HƯỚNG DẪN TÌM KIẾM & KHAI THÁC THÔNG TIN

Hiện nay các Thư viện của các trường Đại học có một khối lượng tài liệu lớn phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu của cán bộ, giáo viên và sinh viên của trường bao gồm các thể loại từ sác

ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN TRUNG TÂM THÔNG TIN – THƯ VIỆN

*

* *

TÀI LIỆU

HƯỚNG DẪN TÌM KIẾM &

KHAI THÁC THÔNG TIN

Hà nội 10-2014

Mục lục

Trang

Phần I: Nguyên tắc tìm kiếm thông tin Chương 1: Thông tin – Lưu trữ thông tin

III Lưu trữ Thông tin

3.3.1 Lưu trữ thông tin trên máy tính điện tử

II Toán tử tìm kiếm thông tin

III Tìm kiếm thông tin

3 Một số toán tử mở rộng dùng riêng cho Google 19

IV Máy tìm kiếm thông tin (Search engine)

2 Các thành phần của hệ thống máy tìm kiếm 25

3 Nguyên lý hoạt động của máy tìm kiếm (SE) 25

Phần II: Khai thác thông tin thư viện Chương III Khai thác thông tin thư viện ĐH.KTQD

III Tra cứu hiện đại

1 Tra cứu trên phần mềm quản trị Thư viện (Libol 6.0) 30

Chương IV: Một số quy định đối với bạn đọc

Lời nói đầu

Trong quá trình phát triển của mình,loài người đã tích lũy được một khối lượng kiến thức khổng lồ Những kiến thức đó được tích lũy, nhân rộng, phát triển và truyền đạt từ thế

hệ này sang thế hệ khác Các thế hệ càng về sau càng được hưởng thụ nhiều kinh nghiệm và kiến thức của thế hệ trước truyền đạt lại, làm cho cuộc sống trở nên càng ngày càng tốt đẹp hơn

Ngày nay chúng đang sống trong một giai đoạn xã hội hiện đại, có tốc độ phát triển nhanh, còn được gọi là giai đoạn xã hội thông tin.Xã hội thông tin là xã hội mà bất kỳ ngành nào đều không thể tách rời thông tin, thông tin đã trở thành một trong năm yếu tố kinh tế (năm yếu tố: Nhân lực, Nguyên liệu, Kỹ thuật, Vốn, Thông tin) Số lượng thông tin và tốc độ truyền tải thông tin đã biểu thị sức mạnh của một quốc gia

Trong xã hội thông tin, hàng ngày con người phải thu nhận một lượng thông tin lớn Lượng thông tin tuy tăng lên rất nhiều, nhưng thời gian đủ để một người đọc sách, suy nghĩ

và nắm bắt được thông tin lại không tăng lên Vì vậy, việc chọn lọc thông tin hữu ích, nhanh, chínhxác cho một nhiệm vụ, một công việc cụ thể là vô cùng quan trọng.Sự phát triển của kỹ thuật thông tin giúp người sử dụng dễ dàng tìm được thông tin mình muốn có

Hiện nay các Thư viện của các trường Đại học có một khối lượng tài liệu lớn phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu của cán bộ, giáo viên và sinh viên của trường bao gồm các thể loại từ sách, báo, tạp chí, luận án, luận văn, đề tài nghiên cứu khoa học… Các tài liệu này đã được Thư viện xử lý kỹ thuật và sẵn sàng phục vụ bạn đọc, xong làm thế nào để có thể tìm kiếm tài liệu nhanh, lấy được thông tin mình cần lại là ở sự thành thạo của bạn đọc khi sử dụng công cụ Thư viện như thế nào

Để giúp bạn đọc của Thư viện tiết kiệm thời gian, nhanh lấy được thông tin mình cần

từ Thư viện, Trung tâm Thông tin – Thư viện Đại học Kinh tế Quốc dân, xin trân trọng giới

thiệu với bạn đọc của Thư viện cuốn tài liệu “Hướng dẫn Tìm kiếm và khai thác thông tin”,

do tập thể cán bộ của Trung tâm biên soạn:

Ths Đào Thiện Quốc - Chủ biên

Cùng tham gia biên soạn:

