những đứa con trong gia đình

Truyện được kể theo dòng nội tâm của nhân vật khi đứt ngất đi, khi nối tỉnh dậy -> tình huống truyện dẫn đến một cách trần thuật riêng của thiên truyện: theo dòng ý thức của nhân vật...

Nguy ễn Thị Hằng Nga

THPT Hoài Đức B

I- Tìm hiểu chung

1- Tác giả

• Nguyễn Thi (1928-1968) tên thật là Nguyễn Hoàng Ca, quê ở Hải hậu Nam Định.

• Nguyễn Thi sinh ra trong một gia đình nghèo mồ côi cha từ năm 10 tuổi, mẹ đi bước nữa nên vất vả tủi cực từ nhỏ

• 1943 Nguyễn Thi theo người anh vào Sài gòn.

• 1945 tham gia cách mạng

• 1954 tập kết ra bắc

• 1962 trở lại chiến trường Miền Nam

• 1968 hy sinh tại chiến trường Miền Nam trong cuộc tổng tấn công

và nổi dậy Mậu thân 1968

• Nguyễn Thi còn có một bút danh nữa là Nguyễn Ngọc Tấn Sáng tác của Nguyễn Thi gồm nhiều thể loại: bút ký, tiểu thuyết, truyện ngắn Ông được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học Nghệ

thuật năm 2000

• Đặc điểm sáng tác: Nguyễn Thi gắn bó với nhân dân Miền Nam và

thực sự xứng đáng với danh hiệu Nhà văn của người dân Nam bộ

2- Tác phẩm những đứa con trong gia đình

• Tác phẩm được sáng tác ngay trong

những ngày chiến đấu ác liệt khi ông công tác với tư cách nhà văn- chiến sĩ tại tạp chí văn nghệ quân giải phóng ( tháng 2-1966) Sau được in trong tập truyện và ký, NXB văn học, giải

phóng ,1978

II-Đọc -Hiểu văn bản

1- Tình huống truyện

• Hỏi: Tình huống truyện có ý nghĩa như thế nào đối với nội dung tư tưởng của câu chuyên?

- Đây là câu chuyện của gia đình anh giải

phóng quân tên Việt Nhân vật này rơi vào một tình huống đặc biệt: trong một trận đánh, bị

thương nặng phải nằm lại chiến trường Anh

nhiều lần ngất đi tỉnh lại, tỉnh rồi lại ngất

Truyện được kể theo dòng nội tâm của nhân

vật khi đứt ( ngất đi), khi nối( tỉnh dậy)

-> tình huống truyện dẫn đến một cách trần thuật riêng của thiên truyện: theo dòng ý thức của nhân vật

Em hãy nhận xét về phương thức trần

thuật của thiên truyện

2- Phương thức trần thuật

- Căn cứ vào ngôn gnữ của nhân vật trong truyện ta có những phương thức biểu đạt cơ bản sau:

+ Phương thức thứ nhất: nhân vật truyện là đối tượng thuật,

kể nên thuộc ngôi thứ 3

+ Phương thức thứ 2: nhân vật tự kể chuyện về mình nên

thuộc ngôi thứ nhất

+ Phương thức 3: người trần thuật thuộc ngôi thứ 3 nhưng lời

kể lại phỏng theo quan điểm, giọng điệu, ngôn ngữ của nhân vật

- Truyện những đứa con trong gia đình được trần thuật theo phương thức thứ 3 nghĩa là người trần thuật tự giấu mình đi nhưng cách nhìn và lờ kể lại theo giọng điệu của nhân vật Lối trần thuật này có hai tác dụng về nghệ thuật:

+ Câu chuyện vừa được thuật kể, cùng một lúc tính cách nhân vật cũng được khắc hoạ.

+ Câu chuyện dù không có gì đặc sắc cũng trở nên mới mẻ, hấp dẫn vì được kể qua con mắt, tấm lòng và bằng ngôn ngữ,

giọng điệu riêng của nhân vật.

- Nhà văn phải thành thạo tâm lý và ngôn ngữ nhân vật mới có thể trần thuật theo phương thức này

Gia đình Việt và Chiến là gia đình có truyền thống nh

thế nào?

3-Truyền thống gia đình

- Gia đình Chiến và Việt là gia đình có truyền thống yêu n ớc và cách

mạng Truyền thống ấy đã gắn kết những con ng ời trong gia đình lại với nhau.

