỂ LOẠI TRUYỆN THỂ LOẠI TUỲ BÚT

-Hiện thực của cuộc sống

được thông qua số phận con

người cụ thể, cho nên thương

có cốt truyện và nhân vật

-Nhằm ghi chép về những con người, những sự việc cụ thể,

có thực, qua đó tác giả bộc lộ cảm xúc, nhận thức, đánh giá của mình về con người và cuộc sống

-Cốt truyện được triển khai,

nhân vật được khắc hoạ nhờ

một hệ thống chi tiết nghệ

thuật phong phú, đa dạng bao

gồm chi tiết sự kiện, sung

đột,chi tiết nội tâm, ngoại hình

nhân vật, tính cách thâm chí

cả những chi tiết tưởng tượng,

hoang đường

-Sự ghi chép ở đây là tuỳ theo cảm hứng chủ quan, có thể tản mạn không cần gò bó theo hệ thống, kết cấu gì, nhưng vẫn tuân thủ theo một tư ngrchur đạo

-Lối ghi chép của tuỳ bút giàu chất trữ tình hơn ở các loại chi tiết khác như ở bút kí, kí sự

4 Trình bày cảm nhận của em về đất nước ta thời vua Lê-Chúa Trịnh

-Cảnh vật trong phủ chúa là cảnh xa hoa, lộng lẫy ,bóng bẩy, điểm xuyết bày đủ thứ

-Đi kèm với cảnh xa hoa như thế thì cuộc sống trong phủ cũng rất bóng bẩy, chúa chơi đủ các loài “chân cầm, dị thú, cổ mộc quái thạch, chau hoa cây cảnh ở chốn nhân gian”.Đúng là cá trời Nam sang nhất là đây (Lê Hữu Trác).Cuộc

sống ấy vương giả, thâm nghiêm, đầy quyền uy nhưng “kẻ thức giả biết đó là chuyện bất

thường”,báo trước sự suy vong sụp đổ tât yếu của một triều đại chỉ biết ăn chơi, không lo

nghĩ cho nhân dân.

-Con người trong phủ chúa đa dạng nhưng

phần lớn là những kẻ ăn chơi, xa đoạ ,xa xỉ , vô

trách nghiệm thậm chí là vô lương tâm, không

có nhân tính, Chúng chỉ biết ăn cướp của dân ,

để nick cho đầy túi, để thoả cái thú vui chơi đèn đuốc hay chơi chậu hoa cây cảnh của mình

Từ đây có thể thấy rằng thời đại phong kiến Lê-Trịnh là thời đại thối nát , mục rỗng Vua và quan lại chỉ lo vui chơi , bày nhiều trò –những trò lố lăng kịch cỡ và vô cùng tốn kém , quan thì nịnh hót , cươp của cải đồ vật của dân về

dâng vua ; chúa thì mải hưởng thụ cuộc sống xa hoa , phú quý.Còn “nhân dân”họ không chỉ chị đói chịu khổ mà còn phải chịu ấm ức bởi bị bóc lột, bị ăn cướp trắng trợn tiền bạc và những đồ

mà họ yêu quý, nâng niu Triều đại ấy sụp đổ là một lẽ tự nhiên không thể tránh khỏi.

GHI NHỚ: Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh

phản ánh đời sống xa hoa của vua và sự nhiễu

nhũng của bọn quan lại thời Lê – Trịnh bằng một lối văn ghi chép sự việc cụ thể

Luyện tập:

Căn cứ vào bài Chuyện

cũ trong phủ chúa

Trịnh và cả bài đọc

thêm hãy viết 1 đoạn

văn ngắn trình bày

nhận thức của em về

tình trạng nước ta thời Lê- Trịnh cuối tk 23