7 Nông Mai Hoa

Trung tâm mong nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ phía bạn đọc để Trung tâm tiếp tục hoàn thiện tài liệu này, phục vụ tốt hơn nữa cho bạn đọc

Chủ biên Ths Đào Thiện Quốc

PHẦN I NGUYÊN TẮC TÌM KIẾM THÔNG TIN Chương I:

THÔNG TIN – LƯU TRỮ THÔNG TIN

I KHÁI NIỆM THÔNG TIN

Dữ liệu (data) là các sự kiện không có cấu trúc, không có ý nghĩa rõ ràng, cho đến khi

chúng được tổ chức theo một tiến trình tính toán nào đó

Thông tin (Information) là một khái niệm trừu tượng được thể hiện qua các thông báo, các

biểu hiện đem lại một nhận thức chủ quan cho một đối tượng nhận tin Thông tin là dữ liệu

đã được xử lý xong, mang ý nghĩa rõ ràng Thông tin cũng có thể bị diễn đạt sai lệch, xuyên tạc do tác động cố ý hay vô ý của con người hay sinh vật khác

Một hệ thống thông tin (information system) là một tiến trình ghi nhận dữ liệu, xử lý nó và cung cấp tạo nên dữ liệu mới có ý nghĩa thông tin, liên quan một phần đến một tổ chức, để trợ giúp các hoạt động liên quan đến tổ chức

Hình 1.1 Mô hình tổng quát hệ thống thông tin

II XỬ LÝ THÔNG TIN

2.1 Sơ đồ tổng quát của một quá trình xử lý thông tin

Mọi quá trình xử lý thông tin bằng máy tính hay bằng con người đều được thực hiện theo một qui trình sau :

Dữ liệu (data) được nhập ở đầu vào (input) Máy tính hay con người sẽ thực hiện quá trình

xử lý nào đó để nhận được thông tin ở đầu ra (output) Quá trình nhập dữ liệu, xử lý và xuất thông tin đều có thể được lưu trữ (Hình 2.)

Hình 1.2 Mô hình tổng quát quá trình xử lý thông tin

2.2 Xử lý thông tin bằng máy tính điện tử

Thông tin là kết quả bao gồm nhiều quá trình xử lý các dữ liệu và thông tin có thể trở thành dữ liệu mới để theo một quá trình xử lý khác tạo ra thông tin mới hơn theo ý đồ của con người

Con người có nhiều cách để có dữ liệu và thông tin Người ta có thể lưu trữ thông tin qua tranh vẽ, giấy, sách báo, hình ảnh trong phim, băng từ, Trong thời đại hiện nay, khi lượng thông tin đến với chúng ta càng lúc càng nhiều thì con người có thể dùng một công cụ

hỗ trợ cho việc lưu trữ, chọn lọc và xử lý lại thông tin gọi là máy tính điện tử (computer) Máy tính điện tử giúp con người tiết kiệm rất nhiều thời gian, công sức và tăng độ chính xác

cao trong việc tự động hoá một phần hay toàn phần của quá trình xử lý dữ liệu hay thông tin

III LƯU TRỮ THÔNG TIN

3.1 Nguyên tắc lưu trữ thông tin

Sau khi xử lý hình thức, nội dung tài liệu (mô tả thư mục, phân loại, đánh chỉ số, làm tóm tắt…) phải lưu trữ các thông tin đã có

Việc lưu trữ thông tin được thực hiện trên các vật mang tin khác nhau:

Các bộ phiếu truyền thống (phương tiện thủ công)

Các biểu ghi trong các tệp dữ liệu trên các đĩa từ, đĩa quang (phương tiện tự động hóa)

Mỗi tài liệu tựu trung đều có hai đặc trưng cơ bản:

 Đặc trưng hình thức, thể hiện bằng các dữ liệu thư mục như: tác giả, nhan đề, các yếu

tố xuất bản, dạng của tài liệu, v.v Những dữ liệu này là những đặc điểm vốn có ở mỗi tài liệu, nó cho phép mô tả tài liệu đó và nhận biết tài liệu này một cách chính xác Và để nhận biết được tài liệu tóm tắt chỉ cần dùng một mã số gán cho mỗi tài liệu, đó thường là

số ký hiệu nhập của tài liệu

 Đặc trưng nội dung, được thể hiện bằng một chỉ số phân loại, một bản tóm tắt, hay tiện lợi nhất là một bản chỉ mục, nó bao gồm các từ khóa hoặc từ chuẩn thể hiện nội dung chủ