- Lời chú Năm: “ chuyện gia đình nó cũng dài nh sông, để rồi chú chia cho mỗi đứa một khúc mà ghi vào đó ->”-> con là sự tiếp nối cha mẹ

không chỉ là tiếp nối huyết thống, mà còn là sự tiếp nối truyền thống

Muốn hiểu về những đứa con phải hiểu về ngọn nguồn đã sinh ra nó, phải hiểu về truyền thống của gia đình đó:

+ Chú Năm : Đại diện cho truyền thống và l u giữ truyền thống( câu

hò, cuốn sổ)

+ Má Việt cũng là hiện thân của truyền thống: đó là một phụ nữ

chắc khoẻ,sực mùi lúa gạo và mồ hôi, thứ mùi của đòng áng của cần cù s

ơng nắng Ân t ợng sâu đậm ở má Việt là khả năng cắn răng ghìm nén đau

th ơng để sống, che chở cho đàn con và tiếp tục tranh đấu

Thảo luận nhóm : Em có nhận xét gì về những nét chung và riêng của hai nhân vật Việt và Chiến?

• Nét chung của hai chị em:

- Hai chị em cùng sinh ra trong một gia đình nhiều mất mát đau th

ơng( cùng chứng kiến cái chết đau th ơng của ba và má)

- Hai chị em cùng có chung mối thù với bọn xâm l ợc Tuy còn nhỏ tuổi chí căm thù đã thôi thúc hai chị em cùng một ý nghĩ: trả thù cho ba má, và đều có nguyện vọng cầm súng đánh giặc.

- Tình yêu th ơng là vẻ đẹp tâm hồn của cả hai chị em Tình cảm này thể hiện rõ nét nhất ở cái đêm hai chị em trah nhau ghi tên đi tòng quân và cảnh sáng hôm sau khiêng bàn thờ ba má sang gửi nhà chú

Năm

- Hai chị em đều là những chiến sĩ gan góc dũng cảm Đánh giặc

là niềm say mê lớn nhất của cả Chiến và Việt cũng nh của tuổi trẻ Miền nam: “ Hạnh phúc của tuổi trẻ là trên trận tuyến đánh quân thù”-> mặc dù

đôi lúc cả hai chị em đều còn rất ngây thơ trẻ con

EM HãY CHO BIếT CảM NHậN CủA MINH Về NH

ÂN VậT CHIếN?

• Nhân vật Chiến

- Ng ời mẹ ngã xuống nh ng dòng sông truyền thống vẫn chảy.Hình ảnh ng ời mẹ luôn hiện về trong Chiến:

+ Chiến mang vóc dáng của má: “ Hai bắp tay tròn vo sạm dỏ màu cháy nắng thân ng ời to và chắc nịch”-> Đó là vẻ đẹp của những con ng ời sinh ra để gánh vác, để chống chọi, để chịu đựng và để gánh vác.

+ Chiến đặc biệt giống má ở cái đêm sắp xa nhà đi bộ đội: Chiến biết lo liệu , toan tính việc nhà y hệt má Hình ảnh ng ời mẹ nh bao bọc lấy Chiến, từ cái lối nằm với thằng út em ở trên gi ờng, ở trong buòng nói với ra, đến lối hứ một cái “cóc”-> rồi trở mình Trong khoảng thời gian một đêm mà Việt đã không d ới ba lần thấy chị giống in má

chính Chiến cũng thấy mình trong đêm ấy đang hoà vào vào trong mẹ

tao lựa ý má tính vậy, nên tao cũng tính vậy ->

cho ta hiểu rằng trong cái thời khắc thiêng liêng ấy, ng ời mệ sống hơn bao giờ hết trong những đứa con.

+ Hơn Việt chừng một tuổi nh ng Chiến ng ời lớn hơn hẳn: Chiến có thể bỏ ăn để đánh vần cuốn sổ

gia đình Chiến không chỉ “ nói in nh má ,”-> mà

còn học đ ợc cách nói trọng trọng“ ”-> của chú Năm

+ Tính cách “ ng ời lớn”-> của Chiến còn thể hiện ở

sự nh ờng nhịn Tuy có lúc giành nhau với em tranh công bắt ếch, đánh tàu giặc, đi tòng quân, nh ng

cuối cùng cô cũng nh ờng em hết trừ việc đi tòng quân

Nguyễn Thi đã xây dựng nhân vật Chiến vừa có cá tính phù hợpvới lứa tuổi, giới tính

Chiến là nhân vật đ ợc hồi t ởng qua Việt nh ng đã gây đ ợc ấn t ợng sâu sắc

• Nhân vật Việt

+ Nếu Chiến có dáng dấp một ng ời lớn thực sự thì ở Việt là sự lộc ngộc , vô t của một cậu con trai đang tuổi ăn tuổi lớn