đề của tài liệu đó Những yếu tố dữ liệu này cho phép ta lưu trữ và tìm kiếm những thông tin có trong tài liệu

3.2 Lưu trữ thông tin truyền thống

Mọi hoạt động phục vụ người dùng tin, nhiều khâu trong quá trình xử lý thông tin đều phải tiến hành trên cơ sở khai thác các bộ phiếu Việc sử dụng các bộ phiếu có thể cho phép ta:

Xác định tài liệu gốc

Tìm tài liệu gốc theo tên tác giả, theo chủ đề hoặc theo địa danh

Quản lý vốn tài liệu, vì các bộ phiếu cho ta biết chi tiết vào bất cứ lúc nào cấu tạo và thành phần của vốn tài liệu

Các loại mục lục:

 Mục lục tác giả:

Trình bày theo thứ tự chữ cái các chỉ dẫn về tác giả hay tên tài liệu trong trường hợp tác giả khuyết danh hay có từ 3 tác giả trở nên

Mục lục tác giả cho phép trả lời câu hỏi:

 Đơn vị thông tin có tài liệu này của tác giả này hay không?

 Đơn vị thông tin có các tài liệu do tác giả này viết hay không?

Sắp xếp các chỉ dẫn theo thứ tự sắp xếp các tài liệu trên giá

 Mục lục theo loại hình tài liệu:

Cho phép tìm dễ dàng một tài liệu theo bản chất của nó, chẳng hạn như: tài liệu phát minh sáng chế, ấn phẩm định kỳ, bản đồ, băng đĩa nhạc

 Mục lục liên hợp:

Tập hợp theo loại hình tài liệu hay theo chủ đề các mục lục của nhiều đơn vị thông tin

3.3 Lưu trữ thông tin hiện đại

3.3.1 Lưu trữ thông tin trên máy tính điện tử

Phương tiện lưu trữ thông tin chính là các thiết bị nhớ của máy tính điện tử là các băng từ, đĩa từ hoặc đĩa quang Đĩa từ lại có hai loại đĩa cứng và đĩa mềm.Ở đây thông tin được biểu diễn dưới dạng các số nhị phân, tức là chỉ gồm hai chữ số 0 và 1 Một dãy 8 bit gọi là môt byte biểu thị một ký tự Bảng tương ứng giữa các ký tự với các dãy số nhị phân lập thành một hệ thống mã Với một hệ thống mã 8 bit, có thể biểu diễn được 256 ký tự khác nhau Các ký tự được mã hóa theo một hệ thống mã hóa nhất định (hệ thống mã hay dùng là mã: ASCII - American Standard Code for Information Interchange)

Máy tính điện tử lưu trữ thông tin được tổ chức và lưu trữ dưới dạng tệp dữ liệu Các tệp

dữ liệu lại có thể cấu trúc thành các biểu ghi, mỗi biểu ghi lại gồm nhiều trường Trường có thể coi là đơn vị dữ liệu được lưu trữ, nó cung cấp thông tin liên quan tới một khía cạnh hay thuộc tính của thực thể được mô tả bởi tệp dữ liệu, còn biểu ghi cho tóm tắt thông tin về một đối tượng của thực thể

Các tệp dữ liệu này bao gồm các biểu ghi thư mục Biểu ghi thư mục là một dữ liệu có cấu trúc, mà mỗi chỉ dẫn thư mục là một trường

Ví dụ: biểu ghi tra cứu thư mục của CSDL sách bao gồm các trường sau:

Việc tra cứu một biểu ghi được tiến hành bằng cách chỉ rõ số thứ tự của nó

Người nhập dữ liệu có thể thay thế, loại bỏ hoặc bổ sung dễ dàng một biểu ghi

c, Tệp đảo

Cấu trúc tệp đảo bao gồm hai phần

Phần thứ nhất là tệp chứa tất cả các biểu ghi thư mục của CSDL, gọi là tệp sơ cấp hay còn gọi là tệp chủ

Phần thứ hai là tệp đảo kết hợp với tệp sơ cấp Để tổ chức tệp đảo thì ở tệp sơ cấp mỗi biểu ghi được định vị bằng một “địa chỉ” Nhờ các “địa chỉ” này mà xuất phát từ một giá trị của bảng đảo tóm tắt có thể xác định biểu ghi chứa các thông tin mà tóm tắt cần tìm

“Địa chỉ” này cũng giống như số trang trong mục lục hay trong các bảng chỉ mục (index) của một cuốn sách

d, Từ quản lý tệp đến hệ thống quản trị dữ liệu

Khởi đầu công tác tự động hóa dữ liệu, người tóm tắt lưu trữ thông tin trên các tệp dữ liệu

và dùng các chương trình để tìm kiếm, thao tác trên các tệp dữ liệu đó Đó là tiền thân của các hệ thống cơ sở dữ liệu.Việc quản trị dữ liệu trên máy tính được thực hiện nhờ hai dạng chương trình sau:

Các hệ thống quản lý tệp

Các hệ thống quản trị cơ sở dữ liệu

Hệ thống quản trị tệp là chương trình lưu trữ, xử lý và in dữ liệu chứa trong các tệp tách biệt Hệ quản trị tệp lưu trữ dữ liệu trên bộ nhớ ngoài (băng từ, đĩa từ, đĩa quang) và khai thác dữ liệu bằng các chương trình

Chức năng cơ bản của hệ quản lý tệp và xử lý các tệp dữ liệu bao gồm:

Ưu điểm nổi bật của CSDL là:

Giảm sự trùng lặp thông tin xuống mức thấp nhất và do đó bảo đảm được tính nhất quán

và toàn vẹn dữ liệu

Đảm bảo dữ liệu có thể được truy xuất theo nhiều cách khác nhau

Khả năng chia sẻ thông tin cho nhiều người sử dụng và nhiều ứng dụng khác nhau

3.3.3 Thiết bị ngoại vi lưu trữ thông tin

Việc sao lưu thông tin là việc làm quan trọng, cần thiết và phải tiến hành thường xuyên, liên tục Việc lưu trữ thông tin tốt nhất là dùng các thiết bị lưu trữ ngoại vi, như băng

từ, đĩa mèm, đĩa CD, DVD, USB, ổ cứng, thậm chí hiện nay để an toàn hơn, người ta còn tính đến sử dụng công nghệ điện toán đám mây để lưu trữ thông tin

a) Băng từ - Magnetic tape

Băng từ đặt dấu ấn trong lịch sử âm nhạc và hình ảnh

Băng từ là một phương tiện ghi âm bằng từ tính được làm bằng một lớp phủ magnetizable mỏng trải trên cuộn phim nhựa dài và mỏng

Các thiết bị, định dạng đã phát triển từ những năm 1950 đáng chú ý nhất là hệ thông Uniservo, định dạng reel-to-reel và băng cassette nhỏ gọn

Đến nay, công nghệ này vẫn đang tiếp tục phát triển với loại băng từ có thể lưu trữ gần

200 TB dữ liệu của Sony Băng từ đã được đưa vào phục vụ con người như một phương tiện đáng tin cậy, giá thành hợp lí cho việc lưu trữ dữ liệu của phần lớn các máy tính trong lịch sử trước đây

b) Đĩa mềm 3,5 inch

Đĩa mềm 8 inch và 5,25 inch được phát triển vào thập niên 70 đã được ứng dụng vào trong các ngành đặc thù Nhưng đến đầu nhưng năm 1980, đĩa mềm 3,5 inch (dung lương 1,44 MB) ra đời đã đánh dấu một phương tiện lưu trữ bỏ túi hoàn hảo cho thị trường máy tính cá nhân đang phát triển Đĩa mềm 3,5 inch dễ dàng trong lưu trữ, cung cấp một lượng không gian lưu trữ khá tốt Thời điểm đó hầu hết mọi người chỉ lưu trữ tệp tin văn bản và các chương trình ứng dụng nhỏ Còn lưu trữ nhạc hay video trên máy tính vào thời điểm này thì

là một giấc mơi của người dùng

Khi iMac đầu tiên được giới thiệu vào năm 1998 không được trang bị ổ đĩa mềm, Apple