+ Chiến nh ờng nhịn em bao nhiêu thì Việt hay tranh giành với chị bấy nhiêu

+ Đêm tr ớc ngày ra đi, Chiến nói với em những lời nghiêm trang thì Việt lúc “ lăn kềnh ra ván c ời khì khì ,”-> lúc thì rình “ chụp một

con đom đóm úp trong lòng tay”->

+ Vào bộ đội Chiến đem theo tấm g ơng soi còn Việt lại đem theo một cái súng cao su

+ Nh ng sự vô t không ngăn cản Việt trở thành một anh hùng( ngay từ bé, Việt đã dám xông vào đá cái thằng đã giết cha

mình) Khi trở thành một chiến sĩ, mặc dù chỉ có một mình, với đoi

mắt không còn nhìn thấy gì, với hai bàn tay đau đớn, Việt vẫn quyết tâm ăn thua sống mái với quân thù.

->Việt là một thành công đáng kể trong cách xây dựng nhân vậtcủa Nguyễn Thi Tuy còn hồn nhiên và còn bé nhỏ tr ớc chị nh ng tr ớc kẻ thù Việt lại vụt lớn,chững chạc trong t thế của một ng ời chiến sĩ.

Chiến và Việt là khúc sông sau nên đi xa hơn cả dòng sông truyền thống

5- Hình ảnh chị em Việt khiêng bàn thờ ba má

sang gởi chú Năm

- Chỗ hay nhất của đoạn vănlà không khí thiêng liêng, nó hoán cải cả cảnh vật lẫn con ng ời:

+ Không khí thiêng liêng đã biến Việt thành ng ời lớn Lần đầu tiên Việt thấy rõ lòng mình

đến thế ( th ơng chị lạ, còn mối thù thằng Mĩ thì có thể

rờ thấy đ ợc vì nó đang đè nặng trên vai)

+ Hình ảnh có ý nghĩa t ợng tr ng thể hiện sự

tr ởng thành của hai chị emcó thể gánh vác việc gia

đình và viết tiếp khúc sông truyền thống của mình

trong dòng sông truyền thống gia đình Hơn thế nữa thế hệ sau cứng cáp tr ởng thành và có thể đi xa hơn

• 6- Chất sử thi của thiên truyện

- chất sử thi của thiên truyện đ ợc thể hiện qua cuốn sổ gia đình với truyền thống yêu n ớc căm thù giặc, thuỷ chung son sắt với quê h

ơng

- Cuốn sổ là lịch sử của gia đìnhmà qua đó thấy lịch sử của một

đất n ớc, một dân tộc trong cuộc chiến chống Mỹ

- Số phận của những đứa con, những thành viên trong gia đình cũng là số phận của nhân dân Miền Nảmtong cuộc kháng chiến chống

Mĩ khốc liệt.

- Truyện của một gia đình dài nh một dong sông còn nối tiếp “

Trăm dòng sông đổ vào một biển, con sông của gia đình ta cũng

chảy về biển, mà biển thì rộng lắm , rộng bằng cả n ớc ta và ra

ngoài cả n ớc ta ”-> Truyện kể về một dòng sông nh ng tác giả lại

muốn ta nghĩ đến biển cả Truyện về một gia đình nh ng ta lại cảm

nhận đ ợc cả môt Tổ Quốc đang hào hùng chiến đấu bằng sức mạnh sinh ra từ những đau th ơng.

Mỗi nhân vật trong truỵên đều tiêu biểu cho truyền thống, đều gánh vác trên vai trách nhiệm với gia đình, với Tổ Quốc, trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại

III- Kết luận

Truyện kể về những đứa con trong một gia đình nông dân Nam Bộ có truyền thống yêu n ớc, căm thù giặc và khao khát chiến đấu, son sắt với cách mạng Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình với tình yêu n ớc, giừa truyền thống gia đình với truyền thống dân tộc, đã làm nên sức mạnh tinh thần to lớn của con ng ời Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu n ớc

Bút pháp nghệ thuật già giặn điêu luyện đ ợc thể hiện qua giọng trần thuật, trần thuật qua hồi t ởng của nhân vật, miêu tả tâm lí và tính cách sắc sảo, ngôn ngữ phong phú,

IV- Luyện tập- củng cố

• 1- Em hãy cho biết qua hai nhân vật Chiến

và Việt em có suy nghĩ gì về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm chống Mỹ.?

• 2- Sau khi học xong truyện ngắn này, chi

tiết nào để lại trong em ấn t ợng sâu sắc

nhất?