đã bị chế giễu bởi nhiều chuyên gia công nghệ cao vào thời điểm đó bởi vì đĩa mềm 3,5 inch

đã rất phổ biến Và nay lịch sử đã chứng minh Apple đã quyết định đúng khi từ bỏ đĩa mềm

c) Đĩa compact

Những chiếc đĩa CD nhạc đầu tiên được giới thiệu vào đầu năm 1980 nhưng phải đến những năm 1990 định dạng này mới bắt đầu thực sự cất cán Hiện nay một số những người đam mê âm nhạc vẫn đang còn sử dụng khá nhiều dòng sản phẩm này, những chiếc đĩa quang này đã mang âm nhạc vào thời đại kĩ thuật số

Ngoài thành công trong việc chuyển đối thế giới âm nhạc kĩ thuật số, đĩa CD cũng cho phép người dùng dễ dàng lưu trữ và truy cập lượng dữ liệu lưu trữ khổng lồ với giá thành thấp Ổ ghi đĩa CD bắt đầu bùng nổ vào cuối những năm 1990 đã đẩy đĩa mềm và đĩa Zip trở nên lỗi thời Khả năng sao lưu với quy mô lớn đã trở nên thiết thực với người dùng bình dân Các phương tiện lưu trữ đĩa quang này cũng tồn tại được thời gian khá dài và dần bị đẩy lùi

bở các định dạng khá cao cấp hơn như thẻ nhớ flash giá rẻ Mặc dù vậy đĩa quang là vẫn là một điểm nhất quan trọng trong lịch sử các thiết bị lưu trữ

d) Thiết bị lưu trữ lớn USB

USB (Univeral Serial Bus), là 1 chuẩn kết nối các thiết bị điện tử, chủ yếu là máy tính với

các thiết bị khác, như : chuột, bàn Hiện tại, các thiết bị lưu trữ lớn USB có sẵn với USB 1.1 trước đó nhưng đồng thời cũng có bus USB 2.0 nhanh hơn nhiều USB 2.0 cho phép các

ổ đạt tốc độ truyền tải tối đa là 480 Mbit/giây (60 MB / giây) Bạn có thể cắm thiết bị USB 2.0 trên các khe USB 1.0 cũ hơn Tuy nhiên tốc độ truyền tải dữ liệu tối đa sau đó bị giảm xuống 12 Mbit/giây (1.5 MB / giây) hoặc thấp hơn

Chú ý USB 3.0 tiểu chuẩn mới sẽ cho phép tốc độ truyền tải dữ liệu tối đa là 5 GB/giây (625

MB / giây) Hiện đã có một số thiết bị USB 3.0 Flash trên thị trường Kiểu 16 GB có chi phí khoảng 50 euro Đối với kiểu USB 2.0 có cùng dung lượng lưu trữ, bạn chỉ phải trả một nửa

số tiền trên Khi bạn thông thường chỉ truyền tải lượng nhỏ dữ liệu khoảng vài gigabyte, ổ

USB 2.0 Flash là thích hợp

e) Thẻ SD- Secure Digital Card

Trong những năm 1990, một trong số những cạnh tranh về định dạng thẻ nhớ đươc đánh dấu bằng việc ra đời của 2 sản phẩm là CompactFlash và Memory Stick Nhưng tại thời điểm này bởi giá thành khá cao nên cả 2 chuẩn thẻ nhớ này không được sử dụng rộng rãi

Hiệp hội thẻ SD (SDA) được thành lập ngày 28/1/2000 bởi các tập đoàn Matsushita, Panasonic, SanDisk, Nintendo, Toshiba… Và đến thời điểm hiện tại sau hơn 14 năm hoạt động thì thẻ SD đã trở thành một trong nhưng tiêu chuẩn lưu trữ

Thẻ nhớ SD với thiết kế nhỏ gọn, dung lượng lớn và tốc độ cao đã trở thành phương tiện lưu trữ cho rất nhiều sản phẩm công nghệ tại thời điểm hiện tại Có 4 dòng sản phẩm SD bao gồm : Hiệu suất tiêu chuẩn SDSC – Standard Capacity; Hiệu suất cao SDHC – High Capacity; Hiệu suất mở rộng SDXC - eXtended Capacity (SDXC); và loại thẻ kết hợp đầu vào/ ra dữ liệu SDIO

Dòng sản phẩm SD còn được sử dụng rộng rãi trong điện tử tiêu dùng như điện thoại với tiêu chuẩn nhỏ gọn micro SD và có khả năng lưu trữ video 4k…

f) Đĩa cứng (Hard Disk)

- HDD (Hard Disk Drive) là một trong những phương tiện lưu trữ chi phối các thiết

bị trong nhiều thập kỉ nay Những chiếc đĩa cứng lưu trữ đầu tiên được ra vào những năm thập niên 50 và phát triển mạnh mẽ cho đến hiện tại

- SSD (Solid State Drive) bắt đầu được sử dụng trong laptop mặc dù cho đến năm

2009, chi phí trên đơn vị lưu trữ của SSD vẫn đắt hơn HDD nhiều lần

- SSHD( Solid-State Hybrid Drives à một định dạng mới ra đời là ổ đĩa lai SSD hay còn gọi là SSHD- Bằng cách kết hợp giá thành thấp trên mỗi GB của HDD và tốc

độ ấn tượng của SSD, định dạng SSHD đã nhanh chóng trở thành thiết bị lưu trữ di động cho người dùng tìm kiếm sự cân bằng hoàn hảo giữa chi phí và hiệu suất

g) Lưu trữ đám mây (cloud storage)

Một phương tiện lưu trữ đáng giá khác là đám mây, sao lưu trên đám mây có lợi thế về khoảng cách, bạn không phải lo lắng về hỏa hoạn, lũ lụt hay trộm cắp đối với các thiết bị lưu trữ dữ liệu Tuy nhiên, việc sao lưu trên đám mây có thể làm bạn mất nhiều thời gian cho quá trình sao lưu cũng như phải trả chi phí lâu dài

Trước sự đa dạng của các nhà cung cấp, câu hỏi đặt ra là làm thế nào để chọn được một dịch vụ LTĐM phù hợp? Một số tiêu chí được gợi ý trong bảng so sánh sau đây giúp người dùng dễ dàng hơn trong việc ra quyết định lựa chọn của mình: Dung lượng cho phép lưu trữ miễn phí (FS – Free Space); Dung lượng tối đa cho phép đối với mỗi tập tin được tải lên (MFS = Max file size); Băng thông giới hạn tải lên và tải

về trong mỗi tháng/ngày (BWL = Bandwidth limit; m = month; d = day) ; Cho phép

mã hóa dữ liệu để đảm bảo tính an toàn (Encrypt); Cho phép tạo thư mục ảo trên máy tính để thực hiện các chức năng cơ bản như tải lên, tải về hay đồng bộ hóa (Folder = Folder Upload/Sync); Hỗ trợcho các hệ điều hành máy tính hay thiết bị cầm tay;

Bảng : So sánh các dịch vụ lưu trữ đám mây dựa trên các tiêu chí khác nhau

Ghi chú : UnLtd = Unlimited; FS = Free Space; MFS = Max file size; BW =

Bandwidth; Folder = Folder Upload/Sync; NA = Not available; OK = Compatible; — = Non-compatible; TBA = To be activated; iOS = iPhone, iPad, iPod; WM = Windows Mobile; WP7 = Windows Phone 7;

Bài tập Chương 1 Câu 1: Khái niệm về thông tin, lưu trữ thông tin?

Câu 2: Khái niệm, đặc điểm, phân loại hệ thống lưu trữ thông tin?

Câu 3: Khái niệm bộ máy tra cứu? phân loại các bộ máy tra cứu ?

Câu 4: Các hình thức của mục lục phân loại truyền thồng? Ưu nhược điểm?

Câu 5: Có những phương tiện lưu trữ thông tin nào?

Câu 6: Hãy cho biết service FS của một số hãng: Google, Amazon, One Sky, Ubuntu,

Icloud

Chương 2 TÌM KIẾM THÔNG TIN

I TỪ KHÓA

1 Khái niệm:

Từ khoá là một từ hoặc cụm từ xác định một chủ đề, một đối tượng hoặc một khái niệm Khi mọi người tìm kiếm thông tin về một trang web trên công cụ tìm kiếm, họ cần điền một số từ hoặc cụm từ trên công cụ tìm kiếm để được trả về danh sách các trang web liên quan đến từ hoặc cụm từ họ đang tìm kiếm

Công cụ tìm kiếm sẽ chú ý đến các từ khóa đã được đặt trong các văn bản của một trang web

Ví dụ:

Người tìm thông tin trên các công cụ tìm kiếm và người cung cấp thông tin ngày nay

đã trở nên quá dễ dàng thông qua các công cụ tìm kiếm, với những từ khóa liên quan tới lĩnh vực thông tin họ cần Mỗi bài viết, đều được xử lý với những từ khóa biểu thị cho chủ đề, nội dung của bài

Từ khóa tốt là từ khóa sát với bài viết của mình, có ngôn từ phổ thông và dễ hiểu Ngược lại Từ khóa chưa tốt là những từ khóa mà người tìm kiếm ít sử dụng khi tìm kiếm,hay

tỉ lệ tìm kiếm thông qua từ khóa đó chưa cao

2 Phân loại một số loại từ khóa

a) Từ khóa (ngôn ngữ lập trình) - trong các ngôn ngữ lập trình như Pascal, C, C++,

Basic, , từ khóa là những từ quan trọng được dùng cho các mệnh lệnh

b) Từ khóa (máy tìm kiếm) - trong các máy tìm kiếm như Google, Yahoo , từ khóa là

những gì phải nhập vào để thực hiện công việc tìm kiếm

c) Từ khóa (ngôn ngữ học) - trong ngôn ngữ học, từ khóa là một từ xuất hiện nhiều lần

trong một đoạn văn

II TOÁN TỬ TÌM KIẾM THÔNG TIN

Toán tử tìm kiếm giúp bạn tìm kiếm dễ dàng hơn Ngoài cách tìm kiếm thông thường, các máy tìm kiếm chính còn cung cấp các toán tử nâng cao giúp bạn tìm ra đúng thứ mình muốn

Toán tử Boolean

 Toán tử Boolean là gì?

- Là những từ nối đặc biệt nhằm kết hợp các từ, cụm từ tìm kiếm

- Các từ nối đặc biệt này bao gồm:

“Hạ long” AND “Đồ sơn“

 Toán tử AND cho phép tìm kiếm các tài liệu có chứa tất cả các từ tìm kiếm như a và

b hay “Hạ long” và “Đồ sơn”

 Toán tử AND thường được dùng để thu hẹp phạm vi tìm kiếm

2, Toán tử OR

 Toán tử ORcho phép tìm kiếm tất cả các tài

liệu có chứa a hoặc b hoặc cả a và b

 Toán tử NOTchỉ cho phép tìm kiếm

được các tài liệu có chứa a:

- a NOT b

“Táo Việt nam” NOT “Táo Trung quốc”

Hay: “Táo Việt nam”-“Táo Trung quốc”

III- TÌM KIẾM THÔNG TIN TRÊN CSDL

1 Tìm kiếm cơ bản (Base search)

Đây là phương pháp tìm kiếm tài liệu đơn giản không đòi hỏi người tìm phải có kiến thức sâu Người dùng chỉ cần gõ các yếu tố thông tin mình biết về tài liệu, tương ứng với các trường trong form tìm kiếm

Ví dụ1: Form tìm kiếm đơn giản của CSDL điện tử Emerald Insight:

Ví dụ2: Form tìm kiếm đơn giản của CSDL điện tử ScienceDirect:

- Người dùng có thể tìm kiếm thông tin tại các trường như:

 Ở tại tất cả các trường của bản ghi về tài liệu đó

 Tại trưởng tên tác giả

 Tại trường tên nhan đề ấn phẩm …

2 Tìm kiếm nâng cao (Advand search)

Với phương pháp tra cứu này, người dùng cần có được kiến thức tra cứu thông tin cơ bản, hiểu cơ bản về kiến thức toán tập hợp, từ đó để biết cách vận dụng các biểu thức toán tử

Boolean cơ bản AND, OR, NOT cho việc tìm kiếm chính xác thông tin cần

a) Form tìm kiếm nâng cao của CSDL online Emerald Insight

b) Form tìm kiếm nâng cao của CSDL online ScienceDirect

Ví dụ: Tìm kiếm về lĩnh vực kinh tế Việt nam, ta kết hợp hai từ khóa “Economic” AND

“Việt nam” như sau:

Kết quả tìm như sau:

c) Form tìm kiếm nâng cao của Google: (http://advancedgoogle.com/)

Ở đây chúng ta thấy các toán tử AND, OR, NOT được ẩn dụ qua ngôn ngữ đời thường, xong thực chất nội hàm của nó là sử dụng các toán tử Boolean AND, OR, NOT cho việc tìm kiếm chính xác

Hay: ( http://www.google.ca/advanced_search )

3 Một số toán tử mở rộng dùng riêng cho Google:

Những toán tử dưới đây được dùng riêng cho Google vì dù sao đây cũng là cỗ máy tìm kiếm phổ biến nhất Bạn có thể tìm hiểu thêm về các toán tử nâng cao tại đây:

a Tìm kiếm theo title Website

Với câu lệnh “site:vnexpress.net bóng đá”, kết quả nhận được sẽ là tất cả các trang web có nội dung chứa từ “bóng đá” nằm trong website vnexpress.net

Với intitle:keyword, kết quả thu được sẽ là các trang web mà trong title của nó có chứa

từ keyword

b Tìm kiếm trong địa chỉ web (URL)

Với inurl:keyword, bạn có thể thu gọn phạm vi tìm kiếm để kết quả trả về là những trang

web có chứa keyword trong địa chỉ URL

c Giới hạn tìm kiếm đến một domain cấp 1

Với toán tử site, Ngoài cấu trúc tìm kiếm site:domain.com

Ta còn có site:sub-domains.com (Ví dụ : site www.vnexpress.net) và site:.net (Tìm kiếm với tất cả các website có đuôi là net)

d Lấy cache gần nhất của một website

Toán tử cache sẽ trả về phiên bản gần nhất của trang web đang được lưu giữ trong cơ sở dữ

liệu của máy tìm kiếm

ví dụ: cache:lic.neu.edu.vn

e Tìm bài viết theo tên tác giả

Chúng tôi tin rằng bản quyền tác giả đóng vai trò ngày càng quan trọng trong thế giới marketing hiện đại (như Tom Anthony đã đề cập trong bài viết dưới đây http://www.distilled.net/u/search-operators/#inpostauthor)

Sử dụng toán tử inpostauthor, cho phép bạn tìm kiếm bài viết theo tên tác giả Nếu có đầy đủ

họ tên, bạn phải để chúng trong dấu ngoặc kép

f Toán tử phủ định

Đặt dấu – (hay dấu âm) trước các toán tử đã học và chúng ta sẽ được toán tử nghịch đảo của chúng Toán tử nghịch đảo sẽ tìm ra những trang web không chứa từ hoặc cụm từ tìm kiếm Điều này cũng áp dụng với từ khóa Ví dụ tìm kiếm với -“bóng đá” sẽ ra bảng kết quả chứa tất cả những trang web không chứa từ “bóng đá” Tương tự, -site:vietmoz.net, sẽ sinh ra bảng kết quả chứa tất cả các trang web trên mạng ngoại trừ các trang web từ website vietmoz.net

g Tìm kiếm văn bản neo

Câu lệnh dưới đây dùng để lọc ra các trang web trên vietmoz.net không chứa từ “seo” trong

title:

site:vietmoz.net -intitle:seo

Toán tử inanchor sẽ trả về tất cả trang web có văn bản neo (văn bản đại diện cho link – là

dòng chữ xanh và thường được gạch chân) chứa từ khóa tìm kiếm